Tiểu luận CSLLBC - Nhận thức về chức năng thông tin báo chí

Nhưng báo chí ra đời và phát triển là dựa trên nhu cầu tiếp nhận thông tin của con người, do đóthông tin đã trở thành một chức năng cơ bản, quan trọng nhất của báo chí.. Do vậy, chức năn

A ĐẶT VẤN ĐỀ

Chúng ta đang sống trong một thời đại công nghệ thông tin vô cùng pháttriển Làn sóng văn minh mới, với thời đại công nghệ 4.0 đã, đang và sẽ tácđộng nhiều mặt làm thay đổi đời sống con người Báo chí cũng không nằmngoài sự phát triển chung ấy Những năm gần đây, cùng với sự phát triển điệnthoại di động, mạng Internet và nhất là sự bùng nổ của mạng xã hội, ngành báochí Việt Nam đã có nhiều thay đổi về quy mô, hình thức, phương tiện, cách thứclàm báo… Các loại hình báo chí ngày càng đa dạng và phong phú, nhưng dùbiểu đạt dưới hình thức này hay hình thức khác, thì báo chí luôn phải đảm bảochức năng thông tin

Trong ti n trình phát tri n c a l ch s văn hóa nhân lo i, báo chí raế ể ủ ị ử ạ

đ i do nhu c u thông tin giao ti p, gi i trí và nh n th c c a con ngờ ầ ế ả ậ ứ ủ ười.Thông tin là m t hi n tộ ệ ượng v n có c a th gi i v t ch t L n đ u tiênố ủ ế ớ ậ ấ ầ ầthông tin được con người chú ý nghiên c u v m t ý nghĩa xã h i c a nó vàứ ề ặ ộ ủ

được đ c p đ n trong lý thuy t báo chí vào nh ng năm 20 - 30 c a th kề ậ ế ế ữ ủ ế ỷ

XX Theo cách hi u kinh đi n thì “Thông tin chính là nh ng cái m i khácể ể ữ ớ

v i nh ng đi u đã bi t” ớ ữ ề ế

Thông tin là ch c năng s kh i c a báo chí, theo nghĩa s d ngứ ơ ở ủ ử ụ

phương ti n kỹ thu t đ ph bi n k t qu lao đ ng sáng t o c a nhà báo.ệ ậ ể ổ ế ế ả ộ ạ ủ

Th c hi n ch c năng thông tin, báo chí cung c p cho công chúng v t t cự ệ ứ ấ ề ấ ảcác v n đ , s ki n c a đ i s ng xã h i, đáp ng nhu c u khám phá, tìmấ ề ự ệ ủ ờ ố ộ ứ ầ

hi u th gi i t nhiên, xã h i Trong m t th gi i hi n th c ch a đ yể ế ớ ự ộ ộ ế ớ ệ ự ứ ầ

lượng thông tin, báo chí có cách riêng c a mình đ ph n ánh hi n th c v iủ ể ả ệ ự ớ

m c đích tác đ ng t i nhi u t ng l p xã h i v i nh ng m i quan tâm, sụ ộ ớ ề ầ ớ ộ ớ ữ ố ởthích và nhu c u khác nhau Chính đi u đó đã khi n cho báo chí tr thànhầ ề ế ở

m t ho t đ ng thông tin đ i chúng r ng rãi và năng đ ng nh t mà khôngộ ạ ộ ạ ộ ộ ấ

m t hình thái ý th c xã h i nào có độ ứ ộ ược

Xã hội càng hiện đại thì chức năng thông tin của báo chí càng cần độchính xác cao Trong bối cảnh hiện tại, để báo chí thực hiện được trọn vẹn chứcnăng, nhiệm vụ của mình, là “Phản ánh và hướng dẫn dư luận xã hội; làm diễnđàn thực hiện quyền tự do ngôn luận của nhân dân”, đồng thời “Bảo vệ đườnglối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước” thì điều trướctiên, đòi hỏi đội ngũ làm báo chính thống phải là lực lượng có bản lĩnh trí tuệ, cótâm và tài, để đưa thông tin chính xác, trung thực, kịp thời, phân tích sắc bén vềcác vấn đề của cuộc sống

Đất nước đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhậpvới xu thế toàn cầu hóa của thế giới Báo chí Việt Nam ngày càng phát triển vớinhiều tờ báo, nhiều loại hình mới, đặc biệt là sự bùng nổ của báo mạng điện tử.Báo chí Việt Nam đã và đang cố gắng thực hiện tốt các chức năng của mìnhtrong đời sống kinh tế xã hội Báo chí có 5 chức năng cơ bản, đó là chức năngthông tin giao tiếp; chức năng tư tưởng; chức năng khai sáng, giải trí; chức năngquản lý, giám sát và phản biện xã hội;chức năng kinh tế- dịch vụ Nhưng báo chí

ra đời và phát triển là dựa trên nhu cầu tiếp nhận thông tin của con người, do đóthông tin đã trở thành một chức năng cơ bản, quan trọng nhất của báo chí Việcnghiên cứu chức năng thông tin của báo chí nhằm mục đích làm tốt và hoànthiện vai trò, nghĩa vụ của báo chí đối với xã hội Xã hội ngày càng phát triển,nảy sinh các vấn đề mới, thì nhu cầu về thông tin ngày càng lớn, đòi hỏi báo chíphải làm tốt chức năng của mình, đặc biệt là chức năng thông tin

Do vậy, chức năng thông tin trong báo chí, vốn là một trong những chứcnăng xã hội cơ bản của hoạt động báo chí càng cần được quan tâm đúng mức

Đó là lý do em chọn đề tài “Nhận thức về chức năng thông tin báo chí” để làm

Tiểu luận kết thúc môn học Cơ sở lý luận báo chí Trong phạm vi Tiểu luận, thậtkhó để có thể chỉ ra hết các vấn đề cần quan tâm về chức năng thông tin trongbáo chí hiện nay, trên quan điểm và góc nhìn cá nhân, em xin phép đề cập đếnmột số vấn đề cơ bản và chỉ ra một số ví dụ cụ thể trong một số bài báo trên mộtvài tờ báo in, báo điện tử hiện nay

Hy vọng bài luận của em sẽ góp thêm một tiếng nói, một cái nhìn, đểnhận diện rõ hơn về chức năng thông tin của báo chí, từ đó giúp chúng em thựchiện tốt hơn nhiệm vụ của mình trong quá trình công tác, góp phần bé nhỏ củamình vào việc nâng cao chất lượng các sản phẩm báo chí tại địa phương.

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Nhận thức về chức năng thông tin giao tiếp của báo chí

Theo Phó Giáo Sư- Tiến sỹ Nguyễn Văn Dững viết trong cuốn “Cơ sở lýluận báo chí” ấn hành năm 2018, hiện đang làm giáo trình giảng dạy cho sinhviên ngành báo chí của Học viện Báo chí và truyên truyền, thì chức năng thôngtin- giao tiếp được hiểu là:

Tin tức nói chung và tin tức báo chí nói riêng bắt nguồn từ nhu cầu traođổi thông tin và giao tiếp của con người và xã hội Con người luôn luôn muốnbiết những gì đã và đang xảy ra xung quanh mình, từ gần gũi đến xa xôi, từ nôngđến sâu Đó là nhu cầu thực tế bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển Con ngườicàng văn minh, xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin giao tiếp càng cao.Mặt khác, khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin giao tiếp của con người và xã hội

là một trong những chỉ báo cơ bản và quan trọng nhất đánh giá trình độ pháttriển Thông tin nói chung và sản phẩm thông tin báo chí- truyền thông nói riêng

có khả năng cải thiện diện mạo văn hóa của con người và xã hội Trong quátrình đáp ứng nhu cầu ấy, báo chí- truyền thông góp phần tích cực vào sự pháttriển kinh tế- xã hội

Để đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu thông tin- giao tiếp của con người vì sựtiến bộ và phát triển bền vững của xã hội, nhiều nước đã ban hành Luật và tạolập hành lang pháp lý đảm bảo quyền được thông tin, quyền được biết của côngdân Quốc hội khóa XIII nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, ngày4/3/2016 đã thông qua Luật Tiếp cận thông tin, bắt đầu có hiệu lực từ tháng7/2018 Đó là bước tiến mới của Việt Nam trong quá trình dân chủ hóa đời sống

xã hội

Thông tin là chức năng khởi nguồn, chức năng cơ bản nhất của báo chí.Báo chí ra đời và phát triển, trước hết là nhằm thỏa mãn ngày càng cao nhu cầuthông tin của con người và xã hội Thông tin là nhu cầu sống còn, nhu cầu pháttriển của con người và xã hội, đồng thời là động lực kích thích sự phát triển

Điều đó giải thích tại sao trong quá trình đổi mới ở nước ta, báo chí- truyềnthông phát triển từng ngày Đồng thời có thể khẳng định, cuộc đấu tranh chínhtrị, tư tưởng càng phức tạp, kinh tế thị trường càng phát triển thì tính chất thôngtin cũng ngày càng đa dạng và phức tạp Số lượng, chất lượng và tính chất cácsản phẩm báo chí phản ánh trình độ, diện mạo kinh tế xã hội ở mỗi giai đoạn vàtính chất thể chế chính trị”.

Thông tin trên các loại hình báo chí đã không chỉ trở thành sức mạnhchính trị trong cuộc đấu tranh chính trị tư tưởng đối với sự phát triển kinh tế,khoa học và công nghệ, góp phần hình thành diện mạo văn hóa quốc gia cũngnhư nhân cách mỗi con người, mà còn ngày càng đi sâu vào đời sống an sinh xãhội, thâm nhập ngày càng sâu vào đời thường, đi vào mọi ngóc ngách của cuộcsống cá nhân và cộng đồng

Một nhà nghiên cứu tin tức nổi tiếng người Mỹ tên là Jost đã viết trongquyển “Nguyên lý về tin tức học” rằng: “Con người ta khi sinh ra đã sẵn có cơquan cấu âm có thể phát ra âm thanh để trao đổi thông tin và cơ quan thính giác

để tiếp nhận thông tin Hai cơ quan này không chỉ có mặt cùng chúng ta từ lúcsinh ra mà còn đi cùng ta suốt cuộc đời, phát huy khả năng và tác dụng củamình Bản chất con người lại mang một sự hiếu kỳ vô hạn, nó tạo nên lòng quantâm bất diệt với mọi sự vật hiện tượng xảy ra quanh mình, ví dụ các hành động

cử chỉ của người khác, với những hiện tượng và sự vật của thế giới tự nhiên, hayvới những chuyện xảy ra với mọi người bất kể có quen biết hay không…Chính

sự hiếu kỳ và lòng quan tâm của con người với mọi vật là nguồn gốc của niềmham thích sưu tầm tin tức của con người”

Những người theo chủ nghĩa duy tâm cho rằng, “sự hiếu kỳ” và “niềmham thích sưu tầm tin tức” của con người là đến từ cái bản năng và thiên tính do

Bề trên( Thượng đế và thần tiên) ban cho con người Người theo chủ nghĩa duyvật cho rằng đó là do động cơ nhận thức, nhu cầu tâm lý và hiện tượng tâm lýchứ hoàn toàn không phải là do Thượng đế ban cho, đó là do nhu cầu của sự tồntại và phát triển tự thân của con người và xã hội đã được phản ánh và thể hiện

trong quá trình sản xuất và thực tiễn cuộc sống cần phải nhận thức và ứng xử vớimôi trường xung quanh,kể cả môi trường tự nhiên và xã hội.

Trong quyển 3 Tuyển tập Mác và Ăngghen đã viết: “Sự phát triển của laođộng đã tạo ra sự tất yếu thúc đẩy các thành viên trong xã hội hợp tác với nhaungày càng chặt chẽ hơn, bởi nó tạo ra ngày càng nhiều các hoàn cảnh cùng nhaugiúp đỡ và cùng nhau hợp tác giữa các thành viên trong xã hội, và khiến cho mỗimột thành viên đều nhận thức rõ ràng hơn lợi ích đem lại của sự hợp tác Nóitóm lại, những con người đang trong quá trình tiến hóa này, đã phát triển đến độgiữa họ có những vấn đề chung không thể không cùng thảo luận Nên từ đó hìnhthành các giác quan để có thể nhu nhận và chuyển tải thông tin Như vậy, tin tứchay thông tin báo chí có những đặc tính như: tính thực tại, thực tiễn( tức là xuấtphát từ thực tế cuộc sống hàng ngày- cái thật và cụ thể); tính trí nhận- tức là cóthể nhận biết, chứ không phải hư vô hay ảo tưởng; tính trần thuật, có nghĩa là tintức chỉ có thể tồn tại ở dạng thông báo trên cơ sở thuật lại, tả lại cái đã và đangxảy ra

Nhà tin tức học người Mỹ Caspar Jost cho rằng, tuy từ “tin tức” đã có dấuhiệu xuất hiện trong ngôn ngữ từ thời thượng cổ, nhưng theo “Từ điển Oxford”của Anh giải thích rằng, để chính thức mang nghĩa “thông tin mới” thì phải đếnnăm 1423 mới xuất hiện Nhà vua Scotland và James Stuard trong nghị thư củamình vào năm 1423 đã sử dụng từ “tin tức” Có người đã cho rằng, từ “tin tức”trong tiếng Anh là news được lấy từ 4 chữ đầu tiên của các từ Bắc, Tây, Nam vớinghĩa rằng những thông tin này đến từ mọi phương trời Nhưng theo Caspar Jostthì cách nói này “hoàn toàn sự tưởng tượng, không hề có một căn cứ xác thựcnào” và ông cho rằng “từ News do chữ News( có nghĩa là mới) tạo thành, hiệntượng này là sự phát triển đặc biệt của các từ nguyên trong quá trình miêu tảhiện tượng thông tin- sự mới mẻ đối với nhận thức của con người Cách lý giảicủa Jost có sự tương đồng với “tin tức” trong tiếng Hán, tức là cũng có yếu tốtân(mới) Ngoài ra, trong tiếng Nga cũng có hiện tượng tương tự, từ tin tức cũng

bắt nguồn từ từ “mới”(Novaiya) Như vậy, tin tức hay thông tin báo chí luôngắn với thuộc tính mới mẻ

Các nhà nghiên cứu đã cố gắng đưa ra các quan niệm, định nghĩa về tintức trên các bình diện khác nhau

Theo Thuyết thực tại, người ta coi tin tức là sự việc, sự vật, hiện tượng cóthật, xảy ra trong đời sống; đồng nhất tin tức với các sự việc, sự vật, hiện tượng

ấy Chẳng hạn, một trận mưa đá, một cơn lốc, một đám cháy hay một vụ tự tử…

đã xảy ra trong môi trường xung quanh

Theo Thuyết hành động, người ta coi tin tức như hoạt động truyền thônghoặc tuyên truyền Chủ thể của hoạt động truyền thông và tuyên truyền này cóthể là cơ quan truyền thông, hoặc có thể các cơ quan hoặc cá nhân khác vàđương nhiên là phần sau ( chủ thể) chỉ là thứ yếu Tin tức thực là cái thứ nhất,chủ thể là cái thứ hai

Theo Thuyết chức năng, người ta coi tin tức như là một công cụ, mộtphương tiện hay phương pháp để thực hiện một mục tiêu, đạt tới một mục đíchnào đó Theo lý thuyết này, sự kiện hay thực tại chỉ cái căn nguyên, là công cụ,phương thức hay phương pháp để thực hiện múc đích của mình

Trên cơ sở phân tích các quan niệm trên đây, tác giả Trịnh Bảo vệ (Lýluận báo chí Trung Quốc đương đại, nhà xuất bản Tân Hoa xã, 2003, bản dịchcủa Thanh Huyền) cho rằng:

a Tin tức là những thông tin vừa xảy ra khiến công chúng cùng quantâm- theo nghĩa rộng;

b Tin tức là hoạt động truyền thông trong xã hội nhằm quảng bá nhữngthông tin mới nhất mà công chúng quan tâm

c Tin tức là sự đăng tải hay phát song những bản tin mới nhất mà côngchúng quan tâm;

d Tin tức là những bản tin mới nhất mà công chúng cùng quan tâm do

cơ quan thông tin đại chúng đem lại cho công chúng

Quan điểm của Trịnh Bảo Vệ có thể được coi là gần sát với tin tức báochí, nhưng cũng chưa hoàn toàn hợp lý Bởi vì, không hẳn tin tức báo chí lànhững “Tin tức là sự đăng tải hay phát song những bản tin mới nhất mà côngchúng quan tâm” Thực tế cho thấy, không phải tất cả những gì mà báo chí đăngtải hay phát song đều là tin tức báo chí; càng không hẳn tất cả những tin tứctrong bản báo hay chương trình phát sóng đều được công chúng (nói chung)quan tâm Có những sự kiện và vấn đề công chúng quan tâm nhưng báo chíkhông đăng tải hay phát sóng; cũng có những sự kiện được đăng tải mang tínhchất và mục đích khác của chủ thể thông tin.

II Những đặc tính cơ bản trong tin tức thời sự của báo chí

Đặc tính là tính chất chủ yếu có tính bản chất để phân biệt sự vật này với

sự vật khác Đặc tính của tin tức là tính chất riêng có của nó để phân biệt với các

sự vật cùng loại không có những đặc tính đó

Thứ nhất, thông tin gắn liền với sự kiện có thật Trong hoạt động báo

chí, có thể nói rằng, không có sự kiện sẽ không có tin tức, sự kiện có thật trởthành tin tức khi sự kiện ấy có ý nghĩa xã hội và được con người nhận thức, táihiện, loan báo trên báo chí và các phương tiện truyền thông khác Những conngười, hành động hay phát ngôn được đề cập đến trong bản tin phải xác thực,không được hư cấu, phịa ra hoặc thổi phồng, dù chỉ thêm một chi tiết nhỏ, càngkhông thể dựng chuyện không nói thành có, tự tạo cốt truyện và hình dung câuchuyện như thật Tính chân thực của sự kiện có thật là điều kiện thứ nhất- cáikhách quan, cái xuất phát điểm của tin tức, là tính chất có tính bản chất và cũng

là tính chất căn bản nhất của tin tức báo chí Báo chí thông tin cho ai biết cái gì,tức là thông tin cái có thật xảy ra trong đời sống Cái có thật ấy trong đời sốngthường ngày gọi là sự việc; trong thông tin báo chí, báo chí học gọi là sự kiện.Công chúng không có điều kiện đến tận nơi xảy ra để kiểm chứng thông tin, mà

ủy quyền cho nhà báo làm việc đó Đây chính là điểm khác biệt cơ bản giữathông tin báo chí và thông tin trên mạng xã hội, trên weblog, facebook…; đồngthời đây là trách nhiệm xã hội và niềm tin của công chúng đối với nhà báo

Thứ hai, tính mới mẻ Tức là sự kiện mới xảy ra, mới biết hoặc xảy ra đã

lâu nhưng bản thân nó mang ý nghĩa xã hội mới Tính mới mẻ là một trongnhững yếu tố cơ bản tạo nên giá trị của tin tức Nhưng mới mẻ với ai, với nhómcông chúng nào? Báo chí thông báo sự kiện mới xảy ra, mới biết được hoặc xảy

ra đã lâu nhưng nay có ý nghĩa mới cho những ai có nhu cầu muốn biết hoặcmuốn thông tin cho nhiều người Như vậy, thông tin sự kiện gắn với yếu tố

“mới” Cái “mới” này được đặt trong mục đích, nhu cầu và lợi ích do thông tin

có thể đem lại Ở đây, thông tin được hiểu như chất lượng thông báo Ở khíacạnh khác, thông tin cũng có thể được hiểu như phương tiện, cách thức truyềnthông báo, thông điệp hoặc phương thức tác động tới đối tượng tiếp nhận…

Thứ ba là, tính kịp thời Khoảng cách thời gian từ khi sự kiện xuất hiện

trong cuộc sống đến khi công chúng nhận được thông tin về nó trên báo chíđược coi là tính kịp thời Tính kịp thời này phụ thuộc vào khả năng săn tin, khaithác, sản xuất và chuyền tải( đăng tải) tin tức trên báo chí, tức là không chỉ phụthuộc vào năng lực săn tin, khai thác và xử lý đề tài của nhà báo, mà còn phụthuộc vào quy trình sản xuất và chuyển tải- tức là phụ thuộc vào kỹ thuật vàcông nghệ làm báo

“Các tin tức dù rất chân thực và mới mẻ nhưng nếu không kịp thờichuyển tải đến người đọc người nghe thì cũng trở thành tin cũ, sẽ mất đi giá trịcủa mình Cho nên, việc đăng tải các tin tức phải dùng tốc độ nhanh nhất có thể,trong thời gian ngắn nhất có thể, để đưa tin những sự vật, hiện tượng vừa mớiphát sinh hoặc vẫn đang trong quá trình xảy ra đến cho công chúng Tính kịpthời là điều kiện bên ngoài, đây là một tính chất căn bản của tin tức”

Thứ tư, tính ích lợi Sự kiện có thật, mới mẻ, có khả năng thông tin kịp

thời nhưng nếu không phù hợp với lợi ích công chúng hoặc lợi ích của chủ thểthông tin thì quá trình thông tin khó xảy ra Tình hình Thái Bình năm 1997-1998

và Tây Nguyên 2001 là những dẫn chứng cụ thể Bởi vì, thông tin sự kiện trênbáo chí luôn gắn lợi ích của chủ thể thông tin Sự kiện mà báo chí thông báokhông nững có yếu tố mới, mà còn có ý nghĩa, có ích với đối tượng tiếp nhận

thông tin hoặc với chủ thể thông tin Cái “ý nghĩa” và “có ích” do đối tượngnhận tin- công chúng đánh giá và do chủ thể thông tin thẩm định; và chính nótạo nên giá trị cơ bản của tin tức báo chí

Do đó, khi nào sự việc trong đời thường trở thành sự kiện thông tin củabáo chí? Khi sự việc ấy có ý nghĩa xã hội đối với công chúng, nhóm đối tượng

mà tờ báo ấy quan tâm Ví dụ, dự báo thời tiết cho biết ngày mai nhiệt độ khuvực Hà Nội sẽ là 7 độ C Dữ liệu 7 độ C này đối với người Hà Nội sẽ có ý nghĩa

và giá trị thông tin, vì thông tin nhận được sẽ là rét, rất rét, nhưng với ngườiChâu Âu, thì đó là không có chuyện gì xảy ra Như vậy, cùng một sự kiện thôngtin, đối với nhóm công chúng này thì có tin, với nhóm công chúng khác lạikhông

Dữ liệu nào có khả năng cung cấp thông tin, phụ thuộc vào công chúng,nhóm đối tượng tiếp nhận và cách chọn lựa, sắp xếp trình bày của nhà báo Do

đó, cùng một hệ thống dữ liệu, đối với nhóm công chúng này có khả năng cungcấp thông tin, nhưng với nhóm đối tượng khác khó hoặc không có khả năngcung cấp thông tin Mặt khác, không hẳn cứ nhiều dữ liệu là có thể cung cấpnhiều thông tin, mà quan trọng là nhà báo cần biết khai thác, lựa chọn, và trìnhbày dữ liệu như thế nào để có khả năng cung cấp thông tin cho công chúngmình Muốn khai thác, lựa chọn và trình bày thông tin phù hợp với đối tượngtiếp nhận, nhà báo cần phải gần gũi, gắn bó và hiểu công chúng mình

Thứ năm, tính công khai Công khai là “để cho nhiều người biết” Tin

tức báo chí là loan báo rộng rãi cho nhiều người biết, khác với tin tức tình báohay tin tức nội bộ Tin tức nào, có thể công khai đại chúng, tin tức nào khôngcông khai là do ý nghĩa xã hội của nó và lợi ích của công chúng và chủ thể thôngtin quyết định

Thứ sáu, tính liên tục Tin tức báo chí được hinh thành một dòng thông

tin liên tục nhằm thông báo tình hình đã và đang diễn ra trong môi trường xungquanh, trong nước, trong khu vực và trên toàn thế giới Trong những điều kiệnbình thường, dòng thông tin ấy không ngưng nghỉ, không nên ngắt quãng Đặc

tính này vừa tạo điều kiện thuận lợi vừa là áp lực cho nhật báo trong xử lý thôngtin

Thứ bảy, tính dễ đổ vỡ và thay thế Tức là mặc dù nhà báo căn bản phải

tuân thủ những nguyên tắc bắt buộc trong quá trình săn tin và thẩm định nguồntin, nhưng do tính chất tức thì và phức tạp của các hiện tượng xã hội, tin tức báochí có thể đổ vỡ, thay thế- cần đính chính, cải chính Chẳng hạn, riêng việc bắtgiữ con trai cố lãnh đạo Gaddafi báo chí đã thông tin nhiều lần khác nhau, và kếtcục thì hoàn toàn khác những lần đưa tin trước đó Hoặc chỉ riêng số lượng họcsinh đi học đầu năm mới, các báo nước ta đưa tin rất khác nhau, do các nguồn tinkhác nhau và việc thẩm định, đối chiếu cũng như xác định nguồn tin chính cóvấn đề Như vậy, thông tin báo chí khó có thể bảo đảm độ chính xác ngay từ đầu,

mà là một quá trình

Nhà nước ta mong muốn và đã có những chủ trương cụ thể cải thiện mức

độ tiếp nhận sản phẩm báo chí truyền thông cho đồng bào các dân tộc thiểu số,tạo điều kiện góp phần nâng cao chất lượng đời sống tinh thần và cải thiện diệnmạo văn hóa, nhưng trong điều kiện bà con sống rải rác ở những vùng xa xôihẻo lánh, “thông tin tiềm năng” dành cho nhóm công chúng đối tượng này lạichưa tương xứng Theo thống kê năm 2017, nước ta có 37 chương trình phátthanh dành cho đồng bào các dân tộc ở các địa phương, 11 chương trình của ĐàiTiếng nói Việt Nam Đài truyền hình Việt Nam cho phát sóng chương trìnhVTV5 từ năm 2005 Số lượng báo in dành cho nhóm công chúng này chưaphong phú Chính phủ cũng đã có chương trình quyết sách quan trọng như hỗtrợ, cấp phát máy thu thanh, máy thu hình,báo chí cho đồng bào dân tộc thiểu số,vùng sâu, vùng xa…Tuy nhiên, so với công chúng đô thị và đồng bằng thìkhoảng cách còn khá xa Vẫn có tình trạng nơi thì dư thừa sản phẩm thông tinbáo chí, nơi lại thiếu vắng trầm trọng

Thứ tám, thuộc tính hàng hóa của tin tức báo chí Sản phẩm báo chí là

sản phẩm hàng hóa, cho nên, tin tức báo chí trước hết mang phẩm chất của thuộctính hàng hóa Thuộc tính hàng hóa có những đặc điểm cơ bản như, trước tiên

hàng hóa là một loại sản phẩm của lao động, sau đó, hàng hóa được sản xuất ra

để trao đổi, tiêu dùng với mục đích nhất định, thứ ba, hàng hóa phải bao gồmsong hành giá trị và giá trị sử dụng; thứ tư, hàng hóa trong các hình thái xã hộikhác nhau thể hiện được các quan hệ sản xuất khác nhau Tuy nhiên, sản phẩmbáo chí là loại hàng hóa đặc biệt

Từ những tiêu chí trên đây, có thể thấy rõ hơn một số thuộc tính hàng hóacủa tin tức:

Thứ nhất, những tin tức mà báo chí và các phương tiện truyền thông đạichúng đưa tin đều là các sản phẩm của lao động

Thứ hai, sản phẩm tin tức được sản xuất ra là để trao đổi, và trao đổithường xuyên, liên tục trên diện rộng, mang tính công khai trong cộng đồngđông đảo người

Thứ ba, sản phẩm tin tức có giá trị và giá trị sử dụng Giá trị sử dụng củatin tức báo chí thông thường có tính thời sự tức thì, càng nhiều người sử dụng thìgiá trị sử dụng càng cao Giá trị sử dụng của tin tức báo chí rất đa dạng- từ chínhtrị, văn hóa, kinh tế, xã hội, dân sinh, cả trên phạm vi cộng đồng, cũng nhưnhóm và cá nhân… Giá cả và giá thành của tin tức báo chí có những đặc thùriêng của nó Thường là giá cả bán dưới giá thành; mặt khác kết cấu và mối quan

hệ giá cả và giá thành trong tức báo chí cũng hết sức phức tạp

Thứ tư, sản phẩm tin tức trong các hình thái kinh tế xã hội khác nhau, thểhiện được các quan hệ sản xuất khác nhau Trên phương diện kinh tế, chính trị,sản phẩm tin tức trong xã hội Mỹ khác với trong xã hội Việt Nam

Thế nhưng, dù ở xã hội nào, báo chí cũng có thể đáp ứng nhu cầu thôngtin, giao tiếp của công chúng xã hội theo cách, theo năng lực và sở trường, điềukiện của mình Trong thực tế, báo chí có thể đáp ứng nhu cầu thông tin, giao tiếpcủa dân cư bằng một số phương thức cơ bản

Thứ nhất, là thông tin sự kiện và vấn đề thời sự Hàng ngày, hàng giờ, các

sự kiện trên mọi lĩnh vực của đời sống diễn ra như dòng thác, công chúng muốnbiết nhưng chưa biết, hoặc thậm chí có hiện tượng loạn nhiễu thông tin, cần báo

chí thông tin để đáp ứng nhu cầu nhận thức và ứng xử phù hợp Thông tin sựkiện thời sự là tiêu chí đầu tiên quan trọng nhất đánh giá chất lượng sản phẩmbáo chí

Ngay trong thông tin, cũng có nhiều mô thức thông tin khác nhau hướngtới thỏa mãn nhu cầu đời sống hàng ngày của công chúng báo chí, bao gồmthông tin – chỉ dẫn, thông tin - tư vấn, thông tin - giải trí…là những mô thứcthông tin của báo chí hiện đại được công chúng ưa chuộng bởi tính khả dụng của

nó Tuy nhiên, các mô thức thông tin này hiện nay ở báo chí nước ta chưa được

tổ chức một cách chuyên nghiệp, thậm chí chưa được quan tâm, mà chủ yếu làmchức năng thông tin thời sự

Thứ hai là, giải thích và giải đáp về những sự kiện và vấn đề thời sự đã vàđang diễn ra Trước những sự kiện và vấn đề kinh tế xã hội, thường có nhiều ýkiến khác nhau, hoặc chứa đựng những vấn đề ẩn chứa đằng sau đó mà côngchúng muốn được nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn, báo chí cần phải thông tin vàgiải thích, giải đáp và thông qua đó, góp phần tạo nên sự đồng thuận xã hội Ví

dụ, tại sao trung tâm thủ đô, công viên lớn, vườn hoa đều bị xẻ thịt xây cất kháchsạn, chợ cóc… trong khi những khu đất ấy không có quy hoạch cho các côngtrình ấy? Tại sao “chợ ma túy” tồn tại nhộn nhịp, ngang nhiên ban ngày giữaThủ đô? Tại sao các công trình tiền tấn mà mới làm xong chưa đầy năm đã sạt

lở, xuống cấp nghiêm trọng? Tại sao, bạo lực học đường gia tăng nhanh chóng?Tại sao người giỏi không muốn vào cơ quan nhà nước làm việc, cơ chế nào ngăncản và loại trừ họ? Tại sao 13 học sinh đoạt giải Nhất Đường lên đỉnh Olympiađược ra nước ngoài học đều không trở về?

Thứ ba, bình luận là cách thức chủ yếu và tập trung nhất mà cơ quan báochí bày tỏ quan điểm, thái độ, về những sự kiện và vấn đề thời sự, thông qua đó,góp phần làm sáng tỏ những vấn đề dư luận xã hội quan tâm và đấu tranh chốngcác quan điểm tư tưởng sai trái, đối lập Thông tin và bình luận là hai phươngthức chủ yếu nhất mà báo chí thực hiện chức năng xã hội của mình

Ngày nay, thông tin báo chí là nguồn lực của sự phát triển, là sức mạnh và

là phương cách thể hiện quyền lực chính trị Thông tin báo chí do đó trở thànhyếu tố không thể thiếu của quyền lực chính trị Nhu cầu thông tin, giao tiếp đượcthể chế hóa thành quyền được thông tin, quyền được biết của nhân dân Mức độ

và cách thức đáp ứng quyền này của nhân dân thể hiện mức độ công khai và dânchủ hóa đến đâu, là một trong những thước đo về sự tiến bộ của Nhà nước “củadân, do dân, vì dân”

III Trong quá trình thực hiện chức năng thông tin của báo chí, một

số yêu cầu cơ bản cần được bảo đảm:

Thứ nhất, thông tin phải nhanh chóng, hợp thời, tức là thông tin nóng

“hot” Đó là một trong những yếu tố hàng đầu tạo nên giá trị của sản phẩm báochí Chất lượng của tin tức báo chí được quy định bởi ít nhất hai yếu tố, là tínhmới mẻ và tính hữu dụng Nếu khái niệm “nhanh chóng” được hiểu là khoảngthời gian từ khi sự kiện, vấn đề nảy sinh đến khi đông đảo công chúng được biếtqua báo chí,thì “hợp thời” là việc công bố, việc xã hội hóa sự kiện, vấn đề ấy vàothời điểm nào có lợi nhất cho công tác tư tưởng- chính trị cũng như cho côngchúng xã hội và nhân dân nói chung Tính mới mẻ và hữu dụng cần được thểhiện đồng thời Thời điểm công bố sự kiện, vấn đề trên báo chí cần tính đến tìnhhình thực tế- xã hội, tâm lý và tâm trạng nhân dân, các mối quan hệ đang đặt ra

để tránh những hệ quả ngoài mong muốn Chẳng hạn, có thời điểm nhân dânmột số vùng đang lo chống đói, nhưng lúc ấy trên một chương trình truyền hìnhlại hướng dẫn nấu ăn với món cao lương mỹ vị đã gây nên sự phản cảm trongtâm lý tiếp nhận và dư luận xã hội

Một trong những yếu tố nữa quy định giá trị của tin tức là tính gần gũi.Gần gũi về không gian địa lý, gần gũi về lợi ích… Tin về vụ đánh ghen ở mộtvùng xa xôi không hấp dẫn bằng sự việc ấy diễn ran gay trong khu phố nơi bạnở

Tuy nhiên, tính hấp dẫn của thông tin còn do tính khác lạ, khác thường,lệch chuẩn “Chệch chuẩn” trong tâm lý tiếp nhận, chứ không chỉ trong ngôn