tiểu luận trình bày về nền kinh tế thị trường, nền kinh tế mệnh lệnh và sự khác biệt của hai nền kinh tế trê

HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNGCƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH II TIỂU LUẬN TRÌNH BÀY VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG, NỀN KINH TẾ MỆNH LỆNH VÀ SỰ KHÁC BIỆT C

HỌC VIỆN CÔNG NGHỆ BƯU CHÍNH VIỄN THÔNG

CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH II

TIỂU LUẬN

TRÌNH BÀY VỀ NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG, NỀN KINH TẾ MỆNH LỆNH VÀ SỰ KHÁC BIỆT CỦA HAI NỀN KINH TẾ TRÊN

Giảng viên hướng dẫn: Đỗ Như Lực

Họ và tên sinh viên Mã sinh viên Phạm Thị Phương Anh N20DCMR003 Trần Huyền Diệu N20DCMR008 Nguyễn Chung Huệ Kha N20DCMR031

Lê Thị Tuyết Ly N20DCMR041

Trần Thị Tố Quyên N20DCMR059 Nguyễn Hoài Bảo Thi N20DCMR069

Võ Trần Minh Trúc N20DCMR080 Hoàng Thị Thảo Vy N20DCMR082

Nội dung

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Nền kinh tế thị trường: 2

1.1 Khái niệm: 2

1.2 Đặc điểm: 2

1.3 Ưu - nhược điểm: 2

1.3.1 Ưu điểm: 2

1.3.2 Nhược điểm: 3

1.4 Ví dụ minh họa: 3

2 Nền kinh tế mệnh lệnh: 4

2.1 Khái niệm: 4

2.2 Đặc điểm: 4

2.3 Ưu - nhược điểm: 5

2.3.1 Ưu điểm: 5

2.3.2 Nhược điểm: 6

2.4 Ví dụ minh họa: 7 3.Sự khác biệt giữa nền kinh tế thị trường và nền kinh tế mệnh lệnh: 7

LỜI MỞ ĐẦU

Những chiếc đầm bắt mắt, các món ăn tinh tế nức mùi thơm cho đến tất cả những trang thiết bị, máy móc hiện đại nhất… mọi thứ đều xoay quanh hai chữ “Kinh tế” Kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xã hội – liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong xã hội với một nguồn lực có giới hạn Nói đến kinh tế suy cho cùng là nói đến vấn đề sở hữu và lợi ích Bởi lẽ đó, thật không quá khi Margaret Thatcher cho rằng:“Không thể

có tự do nếu không có tự do kinh tế.”

Nền kinh tế là một hệ thống các hoạt động sản xuất và tiêu dùng liên quan đến nhau, giúp xác định cách phân bổ những nguyên liệu khan hiếm Một nền kinh tế áp dụng cho tất cả mọi người, từ các cá nhân đến các thực thể như các tập đoàn và Chính phủ Nền kinh tế của một khu vực hoặc quốc gia cụ thể được điều chỉnh bởi văn hóa, luật pháp, lịch sử và địa lí của nó Do vậy, không có hai nền kinh tế giống hệt nhau nào tồn tại

Theo nhà vật lý học Albert Einstein: “Mọi thay đổi có ý nghĩa và lâu dài được bắt đầu từ trí tưởng tượng của bạn và sau đó hoạt động theo cách của nó”.Không có hai nền kinh tế giống hệt nhau nào tồn tại, khác biệt, đánh thức trí tưởng tượng, khơi dậy

sự tò mò Thế nên, nhóm chúng em đã đi sâu tìm hiểu về nền kinh tế thị trường và nền kinh tế mệnh lệnh, cốt để hiểu và hành động

Nội dung bài tiểu luận gồm có 3 phần chính:

Phần 1: Nền kinh tế thị trường

Phần 2: Nền kinh tế mệnh lệnh

Phần 3: Sự khác biệt của nền kinh tế thị trường và nền kinh tế mệnh lệnh

1 Nền kinh tế thị trường:

1.1 Khái niệm:[1]

Nền kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà trong đó người mua và người bán tác động với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả và số lượng hàng hoá, dịch vụ trên thị trường

1.2 Đặc điểm:[1]

Tùy thuộc vào chế độ chính trị và điều kiện phát triển của quốc gia hay vùng lãnh thổ thì kinh tế thị trường có rất nhiều hình thức khác nhau như: tự do, xã hội, Nhà nước, xã hội chủ nghĩa…

