Đề tài nghiên cứu chính sách của trung quốc Đối với vấn Đề Đài loan kể từ Đại hội 20 tới nay

MỞ ĐẦUCâu hỏi nghiên cứu: Kể từ sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 20 đến năm 2024, các chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan được triển khai như thế nào?. Với việc

BỘ NGOẠI GIAO HỌC VIỆN NGOẠI GIAO KHOA CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ VÀ NGOẠI GIAO

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU: CHÍNH SÁCH CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ ĐÀI LOAN KỂ TỪ ĐẠI HỘI 20

TỚI NAY

Lớp : PPNCKHQHQT-QHQT50.3_LT

Sinh viên: Phan Huy Quang

MSSV: QHQT50C11522

Giảng viên hướng dẫn: TS Lê Thị Ngọc Hân, TS Hoàng Thị Hạnh Trang Năm học : 2024 - 2025

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan 7

1.1 Cơ sở lý luận 7

1.1.1 Các khái niệm 7

1.1.2 Vấn đề Đài Loan dưới góc nhìn của một số dòng lý thuyết quan hệ quốc tế 7

1.2 Cơ sở thực tiễn 9

1.2.1 Bản chất và nguyên nhân dẫn đến vấn đề Đài Loan 9

1.2.2 Đài Loan trong tính toán lợi ích của Trung Quốc 10

Chương 2: Nội dung và thực tiễn triển khai chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan từ sau Đại hội 20 đến 2024 11

2.1 Các nguyên tắc, nội dung trong chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan 11

2.2 Thực tiễn triển khai chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan từ sau Đại hội 20 đến năm 2024 13

2.2.1 Lĩnh vực chính trị - ngoại giao 13

2.2.2 Lĩnh vực kinh tế 14

2.2.3 Lĩnh vực quân sự - quốc phòng 15

2.2.4 Lĩnh vực tư tưởng 16

Chương 3: Đánh giá quá trình triển khai chính sách của Trung Quốc về vấn đề Đài Loan từ sau Đại hội 20 đến năm 2024 và dự báo chính sách tới 2027 17

3.1 Đánh giá quá trình triển khai chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan từ sau Đại hội 20 đến năm 2024 17

3.1.1 Thành công, hạn chế của chính sách 17

3.1.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới quá trình triển khai chính sách 17

3.1.3 Tác động của chính sách tới tình hình khu vực 18

3.1.4 Tác động của chính sách đối với Việt na 18

3.2 Dự báo chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan đến năm 2027 và hàm ý chính sách cho Việt Nam 18

3.2.1 Triển vọng chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan đến năm 202 18

3.2.2 Hàm ý chính sách cho Việt Na 19

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

MỞ ĐẦU

Câu hỏi nghiên cứu: Kể từ sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 20 đến năm 2024,

các chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan được triển khai như thế nào?

Giả thuyết:

1) Các chính sách của Trung Quốc chủ yếu tập trung vào sức mạnh cứng như kinh tế và quân sự, được triển khai một cách quyết liệt và cứng rắn nhằm cô lập và tạo sức ép lên Đài Loan

2) Các chính sách của Trung Quốc chủ yếu tập trung vào sức mạnh mềm như ngoại giao và văn hoá, được triển khai một cách ôn hoà nhằm xây dựng lòng tin đối với người dân Đài Loan và tranh thủ sự ủng hộ quốc tế

3) Các chính sách của Trung Quốc kết hợp cả sức mạnh cứng lẫn sức mạnh mềm, được triển khai một cách đồng bộ trên nhiều phương diện với những tính toán cẩn thận

1 Lý do chọn đề tài

Vấn đề Đài Loan từ lâu đã là một vấn đề phức tạp, khó giải quyết, ảnh hưởng không chỉ đến quan hệ 2 bờ eo biển Đài Loan mà còn tác động tới an ninh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương cũng như quan hệ Mỹ - Trung Việc thống nhất Đài Loan không chỉ đem lại các lợi ích về kinh tế

và địa chính trị, mà còn phục vụ cho giấc mơ “phục hưng Trung Hoa” Chính vì vậy, các chính sách về vấn đề Đài Loan luôn chiếm một vai trò đặc biệt quan trọng trong chính sách tổng thể nói chung và chính sách đối ngoại nói riêng của Trung Quốc

So với thời kỳ “giấu mình chờ thời” của Đặng Tiểu Bình, các chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan dưới thời Tập Cận Bình ngày càng thể hiện lập trường cứng rắn hơn và quyết đoán hơn trong việc khẳng định chủ quyền đối với Đài Loan Các chính sách này không chỉ phản ánh khát vọng thống nhất mà còn thể hiện chiến lược nâng cao vị thế quốc tế và cạnh tranh vị trí quốc gia đứng đầu với Mỹ, bất chấp những thách thức, căng thẳng và bất ổn mà nó có thể mang lại Với việc hoàn thành mục tiêu “xã hội khá giả” vào năm 2021, Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XX (Đại hội 20) đã đề ra các đường lối chiến lược trong giai đoạn mới của Trung Quốc như tăng cường vai trò quân sự và an ninh quốc gia cũng như một chiến lược đối ngoại quyết đoán hơn, báo hiệu những thay đổi trong chính sách với Đài Loan

Việt Nam vừa là một nước láng giềng kề cận với Trung Quốc, vừa có quan hệ thương mại với Đài Loan, đồng thời nằm trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương chịu tác động bởi cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung Vậy nên việc triển khai những chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan sẽ ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp tới lợi ích cũng như an ninh quốc gia của Việt Nam

Với những lý do trên, việc nghiên cứu chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan

từ sau Đại hội 20 đến nay (2024) là rất cấp thiết và mang tính thời sự Việc hiểu rõ nội hàm cũng như quá trình triển khai của những chính sách này sẽ là cơ sở quan trọng để dự báo quan hệ Trung Quốc - Đài Loan, tình hình khu vực và thế giới cũng như đưa ra các hàm ý chính sách nhằm cho Việt Nam

2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu

Các nghiên cứu đã được thực hiện:

Lịch sử của vấn đề Đài Loan được phân tích khá toàn diện trong bài nghiên cứu “Quan hệ ngoại giao Mỹ - Trung Quốc về vấn đề địa vị pháp lý của Đài Loan trong thập niên 70 thế kỷ XX”

của tác giả Nguyễn Thế Hồng và Trương Công Vĩnh Khanh được đăng trên Tạp chí khoa học và Công nghệ Đại học Duy Tân, năm 2022 Trong bài nghiên cứu của mình, các tác giả đã đưa ra

những luận điểm khá chi tiết về nguồn gốc của vấn đề Đài Loan dưới góc độ lịch sử và góc độ pháp lý, trong đó bao gồm cả quá trình đàm phán giữa Mỹ và Trung Quốc về vấn đề Đài Loan Ngoài ra bài nghiên cứu cũng phân tích lập trường của Mỹ và Trung Quốc về địa vị pháp lý và lợi ích của Đài Loan cũng như phân tích các nguyên nhân làm thay đổi lập trường của Mỹ những năm

1970, từ công nhận chính quyền Đài Loan sang “hậu thuẫn nhưng không công nhận”

Cuốn sách “Giấc mơ Trung Quốc -Tư duy nước lớn và định vị chiến lược trong Thời đại hậu Mỹ” (2011) của cựu đại tá quân đội Nhân dân Trung Hoa Lưu Minh Phúc đã phân tích về chiến lược dài hạn của Trung Quốc nhằm “phục hưng dân tộc” Theo đó, tác giả nhận định rằng việc vươn lên vị trí đứng đầu thế giới không chỉ là mục tiêu mà còn là nghĩa vụ Trung Quốc, và việc thống nhất Đài Loan là nhiệm vụ lịch sử quan trọng cũng như một phần không thể tách rời của

“Giấc mơ Trung Hoa” Ngoài ra, tác giả cũng chỉ ra tính tất yếu của sự can thiệp từ Mỹ, và phân tích các chính sách về kinh tế và quân sự nhằm ngăn cản sự can thiệp này

Trong bài nghiên cứu “Chiến lược thống nhất Đài Loan của Trung Quốc và những ảnh hưởng

tới khu vực” đăng trên Tạp chí Nghiên cứu chiến lược năm 2023, tác giả Thi Thi đã phân tích các

lợi ích chiến lược của Đài Loan về mặt kinh tế cũng như địa chính trị, từ đó đi tới giải thích và phân tích các chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan Bên cạnh đó, tác giả cũng phân tích về ảnh hưởng của nhân tố Mỹ đối với quan hệ 2 bờ eo biển Đài Loan cũng như đưa ra dự đoán về những ảnh hưởng của chính sách này lên khu vực và Việt Nam

Cuốn sách “Taiwan and China: Fitful Embrace”(2017) của Lowell Dittmer phân tích về vấn

đề Đài Loan khá toàn diện Ngoài việc phân tích các vấn đề pháp lý liên quan tới chủ quyền Đài Loan và mối quan hệ 2 bờ, tác giả đã đặt trọng tâm vào việc phân tích chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan qua các khía cạnh kinh tế, chính trị - ngoại giao và quân sự, trong đó dành hẳn 1 chương lớn để bàn về chính sách cô lập Đài Loan dưới thời Tập Cận Bình Ngoài ra, Dittmer còn đưa ra các nhận định về triển vọng của vấn đề Đài Loan trong tương lai

Bài nghiên cứu “Tác động của chính sách ‘một quốc gia, hai chế độ’ tới quan hệ giữa hai bờ

eo biển Đài Loan” được đăng trên Tạp chí của Viện nghiên cứu Đông Bắc Á năm 2024 của tác giả

Hoàng Đức Hải tập trung đi sâu vào giải pháp chính trị mà Trung Quốc theo đuổi trong vấn đề Đài Loan Từ việc phân tích tầm quan trọng của Đài Loan, tác giả chỉ ra quyết tâm của Trung Quốc trong việc thống nhất hòn đảo này thông qua giải pháp “Một quốc gia, hai chế độ”, đồng thời phân tích phản ứng của người dân Đài Loan đối với đề xuất này

Khoảng trống nghiên cứu:

Nhìn chung, các nghiên cứu đã được thực hiện về vấn đề Đài Loan đều có những giá trị học thuật và thực tiễn Những nghiên cứu này đã đi sâu vào phân tích vấn đề pháp lý và chủ quyền của Đài Loan, từ đó làm sáng tỏ được tính phức tạp của vấn đề Những nghiên cứu này cũng phân tích khá toàn diện lợi ích chiến lược của Đài Loan từ kinh tế tới địa chính trị, từ đó chỉ ra tính cần thiết

và tất yếu của Trung Quốc trong việc thống nhất Chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan cũng được nhìn nhận dưới nhiều góc độ khác nhau, trên nhiều phương diện và lĩnh vực Bên cạnh đó, vai trò của Mỹ và thái độ của người dân Đài Loan cũng được phân tích sâu sắc như những nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới chính sách của Trung Quốc

Tuy nhiên, những nghiên cứu này vẫn chưa hệ thống hoá được chính sách của Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình, đặc biệt là trong giai đoạn kể từ sau Đại hội 20, một cách toàn diện và đầy

đủ Chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan hoặc là được nghiên cứu trong các giai đoạn trước 2022, hoặc là được nghiên cứu như 1 phần của chính sách lớn hơn, hoặc là chỉ tập trung vào một hay một vài lĩnh vực nhất định Các nghiên cứu này cũng đang tập trung nhiều vào vấn đề lý luận hơn là thực tiễn triển khai, đồng thời chưa đề cập đến các chính sách trên lĩnh vực tư tưởng như tuyên truyền hay giáo dục

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu: Phân tích và làm rõ thực tiễn triển khai các chính sách của Trung

Quốc đối với vấn đề Đài Loan kể từ sau Đại hội 20 (2022) đến nay (2024), từ đó đưa ra các đánh giá, dự báo chính sách và hàm ý chính sách cho Việt Nam

Nhiệm vụ nghiên cứu: (1) Phân tích và làm rõ mục tiêu, nội dung chính sách trên (2) Phân

tích và làm rõ quá trình triển khai chính sách trên (3) Đánh giá về hiệu quả, tác động tới khu vực

và thế giới của chính sách trên (4) Đưa ra dự báo về triển vọng chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan trong thời gian tới - đến năm 2027, từ đó đưa ra hàm ý chính sách cho Việt Nam

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan kể từ sau Đại hội 20 tới năm 2024

Phạm vi nghiên cứu:

● Phạm vi địa lý: Trung Quốc và Đài Loan, mở rộng ra các khu vực chịu ảnh hưởng xung quanh bao gồm: Biển Hoa Đông, Biển Đông, Đông Nam Á, châu Á - Thái Bình Dương

● Phạm vi thời gian: từ sau Đại Hội 20 Đảng Cộng Sản Trung Quốc (22/10/2022) tới 2024

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích nội dung: Trong bài nghiên cứu này, tác giả sẽ phân tích nội dung

của các tài liệu sơ cấp như văn kiện ngoại giao, văn kiện Đảng, Sách trắng về Đài Loan của Trung Quốc năm 2022, Báo cáo chính trị của Tổng bí thư Tập Cận Bình và Nghị quyết của Đại Hội 20 Đảng Cộng Sản Trung Quốc, cũng như phân tích diễn ngôn các phát ngôn của lãnh đạo, quan chức ngoại giao trong các sự kiện liên quan đến vấn đề Đài Loan, hay các tuyên bố chung giữa lãnh đạo Trung Quốc với một hoặc nhiều nước khác có đề cập tới lập trường về vấn đề Đài Loan Thông qua những phân tích trên, tác giả hướng tới việc làm rõ nội hàm chính sách cũng như hàm ý của chủ thể ban hành, chủ thể phát ngôn

Phương pháp phân tích - tổng hợp: Trong bài nghiên cứu này, tác giả sẽ thu thập các tài

liệu thứ cấp như các cuộc phỏng vấn, trao đổi, tọa đàm, hội thảo của nghiên cứu sinh với các chuyên gia, cán bộ lão thành trong và ngoài nước về vấn đề Đài Loan, các công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề Đài Loan, về chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan của học giả Việt Nam và nước ngoài, các nguồn thông tin từ các trang mạng chính thức của chính phủ, các tổ chức quốc tế đáng tin cậy về các sự kiện liên quan tới Đài Loan Qua đó, làm rõ các nội dung chính sách, nhân tố tác động đến chính sách, các mục tiêu, nguyên tắc, cách tiếp cận, công cụ triển khai

và hướng triển khai chính sách, cũng như có cơ sở để đánh giá quá trình triển khai đó

6 Bố cục bài nghiên cứu

Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan: Chương này sẽ sử dụng các dòng lý thuyết chính trong quan hệ quốc tế như chủ nghĩa hiện

thực, tự do, kiến tạo nhằm phân tích định hướng chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan Bên cạnh đó, chương 1 sẽ đưa ra các cơ sở thực tiễn để hoạch định chính sách như lịch sử vấn đề Đài Loan, lợi ích chiến lược của Đài Loan hay

Chương 2 Nội dung và thực tiễn triển khai chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan từ sau Đại hội 20 đến 2024: Chương này sẽ đi sâu vào phân tích các nội dung, luận

điểm chính trong chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan được đưa ra kể từ sau Đại hội 20,

và phân tích thực tiễn triển khai những chính sách này thông qua các sự kiện tiêu biểu theo các lĩnh vực như chính trị - ngoại giao, kinh tế, quân sự, tư tưởng

Chương 3 Đánh giá quá trình triển khai chính sách của Trung Quốc về vấn đề Đài Loan từ sau Đại hội 20 đến 2024 và dự báo chính sách tới 2027: Chương 3 sẽ đánh giá về quá

trình triển khai các chính sách, bao gồm có hiệu quả, thuận lợi, khó khăn cũng như các tác động của chính sách đối với khu vực, quốc tế Bên cạnh đó, chương 3 cũng sẽ dự đoán triển vọng của chính sách tới năm 2027, đồng thời đưa ra các kiến nghị chính sách cho Việt Nam trong vấn đề Đài Loan

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề Đài Loan

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Các khái niệm

Đại hội 20: Đại hội 20 là tên gọi ngắn gọn cho Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ

20, diễn ra từ 16-22/10/2022 Các kỳ Đại hội được tổ chức 5 năm 1 lần, là một sự kiện chính trị quan trọng của nhằm bầu ra đội ngũ lãnh đạo, tổng kết nhiệm kỳ và đề ra định hướng tương lai

Vùng nhận diện phòng không (ADIZ): ADIZ là vùng bầu trời do một quốc gia hoặc vùng

lãnh thổ tự ấn định ra và bắt buộc mọi máy bay xâm nhập vùng này phải chịu sự kiểm soát của quốc gia, vùng lãnh thổ đó, bao gồm việc nhận dạng hay xác định vị trí

1.1.2 Vấn đề Đài Loan dưới góc nhìn của một số dòng lý thuyết quan hệ quốc tế

Chủ nghĩa hiện thực

Chủ nghĩa hiện thực là dòng lý thuyết chú trọng tới quyền lực, lợi ích quốc gia, sức mạnh quân sự cũng như sự cạnh tranh trong một môi trường quốc tế vô chính phủ Theo chủ nghĩa hiện thực, các quốc gia là duy lý và vị kỷ, vậy nên các chính sách được đưa ra đều sẽ nhằm mục tiêu tối

đa hoá lợi ích và quyền lực, từ đó đảm bảo an ninh và sự tồn vong

Đối với Trung Quốc, việc thống nhất Đài Loan không chỉ là sự toàn vẹn lãnh thổ, mà còn là

sự đảm bảo an ninh tốt nhất Điều này không chỉ giúp tăng cường sức mạnh của Trung Quốc mà còn làm suy yếu khả năng kiểm soát khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ, từ đó khiến nước này không còn có thể kiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc Chính vì tầm quan trọng của Đài Loan, nên lập trường của Trung Quốc đối với vấn đề này sẽ không thay đổi, và việc thống nhất với Đài Loan là một phần không thể thiếu trong chiến lược cạnh tranh Mỹ - Trung

Chủ nghĩa hiện thực cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của sức mạnh quân sự trong việc đảm bảo an ninh cũng như cạnh tranh quyền lực Các chính sách tăng cường sức mạnh quốc phòng của Trung Quốc trong những năm gần đây không chỉ nhằm chuẩn bị cho việc thống nhất Đài Loan thông qua giải pháp quân sự, mà còn nhằm răn đe các bên khác không được can thiệp vào vấn đề Đài Loan cũng như là một quá trình không thể thiếu trong cạnh tranh chiến lược với Mỹ Mặc dù thống nhất hoà bình mới là ưu tiên hàng đầu cho việc giải quyết vấn đề Đài Loan, nhưng Trung Quốc cũng không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực

Chủ nghĩa tự do

Chủ nghĩa tự do nhấn mạnh các yếu tố về lợi ích kinh tế, về sự phụ thuộc lẫn nhau cũng như vai trò của các thể chế quốc tế trong việc tăng cường hợp tác và bảo vệ quyền lợi nước nhỏ

Lý thuyết về sự phụ thuộc kinh tế chỉ ra rằng nếu như xung đột giữa Trung Quốc với Đài Loan nổ ra, Trung Quốc sẽ không chỉ tổn hại lợi ích kinh tế trong mối quan hệ thương mại với Đài Loan, mà còn do các lệnh trừng phạt và cấm vận (mà Mỹ và phương Tây sẽ đưa ra) Do cái giá phải trả nếu để xảy ra xung đột là quá cao, nên các chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan hướng tới việc duy trì sự ổn định và ưu tiên giải pháp hoà bình

Sự tồn tại của các thể chế quốc tế mà cả Trung Quốc và Đài Loan đều là thành viên như WTO, APEC sẽ giúp gia tăng hợp tác, đối thoại, đồng thời hạn chế khả năng xảy ra chiến tranh Tuy nhiên việc tham gia các tổ chức này sẽ làm tăng vai trò của Đài Loan như một chủ thể quốc gia, từ đó lý giải tại sao Trung Quốc lại đang có những chính sách cô lập ngoại giao Đài Loan cũng như phản đối nước này gia nhập các tổ chức quốc tế

Chủ nghĩa kiến tạo

Chủ nghĩa kiến tạo tập trung vào yếu tố bản sắc, coi đây là thành tố chủ chốt ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của quốc gia Bản sắc quốc gia không chỉ phản ánh những giá trị mà quốc gia

đó tự nhận thức về chính mình, mà còn phải là những giá trị được cộng đồng quốc tế công nhận

Trong quá trình trỗi dậy, Trung Quốc đã và đang nỗ lực xây dựng hình ảnh một cường quốc

có trách nhiệm, "đáng tin cậy, đáng mến, đáng tôn trọng", hòa bình và phát triển Trong “Giấc mơ Trung Hoa”, Lưu Minh Phúc đã khẳng định Trung Quốc sẽ không trỗi dậy thông qua bá quyền hay chinh phục như Anh và Mỹ, mà qua vai trò dẫn dắt văn minh nhân loại Tinh thần này được Tổng

Bí thư Tập Cận Bình nhấn mạnh trong báo cáo toàn văn tại Đại hội 20, khi liên tục nhắc tới trách nhiệm của Trung Quốc trong việc “thúc đẩy hòa bình thế giới và phát triển nhân loại.”

Mục tiêu xây dựng bản sắc Trung Hoa hòa bình và có trách nhiệm sẽ tác động sâu sắc đến chính sách của Trung Quốc đối với Đài Loan Các hành động quân sự hay một cuộc chiến tranh để thống nhất Đài Loan sẽ đi ngược lại với hình ảnh mà Trung Quốc đang cố gắng xây dựng, thay vào

đó phản ánh một Trung Quốc hiếu chiến, không tuân thủ luật pháp quốc tế và dễ gây lo ngại Chính vì vậy, Trung Quốc luôn coi phương châm “Thống nhất hòa bình, một quốc gia hai chế độ”

là phương thức tốt nhất nhằm giải quyết vấn đề Đài Loan Tuy nhiên ở chiều ngược lại, Trung Quốc cũng đang cố gắng nội bộ hoá vấn đề Đài Loan để có thể thực hiện một chiến dịch quân sự nhằm “dập tắt thế lực phản loạn muốn ly khai” mà không ảnh hưởng đến hình ảnh quốc gia

Các chính sách tuyên truyền và tư tưởng được Trung Quốc liên tục thực hiện những năm gần đây cũng có thể được lý giải thông qua lý thuyết chủ nghĩa kiến tạo diễn ngôn Theo chủ nghĩa kiến tạo diễn ngôn, thực tại là chủ quan và có thể thay đổi khi nhận thức của con người thay đổi,

mà nhận thức của con người lại chịu tác động bởi ngôn ngữ Vậy nên, việc lặp đi lặp lại các thông điệp tuyên truyền có thể giúp định hình 1 thực tại mà Đài Loan là một phần của Trung Quốc, và không một thế lực bên ngoài nào có quyền can thiệp

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Bản chất và nguyên nhân dẫn đến vấn đề Đài Loan

Căn cứ vào các tư liệu lịch sử, người Trung Quốc đã bắt đầu định cư ở quần đảo Bành Hồ thuộc khu vực Đài Loan từ thời Tống Trong giai đoạn sau, quyền kiểm soát Đài Loan liên tục bị thay đổi, từ thực dân Hà Lan (nửa đầu thế kỷ thứ 17), nhà Minh (kể từ 1662), nhà Thanh (1683) trước khi phải nhượng lại cho phát - xít Nhật theo Điều ước Mã Quan (1895) Tuy nhiên sau khi chiến tranh thế giới thứ 2 kết thúc, Nhật Bản đầu hàng vô điều kiện và phải thực thi các điều khoản nêu trong Tuyên bố chung Potsdam, trong đó có phần về Tuyên ngôn Cairo (1943) nêu rõ: “phần lãnh thổ của Trung Quốc do Nhật cướp được như Mãn Châu, Đài Loan, Bành Hồ… đều trả về cho Trung Quốc” Như vậy từ góc độ lịch sử, chủ quyền của Đài Loan thuộc về Trung Quốc

Tuy nhiên điểm phức tạp nằm ở chỗ chính quyền đại diện cho Trung Quốc tham gia quá trình đàm phán trong và sau chiến tranh là chính quyền Trung Hoa Dân Quốc (ROC) Vậy nhưng sau thất bại trong cuộc nội chiến với Đảng Cộng sản Trung Quốc năm 1949, Quốc dân Đảng (KMT) của Tưởng Giới Thạch đã phải rút lui ra đảo Đài Loan Điều này đã dẫn tới tình trạng 1 quốc gia, 2 chính quyền, trong đó CHND Trung Hoa của Đảng Cộng sản quản lý toàn bộ Trung Quốc đại lục, nhưng chủ quyền đối với Đài Loan và địa vị pháp lý của Trung Quốc trên trường quốc tế lại thuộc

về ROC Sau năm 1950, ROC vẫn tiếp tục là đại diện của Trung Hoa tại Liên Hợp Quốc, đồng thời nhận được sự bảo đảm an ninh từ Mỹ

Đến thập niên 1970, các thay đổi trong quan hệ Xô - Mỹ - Trung cũng như tình hình chiến sự tại Đông Dương đã dẫn đến việc Mỹ thoả hiệp với CHND Trung Hoa về vấn đề Đài Loan Năm

1971, Nghị quyết số 2758 chính thức công nhận CHND Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện cho Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc, đồng nghĩa với việc Đài Loan bị loại khỏi Liên Hợp Quốc và dần bị cô lập trên trường quốc tế Năm 1972, trong Thông cáo Thượng Hải, Mỹ đã công nhận nguyên tắc "một Trung Quốc," khẳng định rằng Đài Loan là một phần của Trung Quốc

và cam kết rút dần lực lượng quân đội khỏi Đài Loan Tuy nhiên vấn đề pháp lý Đài Loan chưa được giải quyết và chính quyền tại đây vẫn tiếp tục nhận được sự bảo đảm an ninh từ Mỹ thông qua Đạo luật quan hệ với Đài Loan (TRA)

Kể từ đó tới nay, Đài Loan vẫn duy trì một hệ thống chính trị độc lập, có chính phủ, quân đội

và nền kinh tế riêng biệt nhưng không tuyên bố độc lập cũng như không được nhiều quốc gia trên thế giới công nhận Về phần Trung Quốc, nước này coi Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời, theo nguyên tắc "Một Trung Quốc", và coi các hành động ủng hộ hay công nhận độc lập của Đài Loan trên trường quốc tế là sự can thiệp vào công việc nội bộ của Trung Quốc Tuy nhiên các nỗ lực nhằm thống nhất Đài Loan vẫn đang gặp nhiều trở ngại, do sự không nguyện ý của phần lớn người dân Đài Loan cũng như sự hiện diện của Mỹ trong khu vực

1.2.2 Đài Loan trong tính toán lợi ích của Trung Quốc

Xét từ góc độ lợi ích, Đài Loan có tầm quan trọng đặt biệt đối với Trung Quốc, không chỉ giúp củng cố sức mạnh quốc gia giai đoạn hiện tại mà còn trong chiến lược phát triển dài hạn

Thứ nhất, Đài Loan có vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng Nằm ở vị trí mà phía Nam giáp Biển Đông, phía Tây giáp Thái Bình Dương, phía Bắc giáp Biển Hoa Đông, Đài Loan là một cửa ngõ quan trọng cho các tuyến đường giao thông huyết mạch kết nối Hàn Quốc, Nhật Bản với khu vực Đông Nam Á Chính vì vậy, việc thống nhất Đài Loan sẽ giúp Trung Quốc nắm quyền kiểm soát các tuyến bay và vận chuyển hàng hóa trên biển từ Hàn Quốc, Nhật Bản đến Đông Nam

Á và ngược lại, cũng như làm bàn đạp cho chính sách bành trướng ở Biển Đông của Trung Quốc

Về mặt quân sự, Đài Loan có thể đóng vai trò như một tuyến phòng ngự từ xa bảo vệ cho Trung Quốc khỏi các mối đe dọa từ phía Nam và Đông Nam, đồng thời việc thu hồi Đài Loan sẽ cắt đứt

“chiến lược chuỗi đảo” của Mỹ - một mối đe dọa an ninh thường trực và kìm hãm sự phát triển và ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu vực

Thứ hai, Đài Loan có nền kinh tế rất phát triển Đài Loan đi theo mô hình tư bản chủ nghĩa,

là một trong 4 “con rồng châu Á” bên cạnh Nhật Bản, Hàn Quốc và Hồng Kông Năm 2019, Đài Loan đứng thứ 17 về kim ngạch xuất khẩu quốc tế; năm 2022, GDP bình quân đầu người đạt hơn 25.000 USD, với tổng GDP đạt hơn 600 tỷ USD.1 Quan trọng hơn, Đài Loan sở hữu nền công nghiệp chip bán dẫn vượt trội và dẫn đầu thế giới, khi sản xuất hơn 60% chất bán dẫn của thế giới

và 90% chất bán dẫn loại cao cấp nhất Việc thống nhất với Đài Loan không chỉ giúp nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng vượt bậc, mà còn tạo bước tiến nhảy vọt cho các ngành điện tử, vi mạch, máy tính, trí tuệ nhân tạo, từ đó tạo lợi thế trong cuộc cạnh tranh thương mại và công nghệ với Mỹ

Thứ ba, việc thành công thu hồi lại Đài Loan sẽ giúp nâng cao vị thế và uy tín quốc gia của Trung Quốc Việc giải quyết vấn đề chia cắt đã tồn tại hơn 7 thập kỷ sẽ giúp tăng cường tính đoàn kết trong nước, đồng thời là một sự phô diễn sức mạnh của Trung Quốc đối với các quốc gia trong khu vực Bên cạnh đó, việc tăng cường quyền kiểm soát đối với các vùng biển xung quanh cũng như giảm thiểu sức ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực sẽ giúp nâng cao vị thế của Trung Quốc ở châu Á Ngoài ra, Mỹ cũng sẽ mất một con bài quan trọng trong chiến lược kiềm chế Trung Quốc, khiến cho Trung Quốc có nhiều không gian để trỗi dậy hơn, đồng thời cũng bớt e ngại Mỹ trong các vấn đề quốc tế