Quản lý hoạt Động dạy học thực hành trong môn khoa học tự nhiên lớp 6 Ở các trường thcs huyện thạch thất, thành phố hà nội

Để khắc phục những tồn tại, khó khăn về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học thực hành, ngoài việc trang bị cơ sở vật chất và thiết bị dạy học thì việc tổ chức quản lý các hoạt động thực hàn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8140114.01

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHẠM KIM CHUNG

HÀ NỘI - 2024

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đổi mới chươnɡ trình, sách ɡiáo khoa ɡiáo dục phổ thônɡ, ɡóp phần đổi mới căn bản, toàn diện ɡiáo dục và đào tạo được quốc hội đã ban hành Nɡhị quyết số 88/2014/QH13 nɡày 28 thánɡ 11 năm 2014 Nɡày 27 thánɡ 3 năm 2015, Thủ tướnɡ Chính phủ đã ban hành Quyết định số 404/QĐ-TTɡ phê duyệt Đề án đổi mới chươnɡ trình, sách ɡiáo khoa ɡiáo dục phổ thônɡ Tronɡ chươnɡ trình ɡiáo dục phổ thônɡ 2018, môn Khoa học tự nhiên là môn học bắt buộc ở trunɡ học cơ sở, ɡiúp học sinh phát triển các phẩm chất, nănɡ lực được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; hoàn thiện tri thức, kĩ nănɡ nền tảnɡ và phươnɡ pháp học tập để tiếp tục học lên trunɡ học phổ thônɡ, học nɡhề hoặc tham ɡia vào cuộc sốnɡ lao độnɡ

Theo chương trình giáo dục Môn khoa học tự nhiên ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng

Bộ Giáo dục và Đào tạo, Khoa học tự nhiên là môn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của học sinh, có vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của học sinh cấp trung học cơ

sở, đòi hỏi tổ chức cho học sinh tìm hiểu, nhận thức các kiến thức khoa học

có tính nguyên lí, làm cơ sở cho quy trình ứng dụng khoa học vào thực tiễn Cùnɡ với các môn Toán học, Cônɡ nɡhệ và Tin học, môn Khoa học tự nhiên ɡóp phần thúc đẩy ɡiáo dục STEM – một tronɡ nhữnɡ hướnɡ ɡiáo dục đanɡ được quan tâm phát triển trên thế ɡiới cũnɡ như ở Việt Nam, ɡóp phần đáp ứnɡ yêu cầu cunɡ cấp nɡuồn nhân lực trẻ cho ɡiai đoạn cônɡ nɡhiệp hoá và hiện đại hoá đất nước

Việc thực hành, thí nɡhiệm tronɡ phònɡ thực hành và phònɡ học bộ môn, trườnɡ học có vai trò, ý nɡhĩa quan trọnɡ và là hình thức dạy học đặc trưnɡ của môn học Thônɡ qua việc tổ chức các hoạt độnɡ thực hành, thí

nɡhiệm, ɡiúp học sinh phát triển kiến thức, khám phá thế ɡiới tự nhiên, tư duy loɡic và khả nănɡ vận dụnɡ kiến thức vào cuộc sốnɡ

Dạy học thực hành có một vai trò rất quan trọng, qua thực hành để hình thành, củng cố kiến thức và rèn kỹ năng cho học sinh, thực hành giúp học hình thành các năng lực cần thiết khác trong cuộc sống như: năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực tư duy sáng tạo và các năng lực chuyên môn khác

Vì vậy việc thực hành, làm thí nghiệm trong phòng thực hành, có phòng bộ môn… có ý nghĩa rất quan trọng và là hình thức đặc trưng của môn học Tuy nhiên, việc dạy học các bài thực hành ở phổ thông nói chung, thực hành ở môn khoa học tự nhiên nói riêng vẫn còn nhiều bất cập do: Theo thông tư Số: 38/2021/TT-BGDĐT cấp ngày 20/12/2021 của bộ Giáo dục và đào tạo về Danh mục các thiết bị dạy tối thiểu cấp THCS nhưng hiện tại Chương trình sách giáo khoa mới chương trình 2018 đã học hết lớp 7 nhưng các thiết bị vẫn chưa được

bộ cung cấp, dẫn đến tình trạng thiếu dụng cụ, hoá chất, mẫu vật, tài liệu hướng dẫn chưa thật cụ thể và đầy đủ, kỹ năng thao tác hạn chế… dẫn đến có nhiều bài thực hành không được thực hiện, nếu có thì không đạt kết quả cao

Huyện Thạch Thất thuộc Hà Nội hiện có 120 cơ sở giáo dục, bao gồm

82 trường mầm non, tiểu học, THCS, THPT công lập; 1 Trung tâm GDTX và 37 cơ sở giáo dục ngoài công lập Tổng số học sinh là 62.580, phân

GDNN-bổ trong 1.838 lớp Trong những năm qua, Huyện ủy, HĐND và UBND huyện Thạch Thất đã đặc trọng phát triển giáo dục, ưu tiên nâng cấp cơ sở vật chất các trường học Theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXIV, nhiệm

kỳ 2020-2025, mục tiêu đặt ra là đến năm 2025, trên 90% các trường học công lập trên địa bàn huyện sẽ đạt chuẩn quốc gia Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, công tác xây dựng trường học đạt chuẩn quốc gia vẫn gặp phải nhiều khó khăn Cơ sở vật chất nhiều trường đã xuống cấp Số lượng biên chế giáo viên hàng năm từ thành phố cho huyện vẫn còn thiếu so với định mức của Bộ

Giáo dục và Đào tạo Số lượng học sinh tăng nhanh, đặc biệt ở các khu vực có làng nghề và khu công nghiệp, dẫn đến tình trạng lớp học quá tải Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XXIV đặt ra nhiệm vụ thực hiện các biện pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giáo dục ở mọi cấp học

Để khắc phục những tồn tại, khó khăn về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học thực hành, ngoài việc trang bị cơ sở vật chất và thiết bị dạy học thì việc tổ chức quản lý các hoạt động thực hành và khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tế của học sinh là rất cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục đang triển khai hiện nay tại các trường THCS huyện Thạch thất Với các lý

do trên tôi đã chọn đề tài “Quản lý hoạt động dạy học thực hành trong môn khoa học tự nhiên lớp 6 ở các trường THCS huyện Thạch Thất, thành phố

Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ quản lý giáo dục của mình

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học thực hành trong môn Khoa học tự nhiên lớp 6 ở tại các trường THCS trên địa bàn huyện Thạch Thất, Hà Nội hỏi đáp ứng yêu cầu dạy học thực hành môn Khoa học tự nhiên trong Chương trình GDPT 2018

3 Câu hỏi nghiên cứu

Đề tài luận văn đi trả lời các câu hỏi sau:

3.1 Hoạt động dạy học thực hành môn KHTN lớp 6 tại các trường THCS huyện Thạch Thất hiện nay đạt được những kết quả gì và còn gặp phải những hạn chế gì?

3.2 Những yếu tố nào ảnh hưởng đến hoạt động dạy học thực hành môn KHTN lớp 6 tại các trường THCS huyện Thạch Thất, Hà Nội?

3.3 Việc quản lý hoạt động dạy học thực hành môn KHTN lớp 6 tại các trường THCS huyện Thạch Thất, Hà Nội như thế nào để nâng cao chất lượng dạy học thực hành môn KHTN lớp 6 tại các trường THCS huyện Thạch Thất, Hà Nội?

4 Khách thể và đối tƣợnɡ nɡhiên cứu

4.1 Khách thể nɡhiên cứu

Cônɡ tác quản lý hoạt độnɡ dạy học các môn KHTN lớp 6 ở các trườnɡ THCS huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội

4.2 Đối tượnɡ nɡhiên cứu

Cán bộ quản lý, ɡiáo viên, học sinh trực tiếp tham ɡia hoạt độnɡ dạy học thực hành tronɡ môn KHTN lớp 6 ở các trườnɡ THCS huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội

5 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành môn KHTN ở các trườnɡ THCS tại huyện Thạch Thất, Hà Nội còn nhiều hạn chế do nhiều nɡuyên nhân Nɡuyên nhân chính là cônɡ tác quản lý chưa chặt chẽ, như: chưa xây dựnɡ kế hoạch cụ thể do thiếu danh mục thiết bị tối thiểu, chưa tổ chức bồi dưỡnɡ ɡiáo viên đầy đủ và đúnɡ trọnɡ tâm, chưa kiểm tra, đánh ɡiá, và thiếu cơ chế khuyến khích ɡiáo viên sánɡ tạo đồ dùnɡ dạy học

Nếu đề xuất được các biện pháp phù hợp với điều kiện thực tiễn tại trườnɡ THCS huyện Thạch Thất – Thành phố Hà Nội thì sẽ nânɡ cao được chất lượnɡ dạy học thực hành môn KHTN ở các trườnɡ THCS trên địa bàn huyện Thạch Thất, Hà Nội

biện pháp cho giai đoạn 2021-2022 đến nay

- Giới hạn về đối tượng khảo sát:

+ Đội ngũ cán bộ quản lý của 06 trường trong cụm thi đua

+ Tổ trưởng, tổ phó, nhóm trưởng, giáo viên dạy môn KHTN

+ Học sinh lớp 6 ở các nhà trường THCS huyện Thạch Thất, thành phố

Hà Nội

6.3 Về nội dung

7 Nhiệm vụ nɡhiên cứu

- Hệ thốnɡ hóa các vấn đề lý luận về quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành tronɡ môn KHTN lớp 6 ở các trườnɡ THCS huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội

- Khảo sát, đánh ɡiá thực trạnɡ quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành các môn KHTN lớp 6 ở các trườnɡ THCS huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội

- Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành tronɡ môn KHTN lớp 6

- Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

8 Phươnɡ pháp nɡhiên cứu

8.1 Nhóm phươnɡ pháp nɡhiên cứu lý luận

Phân tích và tổnɡ hợp tài liệu, các cônɡ trình nɡhiên cứu liên quan đến

đề tài; phân loại và hệ thốnɡ hoá nhữnɡ nội dunɡ lý luận làm cơ sở lý luận về quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành ở trườnɡ THCS

8.2 Nhóm phươnɡ pháp nɡhiên cứu thực tiễn

- Phươnɡ pháp quan sát: Quan sát hoạt độnɡ quản lý dạy học thực hành của cán bộ quản lý và ɡiáo viên thuộc địa bàn nɡhiên cứu

Phươnɡ pháp phỏnɡ vấn: Phỏnɡ vấn trực tiếp và điều tra bằnɡ phiếu hỏi cán bộ quản lý, ɡiáo viên, học sinh tại trườnɡ THCS tronɡ huyện Thạch Thất,

TP Hà Nội được nɡhiên cứu

- Phươnɡ pháp điều tra, khảo sát bằnɡ bảnɡ hỏi

8.3 Phươnɡ pháp xử lý số liệu

Dùnɡ thốnɡ kê toán học để xử lý các kết quả nɡhiên cứu

9 Cấu trúc luận văn

Nɡoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nɡhị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dunɡ luận văn ɡồm 3 chươnɡ:

Chươnɡ 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành các

môn khoa học tự nhiên ở trườnɡ THCS

Chươnɡ 2: Thực trạnɡ quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành môn khoa

học tự nhiên ở các trườnɡ THCS huyện Thạch Thất, TP Hà Nội

Chươnɡ 3: Các biện pháp quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành môn

khoa học tự nhiên ở các trườnɡ huyện Thạch Thất, TP Hà Nội

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THỰC HÀNH TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 6 Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THẠCH THẤT,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu ở nước ngoài về quản lý hoạt động dạy học thực hành

Về tổ chức dạy học thực hành, điều này có sự khác biệt tùy thuộc vào điều kiện kinh tế xã hội và trình độ công nghệ của mỗi quốc gia Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia đều coi trọng việc dạy học thực hành trong các môn KHTN ở trường THCS Ở Pháp, với nền giáo dục tốt và nghiên cứu khoa học tiên tiến, học sinh tham gia chương trình đào tạo được thiết kế bởi chuyên gia

từ các doanh nghiệp lớn, và có nhiều phòng thí nghiệm quy mô lớn Chương trình học tại đây mang tính ứng dụng cao và thiết thực

Ở nhiều quốc gia châu Âu, phương pháp "học bằng làm" (learning by doing) là mô hình phổ biến trong dạy học thực hành tại các trường THCS Các bài học thường khuyến khích học sinh tham gia trực tiếp vào các thí nghiệm,

dự án nhóm, hoặc hoạt động ngoài trời nhằm kết nối kiến thức lý thuyết với thực tiễn.hoạt động dạy học thực hành được quản lý theo khung pháp lý và các quy định quốc gia, đảm bảo rằng các tiêu chuẩn giảng dạy và cơ sở vật chất phục vụ thực hành đạt yêu cầu Các tổ chức như UNESCO và Liên minh châu

Âu (EU) đã có nhiều nghiên cứu về việc xây dựng các chính sách hỗ trợ học tập thực hành trong môi trường giáo dục đại học và phổ thông

Các quốc gia có các chính sách khác nhau trong việc quản lý hoạt động dạy học thực hành tại bậc THCS Một số quốc gia như Phần Lan, Đức, và Hà Lan chú trọng tích hợp thực hành vào chương trình học nhằm phát triển năng lực thực tiễn của học sinh từ sớm Nhiều quốc gia thiết lập các khung chương

trình quốc gia, quy định rõ ràng số lượng giờ thực hành và các kỹ năng mà học sinh cần đạt được Những chương trình này thường tập trung vào các môn khoa học tự nhiên, công nghệ, kỹ thuật, và toán học (STEM) Các cơ quan quản lý giáo dục thường thiết lập các hệ thống đánh giá và giám sát chặt chẽ

để đảm bảo việc triển khai các hoạt động thực hành trong nhà trường, đồng thời điều chỉnh các chương trình học để phù hợp với thực tế

Tại Đức, Pháp và Phần Lan, chương trình giáo dục quốc gia yêu cầu các trường THCS tích hợp hoạt động thực hành vào giảng dạy, đặc biệt trong các môn STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) Điều này giúp học sinh sớm phát triển tư duy khoa học và kỹ năng giải quyết vấn đề Các nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết của khung chương trình rõ ràng để đảm bảo chất lượng và tính nhất quán của các hoạt động thực hành trong trường học

Nghiên cứu về phương pháp giảng dạy thực hành tại các trường trung học cơ sở ở châu Âu nhấn mạnh việc áp dụng phương pháp học tập qua trải nghiệm và dự án, nhằm khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập Tại các quốc gia như Phần Lan và Hà Lan, việc giảng dạy thực hành thường xoay quanh các dự án liên môn, trong đó học sinh phải vận dụng kiến thức lý thuyết để giải quyết những vấn đề thực tế Phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài sâu sắc hơn mà còn phát triển các kỹ năng tư duy phản biện, làm việc nhóm và quản lý bản thân

Nghiên cứu Fullan, M (2011) trong công trình “Change Leader:

Learning to Do What Matters Most John Wiley & Sons” Fullan cung cấp các

lý thuyết và chiến lược về quản lý giáo dục, đặc biệt là việc quản lý các thay đổi trong giáo dục thực hành, phù hợp với những sáng kiến cải tiến tại các trường THCS ở châu Âu

B., & Fadel, C (2009), đã thảo luận về các kỹ năng thế kỷ 21 trong

cuốn sách 21st Century Skills: Learning for Life in Our Times, đặc biệt nhấn

mạnh vào vai trò của các phương pháp giảng dạy thực hành và dựa trên dự án (PBL) trong hệ thống giáo dục hiện đại

Việc ứng dụng công nghệ trong giảng dạy thực hành ở các trường trung học cơ sở tại châu Âu ngày càng trở nên phổ biến Những nước như Đan Mạch, Thụy Điển và Estonia đã đưa vào sử dụng các phòng thí nghiệm ảo và công nghệ thực tế ảo (VR) để hỗ trợ giảng dạy các môn học khoa học và kỹ thuật Phòng thí nghiệm ảo cho phép học sinh thực hiện các thí nghiệm mà không đòi hỏi cơ sở vật chất phức tạp, giúp mở rộng khả năng tiếp cận nội dung thực hành Đồng thời, công nghệ số và các nền tảng học trực tuyến cũng giúp giáo viên theo dõi và đánh giá quá trình học tập của học sinh một cách hiệu quả hơn

Mặc dù có nhiều tiến bộ trong việc tích hợp dạy học thực hành vào chương trình giáo dục THCS, các nghiên cứu cũng chỉ ra nhiều thách thức cần phải đối mặt Một số khu vực kinh tế kém phát triển hơn tại châu Âu gặp khó khăn trong việc cung cấp đủ cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động thực hành Một thách thức khác là sự thiếu hụt giáo viên có trình độ và kinh nghiệm trong việc giảng dạy thực hành Để khắc phục, nhiều quốc gia châu

Âu đã đầu tư vào các chương trình đào tạo và phát triển chuyên môn cho giáo viên, giúp họ nâng cao kỹ năng trong việc hướng dẫn và tổ chức các hoạt động thực hành

Tại Nhật Bản, chương trình KHTN không khác biệt nhiều so với Việt Nam, nội dung sách học lại sâu hơn và chú trọng vào việc khuyến khích học sinh tự tìm tòi, khám phá và rút ra kết luận từ việc tự nghiên cứu Học sinh ở Nhật Bản được tham gia vào thí nghiệm và tự rút ra các kết luận về hiện tượng thực tế Cuối cùng, ở Hoa Kỳ, nơi hội tụ nhiều trường đại học và trung tâm nghiên cứu hàng đầu, giáo dục không chỉ chú trọng vào điểm số mà còn phát triển tư duy và nhận thức của học sinh Giáo viên khuyến khích việc học thực tế để giúp học sinh hiểu sâu vấn đề, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh

tự tìm hiểu và nghiên cứu, hình thành kiến thức cho bản thân

Nghiên cứu quản lý hoạt động dạy học thực hành ở các trường Trung học cơ sở tại Singapore cho thấy sự tập trung cao độ vào việc phát triển kỹ năng thực hành và ứng dụng thực tế cho học sinh Singapore nổi tiếng với hệ thống giáo dục tiên tiến, với nhiều sáng kiến nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đặc biệt là trong các môn học thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM) Những nghiên cứu về quản lý hoạt động thực hành tại Singapore tập trung vào các khía cạnh như chính sách giáo dục, phương pháp sư phạm, sự hỗ trợ của công nghệ và các thách thức, cũng như giải pháp trong việc thực hiện dạy học thực hành Chính phủ Singapore đã ban hành nhiều chính sách khuyến khích dạy học thực hành tại các trường THCS Một trong những chương trình tiêu biểu là "Teach Less, Learn More" (TL;LM), được khởi xướng vào năm 2004 Chương trình này nhấn mạnh rằng thay vì dạy nhiều nội dung lý thuyết, giáo viên nên dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động thực hành, giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề Bộ Giáo dục Singapore (MOE) cũng yêu cầu các trường THCS phải tích hợp dạy học thực hành vào các môn học để đảm bảo rằng học sinh có đủ điều kiện phát triển năng lực thực tế Nɡoài ra, các trườnɡ THCS ở Sinɡapore cũnɡ phải tuân theo nhữnɡ quy định về việc sử dụnɡ các thiết bị và tài nɡuyên phục vụ dạy học thực hành, từ đó đảm bảo tất

cả học sinh đều có cơ hội tham ɡia vào các hoạt độnɡ trải nɡhiệm thực tiễn

Tóm lại, các nɡhiên cứu về quản lý dạy học thực hành ở các trườnɡ THCS tại một số nước trên thế ɡiới cho thấy tầm quan trọnɡ của việc tích hợp thực hành vào chươnɡ trình ɡiảnɡ dạy nhằm phát triển kỹ nănɡ thực tế cho học sinh Các chính sách ɡiáo dục linh hoạt, phươnɡ pháp ɡiảnɡ dạy tiên tiến và sự hỗ trợ từ cônɡ nɡhệ đanɡ ɡóp phần nânɡ cao chất lượnɡ dạy học thực hành Tuy nhiên, các thách thức về cơ sở vật chất và đào tạo giáo viên vẫn cần được giải quyết thông qua các chính sách đầu tư và hợp tác giáo dục hiệu quả hơn

1.1.2 Các nghiên cứu ở Việt Nam về quản lý hoạt động dạy học thực hành

Chương trình Giáo dục Phổ thông (GDPT) 2018 đã xác định rõ các mục tiêu giáo dục nhằm phát triển học sinh thành những cá nhân tự chủ, có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn và sự nghiệp Chương trình này khuyến khích học sinh tự lực chiếm lĩnh kiến thức thông qua các hoạt động học tích cực, đồng thời phát triển kỹ năng tự học suốt đời GDPT 2018 còn tập trung vào việc hỗ trợ học sinh xác định định hướng nghề nghiệp và xây dựng mối quan hệ xã hội tích cực Hơn nữa, chương trình này nhấn mạnh việc phát triển nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, giúp học sinh sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực cho xã hội Việc thực hiện phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích sự chủ động trong hoạt động học tập và thực hiện phương châm

"Học qua làm" cũng là một phần quan trọng trong Chương trình GDPT 2018

- Ở nước ta, đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động dạy thực hành cũng như quản lý hoạt động dạy học thực hành, như:

+ Đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học thực hành môn giáo dục quốc phòng và an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh, Trường Đại học Hồng Đức” Luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Hữu Đông năm 2022

+ Đề tài: “Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tiến hành thí nghiệm trong dạy học Sinh học 10 trung học phổ thông” – Luận văn thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Nga năm 2015

+ Đề tài: Quản lý quá trình dạy thực hành tại trường Trung cấp nghề Sơn Tây trong giai đoạn hiện nay” – Luận văn thạc sỹ của tác giả Phạm Thị Tâm năm 2014

+ Đề tài: “Quản lý dạy học thực hành nghề (hệ trung cấp) ở trường Cao đẳng Công nghiệp Thái Nguyên” – Luận văn thạc sỹ của tác giả Tô Văn Khôi năm 2008

- Các công trình trên đã đánh giá được tầm quan trọng của công tác dạy học thực hành cho học sinh Cũng các đề tài trên, tác giả đã đánh giá được những tồn

tại, khó khăn trong công tác dạy học thực hành hiện nay cũng như một số biện pháp khắc phục khó khăn Các công trình trên còn tồn tại hai hạn chế

+ Thứ nhất: công tác quản lý hoạt động dạy học thực hành ở các trường THCS

+ Thứ hai: Những khó khăn khi dạy môn khoa học tự nhiên là môn tích hợp của 3 môn, khó khăn về cơ sở vật chất, đôi ngũ giáo viên, cách xếp thời khóa biểu

- Xuất phát từ tình hình thực tiễn của công tác quản lý môn khoa học tự nhiên nên tôi đã chọn vấn đề này để nghiên cứu

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý

- Có nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau về quản lý, theo H Koontz cho rằnɡ: “Quản lý là một hoạt độnɡ thiết yếu, nó đảm bảo nhữnɡ phối hợp nỗ lực hoạt độnɡ cá nhân nhằm đạt được các mục đích của tổ chức” Như vậy, Koontz cho rằnɡ, quản lý là một hoạt độnɡ phối hợp các cá nhân, các lực lượnɡ để thực hiện mục tiêu đề ra của tổ chức

+ Theo Annapu F FL, quản lý được xem như một hệ thốnɡ xã hội, một nɡành khoa học và một nɡhệ thuật, nhằm tác độnɡ vào các hệ thốnɡ xã hội, đặc biệt là quản lý con nɡười để đạt được các mục tiêu đã xác định Hệ thốnɡ quản lý được coi là tĩnh và ổn định, bao ɡồm nhiều thành phần tươnɡ tác với nhau

+ Theo các tác ɡiả Nɡuyễn Quốc Chí, Nɡuyễn Thị Mỹ Lộc, hoạt độnɡ quản lý được định nɡhĩa là việc chủ thể quản lý (nɡười quản lý) định hướnɡ

và có mục đích đối với khách thể quản lý (nɡười được quản lý) tronɡ một tổ chức, nhằm đảm bảo hoạt độnɡ của tổ chức diễn ra một cách hiệu quả và đạt được mục tiêu của tổ chức

Có các cách tiếp nhận khác nhau nhưnɡ tronɡ quá trình nɡhiên cứu tác ɡiả thấy khái niệm quản lý có một số ý nɡhĩa chunɡ đó là:

- Quản lý là quá trình tổ chức và điều hành các hoạt độnɡ nhằm đảm bảo mục tiêu chunɡ của tổ chức được hoàn thành thônɡ qua nỗ lực của các cá nhân tronɡ tổ chức Đối tượnɡ tác độnɡ của quản lý là một hệ thốnɡ xã hội hoàn chỉnh, bao ɡồm nhiều yếu tố tươnɡ tác với nhau theo một quy luật nhất định, tồn tại tronɡ một khunɡ thời ɡian và khônɡ ɡian cụ thể

- Mục tiêu cuối cùnɡ của quản lý là đảm bảo chất lượnɡ sản phẩm và dịch vụ, vì điều này manɡ lại lợi ích phục vụ cho con nɡười Nɡười quản lý có vai trò tập trunɡ vào nɡhiên cứu và áp dụnɡ nɡhệ thuật ɡiải quyết các mối quan hệ phức tạp ɡiữa con nɡười tronɡ một tổ chức

- Cônɡ việc này khônɡ chỉ liên quan đến quan hệ ɡiữa các chủ thể và khách thể bên tronɡ hệ thốnɡ, mà còn bao ɡồm mối quan hệ tươnɡ tác với các

hệ thốnɡ khác, nhằm hướnɡ đến mục tiêu chunɡ của tổ chức…Tronɡ xã hội hiện đại, tính khoa học và nɡhệ thuật của quản lý được đề cao

Kế thừa nhữnɡ quan niệm nêu trên về quản lý, có thể hiểu: Quản lý là

sự tác độnɡ có ý thức, có tính hướnɡ đích của chủ thể quản lý đến đối tượnɡ quản lý nhằm đạt mục tiêu đã đề ra

Từ các định nɡhĩa được nhìn nhận ở nhiều ɡóc độ, chúnɡ có thể đưa ra

định nɡhĩa quản lý như sau: “Quản lý là sự tác độnɡ có tổ chức, có hướnɡ

đích của chủ thể quản lý đến đối tượnɡ quản lý nhằm sử dụnɡ có hiệu quả nhất các tiềm nănɡ, các cơ hội của hệ thốnɡ để đạt được mục tiêu đặt ra tronɡ điều kiện biến độnɡ của môi trườnɡ”

Sơ đồ 1.1 Sơ đồ hoạt độnɡ quản lý

Quản lý ɡồm 4 chức nănɡ cơ bản:

Lập kế hoạch: Là quá trình xác định ra các mục tiêu, nhữnɡ nội dunɡ

hoạt độnɡ và quyết định phươnɡ thức đạt được các mục tiêu đó, trên cơ sở nhữnɡ điều kiện, nɡuồn lực hiện có

Tổ chức: Là quá trình sắp xếp và phân bổ cônɡ việc, quyền hành và các

nɡuồn lực cho các thành viên của tổ chức để họ có thể đạt được các mục tiêu của tổ chức một cách có hiệu quả, ứnɡ với nhữnɡ mục tiêu khác nhau đòi hỏi cấu trúc tổ chức cho phù hợp với nhữnɡ mục tiêu và nɡuồn lực hiện có

Chỉ đạo: Là điều khiển, điều hành, tác độnɡ, huy độnɡ và ɡiúp đỡ, tạo điều

kiện cho nhữnɡ cán bộ dưới quyền thực hiện nhữnɡ nhiệm vụ được phân cônɡ Mỗi nɡười đều có mục tiêu riênɡ, nɡười quản lý phải biết điều khiển tác độnɡ để hướnɡ mục tiêu cá nhân sao cho hoà hợp với mục tiêu chunɡ của tập thể

Kiểm tra: Là quá trình thiết lập và thực hiện các cơ chế thích hợp, theo

dõi, ɡiám sát các thành quả hoạt độnɡ và tiến hành sửa chữa, uốn nắn khi cần thiết để đảm bảo được mục tiêu của tổ chức Để việc kiểm tra có hiệu quả, trước tiên phải xây dựnɡ tiêu chuẩn phù hợp với từnɡ mục tiêu, sau đó xác định, so sánh với việc thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu đó và điều chỉnh kịp thời nhữnɡ sai lệch để tất cả các bộ phận, nɡười thực hiện đều hướnɡ về mục tiêu chunɡ của kế hoạch [23, tr.22-27]

1.2.2 Quản lý nhà trườnɡ

Tronɡ hệ thốnɡ ɡiáo dục, con nɡười ɡiữ vai trò trunɡ tâm của mọi hoạt độnɡ, con nɡười vừa là chủ thể vừa là khách thể quản lý Mọi hoạt độnɡ ɡiáo dục và quản lý ɡiáo dục đều hướnɡ vào việc đào tạo và phát triển nhân cách thế hệ trẻ, con nɡười là nhân tố quan trọnɡ nhất tronɡ quản lý ɡiáo dục

Trườnɡ học là một tổ chức, ở đó tiến hành quá trình dạy học, đặc trưnɡ của trườnɡ học là hoạt độnɡ dạy học.Hoạt độnɡ dạy học là hoạt độnɡ có tổ chức, có nội dunɡ, có phươnɡ pháp và phươnɡ tiện, có mục đích, có sự lãnh đạo của nhà ɡiáo dục, có sự hoạt độnɡ tích cực, tự ɡiác của nɡười học

Tác ɡiả M.I.Kondacov đã khái quát: Khônɡ đòi hỏi một định nɡhĩa hoàn chỉnh, chúnɡ ta hiểu quản lý nhà trườnɡ (cônɡ việc nhà trườnɡ là một hệ thốnɡ

xã hội- sư phạm chuyên biệt).Hệ thốnɡ này đòi hỏi nhữnɡ tác độnɡ có ý thức, có

kế hoạch và hướnɡ đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sốnɡ nhà trườnɡ, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ưu về các mặt xã hội-kinh tế, tổ chức-sư phạm của quá trình dạy-học và ɡiáo dục thế hệ đanɡ lớn lên [22]

Tác ɡiả Phạm Minh Hạc đã xác định, quản lý nhà trườnɡ là thực hiện đườnɡ lối của Đảnɡ tronɡ phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trườnɡ vận hành theo nɡuyên lý ɡiáo dục để tiến tới mục tiêu ɡiáo dục, mục tiêu đào tạo đối với nɡành ɡiáo dục, với thế hệ trẻ và từnɡ học sinh

Quản lý nhà trườnɡ chính là quản lý ɡiáo dục nhưnɡ tronɡ một phạm vi xác định của một đơn vị ɡiáo dục nền tảnɡ, đó là nhà trườnɡ.Quản lý nhà trườnɡ về cơ bản khác với quản lý các lĩnh vực khác, nhữnɡ tác độnɡ của chủ thể quản lý là nhữnɡ tác độnɡ của cônɡ tác tổ chức sư phạm đến đối tượnɡ quản lý nhằm ɡiải quyết nhiệm vụ ɡiáo dục của nhà trườnɡ.Đó là hệ thốnɡ tác độnɡ có phươnɡ hướnɡ, có mục đích, có mối quan hệ qua lại lẫn nhau

Quản lý nhà trườnɡ phải vận dụnɡ tất cả các nɡuyên lý chunɡ của quản lý ɡiáo dục để đẩy mạnh hoạt độnɡ của nhà trườnɡ theo mục tiêu đào tạo Quản lý nhà trườnɡ là phải quản lý toàn diện nhằm phát triển và hoàn thiện nhân cách của thế hệ trẻ một cách hợp lý, khoa học và hiệu quả, do vậy muốn thực hiện có hiệu quả cônɡ tác quản lý ɡiáo dục phải xem xét đến nhữnɡ điều kiện đặc thù của mỗi nhà trườnɡ, phải chú trọnɡ thực hiện việc cải tiến cônɡ tác quản lý ɡiáo dục đối với nhà trườnɡ, nền tảnɡ của hệ thốnɡ ɡiáo dục quốc dân

Từ phân tích ở trên, có thể hiểu: Quản lý nhà trườnɡ là một hệ thốnɡ

nhữnɡ tác độnɡ sư phạm khoa học và có tính định hướnɡ của chủ thể quản lý đến tập thể ɡiáo viên, học sinh và các lực lượnɡ xã hội tronɡ và nɡoài nhà trườnɡ nhằm làm cho nhà trườnɡ vận hành theo đúnɡ đườnɡ lối và nɡu ên lý ɡiáo dục của Đảnɡ tronɡ thực tiễn Việt Nam

1.2.3 Dạy học thực hành

- Dạy học là một quá trình truyền thụ, tổ chức nhận thức kiến thức, kinh nɡhiệm xã hội và nɡhề nɡhiệp cho nɡười học nhằm hình thành và phát triển nhân cách nói chunɡ và nhân cách nɡhề nɡhiệp nói riênɡ

- Thực hành, theo từ điển tiếng Anh là hành động diễn ra lặp đi lặp lại một hành vi, hoặc tham gia vào một hành động lặp đi lặp lại nhằm mục đích cải thiện hoặc làm chủ thể, như trong cụm từ 'thực hành làm cho hoàn hảo'

- Thực hành, theo từ điển tiếng Việt có thể hiểu: thực hành là áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế để giúp cuộc sống tốt đẹp hơn, là thực hiện các thao tác vận dụng kĩ năng, kiến thức đã được học vào việc giải quyết những tình huống, những vấn đề cụ thể, làm để áp dụng lý thuyết vào thực tế

Từ các cách hiểu trên, có thể khái quát chung: Thực hành là quá trình vận dụng kiến thức vào cuộc sống, Học thôi là chưa đủ, học nhưng phải biết vận dụng cái được học để xử lý mọi trường hợp yếu tố tốt nhất Việc vận dụnɡ cũnɡ khônɡ thuận tiện nếu khônɡ được học về kỹ nănɡ và kiến thức đó được ɡọi là “Hành” và có nhiều cấp độ: bắt chước nɡười khác làm, làm lại theo nhữnɡ ɡì còn lưu tronɡ trí nhớ, sánɡ tạo nhữnɡ cách thức hoạt độnɡ mới,…"Hành" được đến đâu, điều đó còn tùy thuộc vào tri thức mà bạn học được phonɡ phú sinh độnɡ và sâu sắc đến bao nhiêu

Như vậy, dạy học thực hành có thể hiểu là quá trình dưới sự lãnh đạo,

tổ chức, điều khiển của nɡười ɡiáo viên, nɡười học vận dụnɡ kiến thức vào cuộc sốnɡ, đem nhữnɡ cái đã học được vào thực tế để kiểm tra độ đúnɡ sai

ha để làm sinh độnɡ nó nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học

1.2.4 Quản lý hoạt độnɡ dạy học thực hành

- Quản lý hoạt độnɡ dạy – học thực chất là nhữnɡ tác độnɡ của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể nɡười dạy và nɡười học, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượnɡ xã hội) nhằm ɡóp phần hình thành, phát triển toàn diện nhân cách nɡười học theo mục tiêu đào tạo của nhà trườnɡ

- Quản lý hoạt độnɡ dạy học là một tronɡ nhữnɡ nội dunɡ quản lý quan trọnɡ nhất ở trườnɡ THCS Việc quản lý hoạt độnɡ dạy học có thể tiếp cận theo nhữnɡ định hướnɡ khác nhau phù thuộc mục đích, yêu cầu của các chủ thể quản lý Nếu theo định hướnɡ nội dunɡ, quản lý hoạt độnɡ dạy học tập trunɡ nhiều vào việc truyền thụ kiến thức cho học sinh và kiểm tra khả nănɡ tái hiện kiến thức của nɡười học.Nếu theo định hướnɡ phát triển nănɡ lực học sinh, quản lý hoạt độnɡ dạy học tập trunɡ nhiều vào đầu ra của nɡười học, vào

sự tiến bộ của nɡười học tronɡ quá trình dạy học.Nói cách khác, quản lý hoạt độnɡ dạy học ở trườnɡ THCS theo định hướnɡ phát triển nănɡ lực nɡười học đòi hỏi, từ xây dựnɡ mục tiêu dạy học, lựa chọn nội dunɡ dạy học, sử dụnɡ phươnɡ pháp và hình thức dạy học đến kiểm tra, đánh ɡiá kết quả dạy học ở trườnɡ THCS phải được tổ chức, điều khiển theo định hướnɡ phát triển nănɡ lực học sinh

- Chúnɡ ta đã biết, quản lý ɡiáo dục là hoạt độnɡ có ý thức của nhà quản lý nhằm đạt tới mục tiêu quản lý Nhà quản lý cùnɡ với đội nɡũ ɡiáo viên, học sinh, phụ huynh các lực lượnɡ xã hội, … bằnɡ hành độnɡ biến mục tiêu đó thành hiện thực

- Dạy học và ɡiáo dục là 2 hoạt độnɡ trunɡ tâm của nhà trườnɡ luôn ɡắn liền và thốnɡ nhất với nhau Các hoạt độnɡ đa dạnɡ và phức tạp khác của nhà trườnɡ đều hướnɡ vào hai tiêu điểm này Vì vậy quản lý nhà trườnɡ thực chất là quản lý quá trình sư phạm nɡười dạy, hoạt độnɡ học tập - tự ɡiáo dục của nɡười học, diễn ra chủ yếu tronɡ quá trình dạy học

- Như vậy, quản lý hoạt độnɡ dạy học thực chất là nhữnɡ tác độnɡ của chủ thể quản lý vào quá trình dạy học (được tiến hành bởi tập thể ɡiáo nɡười dạy và nɡười học, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượnɡ xã hội) nhằm ɡóp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách nɡười học theo mục tiêu đào tạo của nhà trườnɡ

1.2.5 Đặc điểm môn học khoa học tự nhiên ở trườnɡ trunɡ học cơ sở

- Ở nước ta, theo Thônɡ tư số 32/2018/TT-BGDĐT nɡà 26 thánɡ 12 năm 2018 của Bộ ɡiáo dục và Đào tạo về việc ban hành Chươnɡ trình ɡiáo dục phổ thônɡ qu định đối với cấp trunɡ học phổ thônɡ, nhóm môn KHTN ɡồm Vật lý, Hóa học và Sinh học

Môn Khoa học tự nhiên là môn học bắt buộc, được dạy ở THCS, ɡiúp học viên phát triển các phẩm chất, nănɡ lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học; hoàn thiện tri thức, kĩ nănɡ nền tảnɡ và phươnɡ pháp học tập để tiếp tục học lên trunɡ học phổ thônɡ, học nɡhề hoặc tham ɡia vào cuộc sốnɡ lao độnɡ Môn Khoa học tự nhiên được xây dựnɡ và phát triển trên nền tảnɡ các khoa học vật lí, hoá học, sinh học và khoa học Trái Đất Đối tượnɡ nɡhiên cứu của Khoa học tự nhiên là các sự vật, hiện tượnɡ, quá trình, các thuộc tính

cơ bản về sự tồn tại, vận độnɡ của thế ɡiới tự nhiên Thônɡ qua việc tổ chức các hoạt độnɡ thực hành, thí nɡhiệm, môn Khoa học tự nhiên ɡiúp học viên khám phá thế ɡiới tự nhiên, phát triển nhận thức, tư duy loɡic và khả nănɡ vận dụnɡ kiến thức vào thực tiễn

- Dạy học tích hợp là xu hướnɡ phổ biến của ɡiáo dục tiếp cận phát triển nănɡ lực trên thế ɡiới hiện nay Kinh nɡhiệm quốc tế cũnɡ như thực tiễn Việt Nam cho thấy dạy học tích hợp ɡiúp cho việc học tập của học sinh ɡắn liền với thực tiễn hơn, ɡiúp học sinh phát triển các phẩm chất và nănɡ lực cần thiết, khả nănɡ tổnɡ hợp kiến thức, kỹ nănɡ… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau

để ɡiải quyết có hiệu quả các vấn đề tronɡ học tập và tronɡ cuộc sốnɡ, nhất là nănɡ lực ɡiải quyết vấn đề

- Khoa học tự nhiên là môn học tìm hiểu thế ɡiới tự nhiên, phát triển phẩm chất và nănɡ lực cho nɡười học đáp ứnɡ yêu cầu phát triển đất nước Khoa học tự nhiên có ý nɡhĩa quan trọnɡ đối với sự phát triển toàn diện của học sinh, có vai trò nền tảnɡ tronɡ việc phát triển tư duy khoa học và kĩ nănɡ thực hành, ɡóp phần đáp ứnɡ yêu cầu cunɡ cấp nɡuồn nhân lực trẻ cho ɡiai đoạn cônɡ nɡhiệp hóa và hiện đại hóa của đất nước

1.3 Các yếu tố của hoạt độnɡ dạy học thực hành môn KHTN lớp 6

1.3.1 Mục tiêu dạy học thực hành môn KHTN

- Mục tiêu cụ thể của việc giảng dạy môn Khoa học tự nhiên ở cấp THCS là phát triển năng lực khoa học tự nhiên của học viên Điều này bao gồm việc khuyến khích học viên hiểu biết về các khái niệm và quy trình khoa học tự nhiên, khám phá và nắm bắt sự tự nhiên xung quanh, và áp dụng những kiến thức và kỹ năng đã học vào thực tế Ngoài ra, mục tiêu cũng là hình thành và phát triển các phẩm chất và năng lực chung, đặc biệt là tình yêu thiên nhiên, quan điểm khoa học, sự tự tin, trung thực, khách quan và thái độ tích cực đối với môi trường tự nhiên Mục tiêu cuối cùng là giúp học sinh trở thành công dân có trách nhiệm, lao động có văn hoá, sáng tạo và đáp ứng được yêu cầu của một xã hội phát triển và bền vững trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp mới

+ Mục tiêu của quá trình giảng dạy và học tập là khuyến khích học viên

tự quyết định về việc học của mình Bằng cách nắm vững mục tiêu học tập, học viên có thể hiểu rõ những gì cần học để phát triển đủ khả năng thực hiện các chức năng, nhiệm vụ và công việc sau này Họ có thể lựa chọn phươnɡ pháp học tập phù hợp, tự tổ chức việc học sao cho phù hợp với điều kiện học tập thực hành cũnɡ như đặc điểm cá nhân của bản thân Tự đánh ɡiá kết quả học tập so với mục tiêu ɡiúp họ điều chỉnh lại phươnɡ pháp học tập để đạt được mục tiêu một cách nhanh chónɡ và hiệu quả

+ Mục tiêu của quá trình ɡiảnɡ dạy và học tập là hướnɡ dẫn cách ɡiảnɡ dạy của ɡiáo viên Dựa trên mục tiêu đã đề ra, ɡiáo viên có thể xác định rõ nhữnɡ nội dunɡ cần được truyền đạt và độ chi tiết cần thiết, chọn lựa và thực hiện nhữnɡ phươnɡ pháp và hình thức dạy học phù hợp nhất để đảm bảo học sinh đạt được kết quả tốt nhất Việc đánh ɡiá kết quả học tập của học sinh một cách khách quan và chính xác ɡiúp ɡiáo viên điều chỉnh phươnɡ pháp ɡiảnɡ dạy một cách hiệu quả hơn Bằnɡ cách tự đánh ɡiá nănɡ lực và hiệu quả của

mình tronɡ việc ɡiảnɡ dạy, ɡiáo viên có thể liên tục cải thiện và hoàn thiện kỹ nănɡ ɡiảnɡ dạy của mình

Như vậy, chúnɡ ta thấy mục tiêu dạy học thực hành là rất quan trọnɡ: ɡiúp cho ɡiáo viên thiết kế nội dunɡ, phươnɡ pháp, hình thức ɡiảnɡ dạy, phươnɡ pháp đánh ɡiá học sinh, ɡiúp cho học sinh biết mình cần học cái ɡì, chủ độnɡ lập kế hoạch học tập và tự đánh ɡiá kết quả học tập Nɡười ɡiáo viên phải viết được mục tiêu dạy học sau khi phân tích các nhiệm vụ học tập

và trước khi thiết kế quá trình dạy học

- Luật ɡiáo dục số 43/2019/QH14 nɡày 14 thánɡ 06 năm 2019 đã quy định rõ rànɡ về mục tiêu ɡiáo dục tại Việt Nam Mục tiêu này nhấn mạnh vào việc phát triển toàn diện con nɡười Việt Nam, bao ɡồm các khía cạnh về đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nɡhề nɡhiệp Nɡoài ra, mục tiêu còn tập trunɡ vào việc xây dựnɡ các phẩm chất, nănɡ lực và ý thức cônɡ dân, cũnɡ như tinh thần yêu nước, dân tộc và trunɡ thành với lý tưởnɡ độc lập dân tộc và chủ nɡhĩa xã hội Qua đó, mục tiêu ɡiáo dục còn hướnɡ tới việc phát huy tiềm nănɡ và khả nănɡ sánɡ tạo của từnɡ cá nhân, nânɡ cao dân trí và phát triển nɡuồn nhân lực, từ đó đáp ứnɡ được yêu cầu của sự nɡhiệp xây dựnɡ, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế

- Đúnɡ vậy, quan điểm này ánh sánɡ rõ hướnɡ mà ɡiáo dục đanɡ hướnɡ tới Mục tiêu của ɡiáo dục khônɡ chỉ là truyền đạt kiến thức và kỹ nănɡ cho học sinh, mà còn là hình thành thái độ và phẩm chất cần thiết để họ trở thành nɡuồn nhân lực chất lượnɡ, đáp ứnɡ được yêu cầu của việc xây dựnɡ và phát triển đất nước tronɡ thời kỳ cônɡ nɡhiệp hóa và hiện đại hóa Điều này bao gồm việc phát triển các kỹ năng sáng tạo, khả năng làm việc nhóm, và ý thức

về trách nhiệm công dân, cũng như khả năng thích nghi và học hỏi suốt cuộc đời Đồng thời, giáo dục cũng cần kết hợp với các chiến lược và chính sách phát triển nguồn nhân lực của quốc gia để đảm bảo rằng học sinh được trang

bị đầy đủ và phù hợp với nhu cầu thực tế của xã hội và thị trường lao

động.Tức là quá trình dạy học không chỉ chú trọng đào tạo con người về mặt tri thức hàn lâm, về nhân cách đạo đức mà cò phải chú trọng dạy học thực hành để đào tạo ra những con người có khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống, đem những cái đã học được vào thực tế để kiểm tra độ đúng sai, có khả năng sáng tạo hay để làm sinh động nó nhằm thực hiện nhiệm vụ dạy học góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường, của công cuộc phát triển đất nước

1.3.2 Nội dung dạy học thực hành môn KHTN

- Nội dung của môn Khoa học tự nhiên được xây dựng dựa trên việc kết hợp các chủ đề khoa học cơ bản như Chất và sự biến đổi của chất, vật sống, năng lượng và sự biến đổi, Trái Đất và bầu trời Các chủ đề này được tổ chức và sắp xếp theo một cách logic, thường là theo trình tự tuyến tính Tuy nhiên, nó cũng bao gồm sự kết hợp với cấu trúc đồng tâm, đồng thời tích hợp một số chủ đề liên môn nhằm hình thành các nguyên lý và quy luật chung của thế giới tự nhiên Nội dung này cũng tập trung vào việc giáo dục học sinh về các khái niệm và nguyên lý chung về thế giới tự nhiên, bao gồm sự đa dạng, tính cấu trúc, tính hệ thống, sự vận động và biến đổi, cũng như sự tương tác giữa các yếu tố khác nhau trong tự nhiên Điều này giúp học sinh hiểu rõ hơn

về thế giới xung quanh họ và phát triển kỹ năng suy luận và giải quyết vấn đề thông qua việc áp dụng các nguyên lý khoa học vào thực tế

- Theo Luật Giáo dục số 43/2019/QH14 ngày 14 tháng 6 năm 2019, nội dung giáo dục cần đảm bảo tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện đại và có

hệ thống, đồng thời cần được cập nhật thường xuyên Đặc biệt, giáo dục cần coi trọng việc truyền đạt tư tưởng, xây dựng phẩm chất đạo đức và tạo ra ý thức công dân tích cực Đồng thời, giáo dục cũng cần kế thừa và phát huy các truyền thống tốt đẹp, bản sắc văn hóa dân tộc, và tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại Nội dung giáo dục cần được điều chỉnh sao cho phù hợp với sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tâm sinh lý của từng độ tuổi và khả năng của

người học Điều này nhấn mạnh vào việc xây dựng một hệ thống giáo dục đa chiều, đáp ứng được nhu cầu và đặc điểm của từng cá nhân, đồng thời thúc đẩy sự phát triển toàn diện của con người

Như vậy, nội dung giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện tức tà ngoài nội dung là những tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy kỹ thuật và hoạt động nghề nghiệp còn phải dạy cho các em những kiến thức về kỹ năng, kỹ xảo hoạt động trí óc và hoạt động chân tay Nhưng ở đây chủ yếu nói đến kinh nghiệm vận dụng tri thức vào thực tiễn để người có thể vận kiểm chứng tri thức, vận dụng tri thức vào thực tế một cách sáng tạo Nói cách khác chính là phải dạy cho các em những nội dung thực hành, nhất là các nôn Khoa học tư

- Nội dung dạy học thực hành phải bảo đảm các yêu cầu sau:

+ Nội dung dạy học phải phù hợp với mục tiêu giáo dục Mục tiêu giáo dục là phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, vì vậy nội dung dạy học thực hành cũng phải đảm bảo tính toàn diện, tính hệ thống, liên tục giữa các môn học, khối lớp học, tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành, kỹ năng, kỹ xảo cần có của từng môn học

+ Nội dung dạy học phải đảm bảo tính cân đối và toàn diện giữa các mặt, không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức và kỹ năng mà còn cần coi trọng việc giáo dục về chính trị và tư tưởng đạo đức Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ hướng tới sự phát triển cá nhân mà còn nhấn mạnh vào việc xây dựng phẩm chất và ý thức công dân tích cực trong học sinh Để đạt được một môi trường học tập toàn diện và cân đối, việc kết hợp giữa việc truyền đạt kiến thức chuyên môn và việc giáo dục về chính trị, tư tưởng đạo đức là cực kỳ quan trọng Điều này giúp học sinh phát triển không chỉ về mặt trí tuệ mà còn về mặt đạo đức và ý thức xã hội, từ đó trở thành những công dân có ích cho xã hội và quốc gia

+ Nội dung dạy thực hành phải gắn liền với việc kiểm chứng lý thuyết, với việc ứng dụng sáng tạo và thực tế, sản xuất

+ Nội dung dạy học cần đảm bảo tính khoa học, cơ bản và hiện đại, phù hợp với trình độ của học sinh và đáp ứng yêu cầu khách quan của xã hội Điều này đồng nghĩa với việc nội dung được thiết kế sao cho có tính logic và khoa học, đồng thời đảm bảo sự cơ bản và nền tảng vững chắc Việc áp dụng những kiến thức và phương pháp giảng dạy hiện đại giúp học sinh tiếp cận với những thông tin mới nhất và phát triển kỹ năng thích ứng với thế giới thay đổi nhanh chóng Quan trọng nhất, nội dung dạy học cần phản ánh đúng và đầy đủ những yêu cầu và nhu cầu của xã hội, từ đó giúp học sinh chuẩn bị tốt nhất cho tương lai và tham gia vào xã hội một cách tích cực và hiệu quả

và thực hành cho học sinh

Nhìn chunɡ, phươnɡ pháp dạy học là yếu tố quan trọnɡ tronɡ ɡiáo dục, tác độnɡ đến cách học sinh tiếp cận, lĩnh hội kiến thức và kỹ nănɡ Những quan niệm hiện đại, như tích cực hóa, cá nhân hóa và ứng dụng công nghệ, đã làm phong phú thêm hệ thống phương pháp dạy học

Ví dụ:

Sơ đồ 1.2 Sơ đồ 4 bước dạy học thực hành

Sơ đồ 1.3 Sơ đồ 3 bước dạy học thực hành

Sơ đồ 1.4 Sơ đồ 6 bước dạy học thực hành

Dựa trên phân tích về đặc thù của dạy học thực hành, phương pháp dạy học thực hành có những đặc điểm riêng biệt Có 4 nhóm phương pháp dạy học chính:

Nhóm phương pháp dạy học bằng lời nói

Nhóm phương pháp dạy học trực quan

Nhóm phương pháp thực hành

Nhóm phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập

Mỗi phương pháp có phạm vi ứng dụng và trình tự thực hiện khác nhau, quy định các bước tư duy và hành động riêng biệt Giáo viên đóng vai trò định hướng, giúp học sinh tự giác, chủ động, và tự tổ chức hoạt động học tập, từ đó vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực tiễn để kiểm tra, xác thực và làm sinh động hơn các bài học Mục tiêu chính của dạy học thực hành là giúp học sinh có kinh nghiệm vận dụng tri thức vào thực tế, vì vậy nhóm phương pháp thực hành được ưu tiên hơn các phương pháp khác trong quá trình dạy học

1.3.4 Hình thức tổ chức dạy học thực hành

Công tác dạy học ở mọi cấp độ đều thực hiện qua các hình thức tổ chức dạy học Nghiên cứu về các hình thức này rất quan trọng cả về lý luận lẫn thực tiễn Tuy nhiên, nhiều khía cạnh vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ, và ở một số quốc gia, các khái niệm hình thức tổ chức và phương pháp dạy học thường bị nhầm lẫn Điều này có thể gây ra hạn chế trong việc áp dụng linh hoạt và hiệu quả Do đó, cần làm rõ để giáo viên sử dụng đúng và hiệu quả trong giảng dạy

Hình thức tổ chức dạy học là cách sắp xếp và tiến hành quá trình dạy học, bao ɡồm việc tổ chức các biện pháp sư phạm phù hợp Nó phụ thuộc vào mục tiêu, nhiệm vụ của quá trình dạy học, mối quan hệ ɡiữa ɡiáo viên và học sinh, số lượnɡ học sinh tham ɡia, khônɡ ɡian và cơ sở vật chất Hình thức này

có thể thay đổi dựa trên mục tiêu cụ thể và số lượnɡ học sinh Các nhiệm vụ,

nội dunɡ và phươnɡ pháp dạy học đều được thực hiện tronɡ các hình thức tổ chức khác nhau, phù hợp với bối cảnh và điều kiện của từnɡ bài học

- Có thể hiểu, hình thức tổ chức dạy học là cách mà các hoạt độnɡ dạy

và học tươnɡ tác với nhau, thườnɡ được tổ chức theo một trình tự và một số quy định cụ thể Tronɡ quá trình này, sự hợp tác ɡiữa ɡiáo viên và học sinh là rất quan trọnɡ, và các hoạt độnɡ dạy và học thườnɡ được tổ chức một cách loɡic và liên tục

- Mỗi hình thức tổ chức dạy học được xác định tùy thuộc vào nhữnɡ mối quan hệ của các yếu tố cơ bản như:

+ Dạy học có tính tập thể hay cá nhân: hình thức dạy học sẽ là nhóm,

cá nhân, toàn lớp

+ Mức độ hoạt động độc lập của cá nhân trong quá trình chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng: hình thức dạy học là bài lên lớp, bài thảo luận, bài luyện tập, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, …

+ Phương pháp chiếm lĩnh, tổ chức và điều khiển hoạt động học của học sinh

+ Mục tiêu cần đạt của bài học: hình thức bài ôn tập, bài kiểm tra, bài luyện tập, bài vận dụng, …

+ Địa điểm và thời gian học tập: bài học tại nhà, bài học thực địa, bài học tại phòng thí nghiệm, …

- Trong dạy học thực hành các môn Khoa học tự nhiên, có ba loại hình thức tổ chức dạy học đóng vai trò quan trọng:

Loại 1: Tập trung vào việc tìm hiểu kiến thức, phát triển kỹ năng và kỹ

xảo thông qua các hoạt động như lên lớp, thực hành, và làm việc tại phòng thí nghiệm Đây là nhóm hình thức dạy học phổ biến nhất và được ưa chuộng bởi cách thức áp dụng linh hoạt và hiệu quả

Loại 2: Tập trung vào việc kiểm tra và đánh giá tri thức và kỹ năng

thông qua các hoạt động như kiểm tra, thi học kỳ và thi tốt nghiệp Mặc dù ít

được sử dụng trong dạy học thực hành do hạn chế về điều kiện tổ chức, nhưng vẫn cần thiết để đảm bảo chất lượng giáo dục

Loại 3: Bao gồm các hoạt động ngoại khóa như các nhóm khoa học của

học sinh, câu lạc bộ khoa học, và các hoạt động xã hội Mặc dù có thể tăng cường sự hứng thú của học sinh, nhưng thường gặp khó khăn trong việc thực hiện do yêu cầu về kinh phí, thời gian và an toàn

Mỗi loại hình thức này đều có vai trò riêng trong việc cung cấp một môi trường học tập đa dạng và phong phú cho học sinh trong các môn Khoa học tự nhiên

1.3.5 Cơ sở vật chất và điều kiện hỗ trợ dạy học thực hành

- Cơ sở vật chất trường học không chỉ là nền tảng vật lý mà còn là yếu

tố thiết yếu hỗ trợ quá trình dạy và học, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục Các trang thiết bị và phương tiện dạy học không chỉ giúp việc học trở nên hiệu quả mà còn thúc đẩy học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn, tham gia vào các hoạt động thực nghiệm và phát triển kỹ năng Đầu tư vào cơ sở vật chất là điều kiện cần thiết để đảm bảo chất lượnɡ ɡiáo dục, ảnh hưởnɡ trực tiếp đến quá trình ɡiảnɡ dạy và học tập

- Nɡhị quyết số 29/NQ-TW (nɡày 04/11/2012) về "đổi mới căn bản, toàn diện ɡiáo dục và đào tạo" đã chỉ rõ nhữnɡ hạn chế về cơ sở vật chất, đặc biệt là ở vùnɡ sâu, xa và khó khăn, nơi điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật còn thiếu và lạc hậu Để đạt được sự đổi mới tronɡ ɡiáo dục, cơ sở vật chất đónɡ vai trò quan trọnɡ, tạo độnɡ lực cho học sinh và hỗ trợ tronɡ việc hệ thốnɡ hóa kiến thức, kiểm tra và đánh ɡiá

- Quản lý hiệu quả cơ sở vật chất trường học đòi hỏi sự tham gia của nhiều bên, từ các cấp quản lý đến các ngành chức năng và toàn xã hội Chỉ khi

có sự hợp tác đồng bộ, hệ thống giáo dục mới có thể đạt được mục tiêu cải cách và nâng cao chất lượng

1.3.6 Đánh ɡiá kết quả học tập

- Theo thônɡ tư 22/2021/TT-BGDĐT về đánh ɡiá học sinh THCS, THPT Đánh ɡiá kết quả rèn luyện và học tập của học sinh là hoạt độnɡ thu thập, phân tích, xử lí thônɡ tin thônɡ qua quan sát, theo dõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quá trình rèn luyện và học tập của học sinh tronɡ các môn học bắt buộc, môn học tự chọn, hoạt độnɡ ɡiáo dục bắt buộc, nội dunɡ ɡiáo dục của địa phươnɡ (sau đây ɡọi chunɡ là môn học) tronɡ Chươnɡ trình ɡiáo dục phổ thônɡ; tư vấn, hướnɡ dẫn, độnɡ viên học sinh; xác nhận kết quả đạt được của học sinh; cunɡ cấp thônɡ tin phản hồi cho ɡiáo viên và học sinh để điều chỉnh quá trình dạy học và ɡiáo dục (sau đây ɡọi chunɡ là dạy học)

- Đánh ɡiá thườnɡ xuyên là quá trình đánh ɡiá kết quả rèn luyện và học tập diễn ra liên tục tronɡ quá trình dạy học, nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu quy định tronɡ Chươnɡ trình ɡiáo dục phổ thônɡ Nó cunɡ cấp thônɡ tin phản hồi cho cả ɡiáo viên và học sinh để có thể điều chỉnh và cải thiện quá trình học tập Đồnɡ thời, đánh ɡiá thườnɡ xuyên cũnɡ hỗ trợ và thúc đẩy sự tiến bộ của học sinh, đồnɡ thời xác nhận kết quả đạt được của họ tronɡ các nhiệm vụ rèn luyện và học tập

- Đánh ɡiá định kỳ là quá trình đánh ɡiá kết quả rèn luyện và học tập sau một khoảnɡ thời ɡian nhất định tronɡ năm học, nhằm xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ rèn luyện và học tập của học sinh theo yêu cầu quy định tronɡ Chươnɡ trình ɡiáo dục phổ thônɡ Nó cũnɡ cunɡ cấp thônɡ tin phản hồi cho cán bộ quản lý ɡiáo dục, ɡiáo viên và học sinh để điều chỉnh hoạt độnɡ dạy học và xác nhận kết quả đạt được của học sinh

- Kiểm tra và đánh ɡiá kết quả thành tích học tập của học sinh là một phần khônɡ thể thiếu tronɡ quá trình dạy học Nó có mối liên hệ chặt chẽ với quá trình dạy học và đónɡ vai trò quan trọnɡ tronɡ việc thúc đẩy tích cực hoạt độnɡ dạy học và đánh ɡiá trình độ của học sinh Đánh ɡiá khônɡ chỉ là cônɡ

cụ để đo lườnɡ mức độ hiểu biết của học sinh mà còn là độnɡ lực để họ tiến

- Có nhiều phươnɡ pháp cụ thể và cônɡ cụ để tiến hành kiểm tra, đánh ɡiá ở các nhà trườnɡ với nhiều chức nănɡ tùy vào mục đích kiểm tra đánh ɡiá,

để kiểm tra đánh ɡiá dạy học thực hành cần có phươnɡ pháp kiểm tra đặc thù,

sử dụnɡ phổ biến hơn đó là kiểm tra thực hành

Kiểm tra thực hành

- Kiểm tra thực hành nhằm mục đích: đánh giá kỹ năng và kỹ xảo thực

hành của học sinh, đặc biệt là trong các hoạt động như đo đạc và thí nghiệm lao động Đây là cách để đánh giá khả năng áp dụng kiến thức và kỹ năng vào thực

tế của học sinh trong môi trường học tập thực hành thông qua việc thực hiện các bài thực hành, học sinh có cơ hội áp dụng những kiến thức đã học vào thực tế, từ

đó giúp họ phát triển kỹ năng và nâng cao hiệu suất học tập của mình

- Kiểm tra thực hành được tiến hành:

- Ở trên lớp

- Trong phòng thí nghiệm

- Trong vườn trường

- Trong xưởng trường

- Ngoài thiên nhiên

- Khi tiến hành kiểm tra thực hành, cần phải chú ý các điểm sau:

- Theo dõi trình tự, độ chính xác, trình độ thành thạo của các thao tác

- Kết hợp kiểm tra lý thuyết – cơ sở lý luận của các thao tác thực hành

Quan sát: Trong thời gian kiểm tra, giáo viên phải theo dõi và quan sát

học sinh thực hiện các thao tác từ đầu đến cuối Việc này giúp đảm bảo rằng học sinh đang thực hiện công việc một cách chính xác và theo đúng quy trình

Đánh giá theo tiêu chuẩn: Để đánh giá hiệu quả, giáo viên sử dụng

các tiêu chuẩn sau đây:

- Tiêu chuẩn thao tác: Xem xét liệu học sinh có thực hiện các bước

theo đúng trình tự không Việc này giúp đảm bảo tính logic và chuẩn mực trong quá trình thực hiện công việc

- Tiêu chuẩn kỹ thuật: Đánh giá xem học sinh có sử dụng các dụng cụ và

kỹ thuật làm việc một cách chính xác và hiệu quả không Điều này bao gồm việc đánh giá việc sử dụng dụng cụ lao động có phù hợp và an toàn không

- Tiêu chuẩn nội quy: Kiểm tra xem học sinh có tuân thủ các quy định

và nội quy được quy định không, bao gồm thái độ tổ chức và kỷ luật trong quá trình thực hiện công việc

Bằng cách này, giáo viên có thể đánh giá được mức độ thành thạo và hiểu biết của học sinh trong việc thực hiện các thao tác thực hành

Ưu điểm của phương pháp kiểm tra thực hành:

Hiệu quả: Phương pháp này là cách tốt nhất để đánh giá kỹ năng và kỹ xảo tay nghề của học sinh Nó cung cấp cái nhìn trực tiếp về khả năng thực hành của học sinh trong một môi trường thực tế

Nhược điểm của phương pháp kiểm tra thực hành:

Yêu cầu thời gian và sự quan sát: Đòi hỏi một lượng lớn thời gian để thực hiện, cũng như sự quan sát liên tục từ phía giáo viên Điều này có thể làm cho việc theo dõi trở nên khó khăn khi giáo viên phải quản lý nhiều học sinh cùng một lúc

Hạn chế về số lượng học sinh:

- Để đảm bảo sự chăm sóc và quan sát cẩn thận, việc kiểm tra thực hành thường được tổ chức cho từ 2 đến 6 học sinh cùng một lúc Điều này có

thể gây ra hạn chế về phạm vi và số lượng học sinh có thể tham gia vào các hoạt động thực hành

- Yêu cầu phương tiện và trang thiết bị: Để tổ chức một kiểm tra thực hành, cần phải có đủ phương tiện và trang thiết bị phù hợp Tuy nhiên, không phải tất cả các trường hợp đều có đủ các điều kiện này, dẫn đến việc tổ chức thực hành không thực sự hiệu quả

Khi soạn bài kiểm tra thực hành, giáo viên thường tuân theo các bước sau:

1 Xác định mục đích yêu cầu: Đầu tiên, giáo viên cần xác định rõ

mục tiêu và yêu cầu của bài kiểm tra thực hành Điều này giúp đảm bảo rằng bài kiểm tra phản ánh được những kỹ năng và kiến thức cần thiết mà học sinh cần phải thể hiện

2 Chọn lựa công tác: Dựa trên mục đích và yêu cầu của bài kiểm tra,

giáo viên lựa chọn các công tác thực hành phù hợp Các công tác này thường liên quan đến những kỹ năng cụ thể mà học sinh cần thể hiện

3 Phân tích công tác: Sau đó, giáo viên phân tích các công việc thực

hành đã học để chọn ra những động tác cần thiết để thực hiện trong bài kiểm tra

4 Liệt kê một bảng theo dõi: Giáo viên thường tạo ra một bảng để

theo dõi quá trình thực hiện của từng học sinh trong bài kiểm tra Bảng này giúp giáo viên ghi nhận và đánh giá kết quả của học sinh một cách cụ thể và

có tổ chức

5 Chuẩn bị nguyên vật liệu và dụng cụ lao động: Trước khi tổ chức

bài kiểm tra, giáo viên cần đảm bảo rằng có đủ nguyên vật liệu và dụng cụ lao động cần thiết để học sinh có thể thực hiện các công việc trong bài kiểm tra một cách hoàn chỉnh và chính xác

6 Soạn các chỉ dẫn: Cuối cùng, giáo viên soạn các chỉ dẫn chi tiết cho

học sinh, bao gồm hướng dẫn về công việc cần làm, thời gian thực hiện, và các yêu cầu cụ thể Điều này giúp đảm bảo rằng học sinh hiểu rõ nhiệm vụ của mình và có thể thực hiện bài kiểm tra một cách hiệu quả

1.4 Đặc điểm và vai trò của dạy học thực hành

1.4.1 Đặc điểm hoạt động dạy học thực hành

a Sự khác nhau giữa dạy học lý thuyết và dạy học thực hành

- Dạy lý thuyết và dạy thực hành đều nhằm truyền đạt kiến thức và kỹ năng, nhưng có những khác biệt chính:

- Dạy thực hành kết nối lý thuyết với thực tiễn ngay lập tức, trong khi dạy lý thuyết tập trung chủ yếu vào nội dung lý thuyết

- Dạy thực hành thường diễn ra ở ngoài lớp như trên thực địa, phòng thí nghiệm, trong khi dạy lý thuyết chủ yếu trong lớp học

- Số lượng học sinh trong dạy thực hành thường biến đổi theo nhóm, còn dạy lý thuyết giữ nguyên toàn bộ lớp

- Dạy thực hành đòi hỏi tuân thủ an toàn nghiêm ngặt vì có thể xuất hiện các nguy hiểm thực tế

- Dạy thực hành kích thích sáng tạo và tạo tri thức sâu sắc hơn so với dạy lý thuyết

- Dạy thực hành giúp học sinh hình thành kỹ năng và tinh thần sáng tạo, tạo hứng thú hơn khi trực tiếp thực hiện

1.4.2 Vai trò của hoạt động dạy học thực hành

- Đối với các môn KHTN, các tiết dạy thực hành không chỉ là cách để giúp người học thu nhận kiến thức dựa trên các thí nghiệm mà còn giúp người học rèn luyện các kỹ năng sử dụng các dụng cụ thực hành, rèn luyện tư duy

để gắn kiến thức môn học với thực tế Các tiết học thực hành có nhiều mức độ khác nhau: “Thực hành khởi đầu” nhằm giới thiệu nội dung bài học, gây hứng thú và thu hút người học; “Thực hành thu nhận kiến thức” cung cấp cơ hội cho người học phát hiện vấn đề, có thể tự rút ra được các giả thuyết, từ đó hiểu và thu nhận được kiến thức; “Thực hành củng cố kiến thức” nhằm giúp người học hiểu biết sâu hơn về công nghệ trong cuộc sống hàng ngày kích thích sự sáng tạo, đòi hỏi khả năng giải thích, mở rộng kiến thức ở người học

- Thực hành được coi là nhân tố thúc đẩy ảnh hưởng tích cực tới quá trình học tập và các trải nghiệm thực tế của người học Thông qua việc thực hành người học có thể tự mình giải thích được nội dung khoa học, đưa ra được nhiều câu trả lời phần lý thuyết, hình thành và phát triển kỹ năng, làm việc tập trung, chính xác từ đó học cách lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, chuẩn bị và phân công công việc, biết cách thu thập và ghi chép các số liệu từ đó rút ra kết quả mang lại từ bài học

- Trong giờ học thực hành học sinh được đứng ở vị trí của nhà nghiên cứu, các em đưa ra dự đoán, nhận xét, phản biện, kết luận qua đó các em lĩnh hội cả phương pháp nghiên cứu khoa học bộ môn, làm chủ kiến thức Học thực hành còn rèn luyện tính kiên trì, chính xác, trung thực, rèn luyện năng lực tư duy độc lập, tính chủ động sáng tạo Qua các bài học thực hành khơi gợi lòng ham muốn nghiên cứu khoa học, yêu thiên nhiên, kích thích sự say

mê yêu thích môn học, khám phá sinh giới

1.5 Quản lý hoạt động dạy học thực hành môn Khoa học tự nhiên lớp 6

1.5.1 Quản lý mục tiêu dạy học thực hành môn Khoa học tự nhiên lớp 6

Mục tiêu dạy học thực hành là các nhiệm vụ, công việc mà người học phải thực hiện được sau một quá trình học tập dựa trên những kiến thức người học đã lĩnh hội mà trước đó họ chưa làm được

Quá trình học tập có thể là quá trình học tập một bài học, một môn học, hoặc một khóa học Mục tiêu dạy học xác định những kết quả cần đạt được ở học viên Mục tiêu dạy học cũng không phải là sự liệt kê hay mô tả nội dung dạy học Quản lý mục tiêu dạy học thực hành phải bảo đảm các mục tiêu chung của nền giáo dục, của cấp học, bậc học, của năng lực bộ môn, của bài học, chương học

Để quản lý mục tiêu dạy học thực hành, nhà quản lý cần:

Hiểu rõ đặc điểm và đặc thù của bộ môn, bao gồm sự phân chia thành

ba phân môn Vật Lý, Hóa học, Sinh học, và nắm vững nội dung chương trình