Giáo trình: Đại cương khoa học quản lí và quản lí giáo dục

cach thức tác đôna, cơ chê Thông qua những cai mới này, khoa hoc quan li tham lĩia vao viêc cai tao thế giới xung quanh con người Thông qua chưc năng nhân Ihúc và cải lao, khoa hoc quản

TRẦN KIỂM - NGUYỄN XUÂN THỨC

VÀ QUẢN LÍ G ĨẨ b DỤC

i ĩ '7f:^ ■

ĩếuyỉ^ĩyJ^^ÊZJJ:

PGS TS TRẦN KIỂM - PGS TS NGUYỄN XUÂN THỨC

G I Á O T R Ì N H

ĐẠ! CƯƠNG KHOA HỌC QUẢN LÍ

VÀ QUẢN LÍ GIÁO DỤC

(Dùng cho các trường Đại học,

Mã sô 01 01 605/11 8 4 - Đ H 2012

MỤC LỤC• ■

LỜI MỞ ĐẦU

Trang

1 ĐÔI tưdng nhiêm vu va phương phap nghiên cứu khoa hoc quản li 7

1 Cac đinh nghĩa va nôi ham của ' quản li giao duc" 51

2 Xu hưâng đổi mới quản li giao duc va mô hinh quản li giáo duc trên thẻ giới 110

Chưctng 5 NHẢ TRƯỜNG LÃNH ĐAO VÀ QUẢN LI HOAT ĐỐNG GIÁO DUC

2 Sư phat triển cùa nhà trương qua cac thơi ki lich sử 179

5 Cac chức năng của nha trưcng trong thơi ki hôi nhâp 193

8 Cac kĩ năng lãnh đao va quản li của hiêu trưởng nha ỉrương 206

9 Lãnh đao va quản ii các hoat đỏng giao duc trong nha trương 207

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nav kiển Ihức về khoa hoc quản lí và quản lí s;iảo duc cần thiết cho moi lĩnh virc cùa đời sổng xã hôi và đươc gians day trong các irưcmg dai hoc, hoc viên thưôe nhom naanh Khoa hoc ciáo duc Giáo trình Đạt ciỉơng Khoa hoc quả tỉ lí và Qtiảit Ịígiáo (lục là môn hoc chung cuna; cấp những kiến thức cơ bản nhân dang

vê khoa hoc quàn lí, khoa hoc qimn li giáo duc và là nhìrnc tri thức nền tảng để tiếp thii nlũriig kiên Ihức klioa hoc quan lí giáo duc chuyên sâu, như quản lí nhân

su guon li tài chinh - cơ sờ vâi chài, qiiàiì lí day hoc và giáo duc Đífi cirơìíg Khoa học qiuiìt ỉ í và Quàn ií giáo dục là môt môn hoc cơ bàn trong chưmie trìnli

dào lao Cứ nhân Quan lí giáo duc trong các trirơng đai hoc và hoc viên quản lí giáo duc

Giáo trình này đươc biên soaii có sư kê thừa, tiếp thu và lưa chon các íri thưc

trong các tài liêu của những tác mả trước đo và đươc sắp xêp lai ở môt số đom VI

tn tlìirc cho phù liơp khi giảng ciav tránh sư tàing lăp vê tn Ihưc giữa các phần và VƠI các chuyên đê quản lí chuyên sâu

Nhân đây, các í ác gìả sach này bày tỏ lòng bìếí ơn chân thành đến ĩìhững tác gia đó - lìhữiig Iigười thầy Iieười anh và đồng nghiẻp hêt sức quý mến

NÔI dung giáo trình Đội ctiơiig Khoa học quán lí và Quản lí giáo dục gồm

5 chương

Chu’0'ng I : Quan lí ỉà môi khoa hoc

Chưong 2: Khai quát về iỊììán lí

Chuơng 3 Đcii cương về (ỊìKin ỈI g iá o duc

C hu ong 4: Đỏ! mới lịìum li giao (ìiíí

Chu o ng 5: Nlĩả íiư àỉiq Lãnh đ ao và (ỊUÍH 1 lí lioal đóng g ỉá o duc írong

nhà iruờnịĩ

Cluing tôi đã rất cố gắng VỚI mong muốn giáo írinli này sẽ là tài liêu tham khao tôt cho sinh viên, hoc viên, nghiên cứu sinh và cán bô giang day trong các tn.iờn>2 đai hoc hoc viên quàn lí, song khí biên soan không tránh khỏi những khiêni khuyết nhât đinh, mong nhãn đươc nhữnti ý kiến đóng góp quy bau cua đôc giy để !iJÚp giáo trình ngay niôt hoàn thiên

Các íác giá

CHƯƠNG 1

QUẢN LÍ LÀ MỘT KHOA HỌC

1 ĐỐI TƯƠNG, NHIÊM vu VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu KHOA HỌC QUẢN LÍ

1 1 ĐỐI tương nghiên cứu của khoa hoc quản H

Khoa hoc quản lí nghiên cứu các cỊuan hê qiiun //, thưc chất [à quan hê giữa

ngươi và ngươi trong quan lí, quan hê giữa chu tliê quản lí và đôi tưcmíỉ quàn lí

Mối quan hê trèn bao gồm quan hè giữa người và nsuơi trong cùng (ổ chưc, gỉừa

thu lĩnh và thanh viên trong tô chưc vả giữa tổ chưc nay VỚI tô chức khac VỚI nhau

ttong xã hôi

Khi nói quan hê quàn lí là quan hè giữa người va người cần phân biêt quan hê nguơi - tmưởi trong klìoa hoc íâm lí vá khoa hoc quan ì í Quãri hê giữa ngươt và

tìguời troníỉ tâm lí hoc là giao tiêp chửa đung các dấu hiêu có sư tiếp XIÌC tâ m ỉí,

còn quan hê íĩiữa naười - người trong quân lí là quan hê quàn lí nổi V Ớ I nhau thông qua các chức năn li quản li chi đao lãnh đao tồ chưc, kiểm tra Tâí nhiên,

ở dây co sư đan xen nhau quan hê giữa người - người trong quản lí có cà giao tiêp luc la quan hê nmrơi - ngươi trong tâm 1) hoc •

ở đây cũng có sư khác biêt giữa kinh tê hoc và khoa hoc quản lí vê quan hê quàn li Quan hê quàn li la dôi tưcoie cua khoa hoc quân li, khác VỚI quan hê quản )i - môt bô phàn hơp Ihành cua quan hê sàn xuấi mà kmh tê chinh tn hoc đề câp Quan hê qtian lí trong kinh tê hoc chính tri là niòt bô phân cua quan hê sản xuât (bao gồm quan hê sơ hừii quan lìê phân phối và quan hê quản li), nghiên cưu quan hê quản lí dé tìm ni các quy luât kinh tế KiiOiì hoc quản !í xem xét các quan

hê quan lí lìhăm tìm la Lac phương plìap va công Cu tác dông cu thề cua quàn li

Trong kiỉili tế hoc clunli tn, quan lí chu yêu dươc nghiên cứu trong các quan

hê kiiih tế Khoa hoc quan lí ngoài cac quan hê kinh tế còn nghiên cưu các quan

hô chính tn lổ chực, quan bê pliap li, quan hê lâm |j

1 2 Nhiêm va cửa khoa hoc quàn ỉí

Khoa hoc quan li xac dinh cac II lu êm vu cơ ban sau

- Tìm ra quy luât va các vân đê có tính qiiy luât cua hoat đông quân li, tư dó

xác dinlì CJC níỉu\ên íãc côiiiỉ cu phương pháp cac kiểu cơ câu tổ chưc quan lí cỉani bao quan ií niô[ cách klioa lioc

- Làm rò cơ so kiiOd hoc củd các khâu cac buơc quan lí cua niòt tô tliirc bô

may quản lí

- Xác đinh nỏi dung, nguyên tắc \ à cac phucmg pháp quan lí

- Tìm liicu đác trưna cùa lao đòng quan lí đê có co sờ xac dinlì yêii càu

đối VỚI cán bô quản h, có phương phap (uvcn chon phu hơp nhằm tuyên chon đào

tao bôt dưõníỉ cán bô quàn lí

- Nghièn cưu vai tiò của hoat đông quản li trong xã hôi Các yếu lô anh hườiis đên hoat đôna quan lí, tù do co các pliương phap quan lí tối iru

