Mục tiêu nghiên cứu Đề tài ra đời nhằm mục tiêu nghiên cứu những vấn đề: - Hiểu biết về các chuẩn mực kiểm toán được vận dụng trong giai đoạn lập kế hoạch của công ty TNHH Deloitte Việt
Sự cần thiết của đề tài
Với sự hội nhập kinh tế toàn cầu, Việt Nam đang phát triển nhanh chóng theo hướng đa dạng hóa và đa phương hóa Việc gia nhập các tổ chức thương mại và hiệp định như WTO, TPP và APEC đã tạo ra nhiều cơ hội cũng như thách thức cho các cá nhân và tổ chức kinh tế Nhu cầu sử dụng thông tin tài chính cho hoạt động đầu tư, cả trong và ngoài nước, ngày càng tăng, do đó, sự ra đời của dịch vụ kiểm toán uy tín là cần thiết để cung cấp thông tin đáng tin cậy, xác minh tính trung thực và đảm bảo hợp lý của báo cáo tài chính.
Để đạt được sự đảm bảo hợp lý cao nhất trong kiểm toán, các công ty kiểm toán cần xây dựng kế hoạch và phương pháp kiểm toán cụ thể cho từng khách hàng Kế hoạch này không chỉ giúp kiểm toán viên thực hiện công việc nhanh chóng mà còn tối ưu hóa thời gian và chi phí Chất lượng kiểm toán phụ thuộc vào hiểu biết của kiểm toán viên về khách hàng, tuân thủ chuẩn mực chuyên môn và đánh giá rủi ro Đánh giá rủi ro là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng chiến lược kiểm toán, xác định nội dung, phạm vi và lịch trình công việc Giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán là thời điểm then chốt để thực hiện đánh giá rủi ro, chứng minh tầm quan trọng của nó đối với toàn bộ quá trình kiểm toán.
Trong bối cảnh kinh tế hội nhập và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin tại Việt Nam, rủi ro kinh doanh ngày càng gia tăng, ảnh hưởng lớn đến quy trình đánh giá rủi ro trong kiểm toán Vì vậy, việc xây dựng một phương pháp tiếp cận kiểm toán toàn diện, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường là điều cần thiết.
Dựa trên nghiên cứu chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và thông tin từ sách báo, tạp chí, cùng với kinh nghiệm thực tập tại công ty, tôi đã quyết định nghiên cứu sâu về quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán báo cáo tài chính tại công ty TNHH Deloitte Việt Nam.
Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài ra đời nhằm mục tiêu nghiên cứu những vấn đề:
Trong giai đoạn lập kế hoạch của công ty TNHH Deloitte Việt Nam, việc nắm vững các chuẩn mực kiểm toán là vô cùng quan trọng Đồng thời, cần hiểu rõ khái niệm, vai trò và nội dung cơ bản của việc đánh giá rủi ro Đánh giá rủi ro không chỉ giúp xác định các yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán mà còn đảm bảo rằng quy trình kiểm toán được thực hiện một cách hiệu quả và chính xác.
- Tìm hiểu phương pháp tiếp cận kiểm toán và mô tả quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán BCTC tại công ty TNHH Deloitte Việt Nam;
- Nghiên cứu các yếu tố tác động đến phương pháp tiếp cận kiểm toán và giới thiệu xu hướng tiếp cận kiểm toán hiện nay.
Phương pháp
Đề tài có sử dụng các biện pháp nghiên cứu sau đây:
Để xây dựng cơ sở lý luận cho thủ tục đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch, cần tham khảo các giáo trình, chuẩn mực kiểm toán Việt Nam và bộ tài liệu hướng dẫn từ Deloitte Audit Approach Manual.
- Tham khảo các giáo trình hướng dẫn về phương pháp tiếp cận kiểm toán hiện tại và xu hướng trong tương lai của Australian Skills Quality Authority
- Nghiên cứu hồ sơ kiểm toán, quy trình thực tế hướng dẫn trên phần mềm AS/2
- Phỏng vấn các đối tượng có liên quan.
Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, kết cấu của đề tài gồm 3 chương:
- Chương 1: Giới thiệu về công ty TNHH Deloitte Việt Nam;
- Chương 2: Quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán BCTC tại công ty TNHH Deloitte Việt Nam;
- Chương 3: Nhận xét, đánh giá và các kiến nghị.
Phạm vi, giới hạn đề tài
Bài viết tập trung vào việc áp dụng chuẩn mực kiểm toán Việt Nam 315 trong quy trình đánh giá rủi ro báo cáo tài chính, với phương pháp tiếp cận từ công ty TNHH Deloitte Việt Nam Ngoài ra, tác giả còn nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi trong phương pháp tiếp cận kiểm toán và xu hướng hiện tại trong lĩnh vực này.
Trong quá trình nghiên cứu và trình bày, tác giả nhận thức rằng thời gian và kiến thức còn hạn chế, do đó bài viết sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu từ các thầy cô và anh chị để hoàn thiện đề tài hơn.
GIỚI THIỆU VỀ CÔNG TY TNHH DELOITTE VIỆT NAM
Giới thiệu về công ty TNHH Deloitte Việt Nam
1.1.1 Giới thiệu chung về công ty Deloitte Touche Tohmatsu Global và
Deloitte Touche Tohmatsu là một trong bốn hãng kiểm toán và tư vấn hàng đầu thế giới, với mạng lưới hoạt động tại hơn 150 quốc gia và đội ngũ trên 200.000 nhân viên chuyên nghiệp Công ty cam kết cung cấp các nguồn lực chuyên nghiệp đẳng cấp quốc tế và các chuyên gia địa phương hàng đầu, đảm bảo chất lượng dịch vụ tốt nhất cho khách hàng.
Tập đoàn Deloitte Touche Tohmatsu được thành lập bởi ba nhà sáng lập William Wetch Deloitte, George Touche và Nobuzo Tohmatsu, với tên gọi nhằm tôn vinh những đóng góp quan trọng của họ.
Năm 1845, William Wetch Deloitte thành lập văn phòng kiểm toán đầu tiên tại London Sau đó, vào năm 1990, công ty đã sát nhập để trở thành Deloitte & Touche Đến năm 1993, Deloitte Touche Tohmatsu được thành lập và đến năm 2010, công ty đã phát triển thành một tập đoàn đa quốc gia cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp trong bốn lĩnh vực chính: kiểm toán, thuế, tư vấn tài chính, và dịch vụ đào tạo và quản lý nguồn nhân lực, phục vụ hơn 80% các công ty lớn trên toàn cầu.
Deloitte là một mạng lưới toàn cầu, thống nhất về tầm nhìn, nhiệm vụ và chiến lược, với các thành viên chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh, phương pháp luận và cơ sở dữ liệu chuyên môn Tại Đông Nam Á, Deloitte hoạt động tại các nước như Brunei, Campuchia, Guam, Lào, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam, nhằm cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp cho các công ty và tập đoàn lớn đang phát triển nhanh trong khu vực.
1.1.2 Giới thiệu về công ty TNHH Deloitte Việt Nam và quá trình hình thành và phát triển
- Tên tổ chức kiểm toán được chấp thuận: CÔNG TY TNHH DELOITTE VIỆT
- Địa chỉ trụ sở chính: Tầng 12A, Tòa nhà Vinaconex, 34 Láng Hạ, quận Đống Đa,
- Chi Nhánh miền Nam: Tầng 18, Tòa nhà Time Square, 57-69F đường Đồng Khởi, phường Bến Nghé, Quận I, TP HCM
- Loại hình doanh nghiệp: công ty TNHH Hai Thành Viên Trở Lên
Ngành kiểm toán độc lập Việt Nam đã trải qua bốn giai đoạn phát triển quan trọng kể từ khi thành lập, mỗi giai đoạn đều để lại những dấu ấn đáng nhớ Giai đoạn đầu tiên, từ năm 1991 đến 1995, đánh dấu sự khởi đầu của ngành này.
