NHÀ XUẤT BẢN
Đinh Thị Lan (Tổng Chủ biên) - Huỳnh Thị Thu Vân (Chủ biên) Đặng Thị Hoa - Nguyễn Thị Mỹ Huế - Đậu Thị Lan - Đặng Thị Kim Loan - Lê Thị Ngọc Phụng
Trần Kim Trọng Nghĩa - Nguyễn Văn Phúc - Mai Thị Bích Sen - Đinh Văn Tính
Trần Thị Thu Thuỷ - Tôn Thị Anh Thư - Phạm Thị Vy
UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH KON TUM
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TÀI LIỆU GIÁO DỤC ĐỊA PHƯƠNG
TỈNH KON TUM
130/TTr-UBND 02/07/2024 08:14:23
Trang 2Các em hãy bảo quản, giữ gìn tài liệu để dành tặng cho các bạn học sinh lớp sau!
Các em học sinh lớp Năm thân mến!
Mỗi vùng miền, mỗi tỉnh thành trên đất nước Việt Nam đều có những nét đặc trưng riêng Kon Tum chúng ta là một tỉnh có thiên nhiên đa dạng, nhiều danh lam thắng cảnh, là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, với nhiều di tích lịch sử, văn hoá độc đáo.
Để giúp các em hiểu hơn về quê hương mình, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Kon Tum đã biên soạn Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum - Lớp 5 Nội dung sách gồm 8 chủ đề, nhằm trang bị cho các em những hiểu biết cơ bản về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường,… của địa phương Từ đó, giúp các em hoà nhập tốt hơn với môi trường mình đang sống; biết tự hào và có ý thức giữ gìn, phát huy các giá trị văn hoá của Kon Tum.
Các chủ đề trong Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum - Lớp 5 được tổ chức theo hướng hoạt động trải nghiệm Các em sẽ được học, được thực hành, được trải nghiệm dưới sự hướng dẫn của thầy, cô giáo, cha mẹ và mọi người xung quanh.
Hi vọng mỗi trang sách, mỗi chủ đề sẽ mang lại niềm vui, những điều bổ ích cho các em.
Mong rằng, cha mẹ, người thân của học sinh đồng hành cùng con
em mình, giúp con em mình có cơ hội vận dụng những bài học mới vào trong cuộc sống gia đình và xã hội, nhằm hình thành kĩ năng, hành
vi, những cảm xúc tích cực để các con thêm yêu quý và tự hào về quê hương Kon Tum.
Chúc các em cùng bạn bè và người thân có những trải nghiệm thật vui và bổ ích!
CÁC TÁC GIẢLỜI NÓI ĐẦU
Trang 3Hướng dẫn sử dụng tài liệu
Tài liệu giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum - Lớp 5 gồm 8 chủ đề, được thực hiện trong 35 tiết/năm học và tổ chức theo hướng hoạt động trải nghiệm.
Mỗi chủ đề bao gồm những hoạt động để em khám phá, thực hành và vận dụng kiến thức vào trong cuộc sống Trong mỗi chủ đề, các em sẽ gặp những dấu hiệu chỉ dẫn, cụ thể như sau:
Học sinh huy động kiến thức, kinh nghiệm cá nhân để tham gia hoạt động tạo hứng thú vào chủ đề mới.
Học sinh thực hiện các hoạt động quan sát, thảo luận, tìm kiếm thông tin nhằm phát hiện và chiếm lĩnh những điều mới, chưa biết của chủ đề.
Học sinh sử dụng kiến thức, kĩ năng được trang bị để giải quyết các vấn đề, tình huống, bài tập tương tự hay biến đổi… nhằm khắc sâu kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo một cách chắc chắn.
Học sinh giải quyết các vấn đề của thực
tế hoặc vấn đề có liên quan đến tri thức của chủ đề Từ đó, phát huy tính mềm dẻo của tư duy, khả năng sáng tạo.
Trang 4MỤC LỤC
Chủ đề 2 Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum 13Chủ đề 3 Bảo tồn, phát huy không gian văn hóa cồng chiêng ở tỉnh Kon Tum 19Chủ đề 4 Hát ru của một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum 27Chủ đề 5 Nghệ thuật tạc tượng gỗ dân gian của một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum 33Chủ đề 6 Một số hoạt động sản xuất ở tỉnh Kon Tum 39
Trang 5Chủ đề 11 Địa danh Kon Tum
Chơi trò chơi “Đường lên đỉnh Olympia”
Thi đua kể tên các địa danh ở tỉnh Kon Tum và tên các cảnh đẹp, di tích lịch sử,… ứng với mỗi địa danh đó
1 Địa danh Kon Tum
Đọc hoặc nghe kể chuyện.
Truyền thuyết về làng Kon Tum xưa
Thuở xưa, ở vùng chân núi Chư Hreng có một làng đồng bào Ba-na đông đúc, giàu mạnh tên là Kon Trang - Or Bấy giờ, giữa các làng xảy ra một số bất hòa về việc sử dụng và bảo vệ đất đai, nguồn nước, Ja Xi là một trong số những người đứng đầu trong làng, ông là người có tính tình nhân hậu, yêu dân làng và luôn bảo vệ lẽ phải Hai người con trai của ông
là Jơ Rông và Jơ Uông cũng giống tính cha, họ luôn mong muốn làm giảm bớt bất hòa giữa các làng và bảo vệ sự cân bằng, hài hòa của thiên nhiên
Trang 6Vì vậy, hai anh em bàn với nhau về việc khai hoang, mở đất, lập làng mới
để cải thiện điều kiện sống tốt hơn
Một ngày nọ, Jơ Rông và Jơ Uông quyết định rời làng đi tìm nơi ở riêng Đến vùng đất gần những hồ nước cạnh sông Đắk Bla, hai anh em thấy nơi đây đất đai màu mỡ bèn dừng lại, dựng nhà, khai hoang trồng trọt; đẽo gỗ làm thuyền, bện dây rừng thành lưới để đánh bắt cá trên sông, hồ Chẳng mấy chốc, cuộc sống của hai người trở nên sung túc, họ thường đi giao
du với các làng quanh vùng và ra tay giúp đỡ mọi người Dần dần, nhiều người mến mộ và xin đến ở cùng Nơi đây ngày một đông đúc và hình thành nên một ngôi làng mới bình yên bên hồ Người dân các nơi khác thấy vậy bèn gọi họ là “Kon Tum” Trong tiếng Ba-na, Kon có nghĩa là “làng”, Tum là hồ, ao, bàu nước, Kon Tum có nghĩa là Làng Hồ
Từ đó, Kon Tum trở thành tên gọi chính thức của ngôi làng mới lập của người Ba-na, bên cạnh dòng sông Đắk Bla và là nơi có nhiều hồ nước trũng
Sông Đắk Bla - đoạn chảy qua thành phố Kon Tum - Ảnh: Ban Nguyễn
+ Theo truyền thuyết, làng Kon Tum xưa có nguồn gốc từ đâu?
+ Tên gọi Kon Tum có ý nghĩa như thế nào?
Trao đổi về câu chuyện
Gợi ý:
Nguồn gốc
Ban đầu chỉ là một làng của người Ba-na
Hai con trai của người đứng đầu làng đi tìm nơi ở riêng, cạnh dòng sông Đắk Bla, đất đai màu mỡ
Nơi ở mới có điều kiện thuận lợi nên nhiều người đến xin ở cùng, lập nên ngôi làng mới có tên gọi là Kon Tum
Trang 7Kon Tum thuở xưa còn rất hoang vắng, đất rộng, người thưa Nơi đây
là vùng đất bằng, được dòng Đắk Bla uốn quanh bồi đắp phù sa màu
mỡ Trải qua những biến động thăng trầm của lịch sử, vùng đất này đã
có nhiều thay đổi Đồng bào các dân tộc anh em tụ hội về đây ngày một đông Từ đó, Kon Tum trở thành vùng đất cộng cư của nhiều dân tộc, không chỉ một làng mà là nhiều làng, bao quát cả một vùng đất đai rộng lớn
Vùng đất này khi hình thành làng, rồi thị xã, cũng như thành lập đơn
vị hành chính cấp tỉnh, đều mang tên gọi là Kon Tum Nơi đây có vị trí chiến lược quan trọng Phía tây có biên giới giáp với hai nước bạn Lào
và Cam-pu-chia, phía bắc nối về miền Trung, phía đông nối về duyên hải Nam Trung Bộ, phía nam thông thương với Đông Nam Bộ
Phát huy những thuận lợi về điều kiện tự nhiên, cùng với sự cần cù lao động của con người, tỉnh Kon Tum ngày càng phát triển thịnh vượng Nơi đây còn được mọi người biết đến với bề dày truyền thống văn hóa độc đáo và những điểm du lịch hấp dẫn
Trung tâm thành phố Kon Tum - Ảnh: Ban Nguyễn
2 Địa thế tỉnh Kon Tum
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.
Trang 8+ Kon Tum thuở xưa là vùng đất như thế nào?
+ Vì sao vùng đất này thu hút được nhiều dân tộc anh em đến sinh sống?
+ Vì sao nói tỉnh Kon Tum có vị trí chiến lược quan trọng?
+ Xác định vị trí địa lí của tỉnh Kon Tum trên bản đồ Việt Nam
3 Các đơn vị hành chính của tỉnh Kon Tum qua các thời kỳ
Đọc bảng thông tin sau:
Em cùng bạn chia sẻ về nội dung ở bảng thông tin trên
Ngày
09/02/1913 Tỉnh Kon Tum được thành lập.
Đến năm 1945 Tỉnh Kon Tum có 4 đơn vị hành chính gồm các huyện Đắk Glei, Đắk Tô, Kon Plông và thị xã Kon
Năm 2015 Thành lập huyện Ia H'Drai
Đến năm 2024, tỉnh Kon Tum có 1 thành phố và 9 huyện Trong đó, thành phố Kon Tum là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của tỉnh và được Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định công nhận thành phố Kon Tum là đô thị loại II trực thuộc tỉnh Kon Tum vào tháng 01 năm 2023
Tỉnh Kon Tumđược thành lập vàongày 09/02/1913
Tỉnh Kon Tum được thành lập vàothời gian nào?
Trang 9Tìm hiểu thông tin, quan sát hình ảnh dưới đây và trả lời câu hỏi.
- Đến thời điểm năm 2024, tỉnh Kon Tum có bao nhiêu huyện, thành phố?
- Kể tên các huyện, thành phố của tỉnh Kon Tum và cho biết đâu là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội của tỉnh?
Trung tâm huyện Đắk Glei
Trang 10Trung tâm huyện Kon Rẫy
Ảnh: Ban Nguyễn
Trung tâm huyện Ia H’Drai
Ảnh: Trung tâm Văn hóa, Thể thao,
Du lịch và Truyền thông huyện Ia H’Drai
Trung tâm huyện Tu Mơ RôngẢnh: Ban Nguyễn
Trung tâm thành phố Kon Tum Ảnh: Ban Nguyễn
1 Xác định vị trí địa lí của các đơn vị hành chính tỉnh Kon Tum trên lược đồ.
- Xác định vị trí của các huyện và thành phố Kon Tum trên lược đồ
- Xác định vị trí của sông Đắk Bla, đoạn chảy qua thành phố Kon Tum
- Xác định và mô tả vị trí của huyện (thành phố) nơi em sống
Trang 11Lược đồ hành chính tỉnh Kon Tum - Nguồn: kontum.gov.vn
2 Hãy vẽ đường thời gian theo thứ tự các mốc lịch sử hình thành các đơn vị hành chính của tỉnh Kon Tum.
Trang 123 Chơi trò chơi “Chuyến xe kì thú”.