1 3 Phương pháp nghiên cứu khoa học quản lí

Cũng nhir các lĩnh vưc khoa hoc khac, khoa hoc quàn li có mòt hê thông cac

phương phap nghiên cứu nhằm phái hiên dối tương nghiên CÚXỈ cua mình

Dưới dây là môt sổ phương pháp nghiên cưu cơ baii

1.3.1 Phân tích các tài iiệu và văn bản

Bản chất của phương pháp này la dùng cac thao tác tư duy ]Ồ«IC phân tích các tài liêu văn bàn, các công trình lí luân có liên quan đến quàn lí để rút ra các kết luân, các tri thức li luân mang tính khái quát Irong quản lí đồng thời lam cơ sở cho nghiên cứu thưc tiễn quàn ỉi

Tài bêu văn bản có nhiều loai, trước hết là các vãn bản, Nghi quyêt cùa Đảng

và Nhà nước về quản !í, các tài iiêu, sach báo chuyên naànb quàn !i, các bièiì bàn cuôc hop, bàn kế hoach, bao cáo về công tac quàn li

Phương pháp này đòi hoi nhà nghiên cim phải có các phẩm chất lư dity đòc lâp, sáng tao, óc phè phán và chủ kiến riêng cua nha nghiên CÚXI khi phân tích các văn bản tài liêu lí luân

và quan sát gian tiêp

Phương pháp quan la phượna pháp ỉỉếp cân niihỉêiì cưu vấn đề/ su kièn/ hiên tương quản lí dưới íioc đô bán thể nên có nhiêu ưu diềni như kết qua thu đirơc bằng quan sát trung thirc, khaclì quan và có đô tin câ^ cao, 5ir kiên tlui đuac câp nhât sốníĩ đôỉiií và trinìg thưc nhưng đồm> thơi cùng có nhữna han chè

tnang tinh bi dôiiíi phtii (.hơ dơi vãn dê quan h (ỉirơc niỉhièn cứu \uàt hiên mơi

qtìciíì saỉ dươi quan sai íỏn kcni íỉìòỉ m.ỉti \a côtiy sưc \ỉ (nuôn íttt ra kâi litân vê

quan li không piiai chi qiuiiì sat niòt lãn nid phâi quan sat nliicu làn mơi đani bao

đỏ im cây Quan Sdi là Ihu thâp sư kièn bên ngoai dc rut ra kẻt luân vê vân dê quán

lí bên trong nôn nhiêu klii kêl qua chud chinh xac \ì Idi liẽu sư kicn thu duơc chi mang tínli hicn lượng, chưa phdiì ánh điKK ban cỉiấl bên trong của vân đê quan li đươc imhiên cứu

Đê quan sái mòt vân đề/ su kiciV hiên tuơim quaii li có luêu qua cân phàn biêí

rõ đổi tuơnc nỉiinên cini và dôi liron!> quan sát, lâp kế honch quan sát cu thẻ xoc đtnh rò ỉìhỉèm vu \à hoàn canh qiỉan sat !ua chon hình thúc quan sa í cho plììi ỈKip,

lưa ciioíi c á c hinh th u c ỵlìi bicii b<in qudn -Sdi cho piiLi hơp v a i chu đê quan lí, lird chon huớiig ngliiên cưu

1.3.3 Thưc nghiệm

B.m chât cua phương pháp thưc nshiêm la chủ đông lao ra môt hoàn canh co

sư khốim chê các điêu kiên để vàn đê quan lí cân nghiên cíni dươc bôc lô

Tliưc nghiêm co cac iru đièm cơ ban Mang tính chù đõnu cao kết qua thirc nghiêm trun” lliirc khach quan và tin cày vì tiêp cân nghiên cửu dirơi í>oc dô hành đóng, bảti thè Đôníĩ ihời cỏ các haii chế pham VI iturc nghicm hcp về đồi tương

và không gidii thuc niĩhiêin, dối (uơng ticn hành thirc nehiêni biêt đang bi tlurc nghiôin có ihê co liang thai ktidC bình Ihườnii lu đo han chế tinh tiung thưc khácli quan cua kct qua

