Tiểu luận học phần di tích lịch sử văn hoá và danh thắng việt nam chủ Đề Đặc Điểm về kiến trúc cổ việt nam

Việc nghiên cứu về phong thủy trong kiến trúc, cụ thể là vềcác hướng, thế phong thủy, và các kiểu dáng kiến trúc, không chỉ giúp bảo tồn các giá trịvăn hóa truyền thống mà còn mở ra nhiề

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: THS ĐỖ HIỀN HOÀ

SINH VIÊN THỰC HIỆN: NHÓM 2

LỚP: DHLH20C

HỌC KỲ: 2

NĂM HỌC: 2024 – 2025

TP HCM, THÁNG 1 NĂM 2025

TIỂU LUẬN HỌC PHẦN

DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HOÁ VÀ DANH THẮNG VIỆT NAM

CHỦ ĐỀ:

ĐẶC ĐIỂM VỀ KIẾN TRÚC CỔ VIỆT NAM

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN:THS ĐỖ HIỀN HOÀ

NHÓM THỰC HIỆN:

STT HỌ VÀ TÊN MSSV NỘI DUNG PHỤTRÁCH

MỨC ĐỘĐÓNG GÓP(%/100%)

1 Nguyễn Bảo Trâm 24728041 Nội dung 100%

2 Lê Hoàng Anh Thi 24743241 Power Point 100%

3 Nguyễn Vi Khả Doanh 24744101 Nội dung 100%

4 Đỗ Minh Ánh 22719541 Nội dung 100%

5 Nguyễn Thuỳ Anh Thư 22726181 Nội dung 100%

6 Lê Hồng Thuận 22723491 Thuyết trình 100%

7 Đặng Nguyễn Bảo Châu 22645611 Nội dung 100%

8 Trương Ngọc Khánh

Ngân 22670381 Nội dung 100%

9 Nguyễn Phúc Ngân 24737681 Tiểu luận 100%

10 Hồ Thị Anh Tú 24741951 Thuyết trình 100%

TRƯỜNG ĐH CÔNG NGHIỆP TPHCM

KHOA THƯƠNG MẠI - DU LỊCH CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN

1 Nội dung báo cáo

MỤC LỤC

A LỜI MỞ ĐẦU………6

B NỘI DUNG………9

1 HƯỚNG……… 9

1.1 Hướng Đông……… 10

1.2 Hướng  Nam……….10

1.3 Hướng Tây và Bắc……… 10

2 THẾ PHONG THUỶ……… 11

 2.1 Vị trí và hướng nhà……….11

 2.2 Cấu trúc và bố cục không gian……… 11

 2.3 Sử dụng vật liệu và hình thức trang trí……… 12

 2.4 Khuôn viên và cảnh quan xung quanh……… 12

 2.5 Các yếu tố phong thủy khác……… 12

 2.6 Đặc điểm của kiến trúc đình, chùa, miếu……… 12

3 CÁC KIỂU DÁNG KIẾN TRÚC CỔ………13

 3.1 Theo thời kì lịch sử………13

 3.2 Theo loại hình và phong cách kiến trúc………15

 3.2.1 Theo loại hình kiến trúc………15

 3.2.2 Theo phong cách kiến trúc………16

 3.3 Một số đặc điểm chung của kiến trúc cổ Việt Nam……… 17 

4 GIÁ TRỊ DU LỊCH CỦA KIẾN TRÚC CỔ VIỆT NAM………17

 4.1 Giá trị lịch sử……….17 

 4.2 Giá trị văn hóa………17 

 4.3 Giá trị kiến trúc và cảnh quan……… 18

 4.4 Giá trị du lịch ………18

 4.4.1 Thu hút khách du lịch………18

 4.4.2 Thúc đẩy phát triển kinh tế………19

 4.4.3 Bảo tồn văn hóa……… 19

C KẾT LUẬN………19

D TÀI LIỆU THAM KHẢO………20

A LỜI MỞ ĐẦU

Phong thủy là một trong những yếu tố văn hóa truyền thống đã tồn tại và phát triển quahàng ngàn năm trong đời sống của người Á Đông Đây không chỉ là một hệ thống lýthuyết về sự hài hòa giữa con người và môi trường, mà còn là kim chỉ nam trong xâydựng, thiết kế và phát triển các công trình kiến trúc Trong xã hội hiện đại, phong thủytiếp tục có vai trò quan trọng, không chỉ giúp nâng cao chất lượng sống mà còn tạo nênnhững giá trị độc đáo, thu hút sự quan tâm của công chúng và du khách, góp phần hìnhthành và phát triển du lịch Việc nghiên cứu về phong thủy trong kiến trúc, cụ thể là vềcác hướng, thế phong thủy, và các kiểu dáng kiến trúc, không chỉ giúp bảo tồn các giá trịvăn hóa truyền thống mà còn mở ra nhiều cơ hội trong việc khai thác tiềm năng du lịch,mang lại lợi ích kinh tế và thúc đẩy sự bền vững

Để thực hiện bài tiểu luận này, các phương pháp nghiên cứu khoa học đã được áp dụngnhằm đảm bảo tính khách quan, toàn diện và sâu sắc Cụ thể, phương pháp nghiên cứu tàiliệu được sử dụng để thu thập và phân tích các lý thuyết liên quan đến phong thủy và kiếntrúc từ các sách, bài báo và tài liệu khoa học Phương pháp phân tích và tổng hợp giúpliên kết và đánh giá mối quan hệ giữa phong thủy, kiến trúc và du lịch Ngoài ra, nếu cóđiều kiện thực hiện, phương pháp khảo sát thực địa cũng đóng vai trò quan trọng trongviệc thu thập các dẫn chứng thực tiễn về những công trình kiến trúc nổi tiếng ứng dụngphong thủy, từ đó làm rõ các giá trị văn hóa và du lịch của những công trình này

Báo cáo được trình bày trong hai chương với nội dung cụ thể như sau: Chương 1 tìm hiểu

về Chương 2 phân tích

Thông qua bài tiểu luận này, nhóm chúng em kỳ vọng mang đến cái nhìn tổng quátnhưng không kém phần sâu sắc về mối quan hệ giữa phong thủy và kiến trúc trong vănhóa, đời sống, cũng như cách chúng góp phần nâng cao giá trị du lịch Đây không chỉ làmột nội dung nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn cao, mà còn gợi mở nhiều hướng phát triểnmới cho việc khai thác phong thủy và kiến trúc trong ngành du lịch hiện nay

CƠ SỞ LÝ LUẬN

1 Kiến trúc cổ Việt Nam

Kiến trúc cổ Việt Nam là khái niệm dùng để chỉ những công trình kiến trúc được xâydựng trong lịch sử Việt Nam, từ thời kỳ dựng nước đến thời kỳ phong kiến, trước khi tiếpxúc với kiến trúc hiện đại phương Tây Kiến trúc cổ Việt Nam phản ánh rõ nét bản sắc

văn hóa dân tộc, môi trường tự nhiên, tín ngưỡng và các đặc điểm xã hội qua từng thời kỳlịch sử Chủ yếu sử dụng các vật liệu có sẵn trong tự nhiên như gỗ, tre, nứa, đá, gạch đấtnung, ngói âm dương Gỗ là chất liệu chính trong hầu hết các công trình lớn, thể hiện sự khéo léo của người thợ mộc Việt Nam Mang đậm tính dân gian, gắn bó chặt chẽ với tínngưỡng, phong tục tập quán và triết lý sống của người Việt Họa tiết trang trí thường làcác biểu tượng dân gian như rồng, phượng, sen, mây, thể hiện ước vọng về phồn thịnh và

an lành

Ví dụ tiêu biểu:

Chùa Một Cột (Hà Nội) là biểu tượng kiến trúc thời Lý, lấy cảm hứng từ hoa sen; Kinhthành Huế (Thừa Thiên - Huế) là kiệt tác của kiến trúc cung đình triều Nguyễn; Thành CổLoa, Thành Thăng Long (Hà Nội) là biểu tượng của vương quyền và sức mạnh quân sự thời phong kiến

2 Hướng:

Hướng là một khái niệm dùng để chỉ phương hoặc chiều mà một vật thể, không gian, haycon người đang đối mặt hoặc được định vị theo trong không gian Khái niệm này thườngđược sử dụng trong các lĩnh vực như địa lý, kiến trúc, phong thủy, và nhiều khía cạnh đờisống khác để xác định vị trí hoặc điều hướng

Trong địa lý, hướng được xác định dựa trên bốn phương chính: Đông, Tây, Nam, Bắc,cùng với các phương phụ như Đông Bắc, Đông Nam, Tây Bắc, Tây Nam Hướng nàythường được xác định bằng la bàn hoặc các công cụ định hướng

Trong kiến trúc là chiều không gian mà mặt tiền hoặc trục chính của một công trình kiếntrúc hướng đến Ví dụ: Nhà hướng Nam, cửa chính hướng Đông

Trong phong thủy được hiểu là vị trí và chiều không gian tương tác với năng lượng (khí)

tự nhiên Phong thủy coi trọng việc chọn hướng hợp với tuổi, mệnh và môi trường đểmang lại may mắn và thịnh vượng

Hướng là một khái niệm vừa cụ thể (liên quan đến vị trí trong không gian) vừa trừu tượng(liên quan đến mục tiêu, định hướng trong tư duy và hành động) Việc hiểu và áp dụngđúng "hướng" trong từng hoàn cảnh sẽ giúp con người đạt được sự hiệu quả và hài hòatrong cuộc sống

3 Phong thủy

Phong thủy là một học thuyết cổ xưa, xuất phát từ Trung Quốc, có nghĩa đen là "gió" và

"nước," đề cập đến mối liên hệ giữa con người và môi trường sống của họ Phong thủykhông phải là yếu tố đơn lẻ mà là tổng hợp hàng loạt yếu tố về địa hình địa thế xungquanh nhà ở, thôn xóm, thành phố hoặc mồ mả, hướng gió, dòng nước cùng tọa hướng,hình dạng, bố cục mặt bằng không gian xây dựng Phong thủy liên quan đến cát hung,họa phúc, thọ yểu, sự cùng thông của nhân sự Cát ắt là phong thủy hợp, hung ắt là phongthủy không hợp Phong thủy không phải là tín ngưỡng hay mê tín, mà là một nghệ thuật

và khoa học cách sắp xếp không gian, hướng nhà, vị trí đồ đạc và cách bài trí các yếu tốtrong môi trường để tận dụng tối đa năng lượng tự nhiên, mang lại sức khỏe, tài lộc vàhạnh phúc cho con người Trong lịch sử, phong thủy được sử dụng rộng rãi để định

hướng các tòa nhà - thường là các công trình có ý nghĩa về mặt tâm linh như lăng mộ,nhưng cũng có thể là nhà ở và các công trình kiến trúc khác - theo cách tốt lành Tùythuộc vào phong cách phong thủy cụ thể đang được sử dụng, một vị trí tốt có thể đượcxác định bằng cách tham khảo các đặc điểm địa phương như các vùng nước, các vì saohoặc la bàn.

Phong thủy chia làm hai lĩnh vực:

- Âm trạch: Là vùng đất dùng để chôn người chết, còn gọi là mồ mả Phong thủy chorằng, nếu người chết được chôn vào một cuộc đất tốt về phong thủy thì sẽ truyền đượcphúc đức cho con cháu đời sau

- Dương trạch: Là vùng đất được dùng vào mục đích làm nhà cửa, đình, chùa, miếu mạo,thôn xóm, làng mạc, thị trấn, thành phố Dương trạch phải hài hòa với thiên nhiên, có môitrường tốt đẹp, làm cho con người thấy vui tươi, mạnh khỏe, hạnh phúc Dương trạch tốttức là môi trường tốt

Trong phong thủy cũng chia làm hai phái lớn:

- Phái Hình thế là trường Phái Loan Đầu (Hình Thể) lấy hình thế, bố cục làm chính

- Phái Lý pháp là trường phái lấy la bàn làm công cụ chính, chủ yếu căn cứ vào cái lý của

âm dương, ngũ hành, bát quái, cửu tinh, Hà Lạc mà tính toán Nhấn mạnh âm sơn âmhướng, dương sơn dương hướng, để xác định quan hệ sinh khắc, phán đoán cát hung

4 Bối cảnh hình thành kiến trúc cổ Việt Nam

Quá trình phát triển nền kiến trúc cổ Việt Nam gắn liền với môi trường thiên nhiên vàhoàn cảnh kinh tế – xã hội Cảnh quan thiên nhiên, đặc điểm khí hậu khác nhau đã ảnhhưởng đến phong cách kiến trúc của mỗi miền đất nước, hình thành kiểu kiến trúc nhàkhung bền chắc, thoáng mát theo lối kiến trúc mở, hòa lẫn với cây xanh, mặt nước.Những công trình kiến trúc cổ Việt Nam hầu hết được xây dựng trong thời kỳ phong kiến

- chủ yếu là trước thế kỷ 19 Tuy nhiên các công trình còn sót lại chủ yếu được xây dựng

từ sau thế kỷ 17-18 Trải qua nhiều triều đại, nhiều thế kỷ với bao thăng trầm lịch sử, đếnngày nay các công trình đã trải qua nhiều lần trùng tu sửa chữa để tồn tại, một số còn giữ được cốt cách nguyên sơ song cũng có nhiều công trình bị pha tạp do nguyên nhân chủquan hoặc khách quan Tuy nhiên, những công trình này vẫn là dấu tích cụ thể ghi lạichặng đường sáng tạo và lao động nghệ thuật, mang dấu ấn lịch sử dân tộc rất rõ nét

4.1 Vương quốc Champa cổ xưa

Đối với kiến trúc của vương quốc Champa cổ xưa, có thể kể đến là những đền tháp Ấn

Độ giáo xây bằng gạch, đá nằm ở khu vực miền Trung Việt Nam, với khung niên đại hiệncòn từ thế kỷ 7 đến thế kỷ 17 Nhiều khu đền tháp có giá trị lớn về kiến trúc, nghệ thuật,được UNESCO ghi trong danh mục Di sản văn hóa thế giới, như khu đền, tháp Mỹ Sơn(Quảng Nam)

4.2 Thành lũy

Đối với kiến trúc thành lũy vào thời buổi sơ khai, kiến trúc thành – lũy còn xây đắp thô

sơ với hình thức rất đơn giản, chỉ là những tấm ván gỗ bao che, bao bọc nơi cư trú củacon người, vừa để bảo vệ và phòng ngừa sự tấn công của thú dữ và cũng là công sự tự vệ,

chống trả với những bộ lạc lân cận khác đến cướp phá, đến nay nhiều làng bản các dântộc vùng Tây Nguyên của nước ta còn tồn tại hình thức kiến trúc phòng ngự này Về sau,ông cha ta đã thiết kế và xây dựng những kiến trúc thành lũy kiên cố hơn Những thànhlũy đầu tiên như Cổ Loa, Luy Lâu, Đại La, Hoa Lư, hay thành Đồ Bàn… đều được đắpbằng đất Đến cuối thế kỷ 18, ở nước ta xuất hiện một kiểu thành mới mang phong cáchchâu Âu – kiểu thành Vauban do người Pháp đưa vào Tòa thành loại kiểu này được xâydựng đầu tiên ở nước ta là thành Gia Định, năm 1790 Kiểu thành Vauban này có mặtbằng cơ bản vẫn theo dạng hình học rõ ràng, song có đặc điểm là có bố trí nhiều góc cạnhbởi việc bố trí những pháo đài, pháo đài góc những pháo đài nhãn, đường chân thànhngoài, đường ngoài hào… Cấu trúc thành như vậy nhằm đáp ứng nhu cầu và điều kiện kỹthuật quân sự.

4.3 Cung đình

Đối với kiến trúc cung đình (cung điện, dinh thự) thời nhà Đinh – Tiền Lê đến thế kỷ 17

ở Thăng Long cũng chỉ được biết đến qua thư tịch, qua các cuộc khai quật khảo cổ học.Cung điện, dinh thự dưới thời nhà Nguyễn được xây dựng trong Đại nội Huế vẫn được bốcục xây dựng theo kiểu truyền thống triều đình phong kiến Á Đông, các vua Nguyễn tiếpsau đó tu bổ và mở mang thêm những công trình mới Kiến trúc cung đình dinh thự Huế được chia thành ba loại Loại thứ nhất là kiến trúc dùng làm nơi thiết triều và cử hành lễnghi: Ngọ Môn, điện Thái Hòa, điện Cần Chánh…Loại hai là nơi của Vua và hoàng gia:Điện Càn Thanh, điện Khôn Thái, điện Kiến Trung, điện Diên Thọ…Và loại cuối cùngcác công sở – công quán: Điện Văn Minh, điện Võ Hiển, Đông các phủ nội vụ, Thái yviện…

4.4 Nhà ở

Đối với kiến trúc nhà ở những ngôi nhà ở cổ nhất hiện cũng mới thấy từ cuối thế kỷ 17,đầu thế kỷ 18, còn lại đa phần nhà có niên đại từ thế kỷ 19, 20 Những ngôi nhà của cácdân tộc thiểu số còn có niên đại muộn hơn Nhà ở khu vực đồng bằng chủ yếu là nhà trệt,nền đất, mái ngói hoặc rơm, rạ Nhà ở của cư dân miền núi là nhà sàn hoặc nửa sàn, nửađất…

B NỘI DUNG

1 HƯỚNG

Kiến trúc cổ Việt Nam là một trong những di sản văn hóa phong phú và đa dạng, phảnánh lịch sử, phong tục tập quán và tâm hồn của người Việt Một trong những yếu tố quantrọng trong kiến trúc cổ là hướng của các công trình Hướng không chỉ ảnh hưởng đếnthẩm mỹ và công năng của công trình mà còn thể hiện sự hòa hợp với thiên nhiên và cácnguyên tắc phong thủy

  1.1 Hướng Đông: Ánh Sáng và Gió Mát

Hướng Đông là hướng được ưa chuộng nhất trong kiến trúc cổ Việt Nam Côngtrình thường được xây dựng quay về phía Đông để đón ánh sáng mặt trời và giómát vào buổi sáng Điều này không chỉ tạo ra không gian sống thoáng đãng màcòn giúp tiết kiệm năng lượng, mang lại cảm giác tươi mới cho ngôi nhà Việc lựachọn hướng Đông cũng phản ánh bản tính yêu thiên nhiên và khát khao sự sốngcủa người Việt.

Ví dụ:Chùa Một Cột (Hà Nội): Hướng về phía Đông, tượng trưng cho sự khởiđầu mới và tạo cảm giác thanh tịnh, dễ chịu cho người hành hương

  1.2 Hướng Nam: Bảo Vệ Khí Hậu

Hướng Nam cũng là một hướng phổ biến trong kiến trúc cổ Hướng này giúp bảo

vệ các công trình khỏi gió lạnh từ phía Bắc, đồng thời mang lại không khí ấm áp

và dễ chịu Hướng Nam được xem là hướng mang lại sự thịnh vượng và tài lộccho gia chủ, nhờ vào các nguyên tắc phong thủy Bên cạnh đó, việc xây dựng nhàtheo hướng Nam còn cho thấy sự khéo léo trong việc tận dụng điều kiện tự nhiên

để tạo ra môi trường sống thuận lợi

Ví dụ: -Thành Thăng Long (Hà Nội): Hướng chính là hướng Nam, tận dụng ánhnắng mặt trời và tạo điều kiện thuận lợi cho việc canh gác

-Kinh thành Huế: Các công trình chính trong Kinh thành Huế thường được xâydựng theo trục Bắc - Nam, tận dụng địa hình và tạo ra một không gian kiến trúc đồ

sộ, uy nghi

 1.3 Hướng Tây và Bắc: Ít Được Chọn

Hướng Tây thường ít được sử dụng trong kiến trúc cổ do ánh nắng chiều gắt gao,gây cảm giác oi bức và khó chịu và có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ của vật liệu xâydựng Bởi vì địa hình nước ta 3/4 là đồi núi về hướng tây nên các công trình kiếntrúc thường xây dựa núi, chứ ko xây đối diện núi

Hướng Bắc cũng chỉ được áp dụng trong một số trường hợp nhất định vì phía Bắc

có gió tín phong về lạnh lẽo, thường lạnh hơn các hướng khác, đặc biệt vào mùađông, và có thể gây ẩm mốc cho công trình.Việc ít lựa chọn hai hướng này chothấy sự tinh tế trong việc thiết kế và bố trí công trình

Ví dụ:

- Các công trình phụ: Nhiều công trình phụ trong các khu di tích như nhà kho,nhà bếp, nhà vệ sinh thường được xây dựng ở các hướng khác nhau, bao gồm cảhướng Tây và Bắc.

- Các công trình có mục đích đặc biệt: Một số công trình như hầm trú ẩn, nhàkho chứa lương thực có thể được xây dựng ở hướng Tây hoặc Bắc để đáp ứngcác yêu cầu về an ninh, bảo mật

- Các công trình dân gian: Ở một số vùng miền, đặc biệt là các vùng núi cao, dođiều kiện địa hình và khí hậu khác biệt, người dân thường xây dựng nhà ở theohướng phù hợp với cuộc sống sinh hoạt của họ, không nhất thiết phải tuân theo cácquy tắc phong thủy truyền thống

- Các công trình Phật giáo: Một số ngôi chùa, đặc biệt là những ngôi chùa nằm ở vùng núi cao, có thể được xây dựng theo hướng khác với hướng Nam thôngthường để phù hợp với địa hình và phong cảnh xung quanh

=> Hướng của kiến trúc cổ Việt Nam không chỉ mang tính chất kỹ thuật mà còn làbiểu tượng của văn hóa, phong tục và tư duy của người Việt Qua việc tìm hiểu vềhướng, chúng ta có thể thấy rõ sự tinh tế và khéo léo trong thiết kế, cũng như niềmkhao khát sống hòa hợp với thiên nhiên Kiến trúc cổ Việt Nam không chỉ là nơitrú ngụ mà còn là một phần không thể thiếu trong di sản văn hóa phong phú củadân tộc

2 THẾ PHONG THUỶ

Kiến trúc cổ ở Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ yếu tố phong thủy, một hệ thống lýthuyết bắt nguồn từ Trung Quốc nhưng đã được Việt Nam hóa theo những đặc trưng vănhóa và tín ngưỡng riêng Dưới đây là một số đặc điểm nổi bật của kiến trúc cổ Việt Namtheo nguyên lý phong thủy:

2.1 Vị trí và hướng nhà

- Hướng nhà: Theo phong thủy, hướng nhà rất quan trọng vì ảnh hưởng đến vậnkhí của gia đình Hướng nhà thường được chọn dựa trên nguyên lý "Tọa cát,hướng cát" (tức là tọa lưng về hướng xấu, hướng ra hướng tốt) Các ngôi nhà cổthường được xây dựng theo hướng nam hoặc đông nam để đón ánh sáng mặt trời

và gió mát từ phía đông