- Nhà nước quản lý nền kinh tế thị trường bằng luật pháp, tạo ra các điều kiện tốt nhất cho thị trường hoạt động, điều tiết toàn bộ nền kinh tế bằng các công

cụ kinh tế hợp pháp và khắc phục những thất bại của thị trường

- Hàng hóa, lao động, dịch vụ phải được tự do trao đổi trên thị trường, các công

cụ điều tiết thị trường như tỷ giá ngoại tệ, tiền lương, giá cả, lãi suất ngân hàng…phải được hình thành trên cơ sở thị trường

- Thị trường là cơ sở cho việc phân bố hiệu quả các nguồn lực kinh tế, khác biệt hẳn với nền kinh tế hiến vật hay kế hoạch hóa tập trung

- Sản phẩm và dịch vụ do lao động tạo ra là hàng hóa được trao đổi dựa trên nguyên tắc thị trường và theo giá cả thị trường

- Cá nhân, doanh nghiệp tham gia vào hoạt động của thị trường dưới sự điều tiết của quy luật như cung cầu, giá cả và cạnh tranh Thị trường hoạt động phải đảm bảo bình đẳng và tự chủ của các thành phần kinh tế tham gia thị trường, quyền lợi như nhau trong việc tham gia, rút khỏi, tự do kinh doanh

3

1.3 Ưu - nhược điểm:

Như chúng ta đã biết, bất cứ một sự vật, sự việc nào đều tồn tại hai mặt song song Bên cạnh những ưu điểm, những lợi ích tích cực thì cũng còn có không ít nhược điểm, đối với nền kinh tế thị trường cũng không ngoại lệ

1.3.1 Ưu điểm:

- Thúc đẩy các hoạt động sản xuất, trao đổi mua bán diễn ra, thúc đẩy cho sự phát triển về vật chất của con người

- Cho phép cạnh tranh tự do, tạo ra môi trường kinh doanh dân chủ, tự do, công bằng

- Tạo ra động lực để các doanh nghiệp có thể đổi mới, phát triển mình, bởi khi các doanh nghiệp đó muốn cạnh tranh và đáp ứng tốt nhu cầu của thị trường thì đòi hỏi họ phải đổi mới về công nghệ, quy trình sản xuất, quản lý

về các sản phẩm của mình

- Tiền đề để có được một lực lượng sản xuất lớn cho xã hội, tạo ra hàng hóa, sản phẩm dư thừa giúp thỏa mãn nhu cầu của tiêu dùng ở mức tối đa

- Con người có thể thỏa sức sáng tạo, với mong muốn tìm ra phương án cải tiến phương thức làm việc, đúc rút cho bản thân nhiều kinh nghiệm

- Là nơi để phát hiện, đào tạo, tuyển chọn, sử dụng nguồn nhân lực, nâng cao quy trình quản lý kinh doanh Cũng là nơi để đào thải những quản lý chưa đạt được hiệu quả cao

- Thúc đẩy các cá nhân sử dụng lao động tạo động lực cho những người lao động đồng thời sáng tạo ra công nghệ, phương thức mới nhằm thay đổi thể chế quản lý sang hướng có lợi nhiều hơn cho người lao động

- Có xu hướng cung cấp nhiều việc làm hơn

1.3.2 Nhược điểm:

- Thường chú ý đến các nhu cầu có khả năng thanh toán nhiều hơn là nhu cầu

cơ bản của xã hội

- Vì mong muốn có được lợi nhuận cao nên kinh tế thị trường thường tìm tới những hoạt động giao dịch, sản phẩm, dịch vụ có lãi cao nên vấn đề “hàng hóa công cộng” đã bị hạn chế

- Làm nổi cộm lên sự phân biệt giàu nghèo Người giàu sẽ sử dụng lợi thế của mình để trở nên giàu hơn Trong khi người nghèo sẽ ngày càng nghèo hơn Cứ tiếp tục như vậy, sau một thời gian cạnh tranh, những người có tiềm lực mạnh sẽ thâu tóm thị trường, nền kinh tế chỉ còn lại một số ít các nhà sản xuất lớn có tiềm lực mạnh, họ chi phối thị trường theo ý mình

=>Dẫn đến bất bình đẳng trong xã hội, gây ra những bất ổn trong đời sống

- Nếu không có sự can thiệp của Nhà nước, việc tăng giá, giảm chất lượng sản phẩm để tăng thêm lợi nhuận sẽ xảy ra, gây tổn thất lớn cho nền kinh tế Cuối cùng, sự chênh lệch cung – cầu là hệ quả dẫn đến khủng hoảng thừa, thất nghiệp và lạm phát => Các doanh nghiệp không bán được hàng để thu hồi vốn dần sẽ phá sản gây khủng hoảng kinh tế

