Khóa luận tốt nghiệp Lịch sử: Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn ông ở Kiên Giang

Có gia đình còn thờ riêng Nguyễn Trung Trực như ông bà, cha mẹ và xem Ông như vị thần phù hộ, chỗ dựa tinh thân của minh, Trong đời sống tinh than của người dân hang trăm năm nay, cụ Ngu

BO GIAO DỤC VA DAO TAG TRUONG DAI HOC SU PHAM THANH PHO HO CHi MINH

KHOA LICH SU

tr) 7 1# 3# ogKHOA LUAN TỐT NGHIỆP

ĐÊ TAI

BƯỚC ĐẦU TÌM HIỂU

GVHD: ThS DUONG VAN HUẾ

SUTH: NGUYEN THỊ HÀ THANH

LỜI CẢM ƠN

Dé hoàn thành được khảa luận tốt nghiện nay tác gia nhận được sự gitip

đã của rất nhiều củ nhân và Ban ngành, tô chức

Tác gid xin gửi lời biết ơn chân thành nhất đến:

- Ban chủ nhiệm Khoa Lịch sử trưởng Đại hoc Sư phạm TP, HCM.

- Củe thay có trong Khoa Lịch sử trường Dai học Sư pham

TP.NCM.

So vin hóa thong tin tink Kiên Giang.

- Nội văn nghệ tinh Kiến Giang.

- Bao tàng tinh Kiên Giang.

- _ Trương Nghiên vụ văn hóa tinh Kiên Giang.

- Ban quản li di tích tỉnh Kiên Giang.

- Ban hảo vệ di tích các đình tha Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang.

- Cade ban sinh viên lớn 4A niên khóa 2005 — 2009.

Đặc biệt tác gia xin gởi léi cảm ơn chân thành nhất đến Thể Dương VanHuế Thay đã hết làng hưởng dan, giúp đỡ tác giả trong suối quả trình

thực hiện dé tài nay.

Thành nhỏ Hỗ Chi Minh, thang 5 năm 2009

Sinh Viên

Nguyên Thị Hà Thanh

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy ton Ủng ở Kiên Giang

[l:b{kh:sử-Vẫn đề sissies dua divaadiuq08i0080a 018k rất 0t C008 paternal 8

[Y: Piưng pháp nghiên GỮN eeeenseeeesnemieieisoeesssaaesasesasesrssea ME

Chương II Nguyễn Trung Trực và cuộc khởi nghĩa do ông lãnh đạo.

FTE BA soa eccmcesnncensavanesa rene sjesaiceeyvaicns g01860000214633300035i80810033804G.4i200003180 ii 7

II Tiểu sử Nguyễn Trung Trực s.

TIL Tỉnh cách ưu việt của Nguyễn Trung Trực 46

—————————————

Khúa Luận Tốt Nghiện Trang I

Bước đâu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

GKBES==&&=&C LG LALALLL-.ỄỄỄẺẼỄễỄễễễEỄỄẺẺễỄỄễễễễễễễễễễễễễễễễễEEÈỄÈÊEB

IV Cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Trung Trực lãnh đạo -5- 54

(,;Bỗi cánh BAN sử RR ii snaekiienieiidaeniiaenuaA s4

2 Cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Trung Trực lành đạo 58

2.1 Đốt tàu Pháp ở vam sông Nhật Ta0 cccccssessssescseeesssesssscsssneeeesnnes 582.2 Tan công địch bat ngờ tai Vàm RANQ .e.cscsececvesecssesssseseeessneeee 632.3 Chiến công tại Thủ Thừa , cccccessssessessseesssessvessvessesessnsersesvenesneeseesen 64 2.4 Đánh chiếm đồn Kiên Giang S0 0eeereg 65

2.5 Những ngày chiến dau cudi củng ở Phủ Quốc 69

3 Y nghĩa cuộc khởi nghĩa do Nguyễn Trung Trực lãnh đạo 73

Chương III Sự suy tôn anh hùng Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang

| Hình tượng Nguyễn Trung Trực trong lòng nhân dân T6

I Hệ thống đình thờ Nguyễn Trung Trực - 55-5555 có 78

1 Dinh thờ Nguyễn Trung Trực tại Rach Giá — Kiên Giang 78

2 Đình thờ Nguyễn Trung Trực tại Tà Niên huyện Châu Thành

-TH Ác LH 1114 5212 bit1:01159053051230263240858242400905122020222453259860s92se6:2.x4457535632g60ãgã65:5 §2

oA 071100 IY KG seeneieeeeeueoirnasaekeuoauedeseeseoeseso/aooi 86

3.1 Trên địa bản tinh Kiên Giang 022 86

I Lễ hội Anh hùng dan tộc Nguyễn Trung Trực tại Kiên Giang 87

Ge | ng enn2veseseosootcotarsgoroinsreeagg 89

PEAS MEN Ur BRN BRE NỘI Gõ o6 00061222000 obeneedent ts 91

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 2

Bước đâu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Truc và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Ễ——>———— Ỳ.P.y P_—

8:1 PHềY lễ <G6023610G0G1GG00(01000fi0itiASSYGIAi0ASSBGGi2Ni40 91

22 5c ee 94

3 Những giá trị văn hóa lịch sử trong lễ hôi Nguyễn Trung Trực 98

4 Những van dé còn hạn chế va một số giải pháp, kiến nghị nhằm củng

cố vi phát triển lễ hội Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang -‹-‹ ‹+++ 100

4.1 Những van dé còn hạn chế tại lễ hội Nguyễn Trung Trực ở Kiên

4.2 Một số giải pháp, kiến nghị nhằm cùng cỗ va phát triển lễ hội Nguyễn

Trung Trực ở Kiên Giang , coocessioS GP cSnien ng 05440401014040806620 066844164 101

SEL: 0] (| | BIRREIDDDDOEOOngiamamm mm 105

BG veaeeeeesearerreaeerseesereooeraensneswnosananninr 11

PHƯULỤP ẢNH: s56 cain vi sensation 111

PHY LUC THƠ CA VIET VỀ NGUYEN TRUNG TRỰC 115

PHU LUC TRUYEN THUYET VE NGUYEN TRUNG TRỰC 120

UALS OL 3 |< TP HN 130

Khóa Luận Tốt Nghiệp C Trang 3

Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

PHAN MO DAU

1 Lý do chọn đề tải

Vào giữa thế kỷ XIX, thực dan Pháp tiên hành chiến tranh xâm lược Việt

Nam Với tam lòng yêu nước sâu sắc, không cam tâm để nhân dan bị doa day

dudi ách đỏ hộ của ngoại bang phong trào kháng chiến chống ngoại xâm của

nhân dan Việt Nam đã bùng lên mạnh mẽ Cuộc đấu tranh của chống Pháp ở

Nam bộ là một cuộc chiến dau dau tiên trên qui mô rộng và nhưng không cânsức, vô cùng gian khỏ, ác liệt Nhưng nhân dân Nam bộ lớp trước ngã, lớp sau

xông lên dé đánh đuôi ngoại xâm Biết bao cuộc khởi nghĩa, biết bao tam gương

hi sinh anh dũng cho độc lập dân tộc được sử sách phi lại Nhưng tat cả các cuộc

khởi nghĩa ấy đều that bại Cuộc khởi nghĩa của anh hùng dân tộc Nguyễn Trung

Trực cũng nỏ ra, giành được nhiều thắng lợi to lớn nhưng cuỗi cùng cũng bị giặcPháp đàn áp.

Khác với phan lớn các cuộc khởi nghĩa chống Pháp thời bay giờ Thủ lĩnhNguyễn Trung Trực không phải xuất thân khoa cử, cũng không phải là điển chú

như phan lớn các lãnh tụ nghĩa quân khác Ong là dân thường nhưng lại lam một

việc phi thường Theo quan niệm thời xưa chống giặc giữ nước trước hết là trách

nhiệm của các sĩ phu thi việc làm của người dan chai Nguyễn Trung Trực cảng

có ý nghĩa phi thường, càng đáng kính phục.

Có lẽ trong lịch str đấu tranh chống xâm lược của nhân dân ta vao nửa

cuỗi thé ky XIX, hiểm thay có cuộc khởi nghĩa nào có ý nghĩa và vị trí đặc biệt

như cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực nhất là phương thức tác chiến, địaban vả phương thức chuyển quan

Trong tám năm lãnh đạo khởi nghĩa (1861-1868), Nguyễn Trung Trực da

nêu cao tính thần yêu nước bắt khuất, dau tranh anh dũng vi sự sống còn của dan

tộc và lam nên những chiến công oanh liệt chưa từng có trong buổi đầu chống

Pháp Chiến thang “hdéa hồng Nhật Táo" (1861) và "kiểm bạt Kiên Giang"

(1868) mãi mãi là những ky tích vang đội trong lòng người dân Việt cùng với câu

nỏi bất hủ của Nguyễn Trung Trực trước khi bị hành quyết: “Bao giờ Tay nhổ

hết có nước Nam mới hết người Nam đánh Tay" con người yêu nước ấy đã trờ

_——————=———e—e—e—ee——=—eBb.ẦầẦ.—>—>—————

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 4

Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ong ở Kiên Giang

—>—>—~—————>>——————>-sz-aœơ===

thành vị anh hùng dân tộc Ý chỉ đó không chỉ của riêng một nhóm người hay chỉ

riêng của người Nam bộ ma là y chí chung của ca dan tộc.

Chính bắt đầu từ lòng yêu nước và ý chí quyết tâm chống giặc ấy, thong

qua thực tiễn chiến đấu của nhân dân minh; tir chỗ là một thanh niên dân chải ít

học Ông đã trở thành một thủ lĩnh có tài trong phong trảo chống Pháp cùng sự

hội nhập trọn vẹn vảo truyền thống “lay rẻ chéng mạnh ” trong lịch sử võ trangchống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam Ông trở thành biểu tượng anh hùng

trong long nhân dan.

Và còn một điểm thật đặc biệt sau khi cuộc khởi nghĩa thất bại, Nguyễn

Trung Trực hy sinh, nhân dân đã lập dén thờ Ong ở rất nhiều nơi với tim lòng

thanh kính ở hau hết các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long Ngay trên dia bàn tỉnh

Kiên Giang cũng đã có 14(2) ngôi đền thờ Nguyễn Trung Trực đưới nhiều dang

thức khác nhau ở những nơi Ong da sống và chiến đấu Có gia đình còn thờ riêng

Nguyễn Trung Trực như ông bà, cha mẹ và xem Ông như vị thần phù hộ, chỗ

dựa tinh thân của minh, Trong đời sống tinh than của người dân hang trăm năm nay, cụ Nguyễn Trung Trực song trong lòng nhân dân Kiên Giang qua nhiều thế

hệ cùng lòng tôn sùng quá giới hạn của một người bình thường Gương trung liệt

của cụ Nguyễn Trung Trực đã khắc sâu vào lòng kính phục của nhân dân, khích

lệ tinh thần bat khuất chống giặc ngoại xâm của biết bao thé hệ Ở đây người ta

dành cho Ông một vị trí đặc biệt Ở Nam bộ, không it anh hùng kháng Pháp được

đựng tượng đài ki niệm tại những trung tâm đô thị sam uất Nhưng có lẽ chi riéngtượng dai Nguyễn Trung Trực tại công viên trung tâm thảnh phố Rạch Giá đượcngười din xem như một tượng thờ Dân trong vùng và khách thập phương lần

lượt ghé vào Họ thành tâm khan vai, dâng hương, mặc cho khách bộ hanh, dòng

xe cộ ngược xuôi bên cạnh Ty hang trim năm trước trong tâm thức dân gian

Ong đã hóa thân thanh con người bat tử dé thành bậc Thánh Than.

