Vận dụng nội dung mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức rút ra bài học cho bản thân trong nhận thức và hoạt Động thực tiễn hãy chứng minh

Nguyên tắc vận dụng H.Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức 1.Trong nhận thức cá nhân 2.Trong hoạt động thực tiễn III.Chứng mỉnh qua thực tiễn IV.Bai hoc rút ra KÉT L

TRUONG DAI HOC MO HA NOI KHOA DAO TAO CO BAN

Bo mon: Chinh tri & Phap luat

228 MO,

Zz

‘>

= i

4g

oo ~.ấ

^“x.}nv

BÀI TIỂU LUẬN MÔN: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Chủ đề: Vận dụng nội dung mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức:

D4,

ol

rút ra bài học cho bản thân trong nhận thức và hoạt động thực tiễn Hãy chứng minh?

Sinh viên thực hiện:Trần Mai Trang

Hà Nội, 2024

MUC LUC

I.Khái niệm mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1 Khái niệm về vat chat vả ý thức

2 Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

3 Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn

4 Nguyên tắc vận dụng

H.Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1.Trong nhận thức cá nhân

2.Trong hoạt động thực tiễn

III.Chứng mỉnh qua thực tiễn

IV.Bai hoc rút ra

KÉT LUẬN

PHAN 1: MO DAU

1 Giới thiệu vấn đề

Triết học Mác-Lênin với hạt nhân là phép biện chứng duy vật đã khẳng định vai trò to lớn trong việc nhận thức và cải tạo thế giới Trong đó, mối quan hệ biện chứng giữa vật chat và ý thức là một nguyên lý nền tảng, giúp con người hiểu rõ hơn về sự vận động, phát triển của thế giới xung quanh và bản chất của ý thức con người Trong cuộc sống, vật chất không chỉ đóng vai trò là cơ sở tồn tại của ý thức mà còn quyết định đến sự hình thành và phát triển của ý thức Ngược lại, ý thức với tính sáng tạo và khả năng phản ánh

hiện thực có thế tác động trở lại vật chất, định hướng hành động nhằm thay đổi thực tiễn

Hiểu rõ mối quan hệ này không chí là cơ sở để nắm bắt tri thức mà còn là kim chỉ nam

để áp dụng hiệu quả vào các hoạt động thực tiễn hàng ngày

2 Mục đích của tiêu luận

« Phân tích và làm rõ nội dung môi quan hệ biện chứng giữa vật chat và ý thức

- Từ đó, rút ra bài học ứng dụng cho bản thân trong nhận thức và hoạt động thực tiễn

3 Phương pháp nghiên cứu

Đề thực hiện mục tiêu trên, tiêu luận sử dụng các phương pháp:

« Phân tích và tông hợp: Nghiên cứu ly luận triết học Mác-Lênin về vật chất và ý thức

« Liên hệ thực tiễn: Đối chiếu lý luận với những ví dụ cụ thể trong đời sống, qua đó rút ra

bài học cá nhân

- Phương pháp biện chứng: Xem xét vấn đề dưới sự tác động qua lại giữa vật chất và ý thức, từ đó rút ra mối quan hệ động giữa hai yêu t6 này trong thực tế

PHAN 2 : NOI DUNG CHINH

I.Khái niệm mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1 Khái niệm về vật chất và ý thức

1.1.Khái niệm vật chất

e©_ Theo triết học Mác-Lênin, vật chất được định nghĩa là “một phạm trù triết học dùng

để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”

Điều này nhân mạnh tính khách quan và độc lập của vật chất đối với ý thức Vật chất

tồn tại dưới nhiều hình thức, từ các yếu tố tự nhiên (đất, nước, khí quyên) đến các yếu

tô xã hội (kinh tế, chính trị, văn hóa)

e Trong thực tiễn, vật chất là cơ sở tồn tại của mọi hiện tượng, bao gồm cả ý thức Chang

hạn, điều kiện tự nhiên và hoàn cảnh kinh tế - xã hội đóng vai trò quyết định đến sự

hình thành và phát triển của con người cũng như các sản phẩm tỉnh thần

1.2 Khái niệm ý thức

e_ Ý thức là một phạm trù triết học, được định nghĩa là “hình ảnh chủ quan của thê giới

khách quan” Ý thức không phải là hiện tượng tự thân mà là sự phản ánh hiện thực

khách quan thông qua bộ óc con người, dựa trên thực tiễn và các mỗi quan hệ xã hội

e Ý thức bao gồm hai mặt:

+ Mặt nhận thức: Ý thức phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan, giúp con người

hiểu và nắm bắt thế giới

+ Mat sang tao: Ý thức không chỉ dừng lại ở việc phản ánh mà còn có khả năng định hướng, sáng tạo và dự báo tương lại

2 Mỗi quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

Mỗi quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức được thê hiện qua hai nguyên lý cơ bản:

- Vật chất quyết định ý thức: Vật chất là cái có trước, quyết định ý thức Ý thức chỉ có thê

tồn tại khi có bộ óc con người và thế giới khách quan đề phản ánh.

Ví dụ : Các nền văn minh lớn như Ai Cập cô đại , Lưỡng Hà đều phát triển dọc theo các con sông lớn — nơi có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú

« Ý thức tác động trở lại vật chất: Tuy không quyết định nhưng ý thức đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng và thay đôi thực tiễn Khi ý thức phản ánh đúng thực té và mang

tính sáng tạo, nó có thé thúc đây các hành động làm thay đổi thê giới vật chất

Ví dụ : Các phong trào bảo vệ môi trường hiện nay là biểu hiện của ý thức cộng đồng trong

việc đối phó với biên đôi khí hậu , cải thiện điều kiện sống

3 Phân tích mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong thực tiễn

3.1 Vật chất quyết định ý thức trong thực tiễn

Trong cuộc sông, mọi hoạt động nhận thức của con người đều bắt nguồn từ thế giới vật chất

Ví dụ: s Hoàn cảnh tự nhiên: Người dân ở những vùng khác nhau có tư duy và lỗi sống khác

nhau do điều kiện tự nhiên (khí hậu, địa lý) khác biệt Người sống ở vùng đồng bằng thường

tập trung vào canh tác nông nghiệp, trong khi cư dân miền núi chú trọng khai thác tài nguyên thiên nhiên

« Hoàn cảnh kinh tế - xã hội: Một xã hội phát triển kinh tế sẽ tạo điều kiện cho con

người có tư duy cởi mở và sáng tạo hơn Ngược lại, trong môi trường kinh tế khó khăn, tư duy của con người thường bị giới hạn bởi nhu cầu sinh tồn cơ bản Những ví dụ trên khẳng định rằng ý thức không thể tách rời vật chất, và mọi sự thay đôi trong ý thức đều phải dựa

trên những điều kiện vật chất nhất định

3.2 Ý thức tác động trở lại vật chất trong thực tiễn

Ý thức có khả năng tác động ngược trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người Điều này thể hiện qua hai khía cạnh:

« Ý thức đúng đắn, sáng tạo giúp cải tạo thực tiễn: Ví dụ, ý thức bảo vệ môi trường đang thúc đây con người thực hiện các hành động như tái chế, giảm sử dụng nhựa, trồng cây xanh Những hành động này giúp cải thiện môi trường sống và nâng cao chất lượng cuộc sống

« Y thức sai lầm dẫn đến hậu quả tiêu cực: Nếu ý thức không phản ánh đúng hiện thực, hành

động của con người có thê gây hậu quả nghiêm trọng Ví dụ, việc lạm dụng tài nguyên thiên

nhiên do tư duy ngắn hạn đã dẫn đến những vấn đề như biến đôi khí hậu và ô nhiễm môi

trường

4 Nguyên tắc vận dụng

e© Nguyên tắc khách quan : ý thức phải xuất phát từ hiện thực vật chất , không áp đặt chủ quan

e©_ Nguyên tắc phát triển : vật chất và ý thức luôn vận động , biến đổi không ngừng ; do

đó , con người cần thích nghĩ và linh hoạt với hoàn cảnh

H.Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức

1 Trong nhận thức cá nhân

e_ Tôn trọng thực tiễn khách quan : Nhận thức của con người phải xuất phát từ thực tế, không nên dựa vào cảm tính hay áp đặt ý chí chủ quan Ví dụ, khi quyết định học tập một ngành nghè, cần dựa trên nhu câu thực tế của thị trường lao động thay vì chỉ dựa vảo sở thích cá nhân

e_ Hiểu rõ giới hạn của bản thân : Ý thức cần được xây dựng trên nền tảng điều kiện vật chất cụ thê Việc đánh giá khả năng của bản thân một cách khách quan sẽ giúp lập kế hoạch phù hop va kha thi

2 Trong hoat déng thyc tién

e Kéthop vat chat va y thức để đạt hiệu quả cao:

¢ Trong hoc tap, viéc str dung tai ligu hoc tap (vat chat) kết hop voi tinh thần tự giác,

sáng tạo (ý thức) sẽ giúp đạt kết quả tốt

» Trong công việc, cần xây dựng các kế hoạch khả thi dựa trên nguồn lực thực tế, đồng thời kích thích tư duy sáng tạo để cải thiện hiệu suất lao động

e_ Thích nghi với hoàn cảnh và thay đôi:

¢ Vi du: Trong dai dich COVID-19, cac quéc gia da phai điều chỉnh chính sách dựa

trên thực tế (vật chất) và ý thức kỷ luật của người dân để kiểm soát dịch bệnh

3 Liên hé ban than

- Trong học tập, tôi thường lập kế hoạch cụ thẻ, chuẩn bị tài liệu đầy đủ (vật chat) va

dành thời gian tự học mỗi ngày (ý thức)

« Trong cuộc sống, tôi cô gắng giữ tinh thần lạc quan, tìm kiếm giải pháp thay vì để

hoàn cánh chỉ phôi

HII.Chứng mỉnh qua thực tiễn

1 Trong phát triển xã hội

* Khoa học và công nghệ : Các nhà khoa hoc nhu Thomas Edison đã vận dụng ý thức

sáng tạo dé cải tiền thực tế vật chất, tạo ra những phát minh thay đôi cuộc sống

- Kinh tế và quản lý xã hội : Các chính sách phát triển kinh tế của nhiều quốc gia hiện

nay dựa trên việc khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên (vật chất), đồng thời khuyến khích tư

duy đối mới (ý thức)

2 Trong đời sông cá nhân

- Học tập : Một sinh viên muốn đạt kết quả tốt cần kết hợp giữa tài liệu, công cụ học tập (vật chất) và ý thức tự giác, sáng tạo

¢ Lao động : Trong công việc, người lao động cân sử dụng hiệu quả nguôn lực hiện có, đồng thời không ngừng cải tiên phương pháp làm việc để nâng cao năng suất

IV.Bai hoc rút ra

1 Tôn trọng sự thật khách quan

- Luôn dựa trên hiện thực vật chất dé xây dựng các kế hoạch và quyết định Việc chủ

¢ Vi du: Trong việc học tập, không nên đánh gia thấp khối lượng kiến thức cần học,

mà phải dựa vào thực tế đề phân bồ thời gian hợp lý

Khai thác hiệu qua nguồn lực vật chất

« Các điều kiện vật chất đóng vai trò nền tảng, nhưng nếu không được sử dụng đúng cách thì chúng sẽ trở nên lãng phi

¢ Bai hoc nay khuyén khích việc tận dụng tôi đa các nguồn lực xung quanh như sách

vở, tài liệu, công nghệ, thời gian, để đạt được mục tiêu

Rèn luyện tư duy sáng tạo và ý thức trách nhiệm

« Ý thức không chỉ là sự phản ánh thụ động của hiện thực mà còn có khả năng sáng

tạo, giúp con người thay đôi thực tại Cần không ngừng rèn luyện tư duy sáng tạo để tìm ra giải pháp hiệu quả cho mọi vấn đề

» Ví dụ: Khi gặp khó khăn trong công việc hoặc học tập, cần tìm ra cách mới đề vượt

qua thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện bên ngoài

._ Thích nghỉ và linh hoạt trong biến đổi

* Mọi sự vật, hiện tượng luôn vận động và thay đổi Do đó, cần rèn luyện khả năng

thích nghỉ với hoàn cảnh và sẵn sàng điều chỉnh ý thức, hành động cho phù hợp

« Ví dụ: Trong thời kỳ chuyên đối số, người lao động cần học thêm kỹ năng công nghệ

đề thích nghi với môi trường làm việc mới

._ Cân bằng giữa vật chất và ý thức

+ Vat chất là điều kiện cần, nhưng ý thức là điều kiện đủ Cần hài hòa giữa việc chuẩn

bị đầy đủ điều kiện vật chất và phát huy tối đa vai trò ý thức, tránh lệch lạc hoặc quá

phụ thuộc vào một yếu tô

¢ Vi du: Một học sinh có đủ sách vở, tài liệu nhưng không có ý thức học tập thì cũng

khó đạt kết quả cao

._ Tự giác nâng cao tri thức và phẩm chất cá nhân

« Ý thức chỉ phát huy tốt khi được xây dựng trên nền tảng tri thức vững chắc Việc không ngừng học tập, rèn luyện đạo đức và tư duy sẽ giúp cải thiện bản thân và tạo ra

7 Làm chủ bán thân trước những biên động

« Ý thức là công cụ giúp con người kiêm soát hành động, nhất là trong các tinh huéng khó khăn Việc duy trì tỉnh thần vững vàng và lạc quan sẽ giúp vượt qua trở ngại

« Ví dụ: Trong tình huồng khủng hoảng như đại dịch, ý thức cộng đồng và trách nhiệm

cá nhân là yếu tố quan trọng để cùng nhau vượt qua thử thách

PHAN 3: KET LUAN

Mỗi quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức là một trong những nguyên lý cơ bản của triết học Mác - Lénin, không chỉ giải thích sự vận động của thế giới mà còn cung cấp phương

pháp luận khoa học để con người nhận thức và cải tạo thực tiễn Qua việc phân tích nguyên

lý này, chúng ta nhận thấy rằng vật chất và ý thức không tồn tại tách rời mà luôn tác động qua lại, bố sung lẫn nhau trong quá trình vận động và phát triển của xã hội cũng như cuộc sống

cá nhân Điều này đòi hỏi mỗi người cần nắm vững mối quan hệ giữa hai phạm trù này để

định hướng nhận thức và hành động đúng đắn

Thứ nhất, bài học quan trọng từ nguyên lý này là việc tôn trọng thực tiễn khách quan Hiện

thực vật chất luôn tồn tại độc lập với ý thức con người, do đó mọi nhận thức, hành động hay

quyết định cần phải dựa trên hiện thực thay vì áp đặt ý chí chủ quan Tôn trọng thực tế giúp tránh được những sai lầm trong đánh giá tình huống và đưa ra giải pháp phù hợp Đây là một trong những yếu tố quyết định sự thành công trong học tập, lao động và quản lý xã hội Thứ hai, ý thức có vai trò quan trọng trong việc tác động trở lại vật chất Với tư duy sáng tạo

và ý thức trách nhiệm, con người không chỉ phản ánh hiện thực mà còn có thể thay đôi, cải tạo nó để phục vụ mục tiêu phát triển Điều này được thê hiện rõ qua những thành tựu của khoa học, công nghệ và sự tiễn bộ trong mọi lĩnh vực của đời sống Do đó, ý thức không nên chỉ dừng lại ở mức độ phản ánh, mà cần được rèn luyện đề phát triển tư duy tích cực, độc lập

và sáng tạo

Thứ ba, mối quan hệ giữa vật chất và ý thức nhắn mạnh tầm quan trọng của sự thích nghi và thay đối Trong một thế giới luôn vận động và biến đối, con người cần phải linh hoạt điều chỉnh cả nhận thức lẫn hành động để thích nghi với hoàn cảnh mới Những biến động trong

cuộc sống, chẳng hạn như các cuộc khủng hoảng kinh tế, thiên tai hay đại dich, cho thay rang

sự thành công không chỉ phụ thuộc vào điều kiện vật chất mà còn nằm ở ý thức và khả năng

ứng phó của mối cá nhân

Thứ tư, bài học từ nguyên lý này cũng khuyến khích mỗi người phát huy vai trò cá nhân trong việc tự học tập và rèn luyện Việc nâng cao tri thức, phẩm chất và kỹ năng là cách đề phát triển ý thức một cách bền vững, đồng thời đóng góp tích cực vào việc cải tạo thực tại Một cá nhân có nhận thức tốt sẽ không chỉ đạt được thành công cá nhân mà còn góp phần xây dựng

xã hội ngày cảng tiên bộ

Cuối cùng, nguyên lý này dạy chúng ta bài học về sự hài hòa và cân bằng giữa vật chất và ý thức Trong bất kỳ tinh huéng nao, chỉ khi điều kiện vật chất và ý thức được kết hợp một cách

hợp ly thì mới có thê đạt được hiệu quả tôi ưu Điều này đòi hỏi mỗi người cần rèn luyện tư

duy biện chứng, biết đánh giá thực tế khách quan và đồng thời phát huy vai trò chủ động của

ý thức trong việc định hướng hành động

Nhìn chung, việc vận dụng nguyên lý biện chứng giữa vật chất và ý thức không chỉ giúp chúng ta nhận thức sâu sắc hơn về thế giới mà còn giúp định hướng cụ thể cho hành động trong học tập, lao động và cuộc sống thường ngày Từ đó, tôi nhận ra rằng, sự phát triển cá

nhân cũng như sự tiễn bộ của xã hội phụ thuộc vào việc kết hợp chặt chẽ giữa hiện thực khách

quan và ý chí chủ quan Đây chính là kim chỉ nam để mỗi cá nhân không ngừng vươn lên, hoàn thiện bản thân và góp phần vào sự nghiệp chung của nhân loại

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Y Chat gpt

10