1.4 Ví dụ minh họa:[3]

Một ví dụ tiêu biểu là Hoa Kỳ – nền y tế nước này hoàn toàn do tư nhân kiểm soát, bệnh viện và đội ngũ bác sĩ Hoa kỳ có chất lượng hàng đầu thế giới, nhưng viện phí ở Hoa Kỳ cũng đắt đỏ bậc nhất thế giới Nếu không có bảo hiểm y tế, một bệnh nhân có thể tiêu tốn hàng trăm nghìn USD cho mỗi lần chữa bệnh, kết quả là những người thu nhập thấp sẽ không được hệ thống y tế này cứu chữa Hoạt động xét nghiệm y tế ở Hoa Kỳ không được kiểm soát trên toàn quốc, nước này cũng không có hệ thống chăm sóc sức khỏe tập trung và xét nghiệm y tế tập trung do Chính phủ quản lý Vì những điểm yếu này, khi Đại dịch COVID-19 xảy ra, Hoa

Kỳ đã trở thành nước bị ảnh hưởng nặng nhất thế giới với hàng chục triệu ca nhiễm bệnh, trong đó vài trăm nghìn người đã chết

5

2 Nền kinh tế mệnh lệnh:

2.1 Khái niệm:[4]

Nền kinh tế mệnh lệnh (còn được gọi là nền kinh tế mệnh lệnh hoặc nền kinh tế mệnh lệnh) là một nền kinh tế - xã hội trong đó Chính phủ và Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền quyết định việc sử dụng các yếu tố sản xuất cũng như phân phối về thu nhập

2.2 Đặc điểm:[4][5][6]

- Quan hệ cung-cầu

● Không phụ thuộc vào quy luật cung – cầu

● Cầu trong nền kinh tế mệnh lệnh hóa được Nhà nước và Chính phủ tính toán trên cơ sở thu nhập và nhu cầu tiêu dùng của xã hội

● Khi đã tính toán và xác định được cầu thì cung sẽ được cân đối trong toàn

bộ nền kinh tế quốc dân

- Thành phần kinh tế và cơ chế hoạt động

● Trong nền kinh tế mệnh lệnh hóa tập trung, thành phần kinh tế duy nhất là kinh tế Nhà nước

● Quản lí kinh tế bằng mệnh lệnh hành chính là chủ yếu, thông qua hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh từ trên bàn giao xuống dưới, theo cơ chế hàng hóa tập trung Động lực thúc đẩy nền kinh tế là chỉ tiêu sản xuất do Nhà nước giao cho các doanh nghiệp

- Kế hoạch kinh tế

● Chính phủ tạo ra một kế hoạch kinh tế Chính phủ quyết định sản xuất cái gì? Sản xuất bao nhiêu? Sản xuất cho ai?

● Chính phủ tạo ra luật pháp, quy định và chỉ thị để thực thi kế hoạch trung tâm Các công ty, xí nghiệp tuân theo các mục tiêu sản xuất của kế hoạch; không thể tự trả lời cho các lực lượng thị trường tự do

- Phân bổ nguồn lực

● Nhà nước nắm toàn bộ các khâu liên quan đến yếu tố đầu vào của sản xuất bằng cách giao nguyên vật liệu, trả lương cho lao động, cung cấp vốn sản xuất (cả vốn cố định và vốn lưu động), giao quyền sử dụng đất… Đó là chế

độ cấp phát và giao nộp sản phẩm

● Chính phủ phân bổ các nguồn tài nguyên dựa trên việc chọn lựa ngành công nghiệp nào Nhà nước muốn phát triển

● Nhà nước cũng đồng thời nắm chặt khâu lưu thông, phân phối sản phẩm Vì vậy doanh nghiệp cũng chỉ còn quan tâm đến quá trình sản xuất ở trong nội

bộ doanh nghiệp của mình

● Các xí nghiệp Nhà nước có nghĩa vụ hoàn thành các chỉ tiêu sản lượng mà

kế hoạch Nhà nước giao

● Tiền lương hay thu nhập của những người lao động làm việc trong khu vực Nhà nước (khu vực chính của nền kinh tế) bị quy định chặt chẽ theo hệ thống thang, bậc lương mà Nhà nước ban hành với quỹ lương mà Nhà nước cấp và khống chế

● Khi hàng hóa đã ở dạng thành phẩm nhập kho, các nhà sản xuất đã hoàn thành nhiệm vụ Các hàng hóa được Nhà nước chỉ định nơi tiêu thụ, được bán theo những mức giá mà Nhà nước quy định

● Các khoản lãi mà xí nghiệp tạo ra, về cơ quan Nhà nước thu Bù lại, khi bị thua lỗ, xí nghiệp được Nhà nước trợ cấp, “bù lỗ”

- Ưu tiên sản xuất

7

● Nền kinh tế thiết lập các ưu tiên cho sản xuất tất cả các hàng hóa và dịch vụ

mà xã hội cần Chúng bao gồm hạn ngạch sản xuất và kiểm soát giá

● Mục tiêu của nó là cung cấp đủ thực phẩm, nhà ở và các yếu tố cơ bản khác

để đáp ứng nhu cầu của người dân trong nước

- Kinh doanh độc quyền

● Chính phủ có các doanh nghiệp độc quyền

● Thường bao gồm các công ty tài chính, dịch vụ công cộng và ngành công nghiệp ô tô Không có cạnh tranh nội bộ trong các lĩnh vực này

● Không có cạnh tranh trong sản xuất, động cơ lợi nhuận hoàn toàn không có Đòn bẩy kinh tế nằm ở dạng: khen thưởng về tinh thần và vật chất, kết hợp với những phong trào thi đua và ý thức tự giác lao động

⇨ Trên thực tế, không có một nền kinh tế mệnh lệnh thuần túy Tính phức tạp của việc ra quyết định một cách tập trung như vậy về mọi mặt vấn đề kinh tế của xã hội khiến cho nó khó có thể thực hiện một cách trọn vẹn

2.3 Ưu - nhược điểm:[7][8]

2.3.1 Ưu điểm:

Nếu được thực hiê ‡n đúng cách và có đủ nguồn lực, nền kinh tế chỉ huy mang lại những lợi ích sau:

- Xã hội ủng hộ công bằng và phúc lợi xã hội hơn là trục lợi

- Các nền kinh tế mệnh lệnh có thể nhanh chóng huy động các nguồn lực kinh tế trên quy mô lớn Họ có thể thực hiện các dự án lớn, tạo ra quyền lực công nghiệp và đáp ứng các mục tiêu xã hội Họ không bị chậm lại bởi các

vụ kiện từ các cá nhân hoặc các tuyên bố về tác động môi trường

- Các nền kinh tế mệnh lệnh có thể biến đổi toàn bộ xã hội để phù hợp với tầm nhìn của Chính phủ Chính quyền mới quốc hữu hóa các công ty tư

nhân Chủ sở hữu trước đây của nó tham dự các lớp học "giáo dục lại" Người lao động nhận được việc làm mới dựa trên đánh giá của Chính phủ

về kỹ năng của họ

- Vì việc làm và tuyển dụng được Chính phủ quản lý, tỷ lệ thất nghiệp luôn ở mức tối thiểu

- Nhanh chóng đáp ứng các nhu cầu quan trọng của xã hội như chăm sóc sức khỏe, nhà ở và giáo dục, thường được cung cấp miễn phí hoặc ít

- Việc sản xuất, tiêu dùng được Nhà nước hoạch định, phân phối nên ít xảy ra chênh lệch giàu - nghèo và các hiện tượng xã hội tiêu cực (cờ bạc, buôn lậu, tội phạm có tổ chức )

2.3.2 Nhược điểm:

Mă ‡t khác, ngay cả khi được thực hiê ‡n “đúng cách”, mô ‡t nền kinh tế chỉ huy thuần tuý cũng có những hạn chế đáng kể:

- Việc huy động nhanh chóng này thường có nghĩa là các nền kinh tế mệnh lệnh cắt giảm nhu cầu xã hội khác

- Thiếu hụt hàng hóa là kết quả phổ biến do giá cả và số lượng sản xuất cố định Cân bằng tự nhiên khó đạt được hơn khi giá cả và số lượng không được thả nổi

- Chính phủ hạn chế quyền của các cá nhân trong việc theo đuổi các mục tiêu tài chính cá nhân của họ

- Do không có thị trường tự do cạnh tranh, các nền kinh tế mệnh lệnh không khuyến khích đổi mới Các nhà lãnh đạo ngành được khen thưởng vì tuân theo chỉ thị của Chính phủ hơn là vì đã tạo ra các sản phẩm và giải pháp mới

- Định giá hàng hóa không hiệu quả trong mối quan hệ cung và cầu

- Không phản hồi hoặc chú ý đến sở thích của người tiêu dùng

- Giới hạn quyền tự do và quyền cá nhân để theo đuổi sự ổn định tài chính, ủng hộ bình đẳng xã hội

- Quan liêu cao độ, tất cả các kế hoạch do Chính phủ thực hiện

9

- Các nền kinh tế mệnh lệnh đấu tranh để sản xuất hàng xuất khẩu phù hợp với giá thị trường toàn cầu Đó là thách thức cho các nhà quy hoạch trung tâm để đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước Đáp ứng nhu cầu của thị trường quốc tế thậm chí còn phức tạp hơn

- Vì các kế hoạch kinh tế của họ không thể đáp ứng kịp thời những nhu cầu thay đổi của người tiêu dùng, các nền kinh tế mệnh lệnh thường bị sản xuất thừa và thiếu dẫn đến thiếu hụt và thặng dư lãng phí

- Họ khuyến khích các “chợ đen” sản xuất và bán bất hợp pháp các sản phẩm không do nền kinh tế mệnh lệnh sản xuất

- ‹t đo lường, câ ‡p nhâ ‡t thông tin về nhu cầu của người tiêu dùng Không thể biết và trả lời các sở thích hoặc khiếu nại của người tiêu dùng Ngoài ra, giá

cả được thiết lập bởi kế hoạch trung tâm

2.4 Ví dụ minh họa:[9]

Nga - Năm 1917, Vladimir Lenin lật đổ các Nga hoàng Ông đã tạo ra nền kinh

tế mệnh lệnh Cộng sản đầu tiên Josef Stalin xây dựng sức mạnh quân sự và nhanh chóng xây dựng lại nền kinh tế sau Thế chiến II Ủy ban Kế hoạch Nhà nước Liên

Xô, hay “Gosplan”, là thực thể kinh tế mệnh lệnh được nghiên cứu nhiều nhất Liên Xô cũng là nền kinh tế mệnh lệnh chạy dài nhất, kéo dài từ những năm 1930 cho đến cuối những năm 1980 Sau đó, Nhà nước chuyển quyền sở hữu của các công ty lớn nhất cho các đầu sỏ chính trị

3 Sự khác biệt giữa nền kinh tế thị trường và nền kinh tế mệnh lệnh:[10]

Cơ sở để so

sánh Nền kinh tế thị trường Nền kinh tế mệnh lệnh

Ý nghĩa

- Kinh tế thị trường là nền kinh tế

trong đó lực lượng cung cầu

quyết định việc sản xuất hàng

hóa, dịch vụ và giá cả của chúng

- Trong trường hợp lượng cầu hàng

hoá lớn hơn lượng cung thì giá cả

hàng hoá sẽ tăng lên, mức lợi

nhuận cũng tăng, khuyến khích

người sản xuất tăng lượng cung

- Kinh tế mệnh lệnh đề cập đến một

hệ thống kinh tế, trong đó tất cả các quyết định kinh tế được thực hiện bởi Chính phủ và các ngành công nghiệp thuộc sở hữu công

cộng

- Thị trường tự do bị xem là bất hợp pháp và bị hạn chế nên hàng hóa lưu thông trên thị trường chợ đen ít

và giá rất cao

Thành phần

- Có sự tham gia của rất nhiều doanh

nghiệp tư nhân Các doanh nghiệp

được tạo điều kiện để phát triển

- Bất bình đẳng thu nhâ ‡p

- Nhà nước hoàn toàn độc quyền phân phối hàng hoá, hạn chế trao đổi bằng tiền mặt Cụ thể, chế độ hộ khẩu được thiết lập trong thời kỳ này để phân phối lương thực, thực phẩm theo đầu người, tiêu biểu nhất là sổ gạo ấn định

số lượng và mặt hàng được phép mua

- Bình đẳng thu nhâ ‡p

Quy mô

- Tinh thần hội nhập được lan toả

mạnh mẽ

- Người dân được thoải mái tiếp

cận với văn hóa phẩm nước

ngoài, thoải mái hơn trong việc

thưởng thức nghệ thuật tận hưởng

cuộc sống

- Các hoạt động quảng cáo thương

mại được đẩy mạnh

- Người dân ít được tiếp xúc với văn hoá phương Tây

- Văn học, phim, nhạc đều được kiểm duyệt gắt gao

- Báo chí không có quảng cáo thương mại, giống nhau về quan điểm, tư tưởng, chỉ khác là phục

vụ cho các đối tượng khác nhau, không chạy theo lợi nhuận vì được bao cấp

11