Sư thưc phương phap thirc nghiêm trong qudii lí khó tliuc hiên VI nhừnỉi li

Tuy nliiôn, dôi khi co thò lô cluìc thưc nuliiêm đươc Trona trưừim hơp nàv chu iliẽ Ihuc nuhiêm Id nuươi co thâm quyên nhât dinh ironsỉ môt tò chức hoăc môl cắp quan li dc co ihc clìiu lioan loan irach nhiêm vê su thành bai cua kêl qua Ihưc nuhièm

Vi h do IICU ticn tvỊiiơi U) lỉuríynu dùng C.ICỈI lìitì Iiíĩ hi cm kém cỉiăt chẽ liơiì, kém khod hoc hơn so \ỨI ihưo tiiihièni đê Kcin xei linh duntí dăn \ ả kha thi cua

những ” U11 Ịỉháp quan li dira ra Tiiv nhicn ơ đồ> có vân dê cân ban thêm

Thú nlỉâí nỵười nghiên cưu phdi biết chon vân dê Ihư nuhièm, vân dè này

phái thoa màn hai ticu clìi

à/ Là vần đê c a ban Irong hc thống những vâii dè nêu ra

b/ Viêc tồ chức thi: ỉiuhiém khõns ành lìiìơiìc đến ihê chế lìicn hành

Thú hiii từ kêt qua cúủ vân dề thừ nghiêm co thể buy diễn mòt cach lôgíC cho

kết quà toàn cuc Diêu nàv đòi hỏi ở nmrơi nỵhicn CLVLI môi trìnli đô lư duy iỏgic

và phân ticỉi rất cao

Tlui ha Cun thiêt phái dung nluều cách khac nhau như lây y kiến chuyên «ia,

dùng phiêu hòi số đông bố sung cho kết quà thử niihiêni

Trên đây đã trinh bày (tuy chưa chi tiêl) môt sô vấn đề vô thư nghiêm Điều

đo cũng không có nghĩa u tác giả cuốn sách này phu nlìân vai trò cùa Ihưc nghiêm (mà chì ncư lên (iiìh chất phức tdp cú3 lìó) trodu nghièìi cvas li Urrm về qvian !i, trong đó có quàn li giáo duc

1.3 4 Điều tra bằng bảng trung cẩu ý kiến

Đây là phương pháp điều Ira qua niôt bang hoi (pỉuếu tnnm càu ý kiên) VỚI mốt hẻ thống câu hòi đã đươc soan sẵn nhằm ihu thàp những Ihỏnii lin cân Ihièt về vấn đê quản lí đươc nghiên cím

Trong phiếu hỏi thì câu hòi là cơ bản nhât Câu iiỏi bao gồm hai loai Câu hoi

mơ và câu hoi đong

Câu liòi đong la loai câu hòi có nô) dung ỉrd 1Ò1 sằiì ngươi tra lời chi danh dấu vào ý kiến phù hofp VỚI cá nhân Câu hoi mờ - không có nòi dung tra lời, ngươi trả lời tư điền y kiên tra lời của minh

Điềii tra bằng bang liỏi có các ưu điểtn c ơ bàn Iiiaiìg tính chú đông cao điều tia trên môl diôn rông niôt số lương lớn khach Ihê khao sat í rong iliời gian ngấn, dơn giản vê Ihiet bi kĩ lhuđ( và dễ sử dung Han chẻ cua diêu tra bãns; phiêu ià vỉ tiếp cân nghiên cưu vân đề quati lí dươỉ goc đô nhân thức, nên nhiều khi khôntỉ đâm bào tinh trung thưc kliáclì quan, đô tin cây cua câu tra lời, tiKicu trương hơp

ẽp ngưỜ! tra lời theo ý kiéiì chu quan chưa đầy đu cua nhà nghiên cứư

Để tăníi: tính khach quan của phiẻu hoi cần chú ý Lưa chon, xây dưng càu

hoi trong phiếu phù hơp VỚI vấn đê quan lí và khách ihê khao sát, Hinlì Ihức phiếu

đep câu hoi dơn aiàn dề hiểu, Ti lê gũia câu hoi doim va mở phai hơp lí nên duiig nhiều câu hỏi đonu trong những trườníi hơp càn thiết phài ưiĩr bi mât cho người trà lởi nhưng ihuờng ihì khôn Sỉ vêii cầu nguời trà lời íĩhi tèn của minh vào phiếu để bảo đàm tính khath quan

Trăc niỉhiêm là công cu đã đuơc tiôu chiiân hoa duna đê do iươns iTiôt cách khách quan vô vấn đề nao đó tiona nhàn cach con naươi

Trong khoa hoc quan lí trắc nahiêm đươc ciuim VƠI niuêu muc đích khác nhau Đanh giá năng lưc quản h, lưa chon nhân tai, tuyên chon cán bô dê bô Iru săp xêp ncuời vào các VI tn công VIêc khac nhau cho phu hơp

Trăc nahiêni co cac ưu điôm CCT ban Manu tính khach quan cao, neắn gon dễ điiih lương kèt qua nghiên cứu đẽ lUt ra cac nhân xet khai quat vc vấn đê cần đánh

g ú trong quan lí dơn aiản vê thiêt bi và dễ su duntỉ Hdn chê của trắc Iiíỉhiêm TtdC nghiêm chi cho kêt quà cuối cùno khônỉi dánh giá đươc qua trình, không tinh đến cac yêu tô bên ngoai ánh hưởna đến vấn đề quan lí đươc đanh giá băng trăc nghiêm

Ngoài cac phươníi phap nghiên cứu trên, khoa hoc quán !í con sử duna nhiều các phương pháp nghiên cuu cu Ihể khac Iihư phươim phap tổng kêt kmh nghiêm, phương pháp phong vấn, nghiên cưu san phâm hoat đôna, sử dung Ihông kê toan hoc xừ lí kêt qua khảo sat Mỗi phương pháp nưhiên cưu đùng trong khoa hoc

quân ií đều có những ưu điêm han chế liêng VI vây khi sử dung không nên tuyêt

đối hoa môt phương pháp mà nên có sư phối hơp gũra cac phươníỉ pháp nghiên cứu khac nhau dề bổ sung cho nhau tao nên đô lin cây khoa hoc Vd khách quan khi nghiên cim môt vân đê quàn lí

2 ĐĂC ĐIỂM CỦA KHOA HỌC QUẢN LÍ

2.1 Khoa hoc quản lí là khoa học mang tính ứng dung cao

Cũng như nioi khoa hoc xà hôi khac khoa hoe quan li dưa tiên nền tàng tnèt hoc Mac - Lênin và hê tu tưởníi cua giai câp vô san Vì vây, nó không dừng ơ mức nhân thức the mớ) mà chu yêu lả cai tao the giới cai lao hiên thưc khách quan Tính iriiíỉ dung cao cùa khoa hoc quản li thê hiên Mô! ỉa xây dưng, tim

kiốm các nuu)ôn lí, nguyên tắc các ứníi dung phu h<yp VỚI thưc tế tao ra co chê tác đôna phù hơp VƠI đổi tươne và khach tliê quan li Hai lu khoa hoc quản li chi

ra cho nguời quan lí cách vân dung cac na 11 yên lí, nguyên tác phươnu phap quan

lí vào lưng điêu kiên, hoan cành cu thê tianh ap dung niôt cách máy móc, râp khuôn Điều quan irong là vân duna môt cach saníỉ tao quan lí vao điêu kiên riêng

cu thê về kinh tê vãn hoá, chínli tu và phù hơp VỚI Iruyền tlìốnu vãn hoa xã hôi cùa mồi vùng miền đia phươnu

1 3 5 P h ư ơ n g p h á p trà c n g h iệ m (te st)

2.2 Khoa hoc quản lí là khoa hoc mang tính hên ngành

Khoa hoc quan li có quan hê VƠI nhicu klìOd lìoc khac nhau Tocin hoc Điều khiến hoc Giáo duc hoc lâ m li hoc X ã hôi hoc Vi vâv cdC Iiha quàn [i, các nhà nghiên cứu phai thây đươc lính liên ngdiih, niối quan hè cua khoa hoc quàn )i VƠI cdc khoa hoc khac Muốn quân li thành công phài biêi \dii dutiiỉ lông hiĩp lu thưc thanh tưu imhiêii cứii của nhiều bô môn khoa hoc Đe đâm bao su sâu săc khoa hoc cua kêt qua nalìiêii cứu vc quản lí cân th(êt phài sư dunc tii ilnrc Ivlioa hoc của ciic ỉĩnh vuc khoa lìoc có hèn quan giài \hich cho cac kếi quả riiiliicii cưu trong quản ]i

Măt khác làm đuơc điều nay còn thể hiên đuơc linh bicn chứiiíì niácxít khi Iihin các khoa lìoc liong mối quan hê \Ớ1 nhau, đônỉỉ thơi tao đươc đô sâu săc, khách quan cũd khoa hoc quan lí

12 3 Quản lí là một khoa hoc, một nghê thuâỉ

Qiiảti u ỉà một khoa học vì khoa hoc quan li có dây đu các tiêu chuâii của

khoa hoc đỏc lâp xác diiili ctươc dối tưonig nghiên cưu - các quan hê quan li - xây dưng đuơc môt hê thòng nhiẻm vu pham trù, khái niêm \ữ cac phương phap nghiên cưu của khoa hoc quản, li KliOd hoc quản lí là môn khoa hoc năm giáp ranh giữa mòn khoa hoc kinh tế và các môn hoc tliuôc kiến truc thương tâiìg

Khoa hoe quản lí ià hê llìông cac tri thức khoa hoc về quàii lí Các In ihức khoa hoc quan lí là kêl quà cua hoat đông thưc tiền và nhân tliírc khoa hoc lãn dài

và pỉnrc lap cùa loài nqười Vì vâv nhà quan lí muốn thành công phai năm vững các tri thức khoa hoc và chì có nhu vây thì nha quan lí mới có cơ sở bản lĩnh unỵ

xử tron" moi tinh huống và hoàn canh đầy biến đông cùa xã hòi

Qaăíỉ lí là một nghệ thỉiật

Quản lí xét cho cùng là quản li con ngươi Nghệ thudt quan li ngươi, dùng ngươi !à mòt nghê thuàl nghê thuât cao hơn cac nííliê tlniât khac Do là khả năníỉ gtài quyêt hài hoà các mố! quan hê hôi cùa con ngươi, kha năng khai thac tnêt

dể măt tích cưc tjong con người, đồnc thời han chế tôi da mãt í lêu cưc nhằm dat hiêu qua quản lí, hiêu quà công viêc cao nhất

Quàn lí bao giờ cũim «ăn VỚI các tình huống và hoan canh cu thê Cac tinh hiiôííg qưán !i làt đa dang, khác nhaiv, đòi hoi khi giải quyết phải hnh hoat sáng

tao và phìi liơp VƠI hoàji canh, khônu râp khuôn máy m oc các linh huôiìíỉ quản lí

nhiều khi klĩác biêt với tn thức sách vơ đoi hỏi su sáriíĩ tao

Nghê Ihiiât quan lí phu thuôc môl măt vao viêc dươc Iratm bi !iê thòng tri

nhân va xư li thòne liii như thê nao, kha nănu vân dung cac nỉìuyên li vao hoàn canh quản li cu thê vao sir mẫn Cdtn nhanh nlìíi> cua ngu ƠI làm quan lí Nêu qud nhân maiìh vè tii (hức ii IÍ1U\CI sẽ cíần dê 11 VIéc mao điêu tu bo khuỏn minỉi bỏ lỡ

Ukh cơ Ngươc lau nếu quá nhấn maiih đến kiiih nuhiêin thicu tu íhưc khoa hoc íhi sC chi ỉa giai quỵôt tinh tliê không ciai qu\êi duơc căn bản vân dề quản lí đăt Id tiong thưc (lễn

Thưc tế tiên đòi liòi imười lam công lac quan li không ngưng tiane bi clìo ca nhân mòl hẻ thôim tii ihức lí luân liiên đai câp nhât vc khoa hoc quan lí, inãl khác tích ỉuC ktiih Iiiihièm trona tỉiưc tiền quàn ÍI Co như vâj' nuưòi quân li mơi kỉidng ngưng phái tnên và hoan thiên irong hodt đôn^ quan lí cúa minh

2.4 Khoa hoc quản lí thưc hiện các chức năng cớ bản nhằn thức, cải ỉao

và dự báo

Khoa hoc quan lí cunỵ cấp cho con ngườj những In thưc cơ bản (đác điêm, bàn cliâl, cac quy liiât, cơ chê ) vê các lĩnh vưc quan li llìê giới xung quanh, giLip cho con người níiàn thưc dáy đu vê Ihế giới xung quanh irong lình vưc quàn lỉ KJìoa hoc quản lí không chi dừng ở nhân Ihức mà còn pliát hiên ra những cai mới trong lĩnh vưc qiiíỉii lí (tn thức phuCTig phap cach thức tác đôna, cơ chê ) Thông qua những cai mới này, khoa hoc quan li tham lĩia vao viêc cai tao thế giới xung quanh con người Thông qua chưc năng nhân Ihúc và cải lao, khoa hoc quản

lí dư báo sư phát tnển trong lưofiig )aj cùa thê ỵiơi xung quanh nói chung và lĩnh vưc quán lí noi Iicng

Ba chức năng trên cua khod hoc quan li không tôn tai nêng lẽ mà quan hê đan xen vào nhau nhdiĩ) tao ra sư phái triên Cua xà hôi Vơi ba cliức nảníỉ irên, khoa [loc quan lí tôII lai dôc lâp nliLi môt klioa hoc irong hê iliôniì các khoa hoc cua xã liôi con ngirơi

3 Sư PHÁT TRJỂN CÁC TƯ TƯỎNG QUẢN LÍ

Ngày nay k!ioa hoc quan !f dà Iiở thảnh klioa hoc dỏc iâp VỚI đầy đu cac tiêu cluiân Cua môt khoa hoc Nhưng su hình thanh va phái Iriển cud khoa hoc quan li twi q«a môt ibơỉ iiiíin Jà) la sư kè ihira, nối l;c|? cua cac lư lưans quan li có tù thời ki cỏ đai Viẽc tim hicư lich su các tu tucmỵ (hoe liuivêt) quan li Iheo chiêu dài lích sử phat Incn khoa lioc la vô cùng cần Ihict Mâ/ nìăí nhăm nắm dươc quá

innh phát tiiển Cua khoa hoc quân lụ hojn Ihiên qua trình nlìân Ihức cua con ngươi vẻ quan li, Hũ! la. tiẽp thu co pliê phan, chon loc Iiliĩinii tu tiiơnii tiêii bô vê quản li dê nâng CdO nliân thưc, B(t ỉa. vân duni’ có clion loc tri thiic thanh tưu cua c.íc tư lương qiiíin ii plni lìơp VƠI ílnrc Iiễn quan lí và điều kiên cu ihè ơ Viôi Nam

13

3.1 Tư tưởng và li tuân quản lí thdi Trung Hoa cổ đa» ^

3.11 Tư tưởng ơúú tn của Khổng Tử (551 - 479 TCN)

sốn<> vào thơi Xuân Thu (770 - 403 TCN) xà hòj đầv b<.ì0 loan, dao LỈức suy đồi, Khôna rù nhân Ihức đuơc viêc phai dề Cdo đao duc làm sao cho \ã liôi ồn đinh trài íII ilìinli vươiiti Do do ôna miiôiì Ihưc hiên cài cach \à hôi bãns con đuờns đứt ÍII lừ tiên xuốiiii X à hôi tiona quan niêm cua òns la mòt \à hòi phona

kiến co tôn tu trât tư lấy cia đinh làm ncn iân<z Trong \ã hôi tư vua quan đèn bình dân, ai có phân náy dều có quvcii lơi và ni'}iĩa vu sông hoa thuâiì VƠI nhnii gjúp đờ nhau

Khô ne rủ cho lãna con naươi sinh ra đêu co ban chât Nííười (đức - nhân) Tiong xã hôi co ngươi nay người khac la do mênh trời Băng hoc tàp tu dưỡníĩ, con nưười dán dâiì hoàn ihiên mình dẻ ira í hanh ngươi nhàn/ ngươi hiền Chinh nlumg người hiền này có tiach nhiêm íiiao hoa \d hôi nliân hoa moj tầng Icrp X ã hỏ! chỉd tlùnh hai hanii nguời quân !ù và íiều nhãn Giáo hoa, cai lii dân ià Irách nhiêm cùa ỉiíiươi quân tử Ngu\ên tăc cai tri mà Khổng Tư đề cao là nguvên tác đức tii níiuơi trên nