Đề xuất thay thế một tác phẩm văn học nước ngoài trong chương trình ptth bằng một tác phẩm khác chưa từng có trong chương trình; thiết kế kế hoạch dạy học tác phẩm mới theo Định hướng phát triển năng lực người học

“Lễ cầu phúc” là một trong những truyện ngắn đặc sắc của Lỗ Tấn viết về bi kịch và sốphận nghiệt ngã của người phụ nữ nông thôn, qua đó tác giả thể hiện niềm thươngcảm của mình với họ và

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

KHOA NGỮ VĂN

BÀI TẬP LỚN

MÔN HỌC: NHỮNG VẤN ĐỀ TIẾP NHẬN VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI

Chủ đề 1: Đề xuất thay thế một tác phẩm văn học nước ngoài trong chương trình PTTH bằng một tác phẩm khác chưa từng có trong chương trình; thiết kế kế hoạch dạy học tác phẩm mới theo định hướng phát triển

MỤC LỤC

PHẦN I MỞ ĐẦU 1

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1

1 Vài nét về nhà văn Lỗ Tấn và “Lễ cầu phúc” 1

1.1 Tác giả Lỗ Tấn (1881 – 1936) 1

1.2 Tác phẩm “Lễ cầu phúc” 2

2 Lý do đề xuất văn bản “Lễ cầu phúc”– Lỗ Tấn và thiết kế kế hoạch bài dạy 2

3 Thiết kế kế hoạch bài dạy văn bản “Lễ cầu phúc” – Lỗ Tấn 4

3.1 Mục tiêu bài học 4

3.2 Thiết bị dạy học và học liệu 4

3.3 Tổ chức thực hiện 5

3.4 Phụ lục 20

PHẦN III: KẾT LUẬN 22

PHẦN IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

KẾT QUẢ KIỂM TRA ĐẠO VĂN:

đọc Việt Nam sự gần gũi bởi những nét tương đồng giữa hai quốc gia láng giềng “Lễ cầu phúc” là một trong những truyện ngắn đặc sắc của Lỗ Tấn viết về bi kịch và số

phận nghiệt ngã của người phụ nữ nông thôn, qua đó tác giả thể hiện niềm thươngcảm của mình với họ và lên án, vạch trần những thế lực đen tối đã đẩy họ tới bướcđường cùng

Dựa trên những tìm hiểu, nghiên cứu về tác phẩm, tôi đề xuất đưa văn bản “Lễcầu phúc” vào chương trình giảng dạy môn Ngữ văn lớp 10, tập 2, bộ sách Kết nối trithức với cuộc sống thay thế cho văn bản “Người cầm quyền khôi phục uy quyền”(Trích “Những người khốn khổ” Vich – to Huy - gô) trong dạy học bài 7: Quyền năngcủa người kể chuyện Thực tế cho thấy nội dung, ý nghĩa của văn bản được đề xuấtphù hợp với mục tiêu dạy học của bài và mục tiêu dạy học phát triển năng lực họcsinh; đồng thời dựa trên vai trò và vị trí của văn chương Lỗ Tấn trong nhà trườngthông qua các văn bản đã được đưa vào dạy học trước đó như “Cố hương”, “Thuốc” Dựa trên những cơ sở đó, có thể nói văn bản “Lễ cầu phúc” của Lỗ Tấn phù hợp khiđưa vào chương trình dạy học cấp trung học phổ thông

PHẦN II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Vài nét về nhà văn Lỗ Tấn và “Lễ cầu phúc”.

