Kết quả giao lưu giữa văn hóa giữa việt nam và văn hóa phương tây trong truyền thống và hiện tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI---KHOA LUẬT---TIỂU LUẬN Môn: ĐẠI CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM Đề tài: Kết quả giao lưu giữa văn hóa giữa Việt Nam và văn hóa Phương Tây trong truyền thống và hiện tại

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

-KHOA

LUẬT -TIỂU LUẬN Môn: ĐẠI CƯƠNG VĂN HÓA VIỆT NAM

Đề tài:

Kết quả giao lưu giữa văn hóa giữa Việt Nam và văn hóa Phương

Tây trong truyền thống và hiện tại

Sinh viên thực hiện:

1 Phạm Thị Ngọc Phương

2 Đỗ Minh Quân

3 Dương Tú Quyên

4 Nguyễn Tiến Quyết

5 Nguyễn Thị Quỳnh

6 Lê Đức Thành

7 Trần Hải Anh Thư

8 Trương Quốc Tiến

Hà Nội, Tháng 10/2024

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

I CƠ SỞ LÝ LUẬN 3

1.1 Giải thích các khái niệm 3

1.2 Lịch sử hình thành các giai đoạn giao lưu văn hóa 4

1.3 Những nguyên lý và nội dung giao lưu văn hóa 9

II CHỨNG MINH CƠ SỞ LÝ LUẬN 10

2.1 Một số cơ sở tiêu biểu 10

2.2 Ảnh hưởng phương Tây 10

2.3 Ưu, nhược điểm 10

2.4 Sự tiếp biến văn hóa 12

III.QUAN ĐIỂM CÁ NHÂN 14

KẾT LUẬN 15

I Một số thách thức và cơ hội của quá trình giao lưu văn hóa 15

1.1 Thách thức 15

1.2 Cơ hội 15

II Lý do cần thiết giao lưu văn hóa 16

III Hậu quả nếu không giao lưu văn hóa 16

IV Giải pháp cho phát triển giao lưu văn hóa 16

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ ĐẦU

Theo dòng chảy của lịch sử, văn hóa tồn tại từ thuở con người bắt đầu nhận thức

về thế giới xung quanh và đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa vật chất ý thức Từ những câu hỏi ấy con người đi vào quá trình lao động sáng tạo, tìm tòi và học hỏi

để từ đó đúc kết ra tri thức, chắt lọc từ khối kiến thức đồ sộ của nhân loại ra những tinh hoa của một nền văn minh Chính từ đây văn hóa được sinh ra, trước tiên là được hình thành từ đời sống, từ những thứ nhỏ nhặt quen thuộc trong nếp sống của mỗi một cá nhân hay của một cộng đồng lớn Tiếp theo là từ mỗi con người – loài sinh vật ở trên đỉnh chuỗi thức ăn, có suy nghĩ ý thức riêng Bởi vậy, không lạ gì khi trái đất này có hàng trăm, hàng vạn nền văn hóa đang tồn tại Dù đã lụi tàn hay đang dần hình thành, dù mới được sinh ra hay phát triển, nó đều được chứng minh qua các thực thể tồn tại khách quan như các di sản văn hóa hay các hiện vật lịch sử Đất nước Việt Nam với 4000 năm dựng nước và giữ nước cũng có một nền văn hóa như thế Qua vô vàn những cuộc chiến tranh ác liệt cùng những dấu mốc lịch sử to lớn, văn hóa phương tây đã dần dần thâm nhập và trụ vững tại Việt Nam thông qua hai con đường là truyền giáo và thương mại Từ khoảng thế kỷ XVI các nhà truyền giáo và các thương nhân thấy được vai trò của sự liên kết để đạt được mục đích Các thương nhân sẵn sàng giúp đỡ các giáo sĩ về mặt tài chính và chở họ đi bất cứ đâu, bù lại họ vừa đi truyền đạo vừa phải tìm các nguồn hàng quý hiếm cho thương nhân Do đó cũng thật dễ hiểu khi chúng ta nói đến vai trò công cụ của tôn giáo trong quá trình xâm lược của thực dân phương tây, Nó như một thứ vũ khí sắc bén, một con dao hai lưỡi, mặt tích cực sẽ đem lại sự phát triển cho những nơi mà nó đi qua, đồng thời những tiêu cực do nó để lại cũng là một thách thức lớn ảnh hưởng đến tư tưởng văn hóa của người Việt Nam Cho đến nay, người Việt vẫn luôn tự hào

về bản sắc văn hóa Việt Nam, đề cao cái truyền thống, kế thừa những phẩm chất đạo đức ông cha để lại Nhưng đứng trước thời đại toàn cầu hóa, ta bắt buộc phải hội nhập với nền văn hóa thế giới, tiêu biểu là văn hóa phương Tây Điều này sẽ dễ dàng khiến cho văn hóa Việt Nam đứng trước nguy cơ bị hòa tan, mất dần bản sắc dân tộc Vậy làm thế nào để hòa nhập nhưng không hòa tan, làm thế nào để gìn giữ những “kỉ vật” vô giá từ ngàn xưa Thông qua bài nghiên cứu này, chúng em muốn các bạn có thể hiểu hơn về kết quả của sự pha trộn, kết hợp giữa văn hóa Việt Nam

và văn hóa nước ngoài từ thời cổ xưa cho đến hiện tại, từ đó đưa ra các biện pháp

để vừa giao lưu văn hóa, vừa gìn giữ được bản sắc văn hóa Việt Nam

NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Giải thích các khái niệm

Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa, giao lưu văn hóa là sự tiếp xúc văn

hóa, trao đổi ảnh hưởng và tác động qua lại giữa các nền văn hóa của các dân tộc khác nhau Nó có thể diễn ra qua các hoạt động như lễ hội, triển lãm, nghệ thuật, giáo dục và du lịch Giao lưu văn hoá góp phần làm phong phú thêm nền văn hoá của mỗi quốc gia, thúc đẩy sự hiểu biết và tôn trọng lẫn nhau giữa các dân tộc Văn hoá phương Tây là tập hợp các giá trị, phong tục, nghệ thuật và tư tưởng phát triển chủ yếu ở châu Âu và Bắc Mỹ, chịu ảnh hưởng từ các nền văn minh cổ đại như Hy Lạp và La Mã, cũng như các tôn giáo như Kitô giáo

Thuyết giao lưu văn hóa: Giao lưu và tiếp biến văn hóa là sự tiếp nhận văn hóa nước ngoài bởi dân tộc chủ thể Quá trình này luôn đặt mỗi dân tộc phải xử lý tốt mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố nội sinh và ngoại sinh Trong lĩnh vực văn hóa chỉ có khái niệm "giao lưu và tiếp biến văn hóa" chứ không có khái niệm "hội nhập văn hóa"

Quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa thường diễn ra theo hai hình thức:

- Hình thức tự nguyện: Thông qua các hoạt động như buôn bán, thăm hỏi, du lịch,

hôn nhân, quà tặng mà văn hóa được trao đổi trên tinh thần tự nguyện

- Hình thức cưỡng bức: thường gắn liền với các cuộc chiến tranh xâm lược, thôn

tính đất đai và đồng hóa văn hóa của một quốc gia này đối với một quốc gia khác Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội và trong nền kinh tế thế giới, tạo ra bởi mối liên kết và trao đổi ngày càng tăng giữa các quốc gia, các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn hóa, kinh tế trên quy mô toàn cầu Đặc biệt trong phạm vi kinh tế, toàn cầu hoá hầu như được dùng để chỉ các tác động của thương mại nói chung và tự do hóa thương mại hay "tự do thương mại" nói riêng

1.2 Lịch sử hình thành các giai đoạn giao lưu văn hóa:

Giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và phương Tây bắt đầu từ thế kỷ 16, khi các thương nhân và nhà truyền giáo phương Tây (đặc biệt là người Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha) đến Việt Nam Tuy nhiên, sự giao thoa này thực sự trở nên mạnh mẽ hơn

từ thế kỷ 19 với sự xâm lược và thực dân hóa của Pháp (1858-1945)

a Giai đoạn truyền thống:

Từ đầu thế kỷ XVI đến cuối thế kỉ XIX (1858):

- Nền văn hóa phương Tây thâm nhập và trụ vững tại Việt Nam thông qua hai con đường cơ bản là truyền giáo và thương mại Tuy nhiên vào giai đoạn này, sự thâm nhập của văn hóa phương Tây mới chỉ dừng lại ở mức độ gây sức ép và can thiệp gián tiếp vào chính sách của nhà nước phong kiến Việt Nam Những bước chuyển biến văn hoá quan trọng ở giai đoạn này là:

+ Sự xuất hiện của Kitô giáo (XVI): Kitô giáo là một nhánh chủ đạo của Thiên chúa giáo với trung tâm đầu não là Giáo Hội La Mã (Roma) Sở dĩ Kitô giáo lan rộng khắp thế giới vì nó gắn với thần quyền của đế chế La Mã - một thứ quyền lực đứng trên quyền lực của các vương quốc phương Tây Việc các nước phương Tây, như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Hà Lan mở rộng thuộc địa của chúng, một cách tất yếu, chỉ dẫn đến làn sóng truyền bá và phát tán Kitô giáo ra khắp thế giới + Sự ra đời của chữ Quốc ngữ (XVII): Chữ quốc ngữ hình thành xuất phát từ nhu cầu truyền đạo, nó có ưu điểm là dễ học nên đã được các nhà Nho tiến bộ tích cực truyền bá để phổ cập giáo dục, nâng cao dân trí Sự xuất hiện của chữ quốc ngữ đánh dấu bước khởi đầu của công cuộc hội nhập của văn hóa Việt Nam vào nền văn minh chung của nhân loại

Từ nửa cuối thể kỷ XIX đến giữa thể kỷ XX (1954):

- Kiến trúc: Văn hóa Việt Nam với đặc trưng "tổng hợp và hỗn dung" vốn có, cộng thêm ảnh hướng của văn hóa phương Tây đã tạo nên "tính linh hoạt" trong văn hóa của người Việt Nam Tính linh hoạt đó được biểu hiện qua lối kiến trúc độc đáo: + Kiến trúc Đông Dương: Sự kết hợp giữa kiến trúc Pháp và kiến trúc bản địa, tạo nên một phong cách kiến trúc độc đáo, vừa sang trọng, vừa phù hợp với khí hậu nhiệt đới Các công trình công cộng như Nhà hát lớn Hà Nội, bưu điện thành phố

Hồ Chí Minh, là những ví dụ điển hình cho phong cách kiến trúc này

+ Kiến trúc dân dụng: Các biệt thự, nhà phố cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của kiến trúc Pháp, với những đường nét hoa văn cầu kỳ, cửa sổ lớn, sân vườn rộng rãi

- Giao thông: Để phục vụ cho việc khai thác thuộc địa, Pháp đã cho xây dựng hệ thống giao thông, đường bộ được mở mang đến các đồn điền, hầm mỏ Đường sắt với những đường hầm xuyên núi, các cầu lớn qua sông đã được xây dựng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thông thương giữa các vùng miền trong toàn quốc

- Đô thị: Từ cuối thế kỉ XIX, đô thị Việt Nam từ mô hình cổ truyền với chức năng trung tâm chính trị đã chuyển sang phát triển theo mô hình đô thị công - thương nghiệp chú trọng chức năng kinh tế Ở các đô thị lớn dần hình thành một tầng lớp

tư sản dân tộc, nhiều ngành công nghiệp khác nhau ra đời (khai mỏ, chế biến nông lâm sản ) Các đô thị và thị trấn nhỏ cũng dần dần phát triển

- Văn học: Có bước chuyển biến mạnh mẽ, biểu hiện ở việc xuất hiện tiểu thuyết hiện đại vốn là cái mà truyền thống Việt Nam không có Khởi đầu là tiểu thuyết của Nguyễn Trọng Quản viết bằng chữ quốc ngữ in ở Sài Gòn năm 1887 với nhan đề

"Truyện thầy Lazaro Phiền" Chất văn xuôi, tính cách cá nhân phương Tây còn ảnh hưởng vào cả một lĩnh vực có truyền thông lâu đời ở Việt Nam như thơ, dẫn đến sự bùng nổ dòng thơ mới của Thế Lữ, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu

- Chữ viết: Khi truyền đạo cho người Việt, khó khăn đầu tiên mà các giáo sĩ gặp phải chính là sự khác biệt về ngôn ngữ và văn tự Chính vì vậy, chữ Quốc ngữ ra đời, là thành quả chung của nhiều giáo sĩ đến từ Bồ Đào Nha, Ý, Pháp và sự giúp

đỡ của những người Việt trong việc học tiếng Việt Công lao lớn nhất thuộc về linh mục Alexandre de Rhodes (1591-1660), người đã kế thừa các công trình của Gaspar d'Amaral và Antonio Barbosa, biên soạn và xuất bản cuốn từ điển Annam-Lusitan-Latinh (thường gọi là "Từ điển Việt-Bồ-La") tại Roma năm 1651

- Báo chí: Ban đầu, báo chí nhằm phục vụ nhu cầu thông tin của thực dân Pháp, với

tờ Gia Định báo là tờ báo đầu tiên phát hành bằng chữ Quốc ngữ (số đầu ngày 15-1-1865) Sau Gia Định báo, ở Sài Gòn và Hà Nội lần lượt xuất hiện nhiều tờ báo khác bằng chữ Quốc ngữ và chữ Hán Báo chí đã đóng góp quan trọng vào việc nâng cao dân trí, khơi dậy ý thức dân tộc và tăng cường tính năng động của người Việt Nam

- Văn học: Sự giao thoa với phương Tây cũng mở ra một dòng chảy mới trong văn học, với sự xuất hiện của thể loại tiểu thuyết hiện đại Những tác phẩm tiêu biểu như Tiểu thuyết Truyện thầy Lazaro Phiền của Nguyễn Trọng Quản, viết bằng chữ Quốc ngữ và in tại Sài Gòn năm 1887 đã đánh đánh dấu sự khởi đầu.Văn xuôi và tinh thần cá nhân của phương Tây cũng ảnh hưởng đến thơ ca, góp phần vào sự bùng nổ của dòng thơ mới với những tên tuổi nổi bật như Thế Lữ, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận vào những năm 1930

b Giai đoạn hiện tại:

Ở miền Nam

- Với sự hiện diện ngày càng nhiều cố vấn quân sự và đạo quân viễn chinh Mỹ, văn hóa Mỹ đã du nhập và truyền bá vào miền Nam Chủ nghĩa thực dụng đã trở thành một trong những trào lưu tư tưởng mới và được đón nhận như là một lý tưởng sống của một bộ phận không nhỏ dân cư, đặc biệt là thanh niên thời bấy giờ Các ý đồ chính trị đen tối cùng sự tham lam vô độ, muốn thu vén cho mình mọi thứ của giới cầm quyền, hay như lối sống gấp, chà đạp lên các quan hệ đạo đức, luân lý, giá trị nhân văn truyền thống, đánh mất danh dự nhân phẩm của một bộ phận không nhỏ dân cư, và tầng lớp thanh thiếu niên đã làm cho chủ nghĩa thực dụng trở thành hệ ý thức phi nhân tính, phản nhân văn đối với truyền thống đạo lý của người Việt Nam

- Nhưng cũng không thể phủ nhận được những thành tựu khoa học kỹ thuật cùng với tiềm lực tài chính mà Mỹ đã đưa vào Việt Nam làm biến đổi xã hội Việt Nam truyền thống, tạo ra các giá trị trong các lĩnh vực:

+ Kinh tế:

• Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Mỹ là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào Việt Nam, tập trung vào các ngành công nghiệp, dịch vụ, và bất động sản Điều này đã tạo ra nhiều việc làm, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, và nâng cao đời sống người dân

• Hợp tác kinh tế: Mỹ đã hỗ trợ Việt Nam hội nhập vào nền kinh tế thế giới thông qua các hiệp định thương mại tự do, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu hàng hóa

và dịch vụ

• Phát triển doanh nghiệp: Các chương trình hỗ trợ của Mỹ đã giúp các doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận công nghệ mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường

+ Giáo dục:

• Chương trình Fulbright: Chương trình này đã tạo cơ hội cho nhiều sinh viên và giảng viên Việt Nam được học tập và nghiên cứu tại các trường đại học hàng đầu của Mỹ, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

• Hỗ trợ giáo dục: Mỹ đã tài trợ cho việc xây dựng trường học, cung cấp sách giáo khoa và thiết bị dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục ở các cấp học

+ Y tế:

• Chương trình phòng chống HIV/AIDS: Mỹ đã hỗ trợ Việt Nam trong cuộc chiến chống lại đại dịch HIV/AIDS, góp phần giảm thiểu tỷ lệ nhiễm mới và tử vong

• Hỗ trợ y tế cơ sở: Mỹ đã đầu tư vào việc nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị

y tế tại các bệnh viện và trung tâm y tế, cải thiện chất lượng dịch vụ y tế cho người dân

+ Môi trường: Mỹ đã hỗ trợ Việt Nam trong việc bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên thiên nhiên

Ở miền Bắc

- Văn hóa miền Bắc đã ảnh hưởng nhiều bởi nền văn hóa Xã hội chủ nghĩa thông qua văn hóa Xô viết, nền văn hóa được xây dụng trên nền tảng Kinh tế - Chính trị, đặc biệt trên cơ sở hệ tư tưởng của giai cấp công nhân Chủ nghĩa Mác Lênin đã được coi là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi hành động Dưới góc độ lịch

sử và xã hội, chúng ta có thể chứng minh điều này qua một số luận điểm sau: + Định hướng tiếp thu có chọn lọc:

• Tiếp thu tinh hoa văn hóa: Chủ nghĩa Mác - Lênin khuyến khích việc tiếp thu những giá trị tiến bộ của văn hóa nhân loại, bao gồm cả văn hóa Phương Tây Tuy nhiên, việc tiếp thu này phải được thực hiện một cách có chọn lọc, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam

• Phản bác tư tưởng lạc hậu: Đồng thời, chủ nghĩa Mác - Lênin cũng giúp người Việt Nam nhận thức rõ những hạn chế của xã hội tư bản, từ đó phê phán và loại bỏ những yếu tố tiêu cực trong văn hóa Phương Tây

+ Xây dựng nền văn hóa mới:

• Văn hóa đại chúng: Sự du nhập của các loại hình văn hóa đại chúng Phương Tây như phim ảnh, âm nhạc đã góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của người dân Tuy nhiên, dưới sự định hướng của Đảng, các sản phẩm văn hóa này được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tính lành mạnh và phù hợp với giá trị xã hội chủ nghĩa

• Giáo dục: Hệ thống giáo dục ở miền Bắc được cải cách theo hướng hiện đại hóa, tiếp thu nhiều phương pháp giảng dạy và nội dung học tập từ Phương Tây Đồng thời, giáo dục cũng được sử dụng như một công cụ để truyền bá tư tưởng Mác -Lênin và giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ

+ Thay đổi nhận thức và hành vi:

• Quan niệm về con người: Chủ nghĩa Mác - Lênin đề cao vai trò của con người, coi con người là chủ thể của lịch sử Điều này đã góp phần thay đổi quan niệm về con người trong xã hội Việt Nam, khuyến khích tinh thần tự do, bình đẳng và bác ái

• Quan hệ xã hội: Quan hệ xã hội được xây dựng trên cơ sở bình đẳng, hợp tác và tương trợ Các hủ tục lạc hậu, bất bình đẳng dần bị xóa bỏ

+ Đổi mới và hội nhập:

• Đổi mới kinh tế: Việt Nam đã thực hiện nhiều cải cách kinh tế, mở cửa hội nhập quốc tế, tiếp thu những thành tựu khoa học - công nghệ của Phương Tây

• Hợp tác văn hóa: Có nhiều hoạt động giao lưu văn hóa giữa Việt Nam và các nước Phương Tây, góp phần thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau và tăng cường quan hệ hợp tác

Nước Việt Nam thống nhất

- Toàn cầu hóa là xu hướng tất yếu trong những thập niên cuối của thế kỷ XX Dưới tác động của toàn cầu hóa, các dân tộc, các quốc gia phải xích lại gần nhau, liên kết

với nhau trong sự tương tác và phụ thuộc lẫn nhau để cùng tồn tại và phát triển Văn hóa cũng không nằm ngoài xu hướng đó Văn hoá Việt Nam trong tương tác với văn hóa khu vực và văn hóa toàn cầu đang đặt ra những cơ hội và thách thức: + Thời trang: Thời trang phương Tây du nhập vào Việt Nam, tạo ra sự đa dạng về phong cách, đáp ứng nhu cầu của nhiều đối tượng khác nhau

+ Âm nhạc, phim ảnh: các ca sĩ, nhạc sĩ Việt Nam cũng chịu ảnh hưởng và sáng tác những ca khúc mang âm hưởng quốc tế, các phim ảnh Hollywood và các nước phương Tây khác cũng được chiếu rộng rãi, tác động đến thị yếu của khán giả Việt + Ẩm thực: Ẩm thực Việt Nam được giao thoa với ẩm thực phương Tây, tạo ra những món ăn mới lạ, hấp dẫn

- Vì vậy, phương hướng chung của sự nghiệp văn hóa nước ta là phát huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đại đoàn kết dân lộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường xây dựng và bảo vệ Tố quốc xã hội chủ nghĩa, xây dựng và phát triền nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo ra trên đất nước ta đời sống tinh thần cao đẹp, trình độ dân trí cao, khoa học phát triển, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, tiển bước vững chắc lên Chủ nghĩa xã hội

- Mục tiêu:

+ Nền văn hóa hiện tại đang hướng đến việc kế thừa các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời tiếp thu những giá trị mới, hướng tới tương lai, như dân chủ, hiện đại, nhân văn, khai phóng, khoan dung, rộng mở

+ Nhận diện được đặc tính, phẩm chất cơ bản này của văn hóa Việt Nam trong truyền thống và hiện đại sẽ có ý nghĩa tích cực, để chuyển hóa thành “sức mạnh mềm” của đất nước, tạo sức thuyết phục đối với bạn bè quốc tế

+ Giao lưu văn hóa - quan điểm nhất quán, cởi mở và có hệ thống của Đảng ta + Nhiều năm gần đây, những quan niệm về giao lưu văn hóa xuất hiện một vài bất cập Giao lưu văn hóa phải có nhận và cho Song, cái không cần thiết, thậm chí độc hại thì lại đang có xu hướng “nhận” - nhập vào ồ ạt theo nhiều con đường khác nhau Điều này đã được nêu lên trong Văn kiện Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII: