Môn tâm lý học quản lý chủ Đề phong cách quản lý

Để đạt được hiệu quả trong quản lý cũng như đạt được mục tiêu đã đề ra của tổ chức, người quản lý cần lựa chọn các cách quản lý khác nhau phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh để tác động đến

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP.HCM KHOA LƯU TRỮ HỌC – QUẢN TRỊ VĂN PHÒNG

BÀI THU HOẠCH – CUỐI KỲ

MÔN TÂM LÝ HỌC QUẢN LÝ

Chủ đề: PHONG CÁCH QUẢN LÝ

Giảng viên: PGS TS Ngô Minh Tuấn Sinh viên thực hiện: Nguyễn Hồng Ánh MSSV: 2156230008

TP Hồ Chí Minh, Tháng 05 năm 2022

Mục lục

Lời mở đầu 2

Phần nội dung 3

1 Phong cách quản lý là gì? 3

2 Các kiểu phong cách quản lý cơ bản 4

a Phong cách độc đoán 4

b Phong cách dân chủ 5

c Phong cách tự do 5

3 Một số kiểu phong cách quản lý khác 6

a Phong cách quản lý xung đột 6

b Phong cách quản lý thuyết phục 6

c Phong cách quản lý hỗn loạn 6

d Phong cách quản lý bằng cách quan sát xung quanh 6

e Phong cách quản lý theo nhóm 6

4 Các nhân tố ảnh hưởng đến phong cách quản lý 7

a Yếu tố chủ quan 7

b Yếu tố khách quan 8

Kết luận 10

Tài liệu tham khảo 11

Lời mở đầu

Nhiều người thường nghĩ rằng quản lý là hoạt động làm theo quy tắc, khô khan, mang tính

lý thuyết nhiều Trái lại với điều đó, thực tế lại cho thấy, việc thực hiện công tác quản lý lại mang nhiều tính nghệ thuật Điều đó được thể hiện một cách khéo léo thông qua quản lý tâm lý con người,

có thể hiểu đó là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cả về lý trí lẫn cảm xúc Việc sử dụng các yếu tố tâm

lý để vận dụng vào xuyên suốt quá trình quản lý nhằm giúp nhà lãnh đạo có thể định hướng và tận dụng tối ưu hóa nhất quá trình quản lý, từ đó xây dựng nền tảng để xác định phương thức quản lý hiệu quả trong tổ chức

Tâm lý học quản lý không chỉ đóng vai trò trong hoạt động quản lý tâm lý con người để nắm được tâm lý của nhân viên ra sao, điều khiển và đánh giá chúng, từ đó đưa ra những quyết định phù hợp nhất. Ngoài ra tâm lý học quản lý còn đề cao vai trò của con người, trong bất kỳ lĩnh vực nào, mục tiêu là gì thì yếu tố con người vẫn cần phải đặt lên hàng đầu Từ đó có thể thấy bất kỳ một nhà lãnh đạo nào cũng cần phải nắm bắt tâm lý của nhân viên, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, cảm xúc của họ để nhà lãnh đạo có thể có nhiều cách xử lý bằng các vai trò và trách nhiệm khác nhau Điều này tùy thuộc vào phong cách cũng như những kỹ năng lãnh đạo mà người đó áp dụng để xử lý Phong cách quản lý là những chiến lược mà người quản lý áp dụng để nâng cao môi trường làm việc của một tổ chức Nó là điểm đặc trưng do cách họ đưa ra quyết định của mình, hướng dẫn cấp dưới và hoàn thành công việc tốt nhất có thể ở cấp độ của họ Thể hiện qua sự ổn định trong hoạt động quản lý, mang đậm dấu ấn tâm lý cá nhân trong quản lý

Phần nội dung

1 Phong cách quản lý là gì?

Có nhiều quan niệm về vấn đề lãnh đạo trong quản lý, có quan niệm cho rằng khả năng lãnh đạo là do bẩm sinh nhưng cũng có quan niệm cho rằng khả năng lãnh đạo đạt được là do hoàn cảnh

và thời thế tạo nên Để đạt được hiệu quả trong quản lý cũng như đạt được mục tiêu đã đề ra của tổ chức, người quản lý cần lựa chọn các cách quản lý khác nhau phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh để tác động đến nhân viên cấp dưới, những cách tác động khác nhau đó hay còn được gọi là phong cách quản lý

Phong cách quản lý là một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành hay bại của người quản lý, nhà lãnh đạo Phong cách quản lý có ý nghĩa to lớn đến hoạt động của một tập thể Trong hoạt động hằng ngày và bộ máy quản lý của người quản lý đó thì phong cách quản lý được thể hiện thông qua mục đích của tổ chức cần đạt được bằng cách nào, dựa vào những phương tiện, cách thức đặc trưng nào Mỗi một nhà quản lý trong quá trình tác động đến đối tượng quản lý của mình đều có những cách thức hay biện pháp, lề lối ứng xử, xử lý một tình huống nhất định nào đó

Sự định hướng về mục tiêu, lề lối ứng xử, cách thức ra quyết định được lặp đi lặp lại nhiều lần trở nên ổn định sẽ tạo nên một kiểu hoạt động hay phong cách lãnh đạo, quản lý

Mỗi một tổ chức hoạt động ổn định là do sự phối hợp từ các cá nhân, các mục tiêu, nhiệm vụ

mà tổ chức đó đã được đề ra Để duy trì được sự ổn định đó thì người quản lý cần có phong cách quản lý cho phù hợp với từng năng lực, phẩm chất cũng như từng hoàn cảnh cụ thể Phong cách quản lý này có thể phù hợp với hoàn cảnh này, tuy nhiên nếu xét trên hoàn cảnh khác thì có thể phong cách quản lý đó được đánh giá là không phù hợp Do vậy, khi nghiên cứu các phong cách quản lý, người ta cũng có thể đánh giá phong cách quản lý dưới nhiều góc độ khác nhau:

- Phong cách quản lý là nhân tố quan trọng trong quản lý, gắn liền với kiểu người quản lý, nghệ thuật quản lý và quản lý con người

- Phong cách quản lý không chỉ thể hiện hoa học và tổ chức quản lý mà còn thể hiện tài năng, chí hướng, nghệ thuật điều khiển, tác động của người quản lý

- Phong cách quản lý là cách thức làm việc, phương pháp làm việc của người quản lý

- Phong cách quản lý là hệ thống các dấu hiệu đặc trưng của hoạt động quản lý của người quản lý được quy định bởi đặc điểm nhân cách của người đó

- Phong cách quản lý là kết quả của quan hệ giữa người với môi trường

Phong cách quản lý có thể được coi là một hệ thống có nhiều mặt, nhiều đặc trưng khác nhau, gắn liền với môi trường xã hội, hệ tư tưởng, nền văn hóa, mang tính lịch sử, chính trị - xã hội,

truyền thống… Như vậy, phong cách quản lý được coi là những định hướng, lề lối, cách thức biểu đạt đặc thù của người quản lý tác động đến đối tượng quản lý Nhưng cũng có quan điểm cho rằng phong cách quản lý là đặc trưng của hệ thống các phương pháp, hình thức, phương tiện mà người quản lý sử dụng trong hoạt động quản lý để hướng tổ chức đạt được mục tiêu Một số khác lại hiểu phong cách quản lý là hình mẫu về hành vi mà người quản lý thường dùng khi họ tác động hoặc gây ảnh hưởng đến cấp dưới của mình…

2 Các kiểu phong cách quản lý cơ bản

Hiện nay có nhiều công trình nghiên cứu cũng như tài liệu về phong cách quản lý Khi nói đến các loại phong cách lãnh đạo cơ bản hầu hết các nhà tâm lý học đều đồng tình với cách phân loại của nhà tâm lý học - K Lewin Có thể xem đây là cách phân loại kinh điển về phong cách quản

lý trong tâm lý học

a Phong cách độc đoán

Người quản lý là người nắm các mối quan hệ và thông tin, tập trung quyền lực trong tay Cấp dưới chỉ được cấp trên cung cấp một lượng thông tin tối thiểu, cần thiết để thực hiện nhiệm vụ

mà bản thân được giao Các chỉ thị mệnh lệnh được đề ra rất nghiêm ngặt và buộc người dưới quyền phải chấp hành chúng một cách tuyệt đối để đảm bảo cho việc đạt được mục tiêu của quản lý Theo dòng thông tin thì phong cách độc đoán có chiều của dòng thông tin đi từ trên xuống

Ưu điểm của phong cách này là cho phép người quản lý giải quyết một cách nhanh chóng các vấn đề cũng như nhiệm vụ đã đề ra Tuy nhiên, do người quản lý không quan tâm đến ý kiến của cấp dưới và ra quyết định trên cơ sở những thông tin sẵn nên phong cách độc đoán có nhược điểm là không tận dụng được sáng tạo và kinh nghiệm của cấp dưới - là những người trực tiếp làm ra sản phẩm và từ đó có thể dẫn đến việc ra quyết định sai lầm do cố thủ trong cách quản lý

Thường thì khi một tổ chức mới hình thành, chưa có sự thống nhất trong tổ chức về quan điểm chung, có hiện tượng bè phái trong tập thể, thì lúc đó phong cách lãnh đạo độc đoán là phù hợp Nhưng khi tổ chức đã trưởng thành, các nguyên tắc, quy tắc trong tổ chức đã được công nhận thì phong cách lãnh đạo độc đoán do người lãnh đạo đưa ra trở nên khó có thể thực hiện được

Bên cạnh đó, đôi khi người lãnh đạo buộc phải chọn phong cách độc đoán do trình độ, năng lực quản lý của tổ chức còn thấp Trình độ phát triển các mối quan hệ trong tổ chức cũng đóng một vai trò không kém phần quan trọng khi lựa chọn phong cách lãnh đạo Nếu trong tổ chức thiếu hẳn người quản lý thông thạo chuyên môn và thiếu mục tiêu rõ ràng thì các mối quan hệ qua lại trong quản lý tất yếu phải là độc đoán

b Phong cách dân chủ

Người lãnh đạo thu hút đông đảo lao động tham gia vào việc thảo luận và lựa chọn các phương án quyết định cũng như giải quyết nhiệm vụ trên cơ sở có sự tham gia của tập thể Người lãnh đạo dân chủ luôn lắng nghe ý kiến phê bình góp ý của mọi người để tự điều chỉnh chương trình, kế hoạch và hành vi của mình

Phong cách lãnh đạo dân chủ cho phép khai thác những kiến thức, kinh nghiệm của cấp dưới, cho phép cấp dưới tham gia vào quá trình ra quyết định, một sự đồng thuận được phát triển trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào Điều đó tạo ra sự thỏa mãn lớn cho cấp dưới vì họ cảm thấy được chấp nhận và được tham gia, đồng thời cũng giảm bớt áp lực khi ra quyết định của người quản

lý Tất cả mọi thành viên trong tổ chức đều có quyền và có nghĩa vụ tham gia vào quá trình hình thành các quyết định là đặc trưng của phong cách lãnh đạo này

Phong cách này có thể hữu ích trong việc phát triển các chiến lược tiếp thị có thẩm quyền, người quản lý cấp cao hơn có thể cung cấp thông tin về mục tiêu của tổ chức, lợi nhuận, chi tiết bán hàng và những gì họ thực sự muốn từ chiến lược thị trường mới cùng với những người chủ chốt có thể tập hợp ý tưởng, cung cấp thông tin dựa trong lĩnh vực về xu hướng mua sắm và thói quen của khách hàng Tuy nhiên, nhược điểm của phong cách lãnh đạo dân chủ là quá trình dân chủ gây tốn kém thời gian, việc bàn bạc kéo dài mà không đi tới được quyết định trong khi thời gian giải quyết nhiệm vụ không cho phép kéo dài

c Phong cách tự do

Người lãnh đạo thường giao hết quyền hạn và trách nhiệm cho mọi người và các thành viên được phép tự do hành động theo cách thức mà họ cho là tốt nhất Mọi công việc của tập thể đều đem

ra tự do bàn bạc trong ban lãnh đạo biểu quyết để tránh khuyết điểm cá nhân Phong cách lãnh đạo này còn được gọi là phong cách lãnh đạo vô chính phủ, phong cách lãnh đạo theo chủ nghĩa tự do, phong cách lãnh đạo trung lập, phong cách lãnh đạo không liên kết

Ưu điểm của phong cách này là nó phát huy tối đa năng lực sáng tạo của người dưới quyền Song phong cách này dễ dẫn đến hỗn loạn, vô chính phủ, các lực lượng sẽ phân tán theo các nhóm nhỏ hơn trong tổ chức do thiếu vắng các chỉ dẫn của người lãnh đạo

3 Một số kiểu phong cách quản lý khác

Ngoài 3 phong cách quản lý được K Lewin phân loại thì còn một số phong cách quản lý khác được thể hiện thông qua các hoạt động của tổ chức

a Phong cách quản lý xung đột

Phong cách quản lý xung đột đã khuyến khích việc ra quyết định từ cấp trên và tin tưởng vào việc phát triển hệ thống phản hồi từ cấp dưới, giúp tăng hiệu quả làm việc của tổ chức Phong cách quản lý này mang lại động lực trong lực lượng lao động bởi nhu cầu xã hội của họ được quan tâm đồng thời phát triển ý thức trung thành với quản lý và tổ chức Phong cách quản lý xung đột này được các nhà quản lý nhà hàng và các chuyên gia tư vấn công nghệ thông tin sử dụng rất nhiều

b Phong cách quản lý thuyết phục

Với phong cách thuyết phục thì việc ra quyết định được thực hiện bởi người quản lý Họ kiểm soát toàn bộ quá trình ra quyết định nhưng theo một cách khác Nhà quản lý thường làm việc cùng với cấp dưới của mình và cố gắng thuyết phục họ rằng quyết định này có lợi cho họ như thế nào Nói cách khác, người quản lý cũng có tiếng nói cuối cùng nhưng thực hiện nó thông qua phương pháp thuyết phục Tuy nhiên, một nhược điểm của phong cách quản lý này là cấp dưới thiếu sáng tạo, họ trở nên phụ thuộc vào cấp trên và điều này cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu suất chung của lực lượng lao động

c Phong cách quản lý hỗn loạn

Phong cách này mang lại cho người lao động sự tự do hoàn toàn khi làm việc Cấp dưới có thể phát triển ý tưởng và chiến lược của riêng mình để nâng cao hiệu suất và thành công cho tổ chức Các nhà quản lý cấp cao hơn không được can thiệp bằng bất kỳ cách nào, họ cho phép nhân viên của mình phát triển ý thức sáng tạo và đổi mới

d Phong cách quản lý bằng cách quan sát xung quanh

Người quản lý khuyến khích cấp dưới phản hồi liên tục và thường xuyên để thu thập càng nhiều thông tin về một tình huống hoặc vấn đề càng tốt và tiếp tục sử dụng thông tin này để giải quyết vấn đề và tránh mọi tình huống khủng hoảng tiếp theo Phong cách này rất hiệu quả để phát triển các mục tiêu, quy trình và chính sách liên quan đến toàn bộ tổ chức, người quản lý chỉ can thiệp vào việc ra quyết định cấp cao và để lại những vấn đề nhỏ hơn được xử lý bởi cấp dưới của mình từ đó cải thiện hiệu suất của cấp dưới, có thêm những sáng kiến để tự xử lý các vấn đề

e Phong cách quản lý theo nhóm

Phong cách này khuyến khích nhân viên và đồng nghiệp tập hợp kiến thức và kinh nghiệm của họ để xúc tiến các dự án, tăng việc hiệu quả Nó tin vào tinh thần đồng đội và việc cùng phối

hợp, đóng góp đồng thời khuyến khích việc giao tiếp thường xuyên giữa các thành viên trong nhóm

và các cấp cao hơn Ở đây, người quản lý đánh giá cao và khen thưởng tinh thần đồng đội, nỗ lực của nhân viên để khuyến khích động lực giữa các thành viên trong nhóm

Như vậy, mỗi loại phong cách quản lý đều có những mặt tốt và những mặt còn hạn chế Tuy nhiên, điều quan trọng là đối với người quản lý khi đứng trước một điều kiện, một tình huống nhất định họ sẽ chọn một phong cách nào cho phù hợp và hiệu quả do mỗi phong cách

quản lý có những ưu điểm và nhược điểm riêng Việc vận dụng, kết hợp các khía cạnh tích cực

và lợi thế của tất cả các phong cách quản lý có thể dẫn đến lợi nhuận, thành công và quản lý hiệu quả cho tổ chức Do đó, không thể khẳng định được phong cách nào là tốt nhất, điều đó phụ thuộc vào một tình huống cụ thể

4 Các nhân tố ảnh hưởng đến phong cách quản lý

Thông qua việc tìm hiểu phong cách quản lý, ta có thể thấy không một phong cách quản lý nào là chuẩn mẫu chung cho người quản lý Phong cách quản lý cũng như mọi hiện tượng xã hội, có thể thay đổi do diều kiện, hoàn cảnh cũng như nhiệm vụ được đề ra dưới tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan Thông qua các nhân tố ảnh hưởng đến sự hình thành phong cách quản lý không chỉ để biết tại sao người lãnh đạo này lại dùng phong cách quản lý này mà không dùng phong cách quản lý khác, mà từ đó còn giúp các nhà lãnh đạo, quản lý có cơ sở để chọn lựa một phong cách quản lý cho thích hợp

a Yếu tố chủ quan

Phong cách quản lý là hệ thống phương pháp của người lãnh đạo, quản lý tác động đến đối tượng lãnh đạo, quản lý Cho nên trong quá trình hoạt động lãnh đạo, quản lý, nhân tố đầu tiên ảnh hưởng đến việc hình thành, sử dụng, thể hiện phong cách quản lý nhất định đó là cá tính, định hướng giá trị, động cơ lãnh đạo, quản lý và các kinh nghiệm của người lãnh đạo, quản lý Tùy thuộc vào cá tính, mỗi người thích sử dụng phong cách quản lý nào đó Cá tính người lãnh đạo, quản lý là một trong những nguyên nhân làm người lãnh đạo cảm thấy thích sử dụng phương pháp quản lý này hơn phương pháp quản lý khác Nếu người lãnh đạo, quản lý có tính quyết đoán, dám nghĩ dám làm chịu mọi trách nhiệm với tập thể sẽ chọn phong cách mệnh lệnh Còn người lãnh đạo, quản lý nào sẵn sàng lắng nghe ý kiến của tập thể, tôn trọng tập thể, phát huy tính sáng tạo của tập thể thường sẽ thiên về phong cách dân chủ

Định hướng giá trị cá nhân người lãnh đạo cũng là một nhân tố có tầm ảnh hưởng quan trọng đến phong cách quản lý mà họ sử dụng trong hoạt động lãnh đạo của mình Sự lựa chọn một phong cách lãnh đạo là thể hiện các giá trị cá nhân, niềm tin, lý tưởng của cá nhân mà người lãnh đạo gắn bó Mỗi người lãnh đạo, quản lý trong thực tế có thể có định hướng giá trị khác nhau và điều đó được thể hiện thông qua phong cách hoạt động của họ

Trong những tình huống khác nhau, sự tác động của người lãnh đạo, quản lý đến đối tượng quản lý phụ thuộc vào động cơ của cá nhân người lãnh đạo Người lãnh đạo hoạt động vì những động cơ khác nhau, nhưng trong động cơ khác nhau có đỏ động cơ chủ yếu, chính động cơ chủ yếu này sẽ là lý do để người lãnh đạo quản lý lựa chọn phong cách lãnh đạo của mình

Bên cạnh động cơ và định hướng giá trị thì năng lực cá nhân người lãnh đạo cũng ảnh hưởng tích cực đến việc sử dụng hoặc thể hiện phong cách nhất định nào đó Năng lực cá nhân người lãnh đạo bao gồm cả trình độ quản lý, trình độ chuyên môn, kinh nghiệm quản lý điều đó phản ánh đến việc sử dụng và thể hiện phong cách lãnh đạo của họ Khi nói đến năng lực của người lãnh đạo, quản lý đó là những phẩm chất tâm lý cá nhân giúp cho người lãnh đạo, quản lý hoạt động đạt hiệu quả nhất định

b Yếu tố khách quan

Ngoài yếu tố cá nhân của người lãnh đạo thì tính chất mối quan hệ, đối tượng của hoạt động quản lý, môi trường hoạt động, tình huống trong hoạt động quản lý cũng ảnh hưởng đến phong cách quản lý

Môi trường trong hoạt động quản lý tồn tại các quan hệ sản xuất, chính trị, xã hội quyết định đến tính chất của phong cách quản lý Quan hệ quản lý là các mối quan hệ giữa cán bộ lãnh đạo, quản lý và nhân viên của mình được hình thành trong quá trình lao động cùng nhau, đó là sự tác động của tinh thần tới tâm trạng con người, là cách đối xử với cá nhân, với tập thể, vì thế hiệu quả lao động sẽ tùy thuộc vào vào việc người lãnh đạo, quản lý và những người cấp dưới tác động lẫn nhau như thế nào, mức độ liên kết với nhau ở mức độ nào về mặt tâm lý và xã hội, tính nghiêm khắc trong yêu cầu và tinh thần tương trợ lẫn nhau trong hoạt động Người lãnh đạo tin vào tập thể, vào con người, nhận rõ những người cấp dưới của mình làm việc đầy sáng tạo thì khi truyền đạt mệnh lệnh, người lãnh đạo dân chủ sẽ sử dụng phương pháp thuyết phục

Tính chất hoạt động của tập thể cũng ảnh hưởng tới phong cách, nếu trong tập thể tri thức,

có trình độ học vấn cao thì thường phong cách dân chủ sẽ chiếm ưu thế trong hoạt động của người

lãnh đạo Đối với những tập thể mà ý thức xã hội đã phát triển ở trình độ cao, trình độ nhận thức xã hội tốt cũng như tinh thần đối với công việc mang tinh tích cực thì phong cách lãnh đạo dân chủ sẽ được thúc đẩy và thực hiện một cách đầy đủ Ngược lại, nếu một tập thể mà trong đó mọi thành viên chưa ý thức được nhiệm vụ vai trò của mình, thờ ơ, thiếu trách nhiệm với công việc là những điều kiện khách quan cho việc xuất hiện và duy trì phong cách lãnh đạo mệnh lệnh

Sự xuất hiện những tình huống trong quản lý cũng sẽ ảnh hưởng đến phong cách quản lý Những tình huống khác nhau xảy ra thường ảnh hưởng ít nhiều đến sự lãnh đạo Nếu trong hoạt động quản lý mọi sự diễn ra bình thường, những yếu tố đặc tính của nhóm, đặc điểm cá tính của người lãnh đạo sẽ đóng vai trò quyết định trong việc lựa chọn phong cách quản lý Nhưng những thay đổi về tình huống lãnh đạo sẽ kéo theo nhưng thay đổi khác Người lãnh đạo quản lý phải có những ứng xử linh hoạt, kịp thời, chớp thời cơ sẽ giải quyết tốt những khó khăn nảy sinh Do đó dòi hỏi công tác lãnh đạo cũng có những thay đổi hợp lý, người lãnh đạo, quản lý phải sẵn sàng đối phó với những tình huống bất trắc xảy ra

Tuy nhiên một sự thay đổi ở điều kiện hoặc hoàn cảnh hoạt động tự nó chưa hẳn đòi hỏi nhà lãnh đạo, quản lý phải thay đổi ngay lập tức phong cách quản lý của mình, phong cách đó vẫn có thể phù hợp trong hoàn cảnh mới Bởi vì mỗi phong cách đều có tính linh hoạt, nhưng khi có tình huống thay đổi lớn thì người lãnh đạo nên xem xét sử dụng phong cách nào để đạt được hiệu quả tối

ưu trong hoạt động Giả sử như trong tình huống mâu thuẫn, xung đột trong nhóm, trong tập thể có

sự thù địch, chia rẽ nội bộ, phong cách quản lý dân chủ sẽ không còn hiệu quả