Thiết kế “Chuyến tàu quê hương” với thông điệp: Kon Tum đổi mới và phát triển.
Chia sẻ với bạn và người thân về chuyến tàu của em Nêu những việc cần làm để bảo vệ và xây dựng quê hương Kon Tum ngày càng phát triển.
- Chuẩn bị: xúc xắc, các quân chơi
- Tiến hành:
+ Chia lớp thành các nhóm để chơi (nhóm 4 - 6)
+ Từng bạn gieo xúc xắc và di chuyển số ô bằng số chấm tròn trên xúc xắc
+ Thực hiện yêu cầu trên ô tương ứng
+ Người về đích đầu tiên là người thắng cuộc
Hãy thiết kế một đoàn tàu với đầu tàu tượng trưng cho thành phố Kon Tum, còn 9 toa tàu tượng trưng cho 9 huyện
Ở đầu tàu và mỗi toa tàu có thể ghi tên địa danh, năm thành lập (hoặc đặc điểm tiêu biểu, viết những thông điệp em muốn nhắn gửi để thể hiện lòng biết ơn, bày tỏ tình yêu thương, ) đối với quê hương Kon Tum
- Hình thức: Thực hiện theo nhóm
- Cách thiết kế: Có thể vẽ, xé dán, làm từ vật liệu tái chế,…
Trang 13Chủ đề 22
Toàn cảnh thung lũng xã Măng Ri, huyện Tu Mơ Rông - Ảnh: Phạm Bình Vương
1 Chơi trò chơi “Ai nhanh, ai đúng”
Quan sát hình và nêu tên địa điểm, nhân vật lịch sử, bảo vật quốc gia ở địa phương em.
2 Xem video/hình ảnh về xã Măng Ri, huyện Tu Mơ Rông
Chia sẻ cảm nghĩ của em sau khi xem video/hình ảnh
Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
Trang 141 Tìm hiểu về Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
Đọc thông tin, quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi.
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, xác định Kon Tum là địa bàn chiến lược quan trọng, Khu ủy V đã quyết định xây dựng tỉnh Kon Tum thành một tỉnh căn cứ cách mạng
Từ cuối năm 1959, Tỉnh ủy Kon Tum đã chọn khu vực suối Đắk Y Hai,
xã Măng Ri, huyện Tu Mơ Rông làm địa bàn đứng chân của các cơ quan đầu não Đây là địa bàn rất thuận lợi cho ta về bảo đảm an toàn, bí mật
để phát triển lực lượng, chỉ đạo phong trào cách mạng địa phương Mặt khác, chính địa bàn này tạo cho ta một hành lang giao thông liên hoàn thuận lợi trong tỉnh từ bắc xuống nam, từ đông sang tây Bên cạnh đó, nơi đây có một địa hình chia cắt rất phức tạp, với một hệ thống đồi núi nằm trong quần thể núi Ngọc Linh vô cùng hiểm trở làm cho địch rất khó khăn trong việc phát hiện, tấn công ta
Để ổn định cho công tác hoạt động chỉ đạo lâu dài, ngay thời gian đầu, Tỉnh ủy đã cho xây dựng các phòng ban làm việc bằng những vật liệu thô sơ như tranh, tre, gỗ với diện tích mỗi phòng rộng khoảng 25m2
- 30m2 Ngoài ra để đảm bảo an toàn, phòng tránh bom, đạn khi địch phát hiện, nơi đây còn có các hệ thống giao thông hào, hầm trú ẩn bao bọc khép kín xung quanh khu làm việc
Tại căn cứ cách mạng, dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, quân và dân Kon Tum đã giành nhiều chiến thắng to lớn, cùng với nhân dân cả nước đập tan chiến lược “Chiến tranh đặc biệt” của Mỹ Ngụy Thắng lợi cuộc tấn công Xuân Mậu Thân (năm 1968) làm tiền đề vững chắc cho quân và dân tỉnh Kon Tum tiến lên giành nhiều thắng lợi to lớn, tiêu biểu là Chiến dịch Đắk Tô - Tân Cảnh (tháng 4 năm 1972)
Sau khi chiến dịch kết thúc thắng lợi, để chỉ đạo kịp thời phong trào trong giai đoạn mới, cơ quan Tỉnh ủy Kon Tum chuyển đến xã Kon Đào huyện Đắk Tô Đến cuối năm 1972 đầu 1973, Tỉnh ủy Kon Tum chuyển
về Tân Cảnh và sau đó đến Diên Bình để tiếp tục chỉ đạo phong trào đấu tranh giải phóng tỉnh Kon Tum (tháng 3 năm 1975)
Trang 152 Giá trị lịch sử và ý nghĩa giáo dục của
Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
Đọc thông tin và trả lời câu hỏi.
Những lán trại làm việc của Căn cứ Tỉnh ủy nằm sâu dưới lòng đất khoảng 2m,
giữa rừng già, được phục dựng lại năm 2011- Ảnh: Dương Nương
Nhà văn phòng Tỉnh ủyẢnh: Dương Nương
Suối Đắk Y Hai, xã Măng Ri, huyện Tu Mơ Rông
Ảnh: Văn Tùng
- Từ cuối năm 1959, Tỉnh ủy Kon Tum đã chọn địa điểm nào làm căn cứ? Giải thích vì sao Tỉnh ủy Kon Tum lại chọn địa điểm đó?
- Căn cứ Tỉnh ủy được xây dựng và bố trí như thế nào?
- Tại căn cứ, dưới sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, quân và dân tỉnh Kon Tum đã giành được những thắng lợi quan trọng nào?
Quyết định công nhận Di tích lịch sử
cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
(giai đoạn 1960 - 1972)
Trang 16Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum tại xã Măng Ri, huyện Tu Mơ Rông là một trong những khu căn cứ có vị trí và vai trò chiến lược hết sức quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của tỉnh Kon Tum Năm 2007, Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum (giai đoạn 1960 - 1972) được Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh
Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum mãi là địa chỉ đỏ,
là biểu tượng về lòng kiên trung cách mạng của quân và dân tỉnh Kon Tum
Qua thời gian, nhiều hạng mục ở Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum đã bị xuống cấp và hư hỏng, tỉnh Kon Tum luôn quan tâm tu tạo, sửa chữa Tỉnh đoàn cũng như huyện Tu Mơ Rông đã tổ chức cho thanh niên trong tỉnh hành trình về nguồn với nhiều hoạt động thiết thực và ý nghĩa như: làm đường, phát quang một số điểm trong khu di tích, Mỗi người dân tỉnh Kon Tum luôn tự hào, có ý thức giữ gìn và bảo vệ
Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
Nhà bia tưởng niệm tại Di tích lịch sử cách
mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum được xây
Trang 17a Địa điểm Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum ?
b Lý do để chọn địa điểm làm căn cứ ?
c Vật liệu để xây dựng Căn cứ Tỉnh ủy lúc bấy giờ ?
d Cách bố trí các khu vực trong căn cứ ?
e Giai đoạn hoạt động của Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum 1960 - 1972
g Một số sự kiện lịch sử đã được chỉ đạo tại Căn
Em cần làm gì để góp phần giữ gìn và bảo vệ Di tích lịch
sử cách mạng Căn cứ Tỉnh
ủy Kon Tum?
Nêu giá trị lịch sử của
Căn cứ cách mạng
Tỉnh ủy Kon Tum
1 Tìm thông tin phù hợp với mỗi ý sau.
Trang 181 Thiết kế áp phích tuyên truyền về bảo vệ Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum.
2 Xây dựng và thực hiện kế hoạch với chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”.
2 Chơi trò chơi “Đoàn tàu Về nguồn”.
3 Em tập làm hướng dẫn viên.
- Mỗi nhóm tạo một toa tàu để hợp thành Đoàn tàu về nguồn
- Chia sẻ kết quả trước lớp
- Sưu tầm hình ảnh, bài viết, có nội dung về nhân vật, địa điểm, sự kiện liên quan đến Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
- Giới thiệu về Di tích lịch sử cách mạng Căn cứ Tỉnh ủy Kon Tum
Uống nước nhớ nguồn
Trang 19Chủ đề 33
1 Chơi trò chơi “Đố bạn”
Đố bạn về nhạc cụ của một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum.
2 Nghe giai điệu cồng chiêng
Bảo tồn, phát huy không gian văn hóa cồng chiêng
?
Trang 201 Khám phá không gian văn hoá cồng chiêng
Đọc thông tin, quan sát hình và trả lời câu hỏi.
Không gian văn hoá cồng chiêng là nơi thể hiện bản sắc văn hoá truyền thống lâu đời của các dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum như: các lễ hội, các nghi lễ,
Không gian văn hóa cồng chiêng trải rộng trên địa bàn toàn tỉnh, là sự kết tinh của các yếu tố không thể tách rời nhau, bao gồm: Chủ nhân, âm nhạc, lễ hội, không gian tổ chức sinh hoạt văn hoá cộng đồng của làng,…
na, Gia-rai, Gié-Triêng, Brâu, Rơ-măm, Hrê, sinh sống tại tỉnh Kon Tum
Âm nhạc gồm các nhạc
cụ, các bài chiêng,
Nhà rông, rẫy, giọt nước,
là nơi các chủ nhân thường
tổ chức các sinh hoạt văn hóa cộng đồng của làng
Các lễ hội: Lễ hội Mừng nhà rông mới Lễ hội Giọt nước, Lễ hội Mừng lúa mới,
Trang 21Ảnh: A Lê Khăm
Ảnh: Quang Định
Ảnh: Ban Nguyễn
Ảnh: Trần Lâm
Ngày 25/11/2005, Không gian văn hóa cồng chiêng Tây
Nguyên đã chính thức được UNESCO công nhận là Kiệt tác
truyền khẩu và Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
- Nêu ý nghĩa và các yếu tố của không gian văn hóa cồng chiêng
- Ai là chủ nhân của không gian văn hóa cồng chiêng?
- Kể tên âm nhạc được sử dụng trong không gian văn hóa cồng chiêng
- Kể tên một số lễ hội và địa điểm tổ chức trong không gian văn hóa cồng chiêng
Một số hình ảnh trình diễn cồng chiêng, xoang
Trang 22Nghệ nhân Ưu tú A Biu truyền dạy đánh cồng chiêng - Ảnh: Đinh Dũng
Không gian văn hóa cồng chiêng là một trong những giá trị văn hóa
có ý nghĩa quan trọng trong đời sống của các dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum Tuy nhiên, cùng với cuộc sống hiện đại, không gian văn hoá cồng chiêng đã và đang dần bị mai một theo thời gian
Để bảo tồn và phát huy không gian văn hoá cồng chiêng trên địa bàn tỉnh Kon Tum, chúng ta cần có những hoạt động:
- Tuyên truyền cho mọi người hiểu được giá trị văn hoá cồng chiêng và
có trách nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá cồng chiêng
- Học tập và tham gia trải nghiệm Chương trình giáo dục địa phương tỉnh Kon Tum
- Mời nghệ nhân đến trường học để giao lưu văn hóa và truyền dạy cồng chiêng
- Giới thiệu, quảng bá và lan tỏa không gian văn hóa cồng chiêng tỉnh Kon Tum
- Có ý thức giữ gìn, phát huy giá trị di sản văn hóa cồng chiêng trở thành sản phẩm đặc trưng để phát triển du lịch tỉnh nhà
- Tham gia các cuộc thi, hội thi, giao lưu, sinh hoạt cộng đồng, phù hợp
2 Bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng
Đọc thông tin, quan sát hình và trả lời câu hỏi.
Trang 23Nghệ nhân A Nhung truyền dạy cồng chiêng, xoangcho học sinh Trường Tiểu học Phùng Khắc Khoan, thành phố Kon Tum
Ảnh: Đinh Hùng
Học sinh Trường Tiểu học Đặng Trần
Côn, thành phố Kon Tum trình diễn
cồng chiêng, xoang, đi cà kheo
Ảnh: Đậu Lan
Học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm tại làng du lịch cộng đồng Kon Kơ Tu, xã Đắk Rơ Wa, thành phố Kon Tum
Ảnh: Vũ Hiền
Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Kon Tum trao tặng bộ cồng chiêng cho
Trường Phổ thông Dân tộc nội trú huyện Kon Rẫy - Ảnh: Y Cảnh
Trang 24- Vì sao chúng ta phải bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng?
- Nêu một số hoạt động bảo tồn và phát huy không gian văn hoá cồng chiêng ở tỉnh Kon Tum
1 Giới thiệu, quảng bá về không gian văn hoá cồng chiêng ở tỉnh Kon Tum.
Lựa chọn nội dung xây dựng và thực hiện kế hoạch giới thiệu, quảng bá
về không gian văn hoá cồng chiêng
- Hoàn thành sơ đồ về các yếu tố trong không gian văn hoá cồng chiêng
- Em đóng vai phóng viên giới thiệu, quảng bá về không gian văn hoá cồng chiêng
- Phỏng vấn các bạn sau khi nghe em chia sẻ
Trang 252 Vẽ sơ đồ tóm tắt về một số hoạt động bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng ở tỉnh Kon Tum.
3 Thực hành làm phiếu đề xuất với thầy giáo, cô giáo nội dung về một hoạt động bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng.
- Lựa chọn nội dung, hoàn thành sơ đồ tóm tắt một số hoạt động bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng
- Chia sẻ kết quả cùng bạn về một số hoạt động bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng
- Lí do: Chúng em mong muốn được nghệ nhân tổ chức hướng dẫn, truyền dạy chúng em đánh cồng chiêng
Chúng em cảm ơn quý thầy/cô giáo
Trang 264 Thực hành kể chuyện/hoạt cảnh một hoạt động lễ hội ở địa phương mà
em thích.
Viết thông điệp và chia sẻ thông điệp của em về bảo tồn, phát huy không gian văn hoá cồng chiêng ở tỉnh Kon Tum.
Gợi ý:
- Lựa chọn nội dung
- Thu thập thông tin, hoàn
chỉnh
- Tuyên truyền thông điệp
Học sinh Trường Tiểu học và Trung học
cơ sở Đắk Dục, huyện Ngọc Hồi
Trang 281 Tìm hiểu ý nghĩa của hát ru đối với đời sống tinh thần của một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum
Đọc thông tin và trả lời câu hỏi.
2 Giới thiệu một số bài hát ru tiêu biểu của một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum
2.1 Ru em (dân ca Xơ-đăng)
Từ bao đời nay, giấc ngủ tuổi thơ luôn gắn liền với những lời ru êm đềm, ngọt ngào Đó là tình yêu, là mạch nguồn sự sống, nuôi dưỡng tâm hồn, góp phần hình thành và phát triển nhân cách con người
Những bài hát ru với những câu hát mộc mạc, đơn sơ kể về nỗi nhọc nhằn, về công việc hàng ngày của cha, của mẹ Ca từ đơn giản, ngắn gọn, dễ nhớ, dễ thuộc, là tiếng nói tâm tình, lời tâm sự của mọi người về cuộc sống của mình, của dân làng Giai điệu hát ru mang âm hưởng dân
ca rất mượt mà và độc đáo, thiết tha và sâu lắng Chính vì thế, những bài hát ru từ bao đời nay đã trở nên gần gũi, thân thuộc với các thế hệ đồng bào dân tộc thiểu số ở Kon Tum, đã trở thành nét đẹp văn hóa đi vào lòng người
Ở Kon Tum, có thể kể đến những bài hát ru phổ biến như: Ru em đăng), Bên nhà chòi rẫy (Xơ-đăng nhánh Xơ-đrá), Lồng o (hát ru Xơ-đăng nhánh Xteng), Lời ru trên nương (Ba- na), Ru em (Ba- na), Ru con (Ba- na),
(Xơ-Dư chầu (Gié-triêng), Pơ ngui (Gia-rai), Va dhô (Hrê),… là những làn điệu chứa chan tình yêu thương, sự vỗ về của bậc cha mẹ đối với con cái
- Hát ru có ý nghĩa như thế nào đối với giấc ngủ tuổi thơ và trong đời sống tinh thần của một số dân tộc thiểu số ở tỉnh Kon Tum?
- Nội dung, ca từ, giai điệu của các bài hát ru như thế nào?
Trong gia đình của người Xơ-đăng, cứ mỗi khi cha mẹ đi làm vắng nhà, công việc ru em ngủ lại được giao cho chị đảm nhiệm Từ tình thương yêu em hết mực, người chị đã hát lên giai điệu ru em chứa chan tình cảm
để đưa em vào giấc ngủ ngon lành
Trang 29Là một bài hát ru rất phổ biến của dân tộc Ba-na, với lời ca vừa da diết, sâu lắng như hơi thở, tiếng lòng của người Ba-na, lại vừa như vẽ nên một bức tranh về cuộc sống sinh hoạt rất đỗi mộc mạc, thân quen trong mỗi gia đình Từng lời hát ru đầm ấm của người mẹ đã đưa con dần đi vào giấc ngủ say sưa cho mẹ yên tâm làm việc.
Bài hát được chép lại dựa theo bản nhạc do tác giả Lê Toàn Hùng sưu tầm, ghi âm và chuyển dịch, in trong tập Dân ca Việt Nam (NXB Âm nhạc, 2001) có chỉnh lí cho phù hợp với học sinh tiểu học
2.2 Ru con (dân ca Ba-na)
Trang 30Bài hát có ca từ mộc mạc, giản dị, thiết tha, chân tình, bắt nguồn từ cuộc sống lao động cần cù, gian lao của người Xơ-đrá, một nhánh của dân tộc Xơ-đăng Qua biết bao thế hệ, những lời ru của người bà, người
mẹ đã góp phần bồi dưỡng nên nhân cách, tâm hồn cao đẹp, tình yêu quê hương, yêu lao động của người Xơ-đrá
2.3 Ru con (dân ca Xơ-đrá)
Trang 31- Đọc lời ca của ba bài hát ru trên.
- Nghe giai điệu của ba bài hát ru và chia sẻ cảm nhận của em
1 Chơi trò chơi “Bông hoa yêu thương”.
2 Nghe giai điệu, đoán nội dung.
- Tham gia trò chơi Bông hoa yêu thương
- Chia sẻ điều em biết và cảm xúc của bản thân khi vòng quay đến một cụm từ cho trước
- Lần lượt lắng nghe một đoạn giai điệu
- Chọn ngẫu nhiên một biểu tượng gắn với câu hỏi rồi trả lời nhanh theo nội dung yêu cầu
+ Nêu tên bài hát ru
+ Đó là bài hát ru của dân tộc nào?
+ Hình ảnh nào trong lời bài hát ru mà em thấy thú vị nhất?
+ Hát một vài câu trong bài hát ru
Trang 321 Tập luyện và biểu diễn.
2 Chia sẻ với người thân, với cộng đồng về những việc nên làm để góp phần giữ gìn nghệ thuật hát ru.
- Viết lời hát ru, khoảng từ 5- 7 câu
- Chia sẻ với bạn trong nhóm và trước lớp
3 Tập hát 1 trong 3 bài hát ru đã giới thiệu trên Sử dụng các nhạc cụ gõ
để gõ đệm và cùng bạn chọn cách biểu diễn trước lớp.
4 Cùng viết lời hát ru dành cho bé yêu.