Tòa hình sự quốc tế (icc); phân tích những vấn Đề quốc tế và thực hiện hoạt Động (Đánh giá hạn chế, hiệu quả của tòa icc

Vai trò của Tòa hình sự Quốc tế ICC - Thứ nhất, Tòa hình sự quốc tế ICC được thành lập ra, được pháp luật quốc tế quy định về quyền tài phán, thụ lý và luật áp dụng trong thực hiện các c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

KHOA LUẬT

HỌC PHẦN:

LUẬT HÌNH SỰ QUỐC TẾ

Đề tài 1: Tòa hình sự quốc tế (ICC); Phân tích những vấn đề quốc

tế và thực hiện hoạt động (đánh giá hạn chế, hiệu quả của Tòa ICC)

Hà Nôi, tháng 9 năm 2023

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ _3 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3 I.Một số vấn đề pháp lý của Tòa hình sự quốc tế ICC :

3

1.Khái niệm Tòa án hình sự quốc tế 3

2 Vai trò của Tòa hình sự quốc tế 3 3.Đặc điểm của Toà hình sự quốc tế 6 4.Thành phần và tổ chức của Tòa hình sự quốc tế ICC _7 II.Thực tiễn hoạt động của Tòa hình sự quốc tế ICC 9 III.Đánh giá hoạt động của Tòa hình sự quốc tế ICC _11

11

12

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO: _14

ĐẶT VẤN ĐỀ

Theo quy định, Tòa án hình sự quốc tế là cơ quan thường trực có thẩm quyền tài phán theo Quy chế Tòa án và sẽ bổ sung cho thẩm quyền tài phán hình

sự quốc gia Tòa án hình sự quốc tế có tư cách pháp nhân quốc tế, có năng lực pháp luật cần thiết cho việc thực hiện chức năng và mục đích của mình Để tìm hiểu vấn đề này chúng em xin làm rõ vấn đề “ Phân tích các vấn đề pháp lý và thực tiễn hoạt động của Tòa hình sự quốc tế ICC”

NỘI DUNG

I Một số vấn đề pháp lý của Tòa án hình sự quốc tế ( ICC)

1 Khái niệm Tòa án hình sự quốc tế( ICC)

Tòa án hình sự quốc tế( International Criminal Court) là cơ quan tư pháp quốc tế thường trực được các quốc gia thành lập theo quy chế Rome để truy tố và xét xử những cá nhân phạm các tội ác quốc tế nghiêm trọng nhất, ảnh hưởng đến toàn bộ cộng đồng quốc

tế như: Tội diệt chủng, tội chống nhân loại, tội ác chiến tranh và xâm lược Mục tiêu của Tòa án hình sự quốc tế là hạn chế tình trạng bỏ lọt tội phạm, ngăn ngừa tội phạm trong tương lai và góp phần tăng cường hòa bình, an ninh trên thế giới

2 Vai trò của Tòa hình sự Quốc tế ICC

- Thứ nhất, Tòa hình sự quốc tế ICC được thành lập ra, được pháp luật quốc tế quy định về quyền tài phán, thụ lý và luật áp dụng trong thực hiện các chức năng của mình xuất phát từ vai trò nhằm trừng trị, xét xử các cá nhân phạm tội ác nghiêm trọng ( tội phạm quốc tế) xâm phạm đến hòa bình và an ninh của nhân loại, xâm phạm đến trật tự pháp luật quốc tế, xâm phạm đến quyền con người: việc Quy chế Rome quy định việc thành lập

NHÓM 04- LHSQT 3

ICC và chỉ rõ các loại tội phạm quốc tế thuộc thẩm quyền tài phán của Tòa án để phát hiện, trừng trị và xét xử các cá nhân phạm những tội ác nghiêm trọng nhất xâm phạm đến hòa bình

va an ninh của nhân loại, xâm phạm đến trật tự pháp lý quốc tế, gây nguy hại cho cộng đồng quốc tế, xâm phạm đến quyền được sống trong an toàn, được tôn trọng, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm và hạnh phúc của con người, bằng việc Quy chế Rome đã khẳng định: các tội ác nghiêm trọng nhất gây nên

sự lo ngại cho toàn thể cộng đồng quốc tế phải bị truy tố và trừng trị bằng các biện pháp cấp độ quốc gia và tăng cường hợp tác quốc tế