1.1 Tác giả Lỗ Tấn (1881 – 1936).

Trước hết về con người và cuộc đời Lỗ Tấn sinh ra trong một gia đình quan

lại sa sút Đặc biệt Lỗ Tấn chịu ảnh hưởng sâu đậm từ người mẹ Lỗ Thụy có xuất thân

từ tầng lớp nông dân Từ những biến cố cuộc đời, Lỗ Tấn luôn có tấm lòng thươngcảm và thấu hiểu với tầng lớp nông dân đồng thời cũng căm ghét bọn phong kiến tàn

ác, ông được coi như “đứa con nghịch tử” của chế độ phong kiến Lỗ Tấn có tư

tưởng tiến bộ và luôn muốn đưa người nông dân thoát ra khỏi đời sống khổ cực màtrước tiên là phải chữa được cái bệnh dốt nát của họ Vậy nên ông quyết tâm bỏ nghề

y và chuyển sang nghề cầm bút

Thứ hai, về sự nghiệp sáng tác và phong cách văn học Lỗ Tấn là một con

người tiến bộ, ông có quan điểm sáng tác mang giá trị thời đại, phục vụ nhân sinh,phục vụ cách mạng như tư tưởng chống phong kiến, chống tuyệt vọng, đề cao vai trò

cá nhân, tiếp biến tinh hoa văn hóa nước ngoài Lỗ Tấn với tư cách là người mởđường cho nền văn học hiện đại Trung Quốc đã có những đóng góp lớn cho nền vănhọc nước nhà

1.2 Tác phẩm “Lễ cầu phúc”

“Lễ cầu phúc” được trích trong tập truyện “Bàng hoàng” của Lỗ Tấn, là

những hồi ức chắp vá của nhân vật tôi về cuộc đời của người phụ nữ tên Tường Lâm.Thím Tường Lâm là một người phụ nữ nông dân hiền lành, chịu khó, tháo vát, làngười đáng lẽ ra phải được hạnh phúc nhưng số phận trớ trêu khi người chồng đầutiên của chị mất và chị bị ép gả cho người chồng thứ hai thì anh ta cũng bị bệnh mà ra

đi, đứa con của chị và anh ta cũng bị sói tha và chết bi thảm Từ đó, chị Tường Lâmkhông chồng, không con, không người thân, không nơi về, trở thành một cái xác vôhồn Chị Tường Lâm là nạn nhân xấu số của chế độ phong kiến và những giáo điềucủa nó

2 Lý do đề xuất văn bản “Lễ cầu phúc”– Lỗ Tấn và thiết kế kế hoạch bài dạy

Việc đề xuất văn bản “Lễ cầu phúc” của nhà văn Lỗ Tấn vào trong chương trình dạy học môn Ngữ văn 10 thay thế cho văn bản “Người cầm quyền khôi phục uy quyền” (Trích “Những người khốn khổ” Vich - to Huy – Gô) và lựa chọn văn bản này

để xây dựng kế hoạch dạy học xuất phát từ những lí do sau đây:

Thứ nhất, Lỗ Tấn và những sáng tác của mình như Bàng Hoàng, Gào thét,

Nhật kí người điên, AQ chính truyện, có sức ảnh hưởng sâu rộng trong nước và quốc tế Quách Mạc Nhược đã từng nhận xét “Trước Lỗ Tấn chưa hề có Lỗ Tấn, sau

Lỗ Tấn có vô vàn Lỗ Tấn” Qua đó có thể thấy vai trò và vị trí to lớn của Lỗ Tấn đối

với nền văn chương Trung Quốc nói riêng và văn chương nhân loại nói chung.Những tác phẩm của Lỗ Tấn chủ yếu khai thác về đề tài người nông dân, những conngười mù quáng, những con người có số phận bất hạnh, chịu sự đàn áp của chế độ,qua đó phơi bày bộ mặt tàn nhẫn, dã man của xã hội với tất cả sự bảo thủ, lạc hậu Đó

là những vấn đề có tính thời đại vì vậy có ảnh hưởng sâu rộng đặc biệt là ở Việt Nam.Những tác phẩm của Lỗ Tấn đã được đưa vào chương trình giảng dạy môn Ngữ văntrung học cơ sở và trung học phổ thông chứng tỏ ông có một vị trí khá vững trãi tronglòng của bạn đọc Việt

Thứ hai, sự gần gũi về vị trí địa lý dẫn đến sẽ có những nét giao lưu văn hóa

giữa Việt Nam và Trung Quốc, từ đó giúp cho học sinh dễ dàng hình dung được và

tiếp nhận một nền văn hóa – xã hội không quá mới lạ Đây là điểm thuận lợi hơn của

việc tiếp nhận văn bản “Lễ cầu phúc” so với việc tiếp cận với một nền văn hóa hoàn

toàn mới lạ và khác biệt Lễ cầu phúc được nhắc đến trong văn bản là dịp lễ được tổchức trước dịp Tết nguyên đán để cầu may mắn, khi đó mọi người sẽ chuẩn bị tiệc cỗlinh đình, tắm rửa, sửa soạn gọn gàng và thắp hương cầu phúc Những nghi lễ ấycũng có điểm tương đồng với bữa cơm tất niên của người Việt Nam chúng ta Đặcbiệt, dung lượng của truyện ngắn cũng phù hợp để đưa vào chương trình, nhờ đó màhọc sinh cũng nắm bắt được toàn bộ nội dung của văn bản, trên cơ sở đó dễ dàng tìmhiểu nội dung văn bản hơn

Thứ ba, nội dung, ý nghĩa của văn bản Lễ cầu phúc phù hợp với mục tiêu của

bài học số 7: Quyền năng người kể chuyện, trong sách giáo khoa Ngữ văn 10, tập 2,

bộ Kết nối tri thức với cuộc sống, đó là nhận biết và phân tích được một số yếu tố của

truyện như: người kể chuyện ngôi thứ ba và người kể chuyện ngôi thứ nhất, điểmnhìn, lời người kể chuyện, lời nhân vật, qua đó thấy được cảm xúc và thái độ của

người viết thể hiện qua văn bản “Lễ cầu phúc” viết về đề tài người nông dân mà cụ

thể là người phụ nữ trong xã hội phong kiến, đây là đề tài khá quen thuộc trong dạyhọc Ngữ văn THCS và THPT vậy nên cũng giúp học sinh dễ dàng hơn trong việcnhận diện các yếu tố của văn bản như ngôi kể, điểm nhìn và đặc biệt là thái độ của tác

giả đối với số phận của người phụ nữ Văn bản “Lễ cầu phúc” thể hiện rõ nét một nét

văn hóa của đất nước Trung Quốc thông qua việc tác giả xây dựng một xã hội phongkiến với những con người chịu ảnh hưởng sâu sắc của tư tưởng đó Đặc biệt văn bảntiêu biểu cho việc sử dụng ngôi kể thứ nhất trong truyện kể, người kể chuyện trực tiếp

có mặt trong tác phẩm, tạo độ tin cậy cho người đọc, người nghe và dễ dàng thể hiệnnhững đánh giá, nhận xét của nhân vật hay chính là của tác giả trong lời thoại, ngônngữ, hành động

Tóm lại những lí do nêu trên tuy còn mang tính chủ quan của cá nhân nhưngcũng không thể phủ định tính hợp lí của chúng, dựa trên cơ sở đó tôi đã cân nhắc và

đề xuất đưa văn bản “Lễ cầu phúc” vào trong chương trình dạy học Ngữ văn THPT

3 Thiết kế kế hoạch bài dạy văn bản “Lễ cầu phúc” – Lỗ Tấn

BÀI 7: Quyền năng của người kể chuyện Văn bản 1: “LỄ CẦU PHÚC” – LỖ TẤN

Môn: Ngữ văn – Lớp 10 Thời gian thực hiện: 2 (tiết)

1.1.1 Nhận biết và phân tích được một số yếu tốcủa truyện như: người kể chuyện ngôi thứ ba vàngười kể chuyện ngôi thứ nhất, điểm nhìn, lờingười kể chuyện, lời nhân vật

1.1.2 Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảmxúc, cảm hứng chủ đạo mà người viết thể hiệnqua văn bản; phát hiện được các giá trị đạo đức

từ văn bản

1.2 Năng lực chung: giao tiếp và hợp tác; tự học

1.2.1 Biết lắng nghe và có phản hồi tích cựctrong giao tiếp; Biết chủ động đề xuất mục đíchhợp tác khi được giao nhiệm vụ; Biết xác địnhđược những công việc có thể hoàn thành tốtnhất bằng hợp tác theo nhóm

1.2.2 Lựa chọn được các nguồn tài liệu học tậpphù hợp; lưu giữ thông tin có chọn

2 Phẩm chất 2.1 Yêu thương và có trách nhiệm đối với con

người, cuộc sống

3.2 Thiết bị dạy học và học liệu

- Phương pháp: gợi tìm, tái tạo, làm việc nhóm, nêu và giải quyết vấn đề,…

- Thiết bị, học liệu: máy tính, máy chiếu, sách giáo khoa, phiếu học tập,

- Chuẩn bị của học sinh: Thực hiện phần Chuẩn bị trong bài đọc (SGK), đọc trướcphần tri thức Ngữ Văn, đọc trước văn bản, xác định thể loại, xác định chủ đề, ý nghĩacủa văn bản, hoàn thành phiếu học tập

3.3 Tổ chức thực hiện

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG (5 phút).

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Sản phầm cần đạt

a.Mục tiêu hoạt động:

- Huy động được kiến thức, kĩ năng trải nghiệm nền của HS để định hướng, tiếpnhận, định hướng việc thực hiện nhiệm vụ đọc hiểu văn bản “Lễ cầu phúc”.

- Tạo tâm thế tích cực, hứng thú cho HS

b Nội dung hoạt động: HS quan sát hình ảnh và trả lời câu hỏi

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS.

d Cách thức hoạt động:

- Chuyển giao nhiệm vụ:

Giáo viên yêu cầu học sinh

trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Em hãy tìm những

câu ca dao, thành ngữ hoặc

những tác phẩm thơ văn đã

học nói về thân phận người

phụ nữ trong xã hội xưa.

Câu 2: Những thành ngữ, ca

dao và những tác phẩm văn

học ấy nói lên điểm chung

của số phận người phụ nữ

như thế nào? Qua đó phản

ánh thông điệp gì của tác

chung của người phụ nữ

trong xã hội phong kiến

không chỉ ở Việt Nam mà còn

ở các quốc gia khác Hôm

nay chúng ta cũng sẽ tìm hiểu

về người phụ nữ trong xã hội

phong kiến Trung Quốc qua

tác phẩm “Lễ cầu phúc” của

Lỗ Tấn để có cái nhìn rộng

hơn về vấn đề này

- HS làm việc theohình

thức cá nhân

- HS vận dụng trithức,

hiểu biết đã có để tìmcác câu ca dao, thànhngữ hoặc những tácphẩm thơ văn

- Câu trả lời của HS:

- Những câu ca dao, thành ngữ hoặc những tác phẩm thơ văn:

+ Chùm ca dao than thân

mở đầu bằng “thân em”:

“Thân em như tấm lụa đào/Phất phơ giữa trợ biết vào tay ai”

+ Thành ngữ: Hồng nhanbạc mệnh

+ Tác phẩm văn học: Bánhtrôi nước (Hồ XuânHương), Chuyện ngườicon gái Nam Xương(Nguyễn Dữ), Truyện Kiều(Nguyễn Du),

- Điểm chung của số phận người phụ nữ: bất hạnh,

phụ thuộc, chịu sự áp bứccủa xã hội phong kiến

- Thông điệp của tác giả:

Đồng cảm với số phậnngười phụ nữ, trân trọng vẻđẹp người phụ nữ, lên án

xã hội phong kiến

HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI (77 phút)

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Sản phầm cần đạt

a.Mục tiêu hoạt động: 1.1.1; 1.1.2; 2.1

b Nội dung hoạt động:

+ Tìm hiểu thông tin tác giả Lỗ Tấn và tác phẩm “Lễ cầu phúc”

+ Tìm hiểu khái quát về văn bản

+ Đọc hiểu chi tiết văn bản

+ Tổng kết giá trị nội dung và nghệ thuật

c Sản phẩm: Câu trả lời của HS, đáp án PHT

d Cách thức hoạt động:

I Tìm hiểu chung (15 phút)

Hoạt động 1: Tìm hiểu tri thức Ngữ văn ( 5 phút) Chuyển giao nhiệm vụ:

Giáo viên yêu cầu học sinh

xem lại phần tri thức ngữ văn

trong sách giáo khoa và phần

chuẩn bị bài trước ở nhà để

trả lời các câu hỏi sau:

Câu 1: Trình bày những hiểu

biết của em về người kể

chuyện ngôi thứ nhất, người

kể chuyện ngôi thứ ba, lời

người kể chuyện, lời nhân

vật? Từ đó chỉ rõ quyền năng

của người kể chuyện là gì?

Câu 2: Theo em có phải chỉ

thơ mới có cảm hứng chủ đạo

hay không?Tại sao?

- Giáo viên mời 1,2 học sinh

trình bày sản phẩm học tập

- Giáo viên lắng nghe, nhận

xét, tổng kết lại vấn đề

- HS lắng nghe,tiếp nhận nhiệm

vụ

- 1,2 HS trình bàysản phẩm học tập

- HS lắng nghe,ghi chép nội dungcần thiết

*Tri thức ngữ văn

- Người kể chuyện ngôi thứnhất là người kể chuyện xưngtôi hoặc hình thức xưng hôtương đương Người kểchuyện ngôi thứ nhất có thểtham gia trực tiếp vào câuchuyện hoặc nghe kể từ ngườikhác Người kể chuyện ngôithứ nhất còn được gọi là người

kể chuyện hạn tri bởi khả năngnắm bắt toàn bộ câu chuyện bịhạn chế

- Người kể chuyện ngôi thứ ba: là người kể tự giấu mình

đi, không xuất hiên trong câuchuyện Đây là người kểchuyện toàn tri

- Lời người kể chuyện là lờinhận xét, đánh giá của ngườikể

- Lời nhân vật chỉ lời nói củanhân vật mà thông qua đó thểhiện tính cách, con người củanhân vật

- Quyền năng của người kể

chuyện thể hiện ở phạm vimiêu tả, phân tích, lí giải vàmức độ định hướng trong việccắt nghĩa, xây dựng nhân vậttrong tác phẩm.

- Cảm hứng chủ đạo của tácphẩm văn học là quan điểm,thái độ được thể hiện trongsuốt tiến trình tác phẩm Cảmhứng chủ đạo có ảnh hưởnglớn đến khả năng tiếp nhậnvăn bản của người đọc bởi nóchi phối nội dung, hình thứccủa văn bản

Hoạt động 2: Tìm hiểu tác giả, tác phẩm (5 phút)

- Chuyển giao nhiệm vụ:

- GV yêu cầu HS xem lại

phần tiểu dẫn SGK và phần

chuẩn bị bài trước (nội dung

đã được giao từ buổi học

trước) để trả lời các câu hỏi

2 Em hãy nêu xuất xứ

của văn bản “Lễ cầu

vụ

- 1,2 HS trình bàysản phẩm học tập

1 Tác giả Lỗ Tấn

- Lỗ Tấn tên thật là Chu ThụNhân, tự là Dự Tài, Lỗ Tấn làbút danh

- Quê quán: : Phủ Thiệu Hưng,tỉnh Chiết Giang

- Quan niệm sáng tác: Văn họcphải phục vụ nhân sinh, phục

vụ cách mạng; “văn học tuân lệnh” (văn học phải phục tùng

một đường lối chính trị)

- Sự nghiệp sáng tác: đồ sộ, đathành tựu trên nhiều thể loại:Tạp văn, thơ cổ, truyện ngắn.Trong đó, phải kể tới hai tậptruyện ngắn xuất sắc là “Gàothét” (1923) và “Bàng hoàng”(1926)

2 Tác phẩm “Lễ cầu phúc”

- Xuất xứ: “Lễ cầu phúc” là

tác phẩm được trích trong tậptruyện “Bàng hoàng” viết theotinh thần hiện thực phê phán.Sau được xuất bản thành sáchnăm 1924

- GV nhận xét, bổ sung và

chỉnh sửa (nếu có)

- HS lắng nghe,ghi chép nội dungcần thiết

đó, Thím Tư cũng không nhắcđến chị Tường Lâm nữa.”):Hồi ức của “tôi” về lần đầutiên thím Tường Lâm tới LỗTrấn để đi ở đợ cho nhà chúthím Tư sau khi người chồngthứ nhất qua đời

+ Phần 3 (tiếp đến “điều đó tôikhông rõ được”): Hồi ức của

“tôi” về lần thứ hai thímTường Lâm quay trở lại nhàchú thím Tư làm người ở.+ Phần 4 (Còn lại): Những suynghĩ lan man của nhân vật tôi

- Tóm tắt: Truyện xoay quanh

số phận của nhân vật chịTường Lâm thông qua lời kểcủa nhân vật “tôi” Thímtường Lâm là một người phụ

nữ đáng được hưởng hạnhphúc nhưng số phận bất hạnhlại khiến cả hai người chồngcủa chị đều chết sớm Khingười chồng đầu tiên chết, chịphải đi ở cho nhà chú Tư Lúcnày trông chị hồng hào, khỏemạnh, biết điều Sau khi bị mẹchồng bắt về lấy chồng thứ hai

và anh ta cùng đứa con trai của

họ chết thì chị lại quay lại ở đợcho nhà chú Tư nhưng lần nàythần sắc không còn hồng hào,không còn nhanh nhẹn nhưtrước Dần dần chị chỉ còn làcái xác không hồn và cuốicùng phải tìm đến cái chết nhưmột sự giải thoát

Hoạt động 3: Đọc và giải thích từ ngữ khó (10 phút)

 Nhiệm vụ 1:

- Chuyển giao nhiệm vụ:

- Giáo viên yêu cầu học sinh

nêu giọng đọc phù hợp của

văn bản và minh họa bằng

phần mở đầu của văn bản

Nếu học sinh chỉ ra đúng thì

mời học sinh khác tiếp tục

đọc đoạn hai, nếu HS chưa

nêu được giọng đọc phù hợp

thì giáo viên đọc mẫu một

- Chuyển giao nhiệm vụ:

- Giáo viên tổ chức trò chơi

lật ô màu để giải nghĩa từ

khó

- Luật chơi: Có 6 ô màu trên

powerpoint, lần lượt 6 học

sinh sẽ chọn lật các ô và giải

nghĩa của từ ẩn sau ô đó

- GV mời 1,2 HS báo cáo kết

quả, sản phẩm.

- GV đánh giá và nhận xét.

- Làm việc theohình thức cá nhân

- 1,2 HS trả lờicâu hỏi, các HScòn lại lắng nghe

và nhận xét

- HS chọn mộttrong sáu ô

- HS giải thích từchú thích trong ô

mà mình đã chọn

- Các HS kháclắng nghe và nhậnxét

lễ linh đình để đón Phúc Thầncầu may mắn cho cả năm sau

- Viên giám sinh: người

chuyên nghiên cứu về mộtlĩnh vực học thuật nào đó

- Lẩm cẩm: trạng thái không

còn nhanh nhẹn, minh mẫn vàthông suốt trong suy nghĩ,hành động

- Ngót dạ: đói, bắt đầu đói.

II Đọc hiểu chi tiết (54 phút)