Tiểu luận môn kinh tế chính trị mác lênin vấn Đề lao Động và tiền lương tại việt nam hiện nay

MỞ ĐẦU Tiền lương là một yếu tố quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người lao động và sự phát triển của nền kinh tế.. Đây là lý do

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA KHOA HỌC CHÍNH TRỊ VÀ NHÂN VĂN

TIỂU LUẬN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC-LÊNIN

VẤN ĐỀ LAO ĐỘNG VÀ TIỀN LƯƠNG TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY

Họ tên SV: Nguyễn Phương Thảo

Mã SV: 2312770059

SBD: 49

Lớp: TRIH115(23242)2.12

Giảng viên giảng dạy: TS Vũ Thị Quế Anh

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU………3

NỘI DUNG I Cơ sở lý luận về tiền lương……… …………5

1 Khái niệm và vai trò của tiền lương………5

2 Các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương……….5

3 Các lý thuyết về tiền lương……… 6

4 Chức năng và vai trò của tiền lương trong nền kinh tế……… ……… 6

II Thực trạng tiền lương tại Việt Nam hiện nay……… ………7

1 Tình hình tiền lương tối thiểu……… ……… 7

2 Sự chênh lệch tiền lương giữa các ngành nghề……… ………8

3 Ảnh hưởng của tiền lương đến đời sống người lao động……… ………….8

4 Chính sách của nhà nước về tiền lương……… ………9

III Đánh giá và giải pháp……… 10

1 Đánh giá chung về thực trạng tiền lương……… ………10

2 Giải pháp và kiến nghị……… 11

KẾT LUẬN……… ………12

MỞ ĐẦU

Tiền lương là một yếu tố quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống của người lao động và sự phát triển của nền kinh tế Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đang chuyển đổi và phát triển nhanh chóng, thực trạng tiền lương cũng đang trải qua nhiều thay đổi đáng kể Các chính sách về tiền lương, từ quy định mức lương tối thiểu đến các biện pháp tăng lương, đều có tác động lớn đến cả người lao động và doanh nghiệp Tuy nhiên, bên cạnh những bước tiến nhất định, vấn đề chênh lệch tiền lương giữa các ngành nghề, khu vực

và tình trạng bất bình đẳng trong tiền lương vẫn tồn tại và là những thách thức lớn Đây là lý do

đề tài về thực trạng tiền lương tại Việt Nam hiện nay được lựa chọn, nhằm phân tích sâu sắc và đánh giá các khía cạnh của vấn đề, từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm cải thiện chính sách tiền lương, góp phần nâng cao đời sống người lao động và thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội

Mục tiêu của tiểu luận này là phân tích và đánh giá thực trạng tiền lương tại Việt Nam hiện nay Đầu tiên, tiểu luận sẽ làm rõ khái niệm và vai trò của tiền lương trong nền kinh tế, cùng với các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương Tiếp theo, tiểu luận sẽ tập trung vào việc phân tích tình hình tiền lương tối thiểu, sự chênh lệch tiền lương giữa các ngành nghề và khu vực, cũng như ảnh hưởng của tiền lương đến đời sống người lao động Qua đó, chúng ta sẽ có cái nhìn toàn diện về thực trạng tiền lương hiện nay, đồng thời nhận diện được các vấn đề còn tồn tại Cuối cùng, tiểu luận sẽ đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm cải thiện chính sách tiền lương, đảm bảo quyền lợi cho người lao động và góp phần vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam

Để đạt được các mục tiêu này, tiểu luận sử dụng một loạt các phương pháp nghiên cứu Trước hết là phương pháp thu thập dữ liệu từ các nguồn tài liệu, báo cáo, nghiên cứu liên quan đến tiền lương tại Việt Nam, bao gồm cả các báo cáo của các tổ chức quốc tế và trong nước Tiếp theo là phương pháp phân tích và tổng hợp, giúp phân tích các dữ liệu thu thập được, tổng hợp và đánh giá thực trạng tiền lương từ nhiều góc độ khác nhau Phương pháp so sánh cũng được sử dụng

để so sánh tiền lương giữa các ngành nghề, khu vực và so sánh tiền lương tại Việt Nam với các quốc gia khác, nhằm rút ra các nhận định và kiến nghị có giá trị Cuối cùng, phương pháp phỏng

vấn và khảo sát sẽ được tiến hành đối với một số người lao động và chuyên gia kinh tế để thu thập ý kiến và đánh giá về thực trạng tiền lương

Thông qua các phương pháp nghiên cứu trên, tiểu luận sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện và sâu sắc về thực trạng tiền lương tại Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị cụ thể nhằm cải thiện chính sách tiền lương, nâng cao đời sống người lao động và thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội bền vững

NỘI DUNG

I Cơ sở lý luận về tiền lương

Tiền lương là một khái niệm cơ bản và quan trọng trong kinh tế học, có vai trò then chốt trong việc đảm bảo đời sống của người lao động và điều tiết các hoạt động kinh tế Để hiểu rõ thực trạng tiền lương tại Việt Nam, trước hết cần làm rõ các khái niệm cơ bản, vai trò và các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương

1 Khái niệm và vai trò của tiền lương

Tiền lương là khoản thù lao mà người sử dụng lao động trả cho người lao động căn cứ trên thỏa thuận lao động, được xác định bằng số tiền cụ thể cho một công việc hay dịch vụ nhất định Theo lý thuyết kinh tế, tiền lương không chỉ là nguồn thu nhập chính của người lao động mà còn

là công cụ kích thích sản xuất và nâng cao năng suất lao động Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, tiền lương phản ánh giá trị sức lao động và được coi là yếu tố quyết định đến chất lượng cuộc sống của người lao động Ngoài ra, tiền lương còn đóng vai trò điều tiết lực lượng lao động giữa các ngành, khu vực và thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững

2 Các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương

Tiền lương chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, có thể chia thành các nhóm chính sau:

Yếu tố kinh tế: Bao gồm tình hình kinh tế vĩ mô, mức độ phát triển kinh tế, cung cầu lao động,

và năng suất lao động Khi nền kinh tế phát triển, năng suất lao động tăng lên, doanh nghiệp có khả năng chi trả lương cao hơn Ngược lại, trong thời kỳ suy thoái kinh tế, tiền lương có thể bị giảm hoặc bị kìm hãm

Yếu tố xã hội: Gồm các yếu tố như trình độ học vấn, kỹ năng chuyên môn, kinh nghiệm làm

việc của người lao động Người lao động có trình độ học vấn cao, kỹ năng chuyên môn tốt và kinh nghiệm làm việc phong phú thường được trả lương cao hơn

Yếu tố pháp lý: Các quy định pháp luật về lao động, chính sách tiền lương của nhà nước, mức

lương tối thiểu do nhà nước quy định Những quy định này tạo ra khung pháp lý bảo vệ quyền lợi của người lao động, đảm bảo mức sống tối thiểu cho họ

Yếu tố ngành nghề và khu vực: Mức lương có sự chênh lệch đáng kể giữa các ngành nghề và

khu vực Các ngành có nhu cầu lao động cao, đặc biệt là các ngành công nghệ cao, tài chính, thường có mức lương cao hơn so với các ngành nông nghiệp, dịch vụ Khu vực đô thị, đặc biệt

là các thành phố lớn, thường có mức lương cao hơn so với khu vực nông thôn

3 Các lý thuyết về tiền lương

Để hiểu sâu hơn về tiền lương, cần xem xét các lý thuyết kinh tế nổi bật như:

Lý thuyết tiền lương cổ điển: Theo lý thuyết này, tiền lương được xác định bởi cung cầu lao

động trên thị trường Trong dài hạn, thị trường lao động sẽ đạt đến trạng thái cân bằng khi tiền lương bằng với giá trị sức lao động

Lý thuyết tiền lương của Keynes: Keynes cho rằng tiền lương danh nghĩa có xu hướng cứng

nhắc và không linh hoạt Do đó, trong ngắn hạn, tiền lương danh nghĩa khó giảm dù có thất nghiệp, dẫn đến tồn tại sự mất cân bằng trên thị trường lao động

Lý thuyết tiền lương hiệu quả: Lý thuyết này cho rằng các doanh nghiệp có thể trả lương cao

hơn mức cân bằng thị trường để tăng năng suất lao động, giảm chi phí giám sát, và giảm tỷ lệ thay đổi nhân sự

4 Chức năng và vai trò của tiền lương trong nền kinh tế

Tiền lương có ba chức năng chính trong nền kinh tế:

Chức năng phân phối: Tiền lương phân phối thu nhập trong xã hội, xác định mức sống của các

tầng lớp lao động

Chức năng kích thích: Tiền lương là công cụ kích thích, động viên người lao động nâng cao

năng suất và hiệu quả làm việc

Chức năng điều tiết: Tiền lương điều tiết lao động giữa các ngành nghề, khu vực, đảm bảo sự

cân bằng và phát triển hài hòa của nền kinh tế

Như vậy, hiểu rõ cơ sở lý luận về tiền lương là nền tảng quan trọng để phân tích và đánh giá thực trạng tiền lương tại Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp và kiến nghị phù hợp

II Thực trạng tiền lương tại Việt Nam hiện nay

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc cải thiện chính sách tiền lương nhằm nâng cao đời sống người lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế Tuy nhiên, thực trạng tiền lương tại Việt Nam vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, từ mức lương tối thiểu, sự chênh lệch giữa các ngành nghề và khu vực, đến tác động của tiền lương đối với đời sống người lao động

1 Tình hình tiền lương tối thiểu

Mức lương tối thiểu tại Việt Nam được quy định bởi Nhà nước và được điều chỉnh hàng năm để phản ánh mức sống cơ bản của người lao động Theo Nghị định 38/2022/NĐ-CP, từ ngày 1 tháng 7 năm 2022, mức lương tối thiểu vùng đã được điều chỉnh tăng thêm từ 180.000 đến 260.000 đồng, tùy thuộc vào từng vùng, cụ thể:

• Vùng I: 4.680.000 đồng/tháng

• Vùng II: 4.160.000 đồng/tháng

• Vùng III: 3.640.000 đồng/tháng

• Vùng IV: 3.250.000 đồng/tháng

Mặc dù đã có sự gia tăng qua các năm, nhưng mức lương tối thiểu vẫn thấp hơn mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ Theo báo cáo của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam năm 2023, để đáp ứng nhu cầu sống cơ bản, mức sống tối thiểu của người lao động tại vùng I

phải đạt ít nhất 6.000.000 đồng/tháng Điều này dẫn đến tình trạng nhiều lao động phải làm thêm giờ hoặc tìm kiếm các công việc phụ để đủ trang trải cuộc sống

2 Sự chênh lệch tiền lương giữa các ngành nghề và khu vực

Một vấn đề nổi bật trong thực trạng tiền lương tại Việt Nam là sự chênh lệch đáng kể giữa các ngành nghề và khu vực Các ngành công nghiệp, công nghệ thông tin, tài chính, và bất động sản thường có mức lương cao hơn so với các ngành nông nghiệp, dịch vụ và sản xuất Theo số liệu của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội năm 2023, mức lương trung bình hàng tháng của một

số ngành nghề tiêu biểu như sau:

• Công nghệ thông tin: 20.000.000 đồng

• Tài chính - ngân hàng: 18.000.000 đồng

• Sản xuất: 10.000.000 đồng

• Nông nghiệp: 7.000.000 đồng

Sự chênh lệch tiền lương cũng hiện hữu rõ rệt giữa các khu vực địa lý Các thành phố lớn như

Hà Nội, TP Hồ Chí Minh có mức lương trung bình cao hơn nhiều so với các vùng nông thôn và các tỉnh miền núi Chẳng hạn, mức lương trung bình ở TP Hồ Chí Minh là khoảng 13.000.000 đồng/tháng, trong khi ở các tỉnh miền núi phía Bắc chỉ đạt khoảng 6.000.000 đồng/tháng Điều này phản ánh sự phát triển kinh tế không đồng đều giữa các khu vực và dẫn đến tình trạng di cư lao động từ nông thôn ra thành thị để tìm kiếm việc làm với mức lương cao hơn

3 Ảnh hưởng của tiền lương đến đời sống người lao động

Tiền lương đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động Mức lương thấp thường khiến người lao động gặp khó khăn trong việc trang trải các chi phí sinh hoạt hàng ngày, từ ăn uống, nhà ở, đến chăm sóc y tế và giáo dục Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và tinh thần của người lao động mà còn làm giảm hiệu suất làm việc và

sự hài lòng trong công việc

Theo khảo sát của Viện Công nhân và Công đoàn năm 2023, khoảng 30% lao động tại các khu công nghiệp cho biết họ phải làm thêm giờ để đủ sống, và 50% trong số này gặp khó khăn trong việc chi trả các chi phí sinh hoạt cơ bản Tình trạng căng thẳng và mệt mỏi do làm việc quá sức cũng dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp và các vấn đề sức khỏe tâm lý cao

4 Các chính sách và biện pháp của nhà nước về tiền lương

Nhà nước Việt Nam đã thực hiện nhiều chính sách và biện pháp nhằm cải thiện tình hình tiền lương, trong đó có việc điều chỉnh mức lương tối thiểu hàng năm, ban hành các quy định về bảo

vệ quyền lợi người lao động, và thúc đẩy các chương trình đào tạo nâng cao kỹ năng Các biện pháp này nhằm đảm bảo người lao động được hưởng mức lương công bằng và có điều kiện làm việc tốt hơn

Cụ thể, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 68/NQ-CP về một số chính sách hỗ trợ người lao động và người sử dụng lao động gặp khó khăn do đại dịch COVID-19, giúp giảm bớt gánh nặng tài chính cho người lao động Bên cạnh đó, các chương trình đào tạo nghề, như chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn, đã giúp nhiều lao động nâng cao kỹ năng, cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động và tìm kiếm công việc với mức lương cao hơn

Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này còn gặp nhiều khó khăn do sự khác biệt về nhận thức và điều kiện kinh tế giữa các vùng miền, cũng như tình trạng vi phạm luật lao động ở một

số doanh nghiệp Theo báo cáo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, trong năm 2023, có hơn 1.000 doanh nghiệp bị phát hiện vi phạm các quy định về tiền lương, chủ yếu là không trả lương đúng hạn và không đảm bảo mức lương tối thiểu Để chính sách tiền lương thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức công đoàn và doanh nghiệp, cũng như tăng cường giám sát và kiểm tra việc thực hiện các quy định về tiền lương

III Giải pháp và kiến nghị

1 Tăng cường điều chỉnh mức lương tối thiểu

Một trong những giải pháp quan trọng nhất để cải thiện thực trạng tiền lương tại Việt Nam là tăng cường điều chỉnh mức lương tối thiểu Việc điều chỉnh này cần dựa trên nghiên cứu và đánh giá kỹ lưỡng về chi phí sống và mức lương trung bình của từng khu vực, từ đó xác định mức lương tối thiểu vừa phải nhằm đảm bảo người lao động có thể sống và làm việc trong điều kiện tương xứng Đặc biệt, cần chú ý đến việc điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng (LTV) để phù hợp với đặc thù kinh tế và xã hội của từng vùng

2 Giảm chênh lệch tiền lương giữa các ngành nghề và khu vực

Để giảm chênh lệch tiền lương giữa các ngành nghề và khu vực, cần thúc đẩy sự phát triển công bằng và bền vững giữa các ngành công nghiệp và các vùng miền khác nhau Các biện pháp cụ thể có thể bao gồm:

• Khuyến khích đầu tư vào các ngành nghề sản xuất công nghiệp, công nghệ cao và dịch vụ

có giá trị gia tăng cao

• Đẩy mạnh chương trình đào tạo nghề và phát triển nhân lực, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn và miền núi, nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh và thu hút đầu tư vào các ngành nghề phát triển

• Xây dựng các khu công nghiệp và khu kinh tế trong nước và khu kinh tế đặc biệt, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động và phát triển

3 Nâng cao năng lực và kỹ năng của người lao động

Một trong những yếu tố quan trọng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam là nâng cao năng lực và kỹ năng của người lao động Điều này có thể được đạt được thông qua:

• Đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề từ cấp trung học đến đại học, đặc biệt là các chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động

• Phát triển chương trình đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng giảng dạy, từ đó tạo ra lực lượng lao động có trình độ chuyên môn cao và sẵn sàng đáp ứng với các yêu cầu công

• Tăng cường đầu tư vào các chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng mềm như kỹ năng giao tiếp, quản lý thời gian và làm việc nhóm, giúp nâng cao năng suất lao động và cải thiện mối quan hệ lao động trong tổ chức

4 Tăng cường giám sát và thúc đẩy sự tuân thủ

Để đảm bảo hiệu quả của các chính sách và biện pháp cải thiện tiền lương, cần tăng cường giám sát và thúc đẩy sự tuân thủ các quy định về tiền lương và điều kiện lao động Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ với các tổ chức đại diện cho người lao động để đánh giá và giám sát các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, để đảm bảo họ tuân thủ đúng các quy định về lương và các quyền lợi khác của người lao động

5 Thúc đẩy đối thoại xã hội và tăng cường vai trò của các tổ chức công đoàn

Việc thúc đẩy đối thoại xã hội và tăng cường vai trò của các tổ chức công đoàn là yếu tố quan trọng để giải quyết các vấn đề liên quan đến tiền lương tại Việt Nam Các tổ chức công đoàn cần tham gia chặt chẽ trong việc đàm phán về chính sách tiền lương, bảo vệ quyền lợi và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động Đồng thời, cần xây dựng môi trường đối thoại xã hội để các bên liên quan có thể thảo luận và đưa ra những giải pháp hiệu quả nhất cho vấn đề này

Việc áp dụng những giải pháp và kiến nghị này sẽ đóng góp tích cực vào việc cải thiện thực trạng tiền lương tại Việt Nam, từ đó nâng cao chất lượng sống và sự hài lòng của người lao động, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững