TIỂU LUẬN - NGHỆ THUẬT HỌC ĐẠI CƯƠNG - đề tài - ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT CỦA BỘ PHIM “ LIFE OF PI ” (Đạo diễn Lý An)

Tên tuổi của ông được ghi dấu nổi bật bởi rất nhiều bộ phim như “Ngọa hổ tàng long”, “Chuyện tình sau núi” Brokeback Mountain, “Sắc, Giới”, “Ẩm thực nam, nữ”, “Cuộc đời của Pi” Life of P

TIỂU LUẬN GIỮA KỲ

MÔN: NGHỆ THUẬT HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ TÀI: ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT CỦA BỘ PHIM “LIFE OF PI”

(Đạo diễn Lý An)

A Mở đầu

Lý An là đạo diễn người Đài Loan, đã từng ba lần đoạt giải Oscar Hiện nay, ông được coi là đạo diễn gốc Trung Hoa đầu tiên thành công ở cả loại phim mang tính thương mại lẫn loại phim nghệ thuật tại Hollywood Ông được đánh

giá là “bậc thầy” trong việc tạo ra những bộ phim bom tấn Tên tuổi của ông được ghi dấu nổi bật bởi rất nhiều bộ phim như “Ngọa hổ tàng long”, “Chuyện tình sau núi” (Brokeback Mountain), “Sắc, Giới”, “Ẩm thực nam, nữ”, “Cuộc đời của Pi” (Life of Pi)… Nếu “Ngọa hổ tàng long” mang đến “vinh quang tột đỉnh” cho Lý An, “BrokeBack Mountain” giúp Lý An dành được giải Oscar đầu tiên trong sự nghiệp với giải thưởng “Đạo diễn xuất sắc nhất” thì với “Life of Pi”, bộ phim chuyển thể này không chỉ giúp Lý An nhận được nhiều giải thưởng danh giá mà còn giúp ông khẳng định “bản lĩnh” của mình Lý do là trước khi được dựng thành phim, nhà phê bình Roger Ebert đã nhận xét về cuốn tiểu thuyết best-seller của nhà văn Canada Yann Martel này là “không thể dựng thành phim” Rất nhiều đạo diễn danh tiếng ban đầu hăm hở làm “Life of Pi” sau đó đành ngậm ngùi từ bỏ Bởi lẽ, “nhân vật trong Life of Pi chỉ là một cậu

bé, một con hổ và đại dương mênh mông” (ba yếu tố mà mọi nhà làm phim đều

“sợ”: đó là đại dương, thú dữ và trẻ em) Đến chính tác giả Yann Martel cũng chưa từng nghĩ sẽ được thấy “đứa con tinh thần” của mình trên màn ảnh Thế nhưng, do bị hấp dẫn bởi cuốn tiểu thuyết, Lý An đã dành bốn năm để dàn dựng

bộ phim và trải qua nhiều khó khăn khi không chỉ phải làm một bộ phim 3D có bối cảnh giữa đại dương mà còn phải miêu tả một bầy động vật từng sống trong vườn thú như vậy Nhưng chính vì sự lôi cuốn mà Lý An không thể dừng lại công việc chuyển thể cuốn sách thành phim Ông từng chia sẻ: “Life of Pi là một câu chuyện vô cùng hấp dẫn nên tôi không thể dừng được Tôi phải kể câu chuyện này và đối với tôi đây là một hành trình không thể tin nổi.”

Đạo diễn Lý An nhận giải thưởng Oscar “Đạo diễn xuất sắc nhất” (Ảnh: st)

B Nội dung

I, Tóm tắt nội dung phim

“Life of Pi” kể về câu chuyện cuộc đời của Pi Patel Một nhà văn đã đến gặp một người đàn ông Ấn Độ tên là Pi Patel để nghe anh kể về cuộc đời mình, một câu chuyện sẽ khiến anh ta “tin vào Thượng Đế” Pi tên thật là Piscine Molitor Patel Cha anh có một sở thú ở Pondicherry, Ấn Độ Cái tên của anh được đặt theo tên một hồ bơi ở Pháp Về sau, do những phiền toái mà cái tên này mang lại cái tên này đã được “gọi tắt” lại Pi theo đạo Hindu, đạo Kito và cả đạo Hồi Cậu vô cùng “yêu mến Thượng Đế” Khi Pi 16 tuổi, cha cậu quyết định

chuyển gia đình đến Winnipeg, Canada Gia đình cậu cùng bầy thú đã đi trên con thuyền chở hàng của Nhật Bản có tên Tsimtsum Trong chuyến đi, con thuyền gặp bão lớn, tất cả mọi người đều bị nhấn chìm vào biển cả, chỉ có Pi may mắn sống sót trên chiếc thuyền cứu hộ với một con ngựa vằn bị thương, một con đười ươi, một con linh cẩu và một con hổ Bengal trưởng thành (Richard Parker) Cuộc hải trình 277 ngày đêm trên biển Thái Bình Dương chỉ còn Pi và

“người bạn đồng hành dữ tợn” này Về sau, những con vật kia đều bị con hổ ăn thịt Cuộc “vượt biển tìm đến sự sống” của Pi chỉ còn con hổ Parker đồng hành Trong chuyến hành trình này, Pi dạt vào một hòn đảo ăn thịt người và phải rời đi ngay sáng hôm sau Cuối cùng cậu đến được Mexico, Pichard Parker bỏ lại cậu

để về với rừng sâu Pi được cứu và đưa vào bệnh viện chữa trị

II, Lý thuyết về nghệ thuật hiện đại

1 Nội dung

- Nhấn mạnh đến sự diễn tả quá trình nhận thức xảy ra như thế nào hơn là cái gì được nhận thức,

- Sự khai minh, phóng khoáng của cá nhân tự do,

- Luôn chú ý khám phá cái bí ẩn bên trong mỗi con người ( thế giới của tâm linh, của cái chủ quan, của cái tưởng tượng, cái bất thường, bất quy luật)

- Đi sâu vào cái chưa nhìn thấy, cái do khả năng, nghiệm sinh của mỗi

người đem lại, nhờ đó con người khám phá ra 1 siêu hiện thực trong cái hiện thục nhàm chán của thế giới công lệ quanh ta,

2 Nghệ thuật

- Loại trừ lối viết tự sự thông qua ngôi thứ 3, xóa nhòa sự tách biệt giữa các thể loại

- Kết hợp ngẫu nhiên nhiều chất liệu, sắc thái nội hướng và ý hức bản ngã của tác giả

- Chối bỏ mỹ học khuôn sáo để tiến đến sự ngẫu hứng sáng tạo, sử dụng hình thức ấn tượng để nêu bật vai trò của chủ thể

- Sử dụng nghệ thuật thị giác, sử dụng những kĩ xảo như máy , có tính

truyền cảm và trừu tượng cao

*"Life of Pi" là bộ phim mang đặc điểm nội dung và nghệ thuật của chủ nghĩa hiện đại

1 Nhấn mạnh đến sự diễn tả quá trình nhận thức xảy ra như thế nào hơn là cái gì được nhận thức

“Life of Pi” là một câu chuyện thấm đẫm màu sắc tôn giáo Câu chuyện là một chuyến hành trình, mà ở đó tác giả diễn tả quá trình nhận thức tôn giáo xảy

ra như thế nào:

- Quá trình nhận thức đầu tiên của Pi phải nói đến Tôn giáo, về Thượng đế, điều mà cậu nghĩ sẽ không ai biết đến nếu không có người giới thiệu Pi Patel là một cậu bé người Ấn, theo đạo Hinđu Pi biết đến Hinđu giáo thông qua mẹ cậu Đây là tôn giáo đầu tiên cậu tiếp xúc và tìm hiểu Với Pi, “thần thánh trước đó là siêu anh hùng của tôi”, là cái đẹp đẽ, cao quý: “Hanuman, thần khỉ nhấc cả ngọn núi để cứu bạn mình là Lakshman, Ganesh thần đầu voi liều cả tính mạng để bảo

vệ danh dự mẹ mình, thần Vishnu linh hồn tối cao, nguồn gốc của vạn vật,…” Tôn giáo đã ăn sâu vào trong cuộc sống của Pi, từ bữa ăn (ăn chay, cầu nguyện trước khi ăn) đến giấc ngủ (đọc truyền thuyết về các vị thần, cầu nguyện trước khi ngủ) Nếu chỉ dừng lại ở đó, Pi cũng giống như bất cứ người dân Ấn Độ nào Đến năm 12 tuổi, Pi được tình cờ biết đến Thiên Chúa giáo khi anh trai Ravi thách cậu vào nhà thờ uống nước thánh Pi đã thắc mắc tại sao Thượng đế lại để đứa con trai của Ngài chịu khổ vì những tội lỗi của con người Trong suy nghĩ của Pi diễn ra cuộc đối thoại với niềm tin tuyệt đối vào tôn giáo của thời kì trước

đó, để rồi khi cậu nhận ra “Thượng đế yêu thương chúng ta tới mức Ngài sẵn sàng từ bỏ đứa con trai của mình” cũng chính là lúc Pi yêu mến Jessu, “đứa con trai của Thượng đế” và trở thành con chiên ngoan đạo của Người Pi cũng tự nhận mình là người “Hinđu Công giáo” Duyên phận của Pi với Thượng đế chưa

kết thúc tại đó Pi biết đến đạo Hồi khi thấy các tín đồ Hồi giáo đang hành lễ tại nhà thờ Pi nói rằng: “Tiếng Ả Rập của tôi không tốt lắm nhưng âm điệu và cảm xúc của ngôn từ đã đưa tôi đến gần với Người hơn Khi hành lễ Salah, mặt đất nơi tôi chạm vào hóa thành đất thánh và tôi cảm nhận được sự thanh thản và tình người” Như vậy bằng cách riêng của mình, Pi đã theo cả ba tôn giáo cùng lúc Bằng niềm say mê và ý thức nghiêm túc của một con người thành tâm cầu đạo,

Pi đã đến ý nghĩa đích thực của tôn giáo: “Mọi tín ngưỡng đều là chân lý, con chỉ muốn yêu mến Thượng đế mà thôi” Dường như cả Atman trong Hinđu, Jessu trong Thiên Chúa giáo và Allah trong Hồi giáo đã hòa quyện vào nhau trong hình tượng một Đấng tối cao toàn năng duy nhất trong lòng nhân vật này Điều này cho thấy dấu hiệu của sự khai sáng về ý nghĩa thực sự của tôn giáo cũng như cách con người thể hiện niềm tin tôn giáo của mình, không phải luật lệ

mà là tình yêu

Ở Pi, ta thấy cậu mang đầy đủ “dáng hình” của một con người ngoan đạo thời Trung cổ, thời kì mà “Hoàng đế cai quản phần đời, Nhà thờ cai quản phần hồn con người” Ở cả mẹ cậu, một tín đồ Hinđu ngoan đạo, chỉ ăn chay và tin rằng “tôn giáo là điều cứu rỗi linh hồn, chữa lành mọi những vết thương trong tâm hồn” cũng làm cho ta thấy bộ phim nhuốm màu sắc tôn giáo, rằng nghệ thuật này chỉ “phục vụ tôn giáo” Nhưng cha Pi lại là người có tư tưởng tiến bộ, ông đã “đối thoại” lại tư tưởng tôn giáo của thời kì Trung thế và đã thẳng thắn chỉ ra: “Tôn giáo là bóng tối”, “vài trăm năm gần đây, khoa học đã giúp chúng

ta hiểu về vũ trụ nhiều hơn tôn giáo đã làm hơn mười ngàn năm qua” Tín ngưỡng là một nét đẹp, thay vì dùng nó để khám phá và lý giải thế giới, nó hướng con người ta tới Chân, Thiện, Mỹ, thì tôn giáo sẽ luôn luôn là chân lý Vì vậy, dù được khuyên “nếu tin mọi thứ cũng giống như không tin gì” thì nhân vật

Pi vẫn say mê với Đức tin của mình Nhưng, tác giả không để Pi “đặt lời của những thế lực tôn giáo lên trên trải nghiệm cá nhân và hoạt lý trí” Tác giả đã đặt

Pi vào hành trình khám và trải nghiệm tôn giáo của mình Hành trình 277 ngày ròng rã trên biển đã diễn tả quá trình thay đổi nhận thức tín ngưỡng, tâm linh

Khi lênh đênh trên biển, đói khát và tuyệt vọng cùng mối hiểm nguy luôn rình rập từ người bạn đồng hành dữ tợn Richard Parker, rất nhiều lần Pi đã cúi đầu cầu nguyện: “thượng đế, con xin giao tính mạng cho Người, con là con thuyền của Người” Tuy nhiên, ta thấy ở nhân vật này sự kiên cường và kiên định Để sinh tồn, có thật nhân vật Pi đã giao tính mạng của mình cho Thượng đế hay dùng chính bản năng và kiến thức của mình để chiến đấu và sinh tồn? Đã có lúc

Pi tuyệt vọng và tưởng mình sẽ chết, cậu nghĩ mình đã bị Thượng đế bỏ rơi Đã

có lúc cậu trách cứ Thượng đế: “Chúa ơi! Con đã mất cả gia đình! Con đã mất tất cả! Con xin đầu hàng! Người còn muốn gì nữa?” Đã có lúc ta tưởng như Pi sắp từ bỏ Đức tin khi hoàn cảnh ngày một khắc nghiệt hơn, khi cậu phải sát sinh

và ăn thịt cá sống

Quá trình nhận thức tôn giáo của Pi không đi từ say mê đến bỏ đạo khi mà lúc cậu đau khổ nhất Chúa đã thờ ơ và bỏ mặc cậu, mà cậu nhận ra được đó là

sự thử thách của Thượng đế dành cho mình, rằng “Người vẫn dõi theo cậu” Khi phải giết một con cá to, Pi đã khóc quằn quại và cầu nguyện: “Con xin lỗi”,

“Cảm ơn thần Vishnu, cảm ơn Ngài đã đến trong hình hài một con cá và cứu sống chúng con” Tiếp tục cuộc hành trình, Pi đã dạt vào một hòn đảo giữa biển, phát hiện ra bí mật của hòn đảo, Pi luôn tin rằng Chúa đang dõi theo, sắp đặt, giúp đỡ anh vượt qua khó khăn : “Ngay cả khi dường như Chúa đã bỏ rơi tôi, nhưng Người vẫn đang dõi theo Ngay cả khi Người dường như thờ ơ với những đau khổ của tôi, Người vẫn đang dõi theo Và khi tôi sắp đánh mất hết hi vọng được cứu thoát, Người đã cho tôi nghỉ ngơi rồi cho tôi một tín hiệu tín hiệu để tôi tiếp tục cuộc hành trình của mình” và “đâu đó có một đôi mắt đang mỉm cười khi nhìn thấy tôi” Như vậy Pi đã đến được với cái chân lý cao quý của tôn giáo: tôn giáo không phải là liều thuốc mê cứu rỗi con người khỏi khó khăn, khổ đau trong “bể khổ” , nó cũng không phải là liều thuốc mê có thể chữa lành mọi vết thương trong tâm hồn, tôn giáo chỉ có thể giải thoát những con người thực sự có khát vọng sống, khát vọng tự do, hạnh phúc, …và dám đấu tranh để dành lấy

điều đó.Và Pi, chính bản thân cậu đã khám phá và chiêm nghiệm Đức tin của mình , để rồi cậu vô cùng “yêu thương Thượng đế”

Bộ phim "Life of Pi" còn đi sâu diễn tả quá trình nhận thức thế giới của nhân vật:

Mở đầu là những hình ảnh rất sinh động và tươi đẹp nơi sở thú Điều này phản ánh thế giới quan của một đứa trẻ, trong trẻo và thánh thiện Ở tuổi 12, Pi còn là một cậu bé với niềm tin thơ ngây là “động vật cũng có linh hồn như con người ” Cậu đã tự mình chứng minh điều đó bằng cách liều lĩnh cho hổ ăn Và bài học nghiệt ngã của thiên nhiên mà cha cậu dạy cho cậu đã khiến “cuộc đời bớt tươi đẹp hơn” trong mắt cậu Song đó chính là bài học đắt giá giúp cậu đối phó với con hổ Bengal trưởng thành – người bạn đồng hành dữ tợn của cậu trên biển

Cảnh mở đầu quay tại vườn thú trong phim “Life of Pi” (Ảnh: st)

Pi lớn lên với tình yêu tôn giáo, cậu cũng có mỗi tình đầu thanh thuần như bao người khác Quá trình nhận thức thời gian thời gian quan thay đổi mạnh mẽ khi cậu bị đẩy vào hoàn cảnh nghiệt ngã Từ một cậu bé sống trong một gia đình hạnh phúc khá giả Pi bị đẩy vào thảm cảnh mất hết người thân, một mình lênh đênh trên biển cùng một con hổ Bengal trưởng thành, đối mặt với bao nguy hiểm, hổ sẽ ăn thịt cậu, cậu sẽ chết đói và chết khát nếu như không biết cách

sinh tồn Mới đầu Pi đã tự làm một chiếc bè nhỏ để cột chặt vào thuyền, giữ khoảng cách an toàn giữa cậu và con hổ Cậu ăn bánh quy và uống nước có sẵn trên thuyền cứu hộ, nhưng hổ không thể ăn bánh quy vì “Thượng đế tạo ra nó là một loài ăn thịt” cậu phải tìm cách cho nó ăn nếu không e rằng cậu sẽ là bữa ăn cuối cùng dành cho nó Trong một vụ xảy ra tai nạn bởi cá voi, cậu đã mất hết sạch số lương thực và nước ít ỏi dự trữ, cậu nhận ra, cần phải lên thuyền và phân chia lãnh thổ với con hổ Richard Parker Cậu cũng biết hứng nước mưa để uống,

ăn thịt cá và cố gắng huấn luyện Richard Parker bằng “ý chí của Thượng đế” Một cậu bé 16 tuổi, đã nhận thức để chiến đấu và sinh tồn Hòn đảo ăn thịt người cho Pi sự sống vào ban ngày, song nó cũng cho Pi thấy rằng sống – chết chỉ là sự vận động chớp nhoáng của tự nhiên, cần phải biết tận dụng thời gian sống của mình.Vì thế Pi phải rời khỏi hòn đảo sau những chuỗi ngày no đủ mà cũng đầy hiểm nguy để tiếp tục hành trình tìm lại thế giới của mình

Đến chính con hổ Richard Parker, dường như cũng có sự nhận thức trong

đó Nếu như lúc đầu nó cố gắng vồ lấy Pi để ăn thịt, khiến cậu luôn phải giữ khoảng cách với nó, nó đã nhận thức được việc Pi là người cho nó ăn, cho nó uống nước, và nó buộc lòng phải thỏa hiệp với cậu bằng một cách nào đó Khi

nó quá đói và nhảy xuống biển để bắt cá, Pi đã định bỏ rơi nó, chính sức mạnh sinh tồn đã khiến nó bám chặt vào thuyền suốt đêm Và sau lần ấy, ta không thấy nó mạo hiểm xuống nước thêm một lần nào nữa Ánh mắt của nó cũng đã bớt dữ tợn và hằn học đi nhiều Pi đoán, chắc hẳn nó cũng giống như cậu , đang dần hiểu việc gì đang xảy ra với mình, “nó cũng có ít kinh nghiệm về thế giới bên ngoài như tôi vậy”

Con hổ Richard Parker- người bạn đồng hành “bất đắc dĩ” của Pi (ảnh:st)

Trong phân cảnh cuối cùng trong phim: Richard Parker quay đầu lại nhìn Pi một lúc rồi đi dần vào rừng sâu cho ta thấy việc cái gì được nhận thức không quan

trọng mà quan trọng hơn là quá trình nhận thức ra sao để có được cái nhận thức cuối cùng trong cảnh cuối phim

2 "Life of Pi" đi sâu vào biểu hiện cái chưa nhìn thấy, cái do kinh

nghiệm của mỗi người đem lại, nhờ đó con người mới khám phá ra một siêu hiện thực trong cái hiện thực nhàm chán của thế giới công lệ quanh ta

Cuộc đời của Pi là một chuỗi những bất ngờ Pi lớn lên với những bài học sống còn của cha, những câu hỏi của tôn giáo về ý nghĩa cuộc đời và Thượng đế và đến tuổi trưởng thành cậu cũng yêu như bao chàng trai khác Đời sống chính trị của đất nước thay đổi đã ảnh hưởng đến cuộc sống của những người dân Ấn Độ, Pi bắt đầu “ra khơi” cùng gia đình Việc gia đình Pi “ra khơi”

đi tìm vùng đất mới manh nhiều ý nghĩa Song bộ phim hoàn toàn không dự báo trước về số phận nhân vật, những gì sẽ xảy ra hoàn toàn không thể đoán biết trước được Điều này cũng rất phù hợp với thể loại phim phiêu lưu mạo hiểm rất thịnh hành lúc bấy giờ Nó cũng làm lên sự cuốn hút và hấp dẫn cho bộ phim Tác giả Yann Martel có xu hướng đi tìm những sự thiếu hụt tồn tại của thực tại và kết quả là sáng tạo ra một thực tại khác Và Lý An cũng rất thành công khi chuyển thể nó thành phim Lý An không đưa ra hết rõ mồn một nội dung phim, mà ẩn chưa trong bộ phim là vô vàn ý nghĩa khác nhau, tùy cách cảm nhận, cách suy nghĩ khác nhau, mỗi người sẽ tìm thấy trong phim những nội dung khác nhau, thông điệp khác nhau Câu chuyện thứ hai mà Pi kể cho hai phóng viên người Nhật Bản về trận chiến tàn nhẫn và trần trụi về bản năng sống còn đã thể hiện nhiều ý nghĩa và thông điệp sâu sa về tôn giáo và sự vô thần, về thiện và ác, về bản năng và nhân tính, về hiện thực và nhận thực Câu chuyện thứ nhất, có Chúa, mọi sự việc xảy ra đều là sự an bài của Đấng tối cao Ở câu chuyện thứ hai, không có Chúa ,mỗi con vật đều được đổi thành một con người, trở thành câu chuyện con người tiêu diệt lẫn nhau trên thuyền một cách man rợ Song không phải là xấu xa hoàn toàn, vẫn có những điều tốt đẹp, sự chăm sóc giữa con người với con người, có trận chiến không cân sức, có sự hi sinh, bảo vệ của mẹ dành cho con và có cả kết cục cái xấu bị trừng phạt Câu chuyện này là