Cuộc đời Nguyễn Trung Trực đã hóa thành những trang chói loi trong lịch

sử dan tộc cũng như trong truyén thuyết dân gian Việt Nam Chính những truyền

thuyết dy đã tô đậm tính thiêng liêng cho lễ hội truyền thống Anh hùng dân tộc

Nguyễn Trung Trực Nếu như trước đây nhân dan chỉ âm thầm đến đình thờ thắp

Khóa Luận Tôi Nghiệp Trang 5

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông & Kiên Giang

———————— _

hương hay tổ chức những bữa gid cy Nguyễn Trung Trực một cách lặng lẽ, vi sợ

tai mat của chính quyên thực dân thì ngày nay ngảy gid của Cụ đã trở thành lễ

hội với qui mô rộng lớn được các cấp chính quyền quan tâm tế chức long trọng.

Hang năm thu hút hang trăm ngắn lượt người về dự lễ hội và chiêm bái.

Tuy nhiên xung quanh cuộc đời khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực còn

nhiều chỉ tiết chưa được sảng tỏ gia thể của Ông lại chưa rõ ràng Đặc biệt ở Tây Nam bộ cuộc khởi nghĩa nay còn được phú lên một vo bọc huyền bi của tin ngường dan gian va việc đi tim những sự thật lịch sử la rắt cần thiết nhưng lại

gặp rất nhiều khó khăn

Ở Nam bộ có nhiều cuộc khởi nghĩa bùng né trong quá trình xâm lược,

khai thác, đô hộ thuộc địa thực dân Pháp nhưng duy nhất cỏ cuộc khởi nghĩa của

Nguyễn Trung Trực được nhân dân Nam bộ bảo lưu dưới những hình thức đặc

biệt Thậm chỉ có những tín ngưỡng liên quan đến Ông mà đến nay chưa được

tập hợp đây đủ và chưa được giải thích thỏa đáng

Để giải mã hiện tượng tôn vinh, thờ kính của nhân dân Nam bộ với

Nguyễn Trung Trực rất can những công trình nghiên cửu, nhiều hội thảo để từng

bước làm rõ qui luật hình thành văn hóa tỉnh thần ở giai đoạn nửa sau thẻ kỉ XIX

đầu thé ki XX Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có nhiều công trình, hội thảo khoa học đủ tam cỡ khái quát dé làm rõ các qui luật hình thành văn hóa ở Đồng bing

sông Cứu Long Trong đó có việc giải mã sự suy tôn của của nhân dân Tây Nam

bộ đối với anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực.

Có thể nói rằng Nguyễn Trung Trực là một điển hình cho phong trào nhân

dan chống Pháp ở Việt Nam nửa sau thé kỷ XIX, nên việc tìm hiểu con người, sự

nghiệp hiển hách của Nguyễn Trung Trực chắc chắn sẽ làm sáng tỏ thêm nhiều

van dé vẻ cuộc đối đầu cỏ tính chất thời đại qua hai thé kỷ giữa dân tộc Việt Namvới chú nghĩa thực dân tư bản phương Tay Gắn cuộc khởi nghĩa của Nguyễn

Trung Trực với sự nghiệp đấu tranh yéu nước lúc bay giờ chỉnh là tô đậm thêm

truyền thông đầu tranh vẻ vang của dân tộc ta và nâng cao lòng tự hảo về người

anh hùng Nguyễn Trung Trực.

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 6

Bước đầu tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Hơn nữa tìm hiểu về thân thé, sự nghiệp cũng như sự suy tôn anh hùng Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang lả sự tưởng niệm đây trân trọng về vị anh

hùng dan tộc ay, Tác giả mong mỏi rằng qua dé tai này sẽ góp một phan trong việc tái hiện lại cuộc đời chống Pháp của Nguyễn Trung Trực, một trang sử đẹp

dé trong pho sử chống ngoại xâm nửa sau thé kỷ XIX của nhân dân ta, cũng như

những dư âm, ảnh hưởng của Ông đổi với đời sống tinh thần của nhân dân Đồng

bằng sông Cửu Long nói chung và nhân dân Kiên Giang nói riêng

Nghiên cứu điển trình lễ hội Nguyễn Trung Trực nhằm tạo cơ sở khoa học

cho việc xác định ý nghĩa xã hội và vai trò giáo dục truyền thống của hoạt động

này, đồng thời làm rõ vai trò lễ hội Nguyễn Trung Trực trong đời sống tinh than của người dân Kiên Giang, tìm những giải pháp cụ thẻ cho việc quản lý, bảo tồn,

tổ chức sinh hoạt lễ hội nhằm bảo tên va phát huy những giá trị văn hóa đíchthực cho các thế hệ nỗi tiếp của người din Kiên Giang, tìm hiểu những hiệntượng tâm lý (cá nhân và xã hội) được biểu thị trong sinh hoạt lễ hội Thông quaviệc nghiên cứu lễ hội này giúp chúng ta không những hiểu biết sâu hơn về tiểu

sử của vị anh hùng Nguyễn Trung Trực ma còn hiểu biết thêm về văn hóa, con người Kiên Giang để góp phan đưa Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII về “Xáy

dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiền dam đà bản sắc văn hóa dân

tộc" vào cuộc sông một cách cụ thể, thiết thực.

Việc nghiên cửu một vấn dé mà sách vở không để cập nhiều nhưng liên

quan đến địa phương, nơi có địa bản gắn bó với những năm tháng cuối cùng của

Nguyễn Trung Trực có ý nghĩa thực tiễn, nó giúp tác giả nâng cao năng lực

nghiên cứu khoa học Nhất là góp phần cụ thể vào nội dung biên soạn và giảngday lịch sử địa phương - nơi bản thân đã sống và trưởng thanh với lòng tự hào

sâu sắc, hơn nữa 1a tiếp tục muốn đóng góp một phần nhỏ bé công sức với mảnh

đất mà mình đã sinh ra và lớn lên.

Đặc biệt khi việc cai cách chương trình Sách giao khoa được thực hiện

theo chiêu hướng cân đổi kién thức giữa chính trị quân sự với kinh tế, văn hóa,

xã hội Đối với một giáo viên lịch sử tương lai, việc thực hiện dé tài cũng cungcap cho tác giả thêm một phan kiến thức quan trọng giúp ích rất nhiều trong quá

Khóa Luận Tat Nghiệp Trang 7

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

trinh học tập cũng như phục vụ công tác giảng dạy déng thời là nguồn tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp sau này va là hành trang dé tác giả có thẻ bước tiếptrên con đường học van

Với tất ca những lí do trên tác giả quyết định chọn dé tải “Bước đâu tim

hiểu anh hùng dan tộc Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang”cho bai luận văn tốt nghiệp của mình

Il Lịch sử vấn đề

Có thé tim thấy hình anh của cuộc khởi nghĩa va thủ lĩnh Nguyễn Trung

Trực qua một số thư tịch và các công trình nghiên cứu chủ yếu sau:

Lich sư 80 năm chong Pháp của Trần Huy Liệu (2003) NXB Khoa Học

Xã Hội Ha Nội Tác giả nghiên cứu lịch sử đâu tranh chồng Pháp của nhân danViệt Nam từ năm 1858 đến khi Đảng Cộng sản Đông Dương thành lập Dựa vàotài liệu này tác gid có thé tìm hiểu bói cảnh lịch sử đất nước ở thé ki XIX, đặc

điểm của các cuộc khởi nghĩa chống xâm lược trong đó có khởi nghĩa của

Nguyễn Trung Trực

Đại cương lịch sử Việt Nam - tập Il, Dinh Xuân Lâm (cb)(2006), NXB

Giáo Dục Ở chương | - Phần Một các tác giả đã nghiên cứu lịch sử Việt Nam từ

1858 — 1896 Ở tải liệu này quá trình đấu tranh chống xâm lược của nhân dân

Việt Nam chống xâm lược Pháp được miêu tả một cách khá chỉ tiết Nhưng cuộc

kháng chiến của Nguyễn Trung Trực không được dé cập nhiều

Lịch sử Việt Nam gián yếu, Lương Ninh (cb)(2005), NXB Chính trị quốc

gia, Hà Nội Ở chương II các tác giả di miéu tả lại quá trình thực dân Pháp xâmlược Việt Nam từ 1858 - 1897 và phong trào kháng chiến của nhân dân Cũng

như các tải liệu trên thi phan viết về cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực

không được miêu tả chỉ tiết

Từ trước đến nay, khi muốn viết về Nguyễn Trung Trực thì các tác giả đa

số đều đựa vào tải liệu của các tác giả người Pháp như Paul Vial, Jean Bouchet,

Alfred Sebreiner Nhung nhiều nhật là của Paul Vial nguyên là Giám đốc Sở

nội vụ của Thông đốc Nam ky người có điều kiên nam bat mọi sự kiện lịch sử

_ ——-————————nzỶZïĩ1Ằ—>>

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 8

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

xảy ra ở Nam Kỷ vào thời đó, Ông đã viết nhiều tập truyện với nhan đến "Những

nam đâu Đóng Dương thuộc Pháp” Nhưng nguồn tai liệu ấy cùng mang tinh

chủ quan vì di sao ông cũng là người làm việc cho thực dân Pháp.

Lịch sử Việt Nam chép vẻ Cụ Nguyễn Trung Trực còn thưa thớt, tải liệu

của Pháp thi không thé hoản toàn tin cậy, còn các truyền thuyết và giai thoại lạicần phải chọn lọc

Ở lĩnh vực nghiên cứu vẻ thân thé cùng như sự nghiệp vẻ anh hùngNguyễn Trung Trực có thể ké đến những tác phẩm của Nhà giáo Lê Quang Khai

(bút danh Vĩnh Xuyên) ở Kiên Giang Đó là:

Nguyễn Trung Trực (thân thé và sự nghiệp) NXB Mai Cà Mau, 2000 và

Nguyễn Trung Trực - Cuộc đời và sự nghiệp, NXB Văn nghệ, TP HCM 2008 Cả

hai tải liệu này vé cơ bản về nội dung nghiên cứu [a giống nhau Tác giả đã giới

thiệu về tiểu sử, gia pha, sự nghiệp cũng như một số truyền thuyết được ngườidin địa phương truyền miệng về Nguyễn Trung Trực một cách kha chỉ tiết Day

là nguồn tải liệu rất có gid trị cho những người muốn nghiên cứu vẻ anh hùng

Tuy nhiên, ở các tác phẩm nay, tác giả chưa đi sâu vào nghiên cứu chỉ tiết

cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực ở các nơi khác mà chủ yêu là miêu tả lại

hai chiến thing tiêu biểu của Nguyễn Trung Trực là đốt tau giặc trên sông NhậtTảo và đánh chiếm đồn Rạch Giá

Nguyễn Trung Trực — Anh hùng kháng chiến chống Pháp của Giang

Minh Đoán(1991) - một nha giáo ky cựu ở Kiên Giang viết trong quá trình sưu

tập tài liệu, đi khảo cứu một số đình, dén, các di tích thờ phụng Nguyễn quântrên đất Rạch giá - Ha Tiên cũ cing những chuyên ghi chép được tir các kỳ lão -

NXB TP.HCM Tác gia cùng trình bay vẻ tiểu sử chiến công của anh hing

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 9

Bước đâu tìm hiểu anh lùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

—— _— ———====

Nguyễn Trung Trực với phần phân tích hai chiến thẳng tiêu biểu của NguyễnTrung Trực một cách khả chi tiết Ngoài ra tải liệu này còn miêu tả về đình thờNguyễn Trung Trực ở Rach Giá phần phụ bản các truyền thuyết về Nguyễn

Trung Trực.

Anh hùng khang Pháp Nguyễn Trung Trực của Nguyễn Văn Khoa (2001),

NXB Trẻ, TP.HCM Tác giả là người con của mảnh đất Kiên Giang Với sự hiểu

biết và qua quá trình nghiên cứu tác giả cũng góp thêm một số ý kiến cá nhâncũng như một số phát hiện mới ve thân thể của Nguyễn Trung Trực Đặc biệt, ởtải liệu nay tác giả còn miêu tả quá trình chiến dau của Nguyễn Trung Trực tại

Thủ Thừa và Vàm Rang ma rất ít tai liệu dé cập đến những hoạt động này Tuy

nhiên như đã nói trong tải liệu này tác gia đưa ra nhiều ý kiến chủ quan của bản

thân Vi vậy khi tham khảo can cỏ một thái độ khách quan vả phải dựa vảo

những sự kiện lịch sử chính xác.

Công trình Tìm hiểu Kiên Giang của Ban nghiên cứu lịch sử Dang tinhKiên Giang do Duong Tắn Phát chủ biên (1986) Đây là nguồn tải liệu rất quicho những người muốn nghiên cứu, tìm hiểu về lịch sử hình thành và phát triểncủa tỉnh Kiên Giang trên tất cả các lĩnh vực Trong đó tài liệu eũng có một phần

trình bày về cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Trung Trực tại Kiên Giang cũng như sự thờ phụng Ông ở địa phương.

Ki yêu Hội thảo khoa học Nguyễn Trung Trực do Bảo Tàng Kiên Giang tổ

chức (1989) Tham dự hội thảo có các nhà nghiên cứu, các nhà sử học, khoa học

và những người quan tâm đến cuộc đời vả sự nghiệp của anh hùng Nguyễn Trung

Trực Tuy nhiên, trong tham luận của những người tham dự hội thảo, có những y

kiến khác nhau về một van dé chẳng hạn vẻ tiểu sử qué hương, hoạt động nhưng đây là nguồn tư liệu rất cỏ gid trị trong việc nghiên cứu sâu hơn vẻNguyễn Trung Trực va cuộc kháng chiến của Ông ở miền Tây Nam bộ.

Ngoài ra côn có một số bai nghiên cứu vẻ Nguyễn Trung Trực của các tácgiả Diệp Tân, Nguyễn Nghị Nguyễn Thị Mỹ Thu đăng trên các tạp chí như:

—E———————=e ki

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 10

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Tài liệu vẻ cuộc kháng chiến ching Pháp của Nguyễn Trung Trực của

Diệp Tân trên tạp chí Nghiên cứu lịch sử số 110/1968 có ghi lại một cách khá

chỉ tiết vé hai chiến thắng ớ Nhật táo va Rạch Giá của Nguyễn Trung Trực

Thêm một phát hiện về thân thé anh hing Nguyễn Trung Trực của Nguyễn

Thị Mỹ Thu trên tạp chí Xưa va nay số 226 12/2004 Tác giả, góp thêm một số

ý kiến nghiên cứu vẻ tiểu sử, quê quan, họ hang của Nguyễn Trung Trực

Nguyễn Trưng Trực qua một số te liệu của Pháp của Nguyễn Nghị trên

tạp chí Xưa vả nay số 50B.10/1998 Tác giả dé cập đến một số tư liệu của Pháp

viết vẻ Nguyễn Trung Trực — người đã từng gây ra cho họ nhiều ton thất nặng nẻ.

Chủ yếu là các tư liệu của Paul Vial và Alfred Sebreiner.

Tat cá các tải liệu kẻ trên chỉ có thể tham khảo dé nghiên cứu vẻ than thé

và sự nghiệp của anh hùng Nguyễn Trung Trực Còn về sự suy tôn, thờ phụng

cũng như lễ gid của Ong can phải trực tiếp đi thực tế địa phương để tìm hiểu Bởi

vì, chưa có nhiễu nguồn tài liệu thành văn nghiên cứu một cách chỉ tiết về hệ

thống dén thờ cũng như lễ hội Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang Day la một yêu

cầu, đồng thời là khó khăn mà các tác giả đi trước và bản thân cần làm để có

những đóng góp khoa học cho việc nghiên cứu lịch sử.

Tuy nhiên có thể kể đến hai quyển khái quát tiểu sử về đình Nguyễn

Trung Trực ở Rạch Giá và đình Nguyễn Trung Trực ở Tà Niên do Ban bảo vệ di tích đình ở hai nơi đỏ biên soạn Còn ở các đình khác thì không có những quyển

sách khái quát lịch sử đình như vậy.

Vẻ lễ hội Nguyễn Trung Trực thi thông tin trén mang Internet rất nhiềunhưng đó là những nguồn tải liệu muốn sử dụng phải chọn lọc,sắp xếp lại vả phải

đối chiều với thực tế lễ hội dién ra ở địa phương Kiên Giang

Ngoài ra có thé sir dụng những tài liệu do Sở văn hoá thông tin KiênGiang Ban tô chức lễ hội cung cấp về chương trinh lễ hội nhưng chủ yếu là phan hội Còn phần lễ thì phải trực tiếp đến đình thin Nguyễn Trung Trực tại KiênGiang đề nghiên cứu

T_— ——————>—>—>———— T-TF.————————xx-r-r-cr-rcrcr=

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 11

Bước đâu tìm hiểu anh hing Nguyễn Trung Trực và sur suy tôn Ông ở Kiên Giang

FETC?

Dựa vào các nguồn tải liệu tham khảo và qua quá trình đi thực tế địa

phương tác giả bước đâu nghiên cứu tiêu sử sự nghiệp vả sự suy tôn anh hùng

Nguyễn Trung Trực ở Kiên Giang.

IL Đỗi tượng và phạm vi nghiên cứu.

\ Đôi tượng nghiên cửu của luận van là tiêu sứ, sự nghiép va sự suy tôn

của nhân dân đôi với anh hùng dan tộc Nguyễn Trung Trực.

tv Pham vi nghiên cứu cúa luận văn lá tinh Kiên Giang va một số địa

danh có liên quan đến những nơi Nguyễn Trung Trực đã sống, chiến

dau cũng như những nơi có đỉnh thờ Ông như Long An, Sóc Trăng,

An Giang, Bạc Liều, Cả Mau

IV Phương pháp nghiên cứu.

Dé thực hiện dé tải này, tác gid đã sử dụng kết hợp các phương pháp:

Phương pháp lich sử duy vật biện chứng xem xét vấn dé nghiên cứu trong

bôi cảnh lịch sử dé tim ra được nội dung nào Ia sự thật lịch sử, nội dung nao làthin linh được bao bọc bởi lớp vỏ bọc truyền thuyết than bí.

Phương pháp tông hợp nhiều nguồn tải liệu thư tịch của Pháp, các tác giả

Việt Nam là những nhà sử học theo phương pháp luận Mácxit, hay các nhà sử

học miễn Nam dudi nhiêu góc độ khác.

Phương pháp đối chiếu, so sánh giữa các nguồn tư liệu, từ đó tiếp tục phân

tích rút ra nhận thức,

Phương pháp điền đã, nghiên cứu trên thực địa, thu thập tư liệu ngoài đến

các đi tích còn gặp gỡ nhân dân, phụ lão địa phương va sau đó lại so sánh đối

chiếu

Phương pháp liên ngành (khảo cổ học, dân tộc học, văn học, văn hóa

hoc )

Quá trình khai thác tư liệu và xây dựng bé cục được tiền hành như sau:

- Đọc tải liệu va công trình nghiên cửu theo định hướng vấn để cẩn

Bước dau tim hiéu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

———————SxzỶzỶ]F=c.F-rỶ-rFr-r-r-r-ỶïỶ-r-.-s.-ỶïỶïỶr-.ễỶễrễỶz.c—

- Tóm tắt nội dung tải liệu và sắp xếp theo những van dé can thiết

cho khóa luận.

- Viết dé cương

- Hoàn thành nội dung

V CẤu trúc đề tài

Phần mở dau

Phan nội dung:

Chương 1 Khải quát tinh Kiên Giang.

Chương Il Nguyễn Trung Trực va cuộc khởi nghĩa do Ông lãnh đạo

Chương Hl Sự suy tôn anh hùng dan tộc Nguyễn Trung Trực ở Kiên

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

PHAN NOI DUNG

Chương L Khái quát tinh Kiên Giang.

1 Lịch sử hình thành

Lich sử “khai son phá thạch " của dat Kiên Giang không thé không gắn

với nền văn hoá Oc Eo của dé quốc Phù Nam, cing không thé tách rời diễn trình

cát cứ vùng đất Nam Bộ của các đời chúa Nguyễn.

Ngày nay người ta thường gọi vùng đông bằng sông Cửu Long nói chung,

đặc biệt là tỉnh Kiên Giang, nơi tận cùng của phía Tây - Nam đắt nước là “vùng

đất mới” Do day là địa bàn mới được tộc người Việt đến khai hoang và thiết lậpkhu cư dan cudi thế ky XVII Thực ra, vùng dat nay đã có cư dân sinh sống từ rất

lâu, với những thành quả sáng tạo vĩ đại của họ là nén văn hoá Oc Eo nổi tiếng Căn cứ vào những ghi chép trong các thư tịch cỗ Trung Quốc thì vào khoảng thời

gian đầu công nguyên ở phía Nam của Lâm Ap (Champa), tương ứng với vùng

đất Nam Bộ ngày nay, đã xuất hiện một quốc gia có tên gọi là Phù Nam Vương

quốc Phù Nam là chủ nhân của nên văn hoá Oc Eo, tổn tại từ thé kỷ I - VII,

thịnh vượng và phát triển nhất vào thé ky III ~V Phủ Nam là một quốc gia ven

biển ma trung tâm là vùng Nam Bộ ngày nay của Việt Nam, cư dân chủ thé là

người Mã Lai - Da Đảo (chủ yếu) và người Môn Khmer Cảng thị Oc Eo - là bộ phận duyên hải của Vương quốc cổ Án Độ hoá Phù Nam, chính nó trở thành

trung tâm thu phát hang hoá và là nơi lưu giữ vật phẩm Đông, Tây Với những di

chỉ khảo cỗ quan trọng thuộc về văn hoá óc Eo đã được khảm phá trên vùng đất

Kiên Giang như: Nền Chùa, Cạnh Đền, Đá Ndi, Gidng Đá, Mốp Giăng (thuộc

các huyện Vĩnh Thuận, Tân Hiệp, Giồng Riéng, Hòn Dat) [45:91] Người ta phát

hiện ra nhiều di tích cư trú, kiến trúc, mộ táng, đường nước cổ Những thành thịnày nối với nhau bằng con kênh và cũng nối với kênh chỉnh chạy dọc miễn Tây

sông Hậu Như vậy qua các di chỉ kháo cô mà Malleret đã khai quật được năm

1944 có thể chứng minh vùng An Giang, Kiên Giang là trung tâm của Vươngquốc Phù Nam xưa kia

— me ễĂ_Ằ—ễ—_ễ

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 14

Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Sau một thời kỷ phát triển rực rỡ dé chế Phù Nam bat đâu quả trinh tan rãvào cuối thé kỷ VỊ Chân Lạp do người Kh'mer xây dựng, lúc bay giờ ở vùngtrung lưu sông Mê Kông la một thuộc quốc của Phù Nam Vào cuối thé kỷ VI,

dau thé ky VIL, nhân lúc Phù Nam suy yếu, Chân Lạp nhân cơ hội đã tắn công vả

chiếm lấy một phan lãnh thé Phù Nam ở vùng hạ lưu sông Mê Kông[45;57] Như

vậy từ chỗ là một vùng dat thuộc Phù Nam - một quốc gia độc lập và hùng

mạnh, sau năm 627 vùng dat Nam Bộ đã bị Chân Lạp đánh chiếm Nhưng vốn

đã quen với đời sống nông nghiệp nên họ lạ lẫm với môi trường biển đảo Trong

khi người Kh’mer mai mê với Angko rực rỡ vùng Biển Hỗ từ thé ky thứ IX đến

thể XV thi Thuỷ Chân Lạp bị hoang hoá dân Trong bỏi cảnh như vậy, Chân Lạp

hau như không có khả năng kiểm sót đối với vùng đất con ngập nước ở phíaNam vốn là địa phận của Vương quốc Phù Nam Trên thực tế, khả năng kiểm sét

và quản lý vùng dat này của vương triều Chân Lạp giảm sút dẫn

Từ khoảng thé kỷ thir XIII, người Khmer chỉ đến cư trú rải rác nhữngnhóm nhỏ trên những gò đất cao thuận tiện cho canh tác nông nghiệp Từ khoảng

thé ky XVI-XVII cu dân Việt ở Dang Trong (sau đó từ miền Trung miền Bắc)

vào phương Nam lập nghiệp ngày cảng đông.

Vùng đất Kiên Giang ngày nay trước kia là đất Mang Khảm, thuộc phủ

Sai Mat, nước Chân Lạp [52;48] Trước thé kỷ XVII, tuy vẫn còn hoang sơ và

rậm rạp, nhưng người Việt từ Thuận Hóa, Quảng Nam đã tới đây làm nhà sản,

đánh cá, cấy lúa nước sinh sống với người Án, người Đồ Ba (Java) trong cácđiểm dân cư thưa thớt ven biển, cửa sông Năm 1645, nhà Minh ở Trung Quốc bị

diệt vong nhiều sĩ phu, tướng than nhà Minh bỏ nước ra đi Thời ky nay, nhiềunhóm người Hoa đến Việt Nam ở Phổ Hiến, Thanh Hà, Hội An

Trong dong người Hoa ty nạn đó, có Mạc Cửu Ông sinh năm 1655 ở

huyện Hải Khang, phủ Lôi Châu, Quảng Đông Năm 1671, khi 17 tuổi, ông đã

củng gia quyền lên thuyén vượt biển xuống phía Nam khai hoang mở đất va pháttriển buôn ban.

Cuối thé ky XVII ving đất nay đã trở nên trủ phú Mạc Cửu đổi tên Mang

Kham thủnh Hà Tiên, lập thành 7 xa thôn [12:79] trên một vòng cung 500km

———_——`ỄẼ—._——————ee

Khóa Luận Tắt Nghiệp Trang 15

Bước đâu tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

quanh vịnh Thái Lan tới Cả Mau đó là: Hương Uc (tức Vũng Thơm Kampong

Som) Hà Tiên (Peam), Cần Bột (hay còn gọi là Can Một hay Kampốt), Giá Khé

(Rạch Gia), Ca Mau, Phú Quốc, Sai Mat (Sóc Mẹt-Tuk Mia) (27;70) Như vậy,

chỉ có 4 trung tâm là nằm trên đất nước Việt Nam hiện nay, và chỉ có Hà Tiên, Phủ Quốc va Rạch Giá thuộc tinh Kiên Giang ngày nay.

Thời ky nay, theo lệnh chúa Nguyễn, Lẻ thành hau Nguyễn Hữu Cảnh đã

cấ quân đi kính lý miễn Nam, Ông lập phủ Gia Dinh, gôm hai dính Tran Biên và

PHên Trin Còn vùng đất Hà Tiên vẫn thuộc vẻ Mạc Cửu Vua Cao Mién đãphòng cho Mạc Cửu chức Oknha (Oc nha) dé cai quản vùng đất này, Tuy nhiên,

do bị quân Xiêm La thường xuyên quấy nhiều mà Cao Mién không đủ sức mạnh quin sự để bảo vệ nên năm 1708 Mạc Cửu đã thân phục chúa Nguyễn Phúc Chu

dé được bảo hộ và vẫn được giữ nguyên các chức vụ Thang 8/1708 (Mậu Tý)

nz cử cận thần mang ngọc lụa đến Phú Xuân dâng biểu xưng than, xin được làm

Hi Tiên trưởng Chúa Nguyễn Phúc Chu, đã rất vui mừng đón nhận vùng đấtmei, liền chấp nhận và đặt là trắn Hà Tiên của Đại Việt và phong Mạc Cửu tướcCửu Ngọc Hau, chức Tổng binh “Maa thu tháng Tám năm Mậu Tý (1708) Mạc

Ciu sai thuộc hạ la Trương Câu, Lý Xá đệ biểu văn trần tình đến kinh đô Phú

Xuân để xin làm quan Chúa Nguyễn Phúc Chu sắc cho Mạc Cửu làm Tổng bình

trới Hà Tiên Citu lập dinh trại đôn trú ở đất Phương Thành, nhân dân qui tụ

ngiy một đông đảo hơn" [12:79]

Từ đó vùng đất này thuộc vẻ Việt Nam và có tên gọi là Hà Tiên Sau nay,

coi ông là Mạc Thiên Tích đã mở rộng thêm vùng đắt này Được sự che chở của

cha Nguyễn, Mạc Cửu không ngừng mở rộng đất dai va phát triển buôn bán.Nan 1724, ông lại dâng toàn bộ số đất khai phá được cho chúa Nguyễn Chúa

Ngiyễn đặt tên là đính Long Hỗ và cho Mạc Cửu làm Đô đốc cai quản

Năm 1736, Mạc Cứu mat, chia Nguyễn ban cho con ông là Mạc Thiên

Tứ(cũng gọi là Mạc Thiên Tích), tự là Sĩ Lân được kế nghiệp cha thăng lam

Khim sai Đô đốc tước Tông Đức hau cho phép mở lò đúc tiễn Từ đây MạcThén Tử không ngừng mở rộng đất đai tuyển lựa quân bình, dựng công thự, xây

Kha Luận Tốt Nghiệp Trang 16

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

ding đường sa, chợ quản mở cảng cho thương thuyền ngoại quốc vào buôn bán,

dai chúng qui ty đông đúc nhiều xã thôn được lập mới Ha Tiên trở thành một

throng cảng phén thịnh, có cửa khâu quốc tế, có cung điện Phương Thanh, đôn ld) Giang Thành, cỏ đội thủy quân ứng chiến dé bảo vệ thương thuyền qua lại

cag.

Thời Ninh Vuong Nguyễn Phúc Chu, đổi dinh Long Hồ thành tran Ha

Tin Quân đội của họ Mạc thường xuyên tuân hành mặt biển nên chúa Nguyễn

rất yên tâm vẻ tinh hình biên thay phía Nam Kinh tế Hà Tiên phát triển trong

gar 70 năm liên Hà Tiên buôn ban với Thuận, Quảng, Ma Lai, Xiém, Dd Bá,

Tring Hoa, Nhật Bản

Vẻ nội tri, Ha Tiên có Văn Miếu, thiết lập nghia học, thu hút thầy giỏi

khip bon phương dạy chit Hán, chữ Nôm cho cả con cháu dòng đõi họ Mạc lẫn

coi nhả nghèo Đặc biệt, Mạc Thiên Tứ có văn chương thơ phú phát triển nổi

bật thu hút nhân tài thơ văn từ nhiều miễn đất nước, cả Trung Hoa tham gia

xướng họa làm cho danh tiếng Hà Tiền vượt ra ngoài bờ cdi An Nam

Năm Dinh Sửu (1757) nước Chân Lạp có nội loạn, vương tôn là Nac Ông

Tôi chạy sang nương néu ở Hà Tiên, Mạc Thiên Tứ tâu lên, được chúa Nguyễn

phìng cho Nac Tôn làm vua Chân Lạp cho hộ tổng về nước Sau khi được

phing, Nac Tôn “dem đất năm phủ là Chan Sam, Sài Mat, Can Bột, Lĩnh Quỳnh

và Vũng Thơm dâng cho Mạc Thiên Tứ để tạ ơn Mạc Thiên Tit dâng đất dy lên

ch triểu đình ” [84:23], chúa Nguyễn hạ chỉ chuẩn cho đặt năm phủ ấy thuộc

vài tran Hà Tiên quản hat Sau đó đất rộng người đông Mạc Thiên Tứ cho lập

đạt Kiên Giang ở vùng Rạch Giá và đạo Long Xuyên ở vùng Cà Mau Mỗi nơi

đặtmột viên Quan đạo vả viên chức cai trị.

Nhưng tran Hà Tiên - tiền đồn Đại Việt cũng chịu nhiễu cuộc tan công của

quin Xiêm, quân Chân Lạp và bọn cướp biển Trong các năm 1767, 1769, 1770,

17'1 cướp biển và quân Xiêm liên tục tấn công cướp phá tran Hà Tiên Cuộc tấncôig đánh chiếm Hà Tiên năm 1771 của vua Xiêm - Trịnh Quốc Anh kéo dào 3

nin da lam cho Ha Tiên trở nên tiêu điều, không khôi phục được nữa Mac

T—————————

Kha Luận Tốt Nghiệp Trang 17

Bước déu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

~—~—=m>—————_—_———ễ

Thiên Tứ chạy giặc không muốn trở vẻ Ngoài khơi quần đảo Hải Tac nhiều toán

cướp biển hoành hảnh.

Từ năm Nhâm Thin (1772) đến năm Đính Mùi (1787) tran Hà Tiên bị

chiến tranh tản phá nặng nẻ, có lúc bị quần Tây Sơn chiếm đóng Trắn thành phải

đời tới đạo Tran Giang! thuộc dinh Vinh Trin Năm Mậu Thân (1778), sau khi khôi phục lại tran Hà Tiên, chúa Nguyễn Ánh đem hai đạo Kiên Giang va Long

Xuyên cho thuộc tran Vĩnh Thanh, vi Hà Tiên chưa sắp xếp lại được nền hành

chính Mãi đến năm Gia Long thứ 7 (1808), đặt hai huyện Kiên Giang và Long

Xuyên, nhưng vẫn do hai viên Quản đạo quản hạt Đến năm Gia Long thứ 9

(1810) nền hành chính ở Hà Tiên đã phục hồi, mới trả hai huyện lại cho Tran

quản lý.

Thời Minh Mạng, Hà Tiên được đổi thành tinh Hà Tiên, là một trong 6 tỉnh của Nam Kỳ Thời kỳ đầu Pháp xâm lược nước ta, Hả Tiên là địa bàn hoạt động của nghĩa quân Nguyễn Trung Trực, Đỗ Thừa Tự, Đỗ Thừa Long.

Năm 1876, Pháp chia Nam Kỳ thành 4 khu vực hành chính lớn, mỗi khu vực hành chính lại chia nhỏ thành các tiểu khu hay hạt tham biện (arrondissement administratif), tinh Hà Tiên cũ bị chia thành 2 hạt tham biện là Hà Tiên va Rạch Giá.

Từ ngày 1/1/1900 hai hạt tham biện Hà Tiên và Rạch Giá trở thành hai

tỉnh Hà Tiên và Rạch Giá.

Ngày 22/10/1956 chính quyền Sài Gòn hợp nhất hai tỉnh cũ Rạch Giá, Hà

Tiên thành tinh mới Kiên Giang Các lang đều gọi thống nhất là xã Tỉnh lị tại

Rạch Giá gồm 6 quận là Kiên Thành, Kiên Tân, Kiên Bình, Kiên An, Hà Tiên, Phú Quốc, 7 tổng 58 xã[84;25].

Ngày 13/6/1958 chia quận Kiên Bình lập thêm quận Kiên Hưng Ngày 12/2/1960 thành lập quận mới Kiên Long Ngày 31/5/1961 thành lập thêm quận mới Kiên Lương Ngay 8/4/1963 thanh lập tại phía Nam quận Kiên An một quận

mới Hiếu Lễ, nhưng đến ngày 20/3/1965 thì giải thể Cũng từ năm này vai trò

"Can Thơ ngày nay.

K hóa Luận Tốt Nghiệp Trang 18

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

— -r-s-s-sa-s srz-rx-ex=rzZzäzaZ> =s-sy-sy-s-=-= Ỷy yỶŸ-yỶŸ ỶŸỶễ.ờợ.sẳễỶẳ-an

cấp tổng không cần thiết nữa nên mặc nhién giải thể bằng cách không cử lại các

viên Cai tông va Pho tông.

Ngày 20/11/1970 cai biến xã Vinh Van Thanh va xa An Hòa thuộc quận

Kiên Thanh thành thị xã Rach Giá, đến ngày 7/6/1791 thi địa bản thị xã được

chia thành 6 khu phó.

Năm 1976 ba huyện Hà Tiên, Phú Quốc, Châu Thanh (năm 1971 được

nhập vào tỉnh Châu Hà) được giao lại cho tính Kiên Giang gồm có thị xã RạchGiá và các huyện Châu Thanh, Hà Tiên, Tân Hiệp, Gidng Riểng, Gò Quao, An

Biên Vinh Thuận Phú Quốc Ngày 14/11/1983 lập thêm huyện mới Kién Hai

bao gồm một số đảo trong vịnh Thái Lan Ngày 13/11/1986 chia huyện An Biênlập huyện mới An Minh Từ 1975 đến 1997 Hà Tiên là thị xã của tỉnh KiênGiang, năm 1997 thị xã Hà Tiên bị hạ cắp: phan nội thị trở thành thị tran huyện lị

huyện Ha Tiên của tỉnh Kiên Giang Ngày 8/7/1998 tái lập lại thị xã Ha Tiên.

Ngày 21/4/1999 huyện Hà Tiên đổi tên thành huyện Kiên Luong, với huyện |imới là thị tran Kiên Lương

Tính đến nay, tỉnh Kiên Giang có Thanh phố Rạch Giá (ngày 29/8/2005,

thị xã Rạch Giá được Bộ Xây Dựng công nhận là đô thị loại 3 trực thuộc tỉnh

Kiên Giang”), thị xã Hà Tiên, 10 huyện đất liền là: huyện Kiên Lương, huyệnHòn Dat, huyện Tân Hiệp, huyện Châu Thành, huyện Giỗng Riéng, huyện Go

Quao, huyện An Biên, huyện An Minh, huyện U Minh Thượng, huyện Vĩnh

Thuận; 2 huyện đảo là: huyện Kiên Hải, huyện Phú Quốc Trong đó, huyện Hòn

Dit có diện tích lớn nhất, huyện Kiên Hải có diện tích nhỏ nhất Tổng số đơn vị

hành chánh cấp xã là 142, trong đó có 15 phường, I2 thị tran va 115 xã [84;25]

IL Điều kiện tự nhiên và xã hội

H.1 Điều kiện tự nhiên.

Tinh Kiên Giang ngày nay do hai vùng đất Hà Tiên va Rạch Giá trước đây

sát nhập lại Kiên Giang là dai dat Mã cùng phia Tay Nam của Việt Nam, một

tước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung TYực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

tinh ven biển thuộc đồng bằng sông Cửu Long & miền Nam Việt Nam Trung tâm thh là thành phố Rạch Giá, cách thành phổ Hồ Chi Minh 250 km về phía Tây

Nam Lãnh thé bao gồm hai khu vực: đất liền và hai đảo.

Phần đất lién có diện tích 5.638 km”, nằm trong tọa độ từ 9°23'50"

-1#°32°30" vĩ Bắc và từ 1042640" - 10593240" kinh Đông Phía Bắc giáp

Cimpuchia, đường biên giới đài 56,8 km: phía Nam giáp tỉnh Bạc Liêu và tỉnh

Ci Mau; phía Tây giáp vịnh Thai Lan với đường bở biển dài 200 km: phía Đông

lân lượt tiếp giáp tỉnh An Giang, thành phố CẢn Thơ và tinh Hậu Giang

Phan hải đảo có diện tích khoảng 700 km’, nằm trong vịnh Thái Lan bao

gim hơn 100 hòn đảo lớn nhỏ, trong đó lớn nhất là đảo Phú Quốc và xa nhất làquản đảo Thỏ Chu, tập trung thành 5 quan đảo là: quân đảo Hải Tặc, quần đảo BàLia, quần đảo An Thới, quần đảo Nam Du và quần đảo Thổ Chu.

Trên đất liền, điểm cực Bắc của tỉnh là xã Tân Khánh Hoà, huyện Kiên

Lương Điểm cực Nam nằm ở xã Vinh Phong, huyện Vinh Thuận Điểm cực Tây

tạixã Mỹ Đức, thị xã Hà Tiên Điểm cực Đông nằm ở xã Hoa Lợi, huyện Gidng

Ring.

Nam ở tận cùng phía Tây Nam của đất nước tuy cách xa các trung tâm

kith tế lớn, nhưng lại rắt gan các nước trong khu vực Tỉnh có đường biên giới

trê bộ với Campuchia, có cửa ngõ ra biển Đông thông qua vịnh Thái Lan, có sân

ba: ở Rạch Giá và Phú Quốc Đây là những điều kiện thuận lợi cho việc mở rộng

gia lưu kinh tế với các nước trong khu vực, là cửa ngõ thông thương với các

nure bên ngoài của vùng đông bằng Sông Cửu Long.

Địa hình

Kiên Giang là tỉnh có địa hình đa dạng gồm: đồng bằng, đổi núi, sông rạch

và tải đảo, tạo nên sự tương phản giữa các vùng Địa hình phan đắt

Kiên Giang là tỉnh có địa hình đa dang gồm: đồng bằng, đổi núi và hải

đắc tạo nên sự tương phản giữa các vùng Địa hình phan đất lién Kiên Giang

tươig đối bằng phẳng, có hướng thấp dan từ phía đông - bắc (độ cao trung bình

từ 8m - 1,2m) xuống tây - nam (độ cao trung bình từ 0,2m - 0,4m) Phần đất

Kha Luận Tốt Nghiệp Trang 20

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

—_=_=EELLCEFEẼỲỶẳŸEAÝŸẼỄ ỄỶˆỄỄẼ ặẶ=&=EECCEẳ=EEEE>>- LL- FFFỲŸỶŸỶŸỶÏŸŸ

này luôn được bồi tụ qua nhiều thế kỷ Thểm lục địa được mở rộng ra bởi phù

sa của các nhánh sông Hau đưa về, mỗi năm lấn ra hiển trung bình khoảng 3m

có nơi đến 80m Vùng hải đảo Phú Quốc, Kiên Hải địa hình tương đối phức tạp

do nhiều đổi núi Vùng Hà Tiên, Kiên Lương có nhiều ngọn núi đọc bờ biển và trên các cánh đồng trũng thấp Riêng vùng An Biên, An Minh thuộc bán đảo

Cà Mau độ cao trung bình từ 0,2m - 0,4m, một sổ nơi có độ cao dưới 0 mét.

Đặc điểm địa hình này cùng với chế độ thủy triểu biển Tây chi phối rất lớn,

khả năng tiêu thoát úng về mùa mưa và bị ảnh hưởng của nước mặn xâm nhập nhất là vào các tháng cuối mùa khô, gây trở ngại không ít đến sản xuất và đời

sống dân cư Chính nhờ địa hình đặc biệt nên đã tạo cho Kiên Giang có những

nguồn tài nguyên thiên nhiên để khai thác làm nguyên liệu sản xuất một số

nghề thủ công mỹ nghệ lâu đời như: chế tác đổi mổi, chế tác đá huyền, chế

biến nước mắn, nặn đồ đất, dệt chiếu, dan dat

Vùng đồng bằng tập trung ở các huyện phía Nam của tỉnh như: huyện Tân

Hiệp, huyện Châu Thành, huyện Giồng Riéng huyện Gò Quao, huyện An Biên,

huyện An Minh, huyện Vinh Thuận, huyện U Minh Thượng do phù sa sông

Hậu bồi đắp, độ cao trung bình 0,2 - 0,4m so với mặt biển, có nhiều kênh rạch vàsôsg ngòi chảy qua Khu vực này chịu nhiều ảnh hưởng của chế độ thuỷ triều

biến Tây, nên thường xảy ra ngập úng vào mùa mưa va nhiễm mặn vào mùa khô,

gây khó khăn cho sản xuất và sinh hoạt của cư dân địa phương

Sông ngòi

Ba con sông lớn chảy trên địa bản tỉnh Kiên Giang là: sông Cái Lớn, sông

Cá Bé vả sông Giang Thành Ngoài ra, còn có hệ thống kênh rạch như: kênh

Vith Tế, kênh Hà Tiên - Rạch Giả, kênh Cái Sản, kênh Rạch Giá - Long Xuyên

kêth T3, kênh T4, kênh T5 có ý nghĩa rất quan trọng vẻ giao thông, thuỷ lợi vả

Chế độ thuỷ văn của tỉnh chịu tác động của hệ thống sông Cửu Long, mưa

va huỷ triều Mùa lũ thường xuất hiện tử tháng 7 - 11 hàng năm Tháng 10 là

_—_—————

Khua Luận Tốt Nghiệp Trang 21

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Do nằm ở vĩ độ thấp vả giáp biển nên Kiên Giang cỏ khi hậu nhiệt đới đại

dương đặc điểm chung là nóng âm va mưa nhiều theo mùa.

Mùa mưa bắt dau từ tháng § đến thang 11 Mùa khô từ tháng 12 đến tháng

4 năm sau, Nhìn chung, khí hậu ở Kiên Giang khá thuận lợi: ít thiên tai, không có

bão dé bộ trực tiếp, không giá rét, ảnh sáng và nhiệt độ đồi dao thuận lợi cho sinh

Rừng: Kiên Giang có nhiều rừng, tiêu biểu là đãy rừng rậm nhiệt đới ở

Vườn quốc gia Phú Quốc và rừng ngập mặn ven biên ở Vườn quốc gia U MinhThượng Rừng Phú Quốc phan lớn lả rừng nguyên sinh, độ che phủ hơn 80%, với

nhiều loài động thực vật quý hiếm Rừng U Minh Thượng cũng có nhiều loài

sinh vật quý hiểm được ghi trong sách đỏ Việt Nam và thể giới

Thuỷ sản: Kiên Giang có 200 km bờ biển với ngư trường khai thác trên63.000 kmỶ Vùng biển Tây Nam là một trong những ngư trường lớn của cả nước Theo điều tra của Viện nghiên cứu biển Việt Nam, trữ lượng tôm cá ở đây

ước tính khoảng 465.000 tan, khả năng cho phép khai thác lả trên 200.000 tắn.

Biển Kiên Giang là biển ấm, thêm lục địa thoải, không cỏ vực sâu, có nhiêu loàirong biển sinh sống, lại có nguồn lợi hữu cơ phong phú từ sông ngòi, kênh rạch,nên có nhiều loài thuỷ sản sinh song Các loài cá có trữ lượng lớn là: cơm, trích,

bạc má ngừ ngác, thu, chim Một số loài ngon như: kẽm, mú, nhdng thường

sống ở các ganh đá, rạn biển, phải ding câu đẻ bắt Một số loài cá lớn đi lẻ như:mập tịch, dao, lưỡi kiếm, đuối cúi có giá trị kinh tế cao Ngoài cá, biển KiênGiang còn có nhiều loài tôm như: rim, thé, him, mũ ni Tôm thường tập trung

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 22

Bưcc đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

————————T—E———„~——=Tï————————=

nhieu quanh các hon dao, nhất là đáo Phú Quốc Biển Kiên Giang cũng có nhiều loaithuy sản khác như: cua ghẹ sd, dc, đôi mỗi, rong biển

Theo thống kê sơ bộ của Tổng cục Thống kê, năm 2007 tỉnh Kiên Giang

có 1)3,500 ha diện tích mặt nước để nuôi tròng thuỷ sản Tỉnh có khả năng nuôi

cá rit lớn hình thức nuôi cỏ thể kết hợp trong ruộng lúa, trong rừng tram Vùngnước lợ ven biển cỏ điều kiện nuôi tôm.

Khoáng sản: Kiên Giang có nguồn khoảng sản dỗi dào Trên địa ban tỉnh

có kioang 152 diem quãng va mo cua 23 loại khoảng sản thuộc các nhỏm nhiênliệu, phi kim, kim loại Trong dé chủ yếu là khoáng sản phi kim phục vụ chongành sản xuất vật liệu xây đựng

So với các tỉnh khác thuộc khu vực đồng bằng Sông Cửu Long, Kiên

Giang có nhiều lợi thé vi được thiên nhiên ban tặng cho nhiều cảnh đẹp với địahình phong phú bao gom đông bing, núi rừng, sông rạch và biển đảo Nhận xét

về vẻ đẹp thiên nhiên ở Kiên Giang thi sĩ Đông Hỗ từng viết: “Ở đỏ, kỳ thú thaynhư gồm hau đủ hết; có một ít hang sáu động hiểm của Lạng Sơn; có mỘt it ngọn

đá chơi vơi giữa biển của Hạ Long: có một ít núi vôi của Ninh Binh; có một itthạch thất sơn môn của Huong Tích; có một it Tây Hồ: một ít Hương Giang Cómột it chùa chiền của Bac Ninh, một it lang tam của Thuận Hoá Có một it Dé

Son, Cita Tùng; mội it Nha Trang, Long Hảï"[45;12].

Thiên nhiên Kiên Giang đa dang, phong phú, giàu tiềm năng nhưng cũng

đầy khó khăn cho việc thích img cải tạo và chỉnh phục Điều đó lí giải cho sự

hoang vu của nó đến tận thé ki XIX Đỏ cũng là tiền dé cho Nguyễn Trung Trực

chuyển quân vé đây sau khi Pháp chiếm xong ba tinh miền Đông Nam bộ

LL.2 Xã hội.

Từ khi bắt tay chỉnh phục thiên nhiên, đấu tranh chếng áp bức bóc lột,chống ngoại xâm, cho đến ngảy nay vùng đất Kiên Giang có một lịch sử rất hào

hùng.

Ngược dòng thời gian khoảng 300 năm vẻ trước Kiên Giang là một vùng

rừng rậm sinh lay, hoang dai, hàu như vắng bóng người Thời ấy, các bậc tiềnnhân phải đạp rừng dé mở đường quây quản nhau dé chong thú dit, đoản kết,

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 23

Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

nương tựa nhau trong cuộc sống heo hút Với công cụ lao động thô sơ nhưng

bang tinh than lao động sang tạo va cần cù nhân dân Kiên Giang đã vượt quabao gian khổ từng bước cải tạo thiền nhiên khắc nghiệt ngày một trở nên hòa dịu

va trù phú Ngày nay những cánh đồng cỏ bay thẳng cánh những con kênh thing

tip, những đường sa quang đăng chính là do hang triệu triệu sức lao động nhọc

nhan của cha ông Và ở đó, không chỉ có mô hôi trí tuệ, ma còn có hàng vạn sinh

mệnh của biết bao thế hệ

Do phải “đổ mé hồi, sói nước mắt” dé xây dựng cuộc sống, nên lẽ di

nhiên nhân dân Kiên Giang vô cùng gắn bó tha thiết với qué hương Cảng yêu quê hương, họ càng kiên quyết chiến đấu và chiến thắng mọi kẻ thủ cướp đoạt

thành quả của minh Phải mat hàng ngàn năm lịch sử kiến tạo phức tạp, qua cácgiai đoạn biển tiến, biển lùi xâm thực và tích tụ pha sa cũng như là quá trình sụt

trồi bé mặt của địa hình, vùng dat Kiên Giang đã được hình thành song song với

sự xuất hiện của các tộc người chính Việt - Hoa - Kh’mer mang theo những

phong tục, tập quán, van hoá khác nhau, Tắt cả các yếu tố đó tiếp biến, hoa

quyện vao nhau trong quá trình “mang gươm mở cõi" đề hình thành nên tinh

cách người Kiên Giang bộc trực, chân tình nhưng cũng không kém phan phóng

khoáng.

Lả một quá trình không dải so với lịch sử của cả nước, nhưng đất Kiên

Giang đã trải qua biết bao thăng trằm lịch sử, còn lưu giữ lại nhiều công trìnhkiến trúc, di tích văn hóa, cách mạng với những chiến công hiển hach lừng lẫy

một thời Sau hàng ngàn năm hoang phế của nền văn hóa Óc Eo, sự có mặt của

cư dan người Việt đã làm thay đổi bộ mặt cảnh quan ở cù lao này Đó là công lao

là trí tuệ của nhiều thế hệ con người

Kiên Giang là một tỉnh cuối cùng phía Tây Nam tổ quốc Việt Nam, cộng

đồng cư dân Kiên Giang có vai trò rất quan trọng trong quá trình khai phá vùng

đất Tây Nam bộ Trong quá trình cộng cư, các din tộc Việt, Kh’mer và Hoa đã

chưng lưng dau cat khai thác thiên nhiên, xây dựng qué hương và tạo nên một sắcthái văn hóa riêng Ba tộc người chung sông trén cing một mảnh đất, lâu dan

Khéa Luận Tốt Nghiệp Trang 24

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ong ở Kiên Giang

hinh thành mối quan hệ va sự giao lưu về văn hóa, giao lưu về huyết thông sángtạo nên những giá trị lịch sử, văn hỏa đậm đả bản sắc dân tộc

Vào thé ky XIV, XV, Kiên Giang còn là một vùng hoang dja, mặc dầutrước đó đã từng tôn tại một cộng đồng cư dan mà dau vết của họ còn đẻ lại rải

rắc ở các di chỉ khảo cổ như Nền Chia (Tân Hội), Cạnh Đền (Vinh Thuận), Gộc

Xây (Hà Tiên) Người ta cho rằng đó là nén văn hóa Oc Eo thuộc vương quốcPhi Nam Có điều chắc chắn rằng đó là các dan tộc từng sinh sống trên địa banNam bộ hiện nay Có thể người Kh'mer bản địa là những cư dan có mặt rất sớm

ở Kiên Giang “Ho sống tập trung thành từng xóm gọi là phum hay sóc ở những

ving đất gỏ cao" [45:95] Gần như tat cả huyện xã nào cũng có người Kh'mer,

nhưng đông nhất là các huyện Kiên Lương, Châu Thành, Giồng Riêng, Gò Quao.Cing có thuyết cho rằng họ là người Chân Lạp tron tránh nạn tương tranh của

triều đình mà trôi nổi về sông trên đất Kiên Giang

Tộc người Hoa xuất hiện ở Kiên Giang khá sớm, nhưng rat ít Đó là bộ

phin người Hoa vào Hà Tiên sinh sống, mua bán củng thời với Mạc Cửu, họ

sống chủ yếu ở vùng ven biển Hà Tiên cùng với người Kh’mer, hau hết là người

Ha Triều Châu Đến vùng đất ven biển Hà Tiên, dài từ xã Mỹ Đức sang Thuận

Yé, xuống đến Bình An, chúng ta bắt gặp những người lai: Việt lai Hoa, Việt lai

KI mer, Hoa lai Khmer Dân địa phương hay gọi người Việt lai Hoa là "đầu ga

- dt vit", có lẽ khi cúng kiến, người Việt cúng ga, còn người Hoa thích cúng vịt

Người Hoa lai Khmer được gọi đùa là “dau dng Ta - dit ông Bon”, bởi tat ca

người Hoa đều thờ ông Bồn (Bốn Diu công), còn người Kh*mer thi rất tin tưởng

ôn: Tà [45:89] Có thể nói, một bộ phận rất lớn người Hoa đã bị Việt hóa do

quan hệ hôn nhân.

Kế đến là tộc người Việt Trong quyển "Chan Lạp phong thổ ký" của

Cha Đạt Quan thì từ thé ky thứ XV ông đã gặp cộng đồng người Việt có mặt ở

lưuvực sông Cửu Long Sau khi phủ Gia Định được thành lập (1668), chính sách

kha hoang của Chúa Nguyễn đã cho phép cư din ở xứ Dang Trong tiến vào

Nan sinh cơ lập nghiệp Chỉnh vi thé, có thé khang định rằng khi Mac Cửu thành lậpnẻn những trung tâm cư dan thi số người Việt đã có mặt khá đông đúc trên

————————kTETFTck FT FT FT F—FƑF FT

Kha Luận Tốt Nghiệp Trang 25

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

địa bản Kiến Giang Qua những cuộc biến động vẻ chính trị vào cuối thé kỷ

XVIII, đầu thể kỷ XIX, chủ yếu là cuộc tranh hùng của Tây Sơn và Chúa

Nguyễn, dân số Kiên Giang có tăng lên, nhưng cũng không nhiều lắm Khi thực

dân Pháp chiếm 3 tinh Miền Tây Nam Ky (1868), hai tinh Rạch Giá va Hà Tiên

chi có 30.181 người, ma người Việt chiếm đa số [45;89].

Từ khi thực dan Pháp đặt chân xâm lược lên đất nước ta, nhất là sau khichiếm được lục tình Nam kỳ, cũng giống như những nơi khác trong nước, xã hội

Kiên Giang đã bị phân hóa rõ rệt.

Các tang lớp nhân dân lao động va một số nho sĩ yêu nước chủ trương kháng chiến chồng Pháp đến củng ma cuộc khởi nghĩa của anh hùng Nguyễn

Trung Trực là điển hình Một số khác cam tâm làm tay sai cho giặc, phản bộiquyền lợi dân tộc Một số khác nữa thì bất lực, lui về vườn, sống dn dật hoặc

ding sgỏi bút để phản kháng

Tầng lớp tiểu tư sản công chức lúc này phát triển khá nhanh để phục vụ

cho b( máy chính quyền thực dân mới hình thành Một số con cái địa chủ, tư sản

được lọc hành dé làm quan, hoặc sau khi đi học ở Pháp, lấy quốc tịch Pháp để

trở thành “dan Tay, mang tên Tây, lai căng, mắt gốc "{45;120] chống lại nhân dân, đít nước mình Một số chức danh như cai tổng, bang biện, hội đồng, huyện

ham, phủ ham’ và 12 viên chức hội té trong từng xã được đặt ra, đó là một dip cho bm thực dân lẫn phong kiến mua quan bán chức, một số tên xu nịnh để códanh v, được lợi thé ra sức nhũng nhiễu nhân dán

Ngoài ra, một bộ phận nhỏ dân nghẻo vi quả cơ cực ban củng nên lưumanh lóa, cờ bạc, rượu chẻ, cuối cùng vào lính trở thành cai xếp, đội hoặc làmtay sai :ho địa chủ, tư sản Một số khác cam sống cuộc đời ở mướn, làm thuê

Tang lớp thương buôn tiểu chủ cũng được dịp kinh doanh phát tài Nhiều người tinh thường trước đây, nhờ tải khôn khéo, nhờ những thủ đoạn bóc lột tinh

vi, xảo quyệt, trở thánh những chủ nha máy, chủ chành lúa phần lớn là người

> Huyệt hàm, phủ ham: tên gọi danh nghĩa, tượng trưng chir không làm việc thiết

thực A có tiền mua chuộc bọn quan trên hay có công gì với chính quyền thực

dân thì lược thưởng “ham”.

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 26

Bước đâu tim hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

el

Hoa Có thé nói các chủ tiệm tạp hóa ở nông thon là nơi “hat máu” dân nghèo

Bọn hội tế từ hương cả, hương chú đến hương quản xã trưởng vả một số chức việc ở xóm ấp như chú ấp trưởng ấp hương tuân hương kiểm phó hương quản.

phỏ xã là những tên vừa áp bức dân lành bảng quyẻn lực hành chỉnh, vừa bóc

lột vẻ kinh tế, đồng thời cũng 1a bọn tay sai đắc lực ở cơ sở, có những tên trở

thành “cho sẵn” của thực dan Pháp.

Sau khi thực dân Pháp xâm lược vả thống trị nước ta, dủ có sự phân hóa

thé nào đi nữa thì các tang lớp, các giai cấp trong xã hội Việt Nam, ngoai mâu

thuẫn giai cấp, tất thay đều có chung một số phận là người dân nô lệ bị mat nước

và déu có chung một kẻ thù là bọn thực dân Pháp cướp nước Mâu thuẫn giữa

đân tộc Việt Nam, trong đó có nhân dân Kiên Giang với bọn xâm lược Pháp trở

thành đổi kháng một mắt một con Do vậy trong suốt quá trình thực dân Pháp

xâm lược va thông trị nước ta, toàn dân Kiên Giang đã liên tục vùng lên chống

giặc cứu nước.

Lịch sử Kiên Giang quả thật hào hùng Đó là do con người lao động Kiên

Giang với những đức tính có bản chất tốt đẹp chung của người dân Nam bộ như

yêu nước, anh đũng, kiên cường, bat khuất, cẩn cù, nhẫn nại, mến khách, hao

hiệp thủy chung, trọng nghĩa, khinh tài được hình thành và hun đút từ buổi

ban đầu, được phát huy mãi mãi, mỗi ngảy một phong phú hơn

Bắt nguồn từ tình yêu nước của cha ông mả người tiêu biểu Kiên Giang là

anh hùng Nguyễn Trung Trực, trải qua bao thế hệ, con người Kiên Giang vẫn

luôn đoàn kết gắn bó nhau trén mảnh đất quê hương, lập nên nhiều ki tích, gópphan cùng cả nước viết nên những trang sử vàng chói lọi của dân tộc Từ những

con người bình dj, chân chất đến từng con sông, cảnh đồng, ngọn núi, kể cả thân

cây, bụi cỏ trên khắp Kiên Giang, đâu đâu cũng đều in đậm khí chất ấy, cũng đều

có chiến công anh hùng Ai ai cũng có góp chút máu xương, công sức của mìnhcho nên độc lập dân tộc

Kiên Giang không những có những người con trung dũng, kiên cưởng lại

còn có được tài nguyên phong phú đông ruộng phi nhiêu, có rừng vàng biển bạc, vừa có hai đảo lại có núi đôi có nhiều khoáng sản qui trong lòng đất, nhiều danh

_—=============—=ễễẼỶŸẼỄŸỲŸŸiiÝŸIŸễễỗẳễ==——— 7

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 27

Bước đâu tìm hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

lam thang cảnh va di tích lịch sử nỗi tiếng Dong bào các dan tộc Việt Nam trên

đất Kiên Giang rất tự hào vì được sông trong một tỉnh có vị trí địa lý và điều kiện

tự nhiên đặc thủ thuận lợi cho sự phát triển gân gũi với các nước trong khu vực,

tạo điều kiện dễ đàng cho việc mở rộng các quan hệ bang giao và trao đổi kinhtế

Cộng đồng ba dân tộc Việt, Kh'mer và Hoa từ những nguồn gốc rất khác

nhau, nhưng đều có chung mục dich là xảy dựng một cuộc sống ẩm no, không có

áp bức, bóc lột cho nên ngoải việc lao động sản xuất mưu sinh, họ đã cùngchung lưng đấu tranh chống áp bức, chống ngoại xâm, nhất là từ những năm

1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam, phong trảo đấu tranh giành độc lập dan tộc rồi kháng chiến chống thực dan, dé quốc xâm lược, cộngđồng ba din tộc này đã đoàn kết một lòng theo Đảng đánh đuổi quân thù Hôm

nay, ba dan tộc Việt, Kh’mer và Hoa lại cảng đoàn kết chung tay xây dựng quê

hương Kiên Giang ngày cảng giàu dep

————_—_—_—————_—_—_—_— _

Khóa Lun Tốt Nghiệp Trang 28

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

_—>———=e————e————>—e——mmvkvc—xcrxrc=

Chương H Nguyễn Trung Trực và cuộc khởi nghĩa do Ông lãnh đạo.

1 Gia pha

Tải liệu nay trích trong phan tham luận của ba Nguyễn Thị Mỹ Thu,

nguyên Giám đốc Bảo tàng Kiên Giang đăng trong cuốn “Nguyén Trung Trực

-than thé và swe nghiệp ” do Bao tàng Kiên giang xuất bản năm 1989, tr 202-206

ĐỜI THỨI

Sống ở xóm Ludi, xã Vĩnh Hội huyện Phù Cát, tinh Binh Định

Anh: Nguyễn Văn Đạo

Em: Nguyễn Văn Trung

ĐỜI THỨII

Chi có cha mẹ Nguyễn Trung Trực di chuyển vao Nam, sinh sống tại làng

Bình Nhựt, huyện Bến Lức, tỉnh Long An

Gồm:

> Theo Tông Chị Bình Nhựi (Long An)

1 Nguyễn Văn Đạo:

- Vg: không rd họ tên

- Con: 4 trai, | gái:

Nguyễn Văn Ngợi

Nguyễn Văn Tường Nguyễn Văn Phụng

Nguyễn Văn Quới

Nguyễn Thị Chính

2 Nguyễn Van Trung:

Không rõ gia cảnh

> Theo Tông Chỉ Tân Thuan (Cà Mau)

1 Nguyễn Văn Dao:

- Vợ: không rõ họ tên.

Con: 3 trai:

Nguyễn Văn Trường

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 29

Buce dau tìm hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

————_$_$_$_£_£_{_—<—K—K—K—K—K—K—K—K—K§_———————————————

Nguyễn Trung Thăng

Người con út (không rõ họ tên).

2 Nguyễn Văn Trung

Không rõ gia cảnh.

ĐỜI THỨ II

> Theo Tông Chi Binh Nhut (Long An)

1 Nguyễn Văn Negi:

- Vo: Lương Thi Bay.

- Con: 4 gai, 3 trai:

Ba Hai: không rõ họ tên và gia cảnh

Ba Ba: không rd họ tén và gia cánh

Bà Tư: không rõ họ tên và gia cảnh

Bà Năm: không rõ họ tên và gia cảnh

Nguyễn Văn Thi Nguyễn Văn Sơn (chết yêu)

Nguyễn Văn Deo

2 — Nguyễn Văn Tương:

Không ro gia cảnh.

3 Nguyễn Văn Phụng

- Vg: không rõ họ tên.

- Con: | trai, | gai:

Nguyễn Van Chon (Lịch)

Nguyén Thi Dat

4 — Nguyễn Văn Quới

Không rõ gia cảnh

5 Nguyễn Thị Chính

Không rõ gia cảnh

> Theo Tông Chi Tân Thuận (Cà Mau)

1 | Nguyễn Văn Trường:

| eee?

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 30

Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực va sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

$$ LLL LESS

- Vo: không rõ họ tên.

- Con: 4 trai;

Nguyễn Văn Hòa

Nguyễn Văn Thi

Nguyễn Văn Lễ Nguyễn Văn Tang

tà Nguyễn Trung Thăng

- Vg: không rd họ tẻn.

- Con: 4 trai, 4 gai:

Nguyễn Trung Trực Nguyễn Thị Khuê

Nguyễn Thị Thiểu Nguyễn Công Khanh Nguyễn Thành Luông

Nguyễn Thị Đạt

Nguyễn Thị Đào

Nguyễn Văn Thơ.

3 Người con trai Út:

- Vg: không rõ họ tên.

- Con:2 gái

Nguyễn Thị VúNguyễn Thị Lành

Ghi chú: Nhìn qua hai bảng tông chi của đời thứ III, chúng ta nhận thấy

có những chỗ trùng lặp như sau:

- Nguyễn Văn Thi con của ông Negi (Bình Nhựt) và Nguyễn Văn Thi con

của ông Trường (Tân Thuận) chỉ là một người mả thôi.

- Nguyễn Văn Chon con của ỏng Nguyễn Van Phụng (Binh Nhựt) và Nguyễn Trung Trực con của ông Nguyễn Trung Thăng (Tân Thuận) cũng chỉ là

mot người.

".———————£è£ ——————

Khóa Luận Tot Nghiệp Trang 31

Bước đầu tim hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

— {_— _ _ ——————— FkF TTTexeSễ———==e—=—=———¬

Đến đời thứ III tông chi Tản Thuận cho chúng ta thêm phan thắc mắc la

ông Nguyễn Trung Thang (hay Nguyễn Cao Thăng) có người con trai cả là

Nguyễn Trung Trực, ngoài ra không còn tên nao khác nữa Nhung theo truyềnkhâu của các kì lão ở Long An đều xác nhận Nguyễn Trung Trực lúc mới sanh,

cha mẹ đặt tén là Chon, lớn đổi tên là Lịch Va lại trong Quốc sir quán triều

Nguyễn có ghi sắc phong Quản Lịch chức Thành Thủ úy

* ĐỜI THỨIV

> Chỉ Của Ông Ngợi

1 Ba Hai, bà Ba, bà Tu, bả Năm

Không rõ gia cảnh.

2 Nguyễn Văn Thi:

- Vg: Nguyễn Thị Vay.

- Con: 2 trai:

Nguyễn Văn Tri.

Nguyễn Văn Đậu

3 Nguyễn Văn Sơn: chết yếu

4 Nguyễn Văn Deo

Không rõ gia cảnh.

> Chỉ Của Ông Tường:

Không rõ gia cảnh.

> Chỉ Của Ông Phụng:

I Nguyén Văn Chon (Lịch)

- Vg: không rõ họ tên Nhưng theo truyền khẩu thì vợ tên LêKim Định.

- Con: không có tên.

Cả hai đều chết ở Phú Quốc.

Bước đâu tìm hiéu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

>» Chỉ Của Ong Trường

1 Nguyễn Văn Hoa

- Vợ: không rõ họ tên.

- Con: | trai

Nguyễn Văn Quân.

2 Nguyễn Văn Thi

Không rõ gia cảnh.

3 Nguyễn Văn Lễ

- Vg: không rõ họ tên

- Con: 2 trai, Ì gái

Nguyễn Văn TiếnNguyễn Thị Tới Nguyễn Thị Có

4 Nguyễn Văn Táng.

- Vg: không rõ họ tên.

- Con: 3 trai

Nguyễn Văn Ngọc Nguyễn Văn Trớt

Nguyễn Văn Lust.

> Chỉ Của Ông Thăng

Bước đâu tìm hiéu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Cả hai déu chết ở Phú Quốc

2 Nguyễn Thị Khuẻ

Không rõ gia cành

3 Nguyễn Thị Thiểu Không rõ gia cảnh

4 Nguyễn Công Khanh

Có 3 đời vợ

- Vợ cả; không rd họ tên.

+ Con: 1 gái, 1 trai

Nguyễn Văn Quản.

Nguyễn Thị Thơm.

Vợ hai: không rõ họ tên.

+ Con: | trai

Nguyễn Văn Diệp.

- Vg ba: không rõ gia cảnh.

5 Nguyễn Thành Luông: có 3 vợ

- Vo cả: Lê Thị Giảu.

+ Con: 2 trai

Nguyễn Thành Nguyên Nguyễn Thành Truyện.

- _ Vợ hai: Nguyễn Thị Gương

+ Con: 10 trai 1 gái

Nguyễn Văn NhậtNguyễn Văn NhiềuNguyễn Văn Thanh

Nguyễn Văn Nhan Nguyễn Văn Danh Nguyễn Văn Nhân Nguyễn Văn Ngỡi

Nguyễn Văn Hường

—— -—>——————

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 34

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Nguyễn Văn Minh Nguyễn Văn Tiên Nguyễn Thị Vang

- Vg ba: không rõ gia cảnh.

- Con: 1 trai, 4 gái

Nguyễn Văn Phước Nguyễn Thị Lừa

Nguyễn Thị Lộc

Nguyễn Thị ĐăngNguyễn Thị Đỗ

> Chỉ Của Người Trai Ut

Phan Tan Lung

Phan Tan Cang.

——ềễ>>——————+

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 35

Bước dau tìm hiểu anh hùng Nguyễn Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Ghị chú: đời thử [V không có sự trùng lập họ tên ở hai tông chí nữa,

Nhưng có điều khác biệt về số lượng con va chau.

Nhìn qua bảng tông chỉ kẻ trén, dat ra nhiều nghỉ vấn vẻ sự quan hệ giữa

hai déng họ Tân Thuận va Binh Nhựt Nhưng khi kiểm nghiệm vả so sánh lại

phần mé ma Ong bà cha mẹ, anh em thi mới có được vai li giải va khẳng định hai

dong họ này có cùng chung huyết thống, cùng chung tô tiên,

a Tại nghĩa trang Binh Nhựt - Long An

Có: mộ dng ba nội và mô em gái thứ 6.

Không có: mộ cha mẹ vả mộ Nguyễn Trung Trực

Hiện nay đo ông Tran Văn Mới chim nom, săn sóc [69:18]

b Tại nghĩa trang Tan Thuận — Cà Mau:

Có: mộ cha mẹ và 6 anh chị em.

Không có mộ ông ba nội, mộ em gái thir 6 và mộ Nguyễn Trung Trực.

Hiện nay phần m6 ma nay do ông Nguyễn Van Đỗ và Nguyễn Văn

Phát trông nom, săn sóc [68; I8).

Nguyễn Văn Trương (chết yéu)

Nguyễn Văn Hưng

Bước đầu tìm hiểu anh hùng Nguyên Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

- Con: 2 trai | gái

Nguyễn Văn Lang

Nguyễn Thị Tây Nguyễn Văn Khái (Cứng)

> Chỉ Con Của Bà Đạt

1 Dao Thị Xuân Không rõ gia cảnh

2 Đào Thi Tế

- Vợ: không rd họ tẻn

- Con: 2 trai Đào Văn Hiệu

Đảo Văn Kiểm

> Chỉ Con Của Ông Hòa

Nguyễn Văn Quân

- Vợ: không rõ họ tẻn.

- Con: 4 trai

Nguyễn Văn Qui

Nguyễn Văn Hợi Nguyễn Văn Kế

Nguyễn Văn Chỉnh

> Chỉ Con Của Ông Khanh (đời vợ thứ hai)

1 Nguyễn Văn Diệp

- Vg: không rõ họ tên.

- Con: | trai

Nguyễn Văn Tú

> Chỉ Con Của Ông Luông ( đời vợ cả)

Nguyễn Thanh Truyện

Bước dau tim hiểu anh hùng Nguyén Trung Trực và sự suy tôn Ông ở Kiên Giang

Nguyễn Thị Sử (hiện ba đang sống tại phường6 - thị xã Ca

Ghi chú: đời thứ V cũng chỉ khác biệt vẻ số lượng con chau

KET LUÁN: Nhìn chung qua hai tông chỉ Bình Nhựt và Tân Thuận còn thiếu sót quá nhiều về mặt hộ tịch Da số biết tên cha ma không biết tên mẹ, biết tên chồng mả không biết tên vợ hoặc ngược lại, nhưng lại biết tên con Điềunày rất khó cho những người tìm hiểu lịch sử Nhưng chúng ta cũng nên thông

cảm vi sở di có hiện tượng như vậy: một là do trình độ dân trí và quan điểm sống, hai là đo hoàn cảnh lịch sử nước ta lúc bấy giờ Đó là hai lí do chính làm cho các

gia pha đều có mặt thiếu sót Riêng gia pha Nguyễn Trung Trực có phan khép kinnhiều hơn Bởi:

Về lí lịch: lúc bấy giờ việc thiết lập hộ tịch trong nhân dan còn lơ là, lỏng

lẽo Nếu có quan tâm cũng chỉ có ở kinh đô, thành thị, quận huyện đối với nhữngthành phần quan chức, phú nông, phú hộ còn đối với nhân dân lao động ởnhững vùng làng mạc hẻo lánh, họ không quan tâm lắm, mà chỉ chú trọng về đời

sống kinh tế thiết thực Suốt ngày họ chỉ cam cụi với ruộng đồng, ao vườn ma

Bói cảnh lịch sử: Việt Nam rơi vảo cảnh chiến tranh xâm lược của bọn

Pháp Chúng quyết chiếm nước ta làm thuộc địa nên tìm cách tiêu diệt những

lãnh tụ yêu nước Anh hùng dân tộc Nguyễn Trung Trực là một trong những

—Ƒ————— EEE

Khóa Luận Tốt Nghiệp Trang 38