Sự ra đời của kiểm toán độc lập là công cụ quan trọng trong việc thu hút vốn FDI và hỗ trợ nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam Mặc dù ngành kiểm toán Việt Nam còn non trẻ, nhưng đã phát triển nhanh chóng Từ sự xuất hiện của công ty kiểm toán VACO, đến năm 1995, các công ty kiểm toán quốc tế lớn đã có mặt đầy đủ tại Việt Nam, cho thấy sự tiến bộ vượt bậc của ngành này.
Deloitte Touche Tohmatsu, thành viên của Deloitte Quốc tế, đã xây dựng một mô hình hoạt động hiệu quả tại Việt Nam, kết hợp giữa hiểu biết sâu sắc về luật pháp và văn hóa kinh doanh địa phương với kỹ thuật kiểm toán và tư vấn đạt tiêu chuẩn quốc tế.
Giai đoạn phát triển thứ hai (1996-2003)
Vào ngày 1/10/1997, Bộ Tài Chính đã ra quyết định số 687/TC/QĐ/TCCB cho phép VACO mua lại phần vốn góp của Deloitte Touche Tohmatsu trong liên doanh VACO-Deloitte Touche Tohmatsu Tiếp theo, theo quyết định số 263/BKH-QLDA ngày 29/10/1997, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã chấp thuận việc nhượng quyền lợi của Deloitte Touche Tohmatsu cho VACO, qua đó VACO trở thành thành viên của Deloitte Touche Tohmatsu, gia nhập vào nhóm bốn hãng kiểm toán lớn nhất thế giới cùng với KPMG, EY và PWC.
Giai đoạn phát triển thứ 3 (từ 2003-2007)
Các dịch vụ tư vấn thành lập và quản trị tài chính, quản trị công ty, xây dựng chiến lược và quản trị chiến lược đang phát triển mạnh mẽ từ các công ty kiểm toán để đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp Doanh nghiệp không chỉ sử dụng dịch vụ kiểm toán cơ bản mà còn tận dụng dịch vụ tư vấn để hỗ trợ phát triển kinh doanh Để phù hợp với xu hướng này, vào ngày 20/6/2003, Bộ Tài Chính đã ban hành quyết định 1927/TC/QĐ/TCCB, chính thức chuyển đổi VACO thành công ty TNHH một thành viên với 100% vốn chủ sở hữu từ Bộ Tài chính, mang tên công ty TNHH Kiểm toán Việt Nam Phòng dịch vụ quốc tế ISD của VACO đã trở thành thành viên chính thức của Deloitte Touche Tohmatsu vào tháng 10/1997, tạo nền tảng cho VACO chuyển đổi thành thành viên của Deloitte vào tháng 2/2007 Việc chuyển đổi này hoàn tất vào tháng 5/2007, khi VACO chính thức mang tên Deloitte Việt Nam.
Giai đoạn thứ 4 (từ 2007 tới nay)
Sau 25 năm phát triển, Deloitte Việt Nam đã khẳng định sự sáng tạo và tính tiên phong trong ngành, đồng thời góp phần vào sự phát triển bền vững của hệ thống Deloitte toàn cầu Sự tiên phong này thể hiện qua việc luôn chủ động đối mặt với những thách thức trong môi trường kinh doanh, cung cấp các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp và đồng bộ, tạo dấu ấn trong cộng đồng doanh nghiệp, cũng như đóng góp vào sự phát triển của nghề kiểm toán và tư vấn tại Việt Nam.
Tháng 7/2007, Deloitte Việt Nam tiến hành cơ cấu lại tổ chức, hiện tại, Deloitte Việt Nam bao gồm trụ sở chính tại Hà Nội và chi nhánh TP.HCM
Tháng 5/2009, Công ty TNHH Tư vấn Thuế Deloitte Việt Nam và Công ty Tư vấn tài chính và Quản trị kinh doanh Deloitte Việt Nam ra đời
Deloitte Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, ghi nhận sự tăng trưởng mạnh mẽ về doanh thu và số lượng nhân viên chuyên nghiệp Kể từ năm 2007, khi trở thành thành viên chính thức của Deloitte - hãng Kiểm toán và Tư vấn hàng đầu thế giới, Deloitte Việt Nam liên tục dẫn đầu về mức tăng trưởng doanh thu trong lĩnh vực Kiểm toán và Tư vấn tại Việt Nam.
Bảng 1.1 Tổng doanh thu và lợi nhuận của Deloitte Việt Nam từ 2014-2016 Đơn vị: VNĐ
Tổng doanh thu 672.230.000.000 600.970.000.000 504.123.000.000 Lợi nhuận 16.590.000.000 3.759.000.000 1.136.000.000
Deloitte Việt Nam đạt được nhiều thành tựu nổi bật nhờ vào định hướng phát triển đúng đắn và mô hình kinh doanh khác biệt so với các công ty khác Những giải thưởng và xác nhận từ các Bộ, Ban ngành và hiệp hội nghề nghiệp trong những năm gần đây đã khẳng định chất lượng cao của các sản phẩm và dịch vụ mà Deloitte cung cấp.
- Giải thưởng Rồng Vàng 2016 do Bộ kế hoạch và đầu tư trao tặng;
- Doanh nghiệp tư vấn thuế tốt nhất Việt Nam 2016 - Asia Tax Award;
- Doanh nghiệp tư vấn thuế nhà thầu/ Đạo luật tuân thủ thuế đối với các chủ tài khoản nước ngoài tốt nhất năm của Deloitte Đông Nam Á;
- Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ vì những thành tích xuất sắc trong xây dựng và phát triển thị trường dịch vụ Tư vấn Thuế Việt Nam;
- Chứng thư Thẩm định Tín nhiệm Doanh nghiệp cho dịch vụ Kiểm toán và Tư vấn;
1.1.3 Tầm nhìn và chiến lược Để trở thành tiêu chuẩn của sự xuất sắc
Tầm nhìn và chiến lược của Deloitte cho giai đoạn 2010 - 2019 được hình thành từ sự hợp tác chặt chẽ giữa lãnh đạo và đội ngũ nhân lực chủ chốt toàn cầu, nhằm thiết lập Deloitte như một tiêu chuẩn xuất sắc trong mọi dịch vụ mà các công ty thành viên cung cấp.
Tầm nhìn của Deloitte được xác lập dựa vào sự đề cao đối với công động và các bên liên quan:
Nhân tài xuất sắc trên toàn cầu thường lựa chọn công ty này nhờ vào cơ hội thăng tiến, văn hóa doanh nghiệp tích cực và sự đa dạng trong môi trường làm việc.
Chúng tôi cam kết mang đến giá trị vượt trội cho khách hàng, với mục tiêu trở thành tiêu chuẩn xuất sắc và là sự lựa chọn hàng đầu trong số các nhà cung cấp dịch vụ.
Cơ cấu tổ chức tại Deloitte Việt Nam
Deloitte Touche Tohmatsu Đông Nam Á có cơ cấu tổ chức như sau:
Hình 1.1 Sơ đồ bộ máy tổ chức Deloitte Touche Tohmatsu Đông Nam Á
Trong đó, công ty TNHH Deloitte Việt Nam chi nhánh TP Hồ Chí Minh có bộ máy tổ chức quản lý như sau:
Hình 1.2 Sơ đồ bộ máy tổ chức của công ty Deloitte Việt Nam Chi nhánh Hồ Chí Minh
Phòng dịch vụ trong nước
Phòng dịch vụ quốc tế
Phòng IT và dịch vụ quản lý rủi ro
Phòng tư vấn tài chính và giải pháp
Khối hành chính Phòng Kế toán
Phòng quản trị nhân sự
Phòng kiểm toán Đội ngũ chuyên gia nước ngoài Ban giám đốc
Bộ phận Thuế Đại diện Khu vực Đông Nam Á
Văn phòng chi nhánh TP HCM Đại diện quốc gia (Nation FAS
Chủ tịch công ty là người đứng đầu, nắm quyền quyết định tất cả chiến lược hoạt động của công ty và chịu trách nhiệm cho mọi vấn đề liên quan đến doanh nghiệp.
- Đội ngũ chuyên gia nước ngoài: thực hiện sự hỗ trợ về mặt nghiệp vụ đối với các phòng ban và các hợp đồng kiểm toán của công ty
Ban giám đốc có trách nhiệm thiết lập các định hướng chiến lược kinh doanh, chính sách tuyển dụng và đào tạo cho công ty Giám đốc là đại diện toàn quyền, chịu trách nhiệm trước hãng Deloitte Touche Tohmatsu về mọi hoạt động của công ty, có quyền quyết định tất cả các hoạt động và các văn phòng đại diện Phó giám đốc phụ trách việc soát xét, kỹ thuật kiểm toán và nghiên cứu khoa học trong các bộ phận, hỗ trợ giám đốc trong một số lĩnh vực và chịu trách nhiệm về các nhiệm vụ được giám đốc ủy quyền.
Phòng nghiệp vụ trong nước: thực hiện kiểm toán Báo cáo tài chính (BCTC) của các doanh nghiệp nhà nước
Phòng nghiệp vụ quốc tế: thực hiện kiểm toán các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các dự án quốc tế
Phòng công nghệ thông tin và dịch vụ quản lý rủi ro cung cấp hỗ trợ khách hàng về phần mềm, đánh giá và quản lý rủi ro, nhằm nâng cao độ tin cậy của hệ thống và quy trình sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp.
Phòng tư vấn tài chính và giải pháp cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính chuyên nghiệp, giúp khách hàng quản lý tài chính hiệu quả Chúng tôi cũng cung cấp dịch vụ tư vấn kế toán và hỗ trợ các dự án, đảm bảo đáp ứng nhu cầu đa dạng của doanh nghiệp.
Phòng tư vấn thuế cung cấp dịch vụ giải đáp thắc mắc về các loại thuế, bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân Đội ngũ chuyên gia tư vấn sẽ hỗ trợ khách hàng trong các vấn đề liên quan đến pháp luật thuế, đảm bảo sự tuân thủ và tối ưu hóa nghĩa vụ thuế.
Phòng kế toán có nhiệm vụ thu thập, xử lý và cung cấp thông tin liên quan đến tài sản cũng như các hoạt động kinh tế, tài chính trong quá trình hoạt động kinh doanh của công ty Những thông tin này đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý và tín dụng, hỗ trợ hiệu quả cho các quyết định kinh doanh.
Phòng hành chính có nhiệm vụ quản lý hồ sơ nhân sự, lưu trữ văn thư, giải quyết các thủ tục liên lạc và giao dịch hành chính, cũng như cập nhật thông tin và văn bản mới.
Phòng quản trị nhân sự: theo dõi, phân công lao động, bố trí điều kiện cho nhân viên đi công tác…
- Phòng kiểm toán: Tại Deloitte Việt Nam bộ phận kiểm toán được chia làm 5 nhóm phụ trách các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực:
Mỗi nhóm sẽ có một trưởng nhóm (team leader) chịu trách nhiệm quản lý và giám sát tất cả các hoạt động của nhóm, bao gồm việc kiểm tra kỹ thuật kiểm toán, ra quyết định và duyệt mọi công việc kiểm toán trong nhóm.
Đội ngũ nhân sự tại Deloitte Việt Nam
Deloitte Việt Nam là một trong những công ty kiểm toán lớn nhất tại Việt Nam với đội ngũ hơn 800 nhân viên được đào tạo bài bản cả ở nước ngoài và trong nước Từ năm 1997, Deloitte đã triển khai chương trình “Quốc tế hóa đội ngũ nhân viên”, cho phép nhân viên tham gia đào tạo và trao đổi tại các văn phòng toàn cầu Đến năm 2012, gần 30 nhân viên đã được cử đi học chương trình kiểm toán và tư vấn dài hạn tại Mỹ và Canada, trong khi hơn 100 nhân viên đã tham gia chương trình ACCA để nâng cao trình độ chuyên môn trong lĩnh vực kiểm toán quốc tế.
Các loại hình dịch vụ mà Deloitte Việt Nam cung cấp
Kiểm toán là lĩnh vực chủ đạo tại Deloitte Việt Nam, với đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp, bao gồm các cử nhân, thạc sĩ và các chuyên gia có chứng chỉ CPA, ACCA Công ty áp dụng phương pháp làm việc hiệu quả và sử dụng công nghệ kiểm toán hiện đại, đặc biệt là phần mềm AS/2, để thực hiện kiểm toán trên nhiều lĩnh vực khác nhau.
- Kiểm toán BCTC vì mục đích thuế và dịch vụ quyết toán thuế;
- Kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư hoàn thành (kể cả BCTC hàng năm);
- Kiểm tra thông tin tài chính trên cơ sở các thủ tục thoả thuận trước;
Dịch vụ kiểm soát rủi ro doanh nghiệp (ERS – Enterprise Risk System) là một dịch vụ mới mẻ tại Việt Nam, được cung cấp bởi Deloitte, nhằm giúp các doanh nghiệp quản lý và giảm thiểu rủi ro hiệu quả.
- Soát xét và đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ
- Kiểm soát, đánh giá rủi ro hệ thống công nghệ thông tin
- Bảo mật, các dịch vụ quản trị và tư vấn rủi ro
- Dịch vụ tư vấn và giải pháp doanh nghiệp
- Tư vấn huy động vốn, tư vấn doanh nghiệp
- Soát xét toàn diện hoạt động doanh nghiệp
- Tư vấn mua bán, sát nhập, giải thể doanh nghiệp và tư vấn nghiên cứu thị trường
Dịch vụ tư vấn thuế
Deloitte Việt Nam tự hào sở hữu đội ngũ chuyên gia tư vấn thuế dày dạn kinh nghiệm, am hiểu sâu sắc về chế độ thuế Việt Nam và quốc tế Chúng tôi cam kết cung cấp các giải pháp thuế toàn cầu, giúp khách hàng đạt được mục tiêu kinh doanh hiệu quả Dịch vụ tư vấn thuế của chúng tôi bao gồm nhiều lĩnh vực chuyên sâu, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng.
- Hỗ trợ nhà đầu tư tham gia thị trường, hoạch định chiến lược thuế
- Soát xét tính tuân thủ luật thuế của doanh nghiệp
- Tính, lập tờ khai thuế và tư vấn thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia nước ngoài
- Tư vấn thuế cho nghiệp vụ mua bán doanh nghiệp, hỗ trợ lập hồ sơ chuyển giá
Bên cạnh các loại hình dịch vụ trên, Deloitte Việt Nam còn cung cấp một số dịch vụ bổ sung như sau:
- Dịch vụ bồi dưỡng, cập nhật kiến thức tài chính, kế toán, kiểm toán
- Các dịch vụ liên quan khác về tài chính, kế toán, thuế theo quy định của pháp luật
- Dịch vụ xoát xét BCTC.
Giới thiệu về phần mềm hỗ trợ kiểm toán của công ty cho Kiểm Toán Viên
Tại Deloitte Việt Nam, việc đánh giá rủi ro kiểm toán được thực hiện thông qua phần mềm AS/2, kết hợp với sự xét đoán chuyên môn từ các kiểm toán viên có kinh nghiệm Phần mềm AS/2 bao gồm ba thành phần chính: phần mềm hướng dẫn kỹ thuật kiểm toán, phần mềm hồ sơ kiểm toán và phần mềm hỗ trợ sử dụng AS/2.
Dưới sự hỗ trợ từ Deloitte Touche Tohmatsu Global, phần mềm AS/2 đã trở thành công cụ kiểm toán hiện đại nhất của Deloitte Việt Nam và các công ty thành viên khác.
1.5.1 Các thành phần của phần mềm AS/2
Phần mềm hướng dẫn kỹ thuật kiểm toán
Deloitte Việt Nam áp dụng một hệ thống các phương pháp kỹ thuật kiểm toán đa dạng trong dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC) Quy trình kiểm toán BCTC được thiết kế một cách bài bản, kết hợp với phần mềm chứa đựng các kỹ thuật kiểm toán cơ bản, phù hợp cho mọi loại hình doanh nghiệp.
Quy trình kiểm toán BCTC theo phần mềm AS/2 gồm năm bước:
1 Thực hiện các công việc trước kiểm toán
2 Lập kế hoạch kiểm toán tổng quát
3 Thực hiện kế hoạch kiểm toán
4 Tổng kết và lập Báo cáo kiểm toán
5 Thực hiện các công việc sau kiểm toán
Phần mềm hồ sơ kiểm toán
Chương trình này cung cấp các công cụ để đảm bảo quy trình kiểm toán được áp dụng nhất quán toàn cầu, hệ thống hóa các công việc kiểm toán một cách chặt chẽ và đầy đủ, từ đó nâng cao hiệu quả và hiệu suất của cuộc kiểm toán Danh mục hồ sơ kiểm toán hàng năm bao gồm các tài liệu cần thiết.
- 3000: Quản lý cuộc kiểm toán
- 4000: Hệ thống kiểm toán nội bộ
- 5000: Kiểm tra chi tiết Tài sản
- 6000: Kiểm tra chi tiết Nợ phải trả
- 7000: Kiểm tra chi tiết Nguồn vốn chủ sở hữu
- 8000: Kiểm tra chi tiết Báo cáo kết quả kinh doanh
Phần mềm hỗ trợ sử dụng AS/2
Phần mềm hỗ trợ AS/2 giúp kế toán viên thực hiện công việc nhanh chóng và chính xác, nâng cao hiệu quả qua hệ thống hồ sơ kiểm toán lập trình sẵn Chạy trên môi trường Windows, phần mềm này tương thích với các ứng dụng quen thuộc như Word và Excel, mang lại trải nghiệm dễ dàng cho người sử dụng.
1.5.2 Lợi ích của việc sử dụng phần mềm AS/2
Việc áp dụng AS/2 vào kiểm toán BCTC có một số lợi ích cụ thể như sau:
- Lập kế hoạch và thực hiện cuộc kiểm toán hoàn chỉnh, có cơ sở thích hợp để đưa ra ý kiến về BCTC của khách hàng
- Đảm bảo thực hiện cuộc kiểm toán hữu hiệu và hiệu quả
Kiểm toán cho các Tổng công ty và Công ty đa quốc gia được thực hiện theo một quy trình thống nhất toàn cầu, giúp dễ dàng trong việc đối chiếu, so sánh và kiểm tra, kiểm soát.
- Thực hiện việc luân chuyển nhân viên chuyên nghiệp giữa các văn phòng, công ty thành viên giúp học tập, trao đổi kinh nghiệm với chi phí thấp nhất
- Có thể chia sẻ về công nghệ và tài liệu đào tạo, hồ sơ kiểm toán tới phần mềm kiểm toán.
QUY TRÌNH ĐÁNH GIÁ RỦI RO BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY TNHH DELOITTE VIỆT NAM
Tổng quan về đánh giá rủi ro kiểm toán theo yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán
Chuẩn mực kiểm toán 315 yêu cầu kiểm toán viên và doanh nghiệp kiểm toán phải xác định và đánh giá rủi ro sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn ở cả cấp độ báo cáo tài chính và cơ sở dẫn liệu Điều này được thực hiện thông qua việc hiểu biết về đơn vị được kiểm toán và môi trường của đơn vị, bao gồm cả kiểm soát nội bộ Kết quả của quá trình này cung cấp cơ sở cho việc thiết kế và thực hiện các biện pháp xử lý nhằm giảm thiểu rủi ro sai sót trọng yếu đã được đánh giá.
2.1.1 Thủ tục đánh giá rủi ro và các hoạt động liên quan
Khi thực hiện kiểm toán, KTV cần tuân thủ các chuẩn mực yêu cầu đánh giá và thực hiện các thủ tục nhằm thu thập thông tin về đơn vị được kiểm toán và môi trường hoạt động của đơn vị đó Điều này bao gồm việc xem xét kiểm soát nội bộ để xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhầm lẫn ở cấp độ báo cáo tài chính và cơ sở dữ liệu Theo đoạn 06, các thủ tục đánh giá rủi ro phải được thực hiện một cách nghiêm ngặt.
Phỏng vấn Ban giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị là cần thiết để thu thập thông tin hỗ trợ cho việc xác định rủi ro có sai sót trọng yếu do gian lận hoặc nhằm lẫn Kế toán viên kiểm toán (KTV) sẽ đánh giá khả năng cung cấp thông tin của những người này để cải thiện quy trình kiểm toán và đảm bảo tính chính xác trong báo cáo tài chính.
- Thực hiện thủ tục phân tích;
- Quan sát và điều tra
Ngoài ra, theo chuẩn mực kiểm toán 315 đoạn A5, KTV cũng có thể tiến hành các thủ tục sau:
Kiểm tra và đánh giá thông tin từ các nguồn bên ngoài như tạp chí thương mại và kinh tế, báo cáo phân tích từ chuyên gia, ngân hàng, tổ chức xếp hạng, cũng như tạp chí của cơ quan quản lý ngành và tạp chí tài chính.
- Phỏng vấn chuyên gia tư vấn pháp luật và chuyên gia định giá bên ngoài mà đơn vị được kiểm toán đã từng sử dụng
2.1.2 Những hiểu biết về đơn vị khách hàng, môi trường của đơn vị trong đó có kiểm soát nội bộ
Chuẩn mực VSA 315 yêu cầu kiểm toán viên (KTV) phải có kiến thức sâu sắc về đơn vị được kiểm toán và môi trường hoạt động của đơn vị, bao gồm cả hệ thống kiểm soát nội bộ KTV cần nắm bắt những thông tin quan trọng về đơn vị để thực hiện công việc kiểm toán một cách hiệu quả.
Ngành nghề kinh doanh và các quy định pháp lý liên quan đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và trình bày báo cáo tài chính Các yếu tố bên ngoài cũng ảnh hưởng đến khuôn khổ này, đảm bảo rằng các báo cáo tài chính được thực hiện một cách chính xác và minh bạch Việc tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn hiện hành là cần thiết để đảm bảo tính hợp pháp và uy tín trong hoạt động kinh doanh.
- Đặc điểm của đơn vị;
- Các chính sách kế toán mà đơn vị lựa chọn áp dụng và lý do thay đổi (nếu có);
- Mục tiêu, chiến lược của đơn vị và những rủi ro kinh doanh có liên quan mà có thể dẫn đến rủi ro có sai sót trọng yếu;
- Việc đo lường và đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh của đơn vị
Chuẩn mực VSA 315 nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ, với các yêu cầu cụ thể từ đoạn 12 đến 24 và từ A42 đến A104, cùng với phụ lục số 01 Các thành phần chính của hệ thống kiểm soát nội bộ (HTKSNB) được giới thiệu, giúp kiểm toán viên (KTV) hiểu rõ hơn về các yếu tố cần thiết trong quá trình đánh giá và thực hiện kiểm soát nội bộ.
- Hệ thống thông tin liên quan đến việc lập và trình bày BCTC và trao đổi thông tin;
- Các hoạt động kiểm soát liên quan đến cuộc kiểm toán;
- Giám sát các kiểm soát
Theo chuẩn mực, tại đoạn 15, kiểm toán viên cần tìm hiểu quy trình đánh giá rủi ro của đơn vị, xác định xem liệu đơn vị đã thiết lập một quy trình hiệu quả để thực hiện việc này hay chưa.
- Xác định rủi ro kinh doanh liên quan tới mục tiêu lập và trình bày báo cáo tài chính;
- Ước tính mức độ của rủi ro;
- Đánh giá khả năng xảy ra rủi ro;
- Quyết định các hành động thích hợp đối với các rủi ro đó
Đoạn 18 của chuẩn mực mới cung cấp hướng dẫn chi tiết về những khía cạnh mà kế toán viên cần nắm vững liên quan đến hệ thống thông tin trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính.
- Các nhóm giao dịch trong hoạt động của đơn vị có tính chất quan trọng đối với BCTC;
Các thủ tục trong hệ thống công nghệ thông tin hoặc thủ công được thực hiện nhằm tạo lập, ghi chép, xử lý và chỉnh sửa các giao dịch Những giao dịch này sau đó được ghi nhận vào sổ cái và trình bày trong báo cáo tài chính (BCTC).
- Quy trình lập và trình bày BCTC của đơn vị, bao gồm cả các ước tính kế toán và thông minh thuyết minh quan trọng
2.1.3 Xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu
Chuẩn mực VSA 315 cung cấp hướng dẫn chi tiết về việc xác định và đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu Các đoạn 25 và 26 của chuẩn mực này đưa ra các chỉ dẫn tổng quát về cách thực hiện đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu tại cấp độ báo cáo tài chính và cơ sở dẫn liệu liên quan.
Xác định rủi ro là quá trình quan trọng, bao gồm việc tìm hiểu về đơn vị và môi trường hoạt động của nó Điều này bao gồm việc xem xét các kiểm soát liên quan đến rủi ro, cũng như phân tích các nhóm giao dịch, số dư tài khoản và thông tin thuyết minh trong báo cáo tài chính (BCTC) để đưa ra đánh giá chính xác về các rủi ro tiềm ẩn.
Đánh giá các rủi ro đã xác định và xem xét tác động của chúng đến tổng thể báo cáo tài chính (BCTC) cũng như khả năng ảnh hưởng đến nhiều cơ sở dẫn liệu khác.
Liên kết các rủi ro đã xác định với những sai sót có thể xảy ra ở cấp độ cơ sở dẫn liệu là rất quan trọng, đồng thời cần xem xét những kiểm soát mà kiểm toán viên (KTV) dự định kiểm tra để đảm bảo tính chính xác và đáng tin cậy của thông tin.
Cần xem xét khả năng xảy ra sai sót, bao gồm cả khả năng xuất hiện nhiều sai sót, và đánh giá xem những sai sót tiềm tàng này có thể dẫn đến sai sót trọng yếu hay không.
Ý nghĩa của việc đánh giá rủi ro
Rủi ro kiểm toán là yếu tố không thể tránh khỏi trong mọi cuộc kiểm toán, xuất phát từ nhiều nguyên nhân và hạn chế tiềm tàng Việc KTV đưa ra nhận xét không chính xác về BCTC là khả năng có thể xảy ra, do đó, hạn chế rủi ro kiểm toán đến mức chấp nhận được là rất quan trọng Để đạt được điều này, cần phải đánh giá hợp lý các loại rủi ro cấu thành, từ đó đưa ra giải pháp thích hợp nhằm giảm thiểu thiệt hại cho KTV và công ty kiểm toán, đồng thời đảm bảo tính hợp lý trong lập kế hoạch và thực hiện cuộc kiểm toán Vì vậy, đánh giá rủi ro BCTC là một nhiệm vụ cấp thiết trong quá trình kiểm toán.
Phương pháp tiếp cận kiểm toán và qui trình đánh giá rủi ro tại Deloitte Việt Nam
2.3.1 Phương pháp tiếp cận kiểm toán báo cáo tài chính
2.3.1.1 Phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên rủi ro- Risk-based Audit Approach
Phương pháp kiểm toán BCTC của Deloitte Việt Nam hiện nay là phương pháp tiếp cận dựa trên rủi ro (Risk-based Audit Approach) Phương pháp này tập trung vào việc xác định, đánh giá và thiết kế các thủ tục nhằm xử lý rủi ro trong suốt quá trình kiểm toán Đây là phương pháp được xây dựng phù hợp với các nguyên tắc và hệ thống Chuẩn mực kiểm toán quốc tế.
Theo phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên rủi ro, việc hiểu biết về khách hàng và đánh giá rủi ro hợp đồng kiểm toán trong giai đoạn lập kế hoạch là rất quan trọng để thiết kế các thủ tục kiểm tra cơ bản và kiểm tra kiểm soát Deloitte Việt Nam là một trong những công ty tiên phong trong việc áp dụng phương pháp này, và hiện nay, nó đã trở thành tiêu chuẩn cho hầu hết các công ty kiểm toán tại Việt Nam trong hoạt động nghề nghiệp của họ.
2.3.1.2 Tổng quan về cách thức áp dụng phương pháp tiếp cận rủi ro tại Deloitte Việt Nam
Deloitte Việt Nam áp dụng phương pháp tiếp cận rủi ro trong kiểm toán, yêu cầu kiểm toán viên xác định và đánh giá rủi ro liên quan đến báo cáo tài chính (BCTC) và cơ sở dẫn liệu Rủi ro ở cấp độ BCTC có thể phát sinh từ các khiếm khuyết trong môi trường kiểm soát, chẳng hạn như năng lực hạn chế của Ban giám đốc, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính chính xác của BCTC Đối với rủi ro ở cấp độ cơ sở dẫn liệu, Deloitte Việt Nam xem xét các khía cạnh khác nhau tùy thuộc vào đặc điểm của từng đối tượng, và phân chia cơ sở dẫn liệu thành ba dạng chính.
- Cơ sở dẫn liệu đối với nhóm giao dịch và sự kiện trong kỳ được kiểm toán;
- Cơ sở dẫn liệu đối với số dư tài khoản cuối kỳ;
Để đánh giá rủi ro sơ bộ của khách hàng, KTV cần hiểu rõ chiến lược kinh doanh và kế hoạch ứng phó với biến động môi trường KTV sẽ chú trọng vào việc kiểm tra các nghiệp vụ bất thường, ước tính kế toán và đánh giá của nhà quản lý, vì đây là những yếu tố có thể gây ra sai lệch trọng yếu trong báo cáo tài chính.
Phương pháp tiếp cận kiểm toán BCTC dựa trên rủi ro bao gồm ba bước:
- Bước 1: Đánh giá rủi ro sai sót trọng yếu trên BCTC (giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán);
Bước 2 trong quy trình kiểm toán là thiết kế và thực hiện các thủ tục nhằm đánh giá các rủi ro, từ đó giảm thiểu rủi ro có sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính (BCTC) xuống mức chấp nhận được Giai đoạn này bao gồm cả lập kế hoạch kiểm toán và thực hiện các hoạt động kiểm toán cần thiết.
- Bước 3: Phát hành ý kiến kiểm toán phù hợp dựa trên kết quả kiểm toán (giai đoạn tổng hợp và lập báo cáo)
Trong quá trình kiểm toán, việc xác định và đánh giá rủi ro là nhiệm vụ quan trọng mà kiểm toán viên (KTV) thực hiện liên tục Đặc biệt, giai đoạn lập kế hoạch đóng vai trò then chốt trong việc xác định nội dung, lịch trình và phạm vi của các thủ tục đánh giá rủi ro, cả ở cấp độ tổng thể báo cáo tài chính và cấp độ cơ sở dẫn liệu.
Qui trình đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch của công ty TNHH Deloitte Việt Nam bao gồm các bước sau đây:
Hình 2.2 Qui trình đánh giá rủi ro trong giai đoạn lập kế hoạch
2.3.2 Giai đoạn tiền kế hoạch Đánh giá rủi ro sơ bộ của khách hàng
Việc quyết định chấp nhận hợp đồng kiểm toán với khách hàng mới hoặc gia hạn hợp đồng với khách hàng hiện tại phụ thuộc vào kinh nghiệm và khả năng đánh giá của kiểm toán viên Chính vì vậy, nhiệm vụ này thường được giao cho các kiểm toán viên cao cấp.
Công việc đầu tiên của KTV là thu thập thông tin cơ bản về khách hàng nhằm đánh giá sơ bộ rủi ro Việc này đóng vai trò quan trọng trong quá trình quản lý rủi ro, giúp xác định mức độ an toàn và tiềm ẩn của khách hàng.
Khách hàng đề nghị bổ nhiệm kiểm toán Đánh giá rủi ro sơ bộ của khách hàng
Chấp nhận hoặc tiếp tục hợp đồng kiểm toán Đánh giá rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát
Thực hiện thủ tục phân tích sơ bộ
Từ chối thực hiện hoặc tiếp tục hợp đồng kiểm toán
Xác định mức trọng yếu, tóm tắt rủi ro nhận diện được từ khách hàng
Tìm hiểu về quy trình kế toán và quy trình kinh doanh của đơn vị khách hàng.
Tìm hiểu về hệ thống KSNB và xác định rủi ro gian lận
Thiết kế chương trình và thủ tục kiểm toán có ảnh hưởng lớn đến quyết định chấp nhận khách hàng và lập kế hoạch kiểm toán chi tiết Đánh giá rủi ro giúp xác định quy mô, phạm vi và tính chất phức tạp của công việc, từ đó Deloitte Việt Nam sẽ xác định mức phí và nhân sự thực hiện kiểm toán một cách phù hợp.
Thông tin cơ bản mà KTV cần thu thập là:
Hình 2.3 Thông tin về đơn vị khách hàng cần được thu thập
Đặc điểm của đơn vị khách hàng bao gồm các thông tin cơ bản như hoạt động, địa điểm, lĩnh vực kinh doanh, thị trường, khách hàng và nhà cung cấp chủ yếu, cũng như các bên liên quan và mức độ cạnh tranh trong ngành.
Ngành nghề kinh doanh của đơn vị có thể bị ràng buộc bởi các điều kiện gia nhập, môi trường cạnh tranh và mối quan hệ với nhà cung cấp KTV sẽ nghiên cứu các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hiện tại, bao gồm tình hình kinh tế chung, lãi suất, tình hình tài chính, lạm phát quốc gia, thuế và các chính sách của chính phủ liên quan.
Mục tiêu và chiến lược kinh doanh của đơn vị cần được xác định rõ ràng, đồng thời phải đánh giá các rủi ro tiềm ẩn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của ngành Những rủi ro này bao gồm việc triển khai các sản phẩm và dịch vụ mới, mở rộng quy mô kinh doanh, tuân thủ các chuẩn mực kế toán mới, cũng như việc áp dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của đơn vị.
Ban lãnh đạo cần hiểu rõ cách quản lý và giám sát hoạt động tài chính để đảm bảo hiệu quả Kế toán viên (KTV) sẽ áp dụng các công cụ tài chính để nhận diện những tài khoản hoặc nhóm tài khoản quan trọng Qua đó, họ sẽ đánh giá tác động của những tài khoản này đến rủi ro kinh doanh, từ đó đưa ra các biện pháp quản lý phù hợp.
Mục tiêu và chiến lược Đặc điểm của đơn vị khách hàng
Tìm hiểu thông tin liên quan đến khách hàng
Ngành nghề kinh doanh và môi trường bên ngoài
Hội đồng quản trị, Ban giám đốc
- Ngoài ra, KTV có thể tìm hiểu và tham khảo ý kiến kiểm toán của KTV tiền nhiệm về BCTC của đơn vị khách hàng
Sau khi thu thập thông tin về đơn vị khách hàng, chủ nhiệm kiểm toán sẽ tiến hành đánh giá rủi ro sơ bộ và quyết định có chấp nhận hoặc tiếp tục hợp đồng kiểm toán Đánh giá này dựa trên kinh nghiệm của kiểm toán viên và các câu hỏi Có/Không từ phần mềm AS/2.
Deloitte Việt Nam đánh giá rủi ro của khách hàng theo ba mức độ sau:
Rủi ro thấp (Lower risk)
Một khách hàng có rủi ro thấp khi:
- Có tình hình kinh doanh phát triển tốt trong một thời gian dài
- Có tình hình tài chính tốt và đảm bảo; hệ thống kiểm soát nội bộ và quản lý hữu hiệu và hiệu quả
- Áp dụng những chính sách kế toán phù hợp và thận trọng
Ban quản lý công ty cam kết duy trì tính chính trực và đảm bảo đội ngũ nhân lực có đầy đủ năng lực, cùng với sự hiểu biết sâu sắc về tình hình doanh nghiệp và các quyết định của quản lý cấp cao.
Rủi ro trung bình (Moderate risk)
Xu hướng của phương pháp tiếp cận kiểm toán hiện nay
2.4.1 Những yếu tố tác động đến hoạt động và phương pháp tiếp cận kiểm toán
Thương mại điện tử (E-commerce) là quá trình thực hiện giao dịch thương mại qua các phương tiện điện tử Khi mở rộng từ các giao dịch giữa đối tác kinh doanh sang dịch vụ khách hàng, hoạt động phối hợp và giao dịch nội bộ, thương mại điện tử sẽ phát triển thành kinh doanh điện tử (E-business).
Sự phát triển của thương mại điện tử đã làm thay đổi cách thức thực hiện các giao dịch kinh doanh, đồng thời cũng ảnh hưởng đến các bằng chứng liên quan đến những giao dịch này Những thay đổi này dẫn đến sự điều chỉnh trong quy trình kinh doanh và kế toán, từ đó tác động đến quy trình, kỹ thuật và phương pháp kiểm toán.
Thay đổi sự nhận thức về đối tượng kiểm toán
Mức độ áp dụng công nghệ thông tin và thương mại điện tử đang thay đổi nhanh chóng cách thức giao dịch kinh doanh, với tốc độ nhanh hơn nhiều so với phương thức truyền thống Sự phát triển này đã hình thành nhiều loại hình kinh doanh mới, như các dịch vụ gia tăng giá trị trên mạng, tạo ra các nhà trung gian ảo và siêu thị ảo cung cấp hàng hóa trực tuyến Điều này không chỉ mang lại những hiểu biết mới về quy mô, phạm vi hoạt động và quy trình sản xuất, mà còn yêu cầu nâng cao trình độ và năng lực trong kiểm toán và thương mại điện tử để thực hiện các cuộc kiểm toán hiệu quả.
Thay đổi về mức độ và tính chất của rủi ro kiểm toán
Rủi ro tiềm tàng: Mức độ áp dụng thương mại điện tử càng sâu trong hoạt động kinh doanh sẽ làm cho rủi ro tiềm tàng càng lớn
Mức độ rủi ro tiềm tàng trong doanh nghiệp phụ thuộc vào việc áp dụng thương mại điện tử trong các hoạt động của họ Mỗi doanh nghiệp có thể áp dụng công nghệ thông tin và thương mại điện tử theo chiến lược và khả năng riêng, từ việc cung cấp thông tin đến việc phát triển lĩnh vực kinh doanh mới, trong đó toàn bộ giao dịch với khách hàng và mua bán được thực hiện qua mạng.
Khi doanh nghiệp tham gia vào thương mại điện tử, rủi ro tiềm tàng gia tăng do khó xác định đối tượng giao dịch Giao dịch trực tuyến dựa trên mạng thông tin công cộng, cho phép bất kỳ ai có truy cập Internet thực hiện giao dịch chỉ với một số thông tin cá nhân và thẻ tín dụng Tuy nhiên, rủi ro như mất thông tin khách hàng hoặc đánh cắp mật khẩu có thể dẫn đến giao dịch không được ủy quyền Ngoài ra, việc thiết lập tài khoản "ảo" để thực hiện giao dịch "không có thật" có thể dẫn đến gian lận báo cáo tài chính, khi các tài khoản này hủy giao dịch sau niên độ, làm thổi phồng giá trị tài sản và ảnh hưởng đến quyết định của người sử dụng báo cáo tài chính.
Các doanh nghiệp có nguy cơ mất dữ liệu do tấn công mạng, hỏng hóc thiết bị phần cứng hoặc lỗi phần mềm Việc phục hồi dữ liệu lưu trữ có thể tốn kém về thời gian và chi phí, và nếu không có biện pháp phòng ngừa thích hợp, điều này có thể dẫn đến mất mát dữ liệu giao dịch, ảnh hưởng nghiêm trọng đến báo cáo tài chính.
Để giảm thiểu sai sót trong báo cáo tài chính do rủi ro tiềm ẩn, các doanh nghiệp tham gia thương mại điện tử thường áp dụng các biện pháp kiểm soát hiệu quả.
- Mã hóa dữ liệu, chữ kí điện tử, phòng bì số;
Hệ thống kiểm soát tự động quản lý truy cập mạng bằng cách sử dụng mật khẩu và các phương pháp nhận dạng khác Nó cũng kiểm tra năng lực pháp lý và hành vi của các bên giao dịch thông qua việc kết nối trực tuyến với tổ chức phát hành thẻ tín dụng.
- Cài đặt phần mềm chống vi rút tấn công
Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển nhanh chóng, việc cập nhật công nghệ và kỹ năng sử dụng là rất quan trọng để đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống thông tin trong doanh nghiệp Điều này ảnh hưởng lớn đến khả năng ngăn chặn gian lận và sai sót trong báo cáo tài chính Rủi ro kiểm soát trong doanh nghiệp thương mại điện tử không chỉ phụ thuộc vào hệ thống kiểm soát nội bộ với các thủ tục kiểm tra chặt chẽ mà còn vào khả năng thích ứng và cập nhật liên tục của các thủ tục này trong môi trường công nghệ thay đổi nhanh.
Rủi ro trong kiểm toán phụ thuộc vào hiệu quả và tính phù hợp của các thủ tục mà kiểm toán viên áp dụng Để giảm thiểu rủi ro, việc lập kế hoạch, giám sát và thực hiện kiểm toán cần tuân thủ các chuẩn mực và tiêu chuẩn chất lượng Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử đã thúc đẩy nhiều doanh nghiệp trong nước áp dụng công nghệ thông tin và internet, điều này đòi hỏi kiểm toán viên phải linh hoạt trong việc áp dụng kỹ thuật và phương pháp kiểm toán nhằm giảm thiểu rủi ro ở mức tối thiểu.
Thay đổi trong quy trình phản ánh nghiệp vụ kinh tế vào sổ sách kế toán
Trong hệ thống kế toán truyền thống, mọi nghiệp vụ kinh tế đều được ghi nhận qua chứng từ và phản ánh vào sổ sách kế toán cũng như báo cáo tài chính Để kiểm tra tính chính xác và sự tồn tại của các nghiệp vụ này, kiểm toán viên có thể xem xét lại sổ sách và chứng từ gốc thông qua các bản sao Tuy nhiên, việc này trở nên khó khăn trong một nền kinh tế mà các giao dịch ngày càng phức tạp.
Số hoá và thực hiện giao dịch trên máy tính dẫn đến việc chứng từ về nghiệp vụ kinh tế chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn và dưới dạng ngôn ngữ máy Khi toàn bộ quá trình giao dịch được xử lý tự động, việc cung cấp chứng từ bằng văn bản để chứng minh sự phát sinh và hoàn thành nghiệp vụ trở nên khó khăn Hơn nữa, việc ghi chép nghiệp vụ kinh tế vào sổ sách cũng sẽ được tự động hoá, làm giảm khả năng kiểm tra tính hợp lý và hợp pháp của các giao dịch so với phương thức truyền thống.
2.4.1.2 Sự thay đổi của công nghệ thông tin, công nghệ phân tích “Big data”
Tác động của sự thay đổi công nghệ thông tin đến quy trình xử lý hệ thống thông tin kế toán và hoạt động kiểm toán
Công nghệ thông tin đã cách mạng hóa lĩnh vực kế toán-kiểm toán, đặc biệt trong việc xử lý dữ liệu và cung cấp thông tin kế toán, tạo ra sự tiến bộ vượt bậc so với quy trình kế toán truyền thống.
Quy trình ghi nhận dữ liệu đang có sự thay đổi đáng kể nhờ vào các sự kiện kinh tế, trong đó kế toán lập các chứng từ cần thiết Việc ứng dụng công nghệ thông tin, bao gồm phần cứng, phần mềm kế toán và công nghệ cơ sở dữ liệu, cho phép kế toán viên nhập liệu dễ dàng qua bàn phím hoặc quét dữ liệu trực tiếp vào hệ thống.
Xử lý và lưu trữ dữ liệu kế toán là bước quan trọng trong quản lý tài chính, nơi dữ liệu sau khi ghi nhận sẽ được tổ chức, phân tích và tính toán tự động bằng các chương trình đã được lập trình sẵn Phương pháp này không chỉ giúp tăng tốc độ xử lý mà còn đảm bảo độ chính xác cao hơn so với các phương pháp truyền thống.
ĐÁNH GIÁ VÀ CÁC KIẾN NGHỊ VỀ QUI TRÌNH ĐÁNH GIÁ RỦI
Nhận xét về việc tuân thủ và áp dụng chuẩn mực kiểm toán VSA 315 trong qui trình đánh giá rủi ro kiểm toán tại công ty
Qua nghiên cứu quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán báo cáo tài chính theo hướng dẫn của bộ Deloitte Audit Approach Manual, tác giả nhận thấy rằng quy trình đánh giá rủi ro của công ty đã hoàn toàn tuân thủ các yêu cầu của chuẩn mực kiểm toán số 315.
Đánh giá rủi ro sơ bộ của khách hàng là bước quan trọng trong quy trình kiểm toán báo cáo tài chính, bao gồm việc tìm hiểu thông tin về khách hàng, ngành nghề kinh doanh, cùng các yếu tố vi mô và vĩ mô.
Thủ tục đánh giá mức độ rủi ro sơ bộ theo VSA 315 tập trung vào việc thu thập thông tin về khách hàng nhằm đánh giá rủi ro kinh doanh Hướng dẫn cụ thể về phân loại rủi ro cho thấy công ty cẩn trọng trong việc đánh giá từng khách hàng, giúp hạn chế rủi ro kiểm toán và là cơ sở quan trọng để xây dựng nội dung, phạm vi, thời gian và phương pháp tiếp cận kiểm toán phù hợp.
Thứ hai, sự tìm hiểu và kiểm tra kĩ lưỡng về HTKSNB của khách hàng
Chuẩn mực VSA 315 yêu cầu các kiểm toán viên (KTV) xem xét hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) thông qua bảng câu hỏi khảo sát và phỏng vấn khách hàng Công ty nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tìm hiểu đầy đủ năm bộ phận của hệ thống bằng cách yêu cầu KTV trả lời các câu hỏi kiểm tra nhằm đánh giá tính hiệu quả và hoạt động hữu ích của hệ thống KSNB trong giai đoạn chuẩn bị và lập kế hoạch.
Thứ ba, đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu và xác định mức rủi ro có sai sót trọng yếu phù hợp
Hướng dẫn của chuẩn mực kiểm toán 315 về đánh giá rủi ro có sai sót trọng yếu được công ty áp dụng một cách cụ thể và chính xác Nhờ vào kinh nghiệm lâu năm của các kiểm toán viên, công ty đã xây dựng hướng dẫn riêng để xác định mức rủi ro sai sót trọng yếu cho những trường hợp không được quy định trong chuẩn mực, đảm bảo tính hợp lý và giảm thiểu rủi ro xuống mức chấp nhận được.
Nhận xét về việc lựa chọn phương pháp tiếp cận kiểm toán và qui trình đánh giá rủi ro kiểm toán tại công ty
3.2.1.1 Phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên rủi ro-The Risk-Based Audit Approach
Phương pháp kiểm toán dựa trên rủi ro là một trong những cách tiếp cận hiệu quả giúp kiểm toán viên có cái nhìn tổng quát về báo cáo tài chính, đồng thời xác định các khu vực tiềm ẩn rủi ro Quá trình đánh giá rủi ro diễn ra liên tục dưới sự giám sát của kiểm toán viên dày dạn kinh nghiệm, nhằm giảm thiểu khả năng xảy ra gian lận và sai sót xuống mức chấp nhận được, từ đó nâng cao hiệu quả kiểm toán và vị thế của công ty kiểm toán.
Ngoài ra, việc áp dụng The Risk-Based Audit Approach còn mang lại những lợi ích khác như sau:
Khi thực hiện kiểm toán, KTV không cần kiểm tra toàn bộ các phần hành và nghiệp vụ của khách hàng mà thay vào đó, họ sử dụng năng lực và xét đoán chuyên môn để xác định khu vực có khả năng rủi ro cao nhất Việc này giúp KTV tập trung vào những khu vực quan trọng, từ đó tiết kiệm thời gian và công sức nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả và tính hữu ích của quá trình kiểm toán.
Việc phát hiện sớm các vấn đề và rủi ro cho phép thực hiện ngay các hoạt động ngăn chặn gian lận Đánh giá rủi ro diễn ra liên tục trong quá trình kiểm toán, nhưng phần lớn rủi ro thường được xác định trong giai đoạn lập kế hoạch thông qua các hoạt động tìm hiểu và phỏng vấn Nhờ đó, rủi ro được phát hiện sớm hơn, giúp quy trình testing thu thập thông tin một cách kỹ lưỡng hơn khi đã xác định được các rủi ro trước đó.
Cơ hội cho Kiểm Toán Viên (KTV) rèn luyện và phát triển năng lực chuyên môn là rất lớn, bởi rủi ro ở mỗi loại hình doanh nghiệp khác nhau tùy thuộc vào đặc thù ngành nghề Việc tìm hiểu về doanh nghiệp trong giai đoạn lập kế hoạch và toàn bộ quá trình đánh giá rủi ro trong hoạt động kiểm toán Báo Cáo Tài Chính (BCTC) không chỉ giúp KTV nâng cao hiểu biết mà còn cải thiện kỹ năng chuyên môn của họ.
Deloitte Việt Nam là công ty tiên phong trong việc chuyển đổi từ kiểm toán truyền thống sang phương pháp dựa trên rủi ro Công ty chú trọng đánh giá rủi ro như một khâu quan trọng trong quy trình kiểm toán, nhằm mang lại sự minh bạch cho báo cáo tài chính đã được kiểm toán Điều này không chỉ nâng cao vị thế của Deloitte mà còn giúp công ty trở thành đối tác tin cậy cho các doanh nghiệp trên thị trường.
3.2.1.2 Quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán BCTC tại công ty
Công ty tự hào sở hữu đội ngũ kiểm toán viên dày dạn kinh nghiệm, đặc biệt là các thành viên trong Ban giám đốc, những người đã có nhiều năm cống hiến trong lĩnh vực kiểm toán Nhờ vào những kinh nghiệm quý báu này, công ty đã hoàn thiện quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán, mang lại nhiều ưu điểm nổi bật.
Thứ nhất, quy trình được xây dựng một cách khoa học, logic
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc đánh giá rủi ro kiểm toán, Ban giám đốc đã nghiên cứu và thiết lập quy trình kiểm toán chi tiết, nhấn mạnh vào việc đánh giá rủi ro và trọng yếu Quy trình này được chia thành các bước rõ ràng, với hướng dẫn cụ thể về công việc cần thực hiện và tầm quan trọng của từng bước Điều này giúp kiểm toán viên dễ dàng nắm bắt quá trình đánh giá và xác định các thông số cần thiết để tiến hành cuộc kiểm toán hiệu quả.
Thứ hai, quy trình được thực hiện bởi kiểm toán viên nhiều kinh nghiệm
Việc đánh giá rủi ro trong kiểm toán chủ yếu phụ thuộc vào xét đoán nghề nghiệp của kiểm toán viên (KTV) Tại công ty, trưởng nhóm kiểm toán chịu trách nhiệm lập kế hoạch chung cho cuộc kiểm toán, từ đó các trợ lý kiểm toán sẽ xây dựng kế hoạch cụ thể cho từng phần hành Trưởng nhóm sẽ thu thập thông tin cần thiết để đánh giá và xác định rủi ro cho báo cáo tài chính (BCTC) tổng thể cũng như cho từng cơ sở dẫn liệu.
Thứ ba, quy trình được thực hiện trên một trong những phần mềm kiểm toán hiện đại nhất thế giới- Phần mềm AS/2
Trước khi tiến hành đánh giá rủi ro, kiểm toán viên cần phân loại khách hàng vào các loại hình chuẩn, được gọi là các “Gói” kiểm toán theo quy định.
Deloitte Global phát triển phần mềm AS/2 dựa trên lĩnh vực kinh doanh và quy mô của từng đơn vị, từ đó đưa ra các câu hỏi phù hợp với cách phân loại này Điều này giúp kiểm toán viên dễ dàng tìm hiểu và trả lời khi thực hiện thủ tục đánh giá rủi ro, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc kiểm tra Nhờ vào phần mềm này, kiểm toán viên tại Deloitte Việt Nam có khả năng phân loại nhiều nhóm ngành hoạt động của từng khách hàng, từ đó giảm thiểu tối đa rủi ro trong quá trình chấp nhận và đánh giá rủi ro của hợp đồng kiểm toán.
Sau khi hoàn tất các file trong phần 1000 - Lập kế hoạch kiểm toán, phần mềm sẽ tạo ra các file Chương trình kiểm toán mẫu, quy định các công việc cần thực hiện cho từng khoản mục chi tiết Khi thực hiện các phần hành chi tiết, các KTV phải trả lời các câu hỏi đã được thiết lập trong chương trình kiểm toán mẫu, xác nhận các thủ tục cần thiết đã được thực hiện để ứng phó với các rủi ro đã đánh giá Nhờ đó, rủi ro kiểm toán được kiểm soát chặt chẽ xuyên suốt quá trình kiểm toán.
Qui trình đánh giá rủi ro của Deloitte Việt Nam được xây dựng một cách hoàn thiện và đầy đủ, với nhiều công cụ hỗ trợ hữu ích nhằm giảm thiểu tối đa các thiếu sót trong quá trình thực hiện.
3.2.2 Một số vấn đề còn tồn tại
Mặc dù công ty đã xây dựng và thực hiện hiệu quả các ưu điểm trong công tác đánh giá rủi ro kiểm toán trong giai đoạn lập kế hoạch kiểm toán báo cáo tài chính, nhưng vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần được khắc phục.
Phần mềm AS/2 mà công ty sử dụng hoạt động độc lập, khiến Ban giám đốc kiểm toán không thể quản lý hiệu quả công việc của các cấp dưới Điều này dẫn đến việc thông tin về rủi ro của khách hàng không được truyền tải đầy đủ giữa các cấp, gây ra những thiếu sót trong quá trình kiểm soát.
Rủi ro liên quan đến công nghệ thông tin đang gia tăng do trình độ của các kiểm toán viên về hệ thống thông tin còn hạn chế Điều này có thể dẫn đến những đánh giá không phù hợp về hệ thống thông tin của khách hàng, đặc biệt khi họ sử dụng các phần mềm kế toán mới và phức tạp Hệ quả là quá trình đánh giá rủi ro sẽ tốn nhiều thời gian hơn.
Trên đây là những vấn đề mà người viết nhận thấy được trong quá trình thực tập tại công ty
3.2.3 Kiến nghị về giải pháp cải thiện chất lượng dịch vụ kiểm toán qua việc nâng cao hiệu quả đánh giá rủi ro kiểm toán BCTC