- Luật hình sự quốc tế đã quy định các tội phạm quốc tế để TCTNHS, bảo đảm nền hòa bình, an ninh cho nhân loại và bảo

vệ quyền con người, cụ thể hóa điều này, Luật hình sự quốc tế

đã xác định các tội phạm quốc tế để TCTNHS đối với các cá nhân phạm tội ác nghiêm trọng và tương ứng trong Phần 2 Điều

5 Quy chế Rome đã quy định cho các tội phạm quốc tế thuộc thẩm quyền tài phán của ICC gồm: 1 Tội phạm diệt chủng; 2 Tội chống loài người; 3 Tội phạm chiến tranh; 4 Tội xâm lược

- Như vậy, việc pháp luật quốc tế xác định đúng đắn, hợp lý và mang tính khả thi quyền tài phán của ICC và các điều kiện thực hiện các quyền đó chính là bảo đảm sự phù hợp các nguyên tắc của pháp luật quốc tế, tôn trọng chủ quyền quốc gia, từ đó bảo đảm sự phù hợp các nguyên tắc của pháp luật quốc tế, tôn trọng chủ quyền quốc gia, từ đó đảm bảo cho ICC hoạt động đúng đắn, khách quan, vô tư để thực hiện vai trò của mình ở khía cạnh góp phần quan trọng vào việc duy trì công lý, bảo vệ hòa bình

và ổn định trên thế giới, bảo đảm cho ICC hoàn thành sứ mạng lịch sử của mình

- Thứ hai, Tòa hình sự quốc tế ICC còn thể hiện vai trò của mình

là tổ chức trung tâm hợp tác điều kiện để các quốc gia phối hợp với nhau nhằm duy trì và giữ gìn công lý, công bằng trên thế giới và của chính các quốc gia thành viên, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tư pháp, quyền con người… thông qua những quy định trong Quy chế Rome: điều này được thể hiện rõ trong Phần 9 Hợp tác quốc tế và trợ giúp tư pháp của Quy chế Rome, theo đó, các quốc gia thành viên phải hợp tác đầy đủ với Tòa án, bảo đảm Tòa án thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ của mình trong việc điều tra và truy tố của Tòa án đối với các tội phạm thuộc quyền tài phán của Tòa án, qua đó bảo đảm an ninh quốc gia, an ninh quốc tế và quyền con người;

- Một khía cạnh pháp lý đó là, Quy chế Rome về Tòa án hình sự quốc tế còn thể hiện Tòa án hình sự quốc tế là một Tòa án công bằng, độc lập, hiệu quả , qua đó nang cao nhận thức của công chúng, của xã hội về vấn đề tư pháp và các vấn đề khác trên bình diện quốc tế Từ nội dung này ta thấy rằng, Tòa án chính là

cơ quan đại diện công lý, công bằng và dân chủ xã hội cho toàn nhân loại, bảo đảm cho đời sống và trật tự pháp lý được ổn định

và tiếp tục phát triển , đảm bảo sự tôn trọng quyền con người và dân chủ xã hội hơn bao giờ hết Nói chung, ICC có vai trò quan trọng là đại diện công lý toàn nhân loại, bảo đảm cho nhân loại được ổn định thông qua các chức năng của mình được pháp luật quốc tế trao cho

NHÓM 04- LHSQT 5

3 Đặc điểm của Tòa án hình sự quốc tế

Theo điều 4 của Quy chế Rome 1998 thì Tòa án hình sự quốc tế có tư cách chủ thể luật quốc tế và năng lực pháp lý để thực hiện các chức năng và những mục đích của mình Tòa án có những đặc điểm sau:

- Là một Tòa án thường trực: Tòa hình sự quốc tế trong tương lai sẽ khác hai Tòa án quân sự Nuremburg và Tokyo xét xử những tên tội phạm chiến tranh Đức Quốc xã và Nhật Bản cũng như Tòa án về Nam Tư và Rwanda về thẩm quyền theo địa lý và phạm vi thời gian Hai Tòa án nói trên do Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc thành lập và được ủy nhiệm nhằm xét xử chỉ những tội phạm được thực hiện tại những khu vực nói trên theo những khoảng thời gian xác định

- Là một Tòa án hình sự: Tòa sẽ xét xử trực tiếp những tội phạm hình sự căn cứ theo những quy định của Quy chế Tòa án hình

sự quốc tế đó có cơ cấu tổ chức và hoạt động tương tự như các tòa hình sự của các quốc gia, trong đó có công tố viên có chức năng điều tả và truy tố trước Tòa

- Là một thiết chế độc lập với các Tòa án hình sự trong nước: Thẩm quyền xét xử của Tòa và hoạt động của Tòa không ảnh hưởng và chi phối đến thẩm quyền và hoạt động tương tự của các Tòa trong nước mà trái lại có sự độc lập một cách tương đối

- Là một chủ thể của Luật quốc tế: Tòa án hình thành trên cơ sở điều ước quốc tế là Quy chế Rome 1998, trong đó chức năng nhiệm vụ, quyền hạn, phạm vi hoạt động, thẩm quyền của Tòa được ghi nhận cụ thể Tư cách chủ thể của Tòa độc lập với các

quốc gia thành viên và hoạt động của Tòa căn cứ trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế và không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia thành viên

- Tòa là một thiết chế độc lập với LHQ: Khác với Tòa án Công lý quốc tế, Tòa có vị trí pháp lý độc lập với LHQ, điều đó thể hiện không chỉ ở cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn

mà còn ở chỗ đó, Tòa có nguồn tài chính là sự đóng góp từ các thành viên chứ không phải sự hỗ trợ từ chính phía LHQ

- Đối tượng chịu sự xét xử của Tòa là các cá nhân: Đặc điểm này giúp phân biệt với Tòa án Công lý quốc tế ở chỗ Tòa án Công lý quốc tế chỉ giải quyết các tranh chấp giữa các chủ thể của luật quốc tế mà thôi Do đó, Tòa án Công lý quốc tế không chấp nhận những vụ việc mà một bên hoặc các bên là những cá nhân

4 Thành phần và tổ chức của Tòa án hình sự quốc tế:

Thành phần và tổ chức

Theo Điều 34 Quy chế Rome thì Tòa Hình sự quốc tế gồm 4

cơ quan chính: Chủ tịch Tòa án; 1 bộ phận phúc thẩm; 1 bộ phận xét xử và 1 Bộ phận Tiền xét xử; văn phòng Công tố viên và Thư kí Tòa

- Chủ tịch Tòa án: Theo Điều 38, Chủ tịch Tòa án bao gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch thứ nhất và Phó chủ tịch thứ hai Những người này sẽ được bầu trong số các thẩm phán với đa số tuyệt đối Chủ tịch Tòa án là cơ quan chịu trách nhiệm về các công việc hành chính của Tòa trừ những chức năng thuộc về Văn phòng Công tố viên cũng như những chức năng khác được quy định trong Quy chế Để thực hiện tất cả những trách nhiệm của

NHÓM 04- LHSQT 7

mình, Chủ tịch Tòa án sẽ hợp tác nhất trí của Công tố viên về tất

cả các vấn đề liên quan tới chức năng của nhau

- Các Bộ phận của Tòa ( Bộ phận xét xử, Bộ phận tiền xét xử

và Bộ phận Phúc thẩm): Theo Điều 39, ngay sau khi bầu ra các thẩm phán , Tòa sẽ tự lập ra các Bộ phận cụ thể càng sớm càng tốt Các chức năng tư pháp của Tòa sẽ do các Ủy ban trong từng Bộ phận thực hiện Bộ phận Phúc thẩm sẽ bao gồm Chủ tịch Tòa án và 4 thẩm phán khác; Bộ phận xét xử không gồm 6 thẩm phán và Bộ phận Tiền xét xử sẽ không gồm 6 thẩm phán Nhiệm vụ cụ thể các thẩm phán trong từng Bộ phận nói trên sẽ căn cứ vào tính chất của từng loại Bộ phận, tiêu chuẩn và kinh nghiệm của các thẩm phán Do đó, thành phần của mỗi Bộ phận

sẽ bao gồm một tỷ lệ thích hợp các chuyên môn trong lĩnh vực luật hình sự và tố tụng hình sự quốc tế Đặc biệt, các Bộ phận xét xử và Tiền xét xử sẽ bao gồm chủ yếu các thẩm phán có kinh nghiệm trong lĩnh vực xét xử tội phạm hình sự

- Văn phòng Công tố viên: Văn phong công tố viên là một cơ quan độc lập của Tòa chịu trách nhiệm tiếp nhận các đệ trình từ phía các quốc gia thành viên cũng như những đệ trình của Hội đồng Bảo an và những thông tin khác nhằm chứng minh về các tội phạm thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa đồng thời tiến hành xem xét và thực hiện các hoạt động điều tra và truy tố các tội phạm đó trước Tòa Công tố viên là người đứng đầu Văn phòng Công tố viên, có toàn quyền quyết định các vấn đề về quản lý và hành chính của văn phòng, như nhân viên, phương tiện bảo đảm hoạt động và những vấn đề khác

- Ban Thư ký Tòa án: Ban Thư ký của Tòa án sẽ chịu trách nhiệm về những vấn đề không thuộc chức năng tư pháp liên

quan đến việc quản lý hành chính và phục vụ của Tòa Đứng đầu

là Thư ký Tòa là viên chức hành chính của Tòa hoạt động dưới quyền của Chủ tịch Tòa án Thư ký Tòa có nhiệm ký 5 năm, có quyền bầu lại và phục vụ hoàn toán thời gian Thư ký Tòa sẽ có nhiệm kỳ 5 năm, có quyền bầu lại và phục vụ toàn thời gian Thư ký Tòa sẽ được các thẩm phán bầu ra bầu bằng bỏ phiếu kín

có lưu ý đến sự giới thiệu của Hội đồng toàn thể các quốc gia thành viên Trong trường hợp cần thiết và theo sự giới thiệu của Thư ký, các thẩm phán có thể sẽ bầu ra Phó thư ký theo các thức tương tự Các Phó Thư ký sẽ có nhiệm kỳ 5 năm hoặc ngắn hơn theo sự quyết định của đa số tuyệt đối các thẩm phán

II Thực tiễn hoạt động của Tòa hình sự quốc tế ICC

- Ngay sau khi Quy chế Roma có hiệu lực ngày 1-7-2002, để ICC có thể

đi vào hoạt động, việc bầu các Thẩm phán và Trưởng Công tố được gấp rút tiến hành Cơ cấu tổ chức, nhân sự và các điều kiện cần thiết cho hoạt động của ICC cũng dần dược hoàn chỉnh Tòa án hiện có khoảng

1500 nhân viên thường trực đến từ 123 quốc gia và một đội ngũ nhân viên, tư vấn, thực tập sinh, chuyên gia không thường trực giúp việc

- Kể từ khi đi vào hoạt động cho tới đầu năm 2023, ICC đã nhận được thông tin về 31 vụ việc được đưa ra trước Tòa án, trong đó một số trường hợp nhiều hơn một nghi phạm Các thẩm phán của ICC đã ban hành 38 lệnh bắt giữ Ví dụ: Các quốc gia châu Phi như Uganda, Cộng hòa Dân chủ Congo và Kenya đến Venezula ở Mỹ La tinh…

Thực tiễn các vụ việc ICC xử lý

- Bắt giam Tổng thống Sudan – ông Omar- Bashir Công tố viên buộc tội Tổng thống đã đích thân chỉ đạo cho các lực lượng của ông tiêu thủ 3 nhóm sắc dân tộc thiểu số, 2.7 triệu người Sudan đã buộc phải rời

NHÓM 04- LHSQT 9

bỏ nơi ở và trong số này 100.000 đã chết Tháng 7-2008 Tưởng công tố

đã yêu cầu tòa án ban hành lệnh bắt giam ông Omar al-Barhir (65 tuổi) Ông Bashir bị tố cáo gây ra vụ diệt chủng cùng các tội ác chiến tranh và chống nhân loại tại vùng Darfur phía tây Sudan Một năm sau khi việc bắt giam ông Bashir vẫn chưa có kết quả, ngày 6- 6-2009 ông Ocampo

đã hối thúc Chính phủ Sudan bắt giữ Tổng thống nước này

- Về Cộng hòa Trung Phi: ngày 7-1-2005, Trường Công tổ cho biết đã nhận được thư của Chính phủ Cộng hòa Trung Phi, thông báo về các tội phạm thuộc quyền tài phán của ICC diễn ra trên lãnh thổ Trung Phi từ ngày

1-7-2002 ICC chính thức tiến hành điều tra tội phạm trên lãnh thổ quốc gia này Văn phòng Công tố đã tiến hành tích cực xem xét quyết định khởi tố điều tra vụ việc

- Ngày 27-6-2011 ICC đã ban hành lệnh bắt nhà lãnh đạo Libya Muammar Gadhafi vì những tội ác chống nhân loại, cùng bị phát lệnh bắt với ông Gadhafi là người con trai Saif al-Islam và người đứng đầu cơ quan tình báo Libya Abdullah al-Senussi Ba người này bị phát lệnh bắt vì các tội giết người và khủng bố trong cuộc nổi dậy ở Libya từ tháng 2- 2011 nhằm đàn áp cuộc nổi dậy chống lại sự cai trị hơn 4 thập kỉ qua tại Libya của Gadhafi Đây là lần thứ hai một nhà lãnh đạo đang cầm quyền của một quốc gia bị ICC đưa vào tầm ngắm sau lệnh bắt Tổng thống Sudan vào tháng 3-2009

- Cũng thời điểm này, tháng 11-2011, cựu Tổng thống Bờ Biển Ngà Laurent Gbagbo đã bị đưa sang Hà Lan để đối mặt với những cáo buộc về tội ác chống lại loài người ICC đã điều tra về các vụ giết người, hiếp dâm và

1

nhiều cáo buộc khác trong cuộc xung đột vũ trang kéo dài 4 tháng, do ông Gbagbo từ chối trao lại quyền lực cho ông Alassane Ouattara sau cuộc bầu

cử năm 2010

- Đến NATO cũng có thể bị ICC “sờ gáy” ngày 2-11-2011 ông Luis Moreno- Ocampo trưởng công tố viên của ICC đã nói với LHQ rằng, các binh lính NATO sẽ bị điều tra về những cáo buộc vi phạm luật chiến tranh trong cuộc chiến lật đổ đại tá Muammar Gaddafi

III Đánh giá hoạt động của ICC

1 Những mặt đạt được

- Có thể nói, sự ra đời của ICC là một thành công lớn của nhân loại tiến bộ Qua hàng loạt các vụ việc mà ICC đã tiến hành điều tra, truy tố trên ta có thể thấy trong quá trình hoạt động của mình ICC luôn

nỗ lực thực hiện nhiệm vụ đã đề ra Tính đến năm 2023 đã có 31 vụ việc được đưa ra Tòa án hình sự quốc tế, đưa ra các lệnh bắt với 13

cá nhân, nổi tiếng nhất trong số đó là trường hợp của Tổng thống Sudan Omar al- Bashir ICC thực sự đã làm rất tốt nhiệm vụ trong khả năng mình có được Ta thấy rằng, không một ai, kể cả các nguyên thủ quốc gia có thể thoát khỏi công lý Không còn việc các nhà lãnh đạo quốc gia bất kể pháp luật và ỷ vào quyền bất khả xâm phạm hay miễn trừ của để mong sự trốn thoát theo đuổi tư pháp hình

sự Tuy Mỹ và một số quốc gia không thừa nhận ICC song điều đó không ảnh hưởng đến thẩm quyền của ICC và điều này có thể sẽ thay đổi theo thời gian, một lúc nào đó Mỹ và các quốc gia này sẽ phải tuân theo sự tất yếu của ICC

- Trong quá trình hoạt động của mình, tòa án hình sự quốc tế ICC đã

có sự phối hợp khá nhịp nhàng, linh hoạt giữa các cơ quan trong tổ chức trên cơ sở sự phân công nhiệm vụ, trách nhiệm rõ ràng nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong công tác điều tra, xét xử Điều đó có thể nhận thấy thông qua những biểu hiện như: Phòng đăng kí của tòa án đã tiến hành hàng loạt các hoạt động nhằm hỗ trợ tòa án trong hoạt động thực tiễn của mình

NHÓM 04- LHSQT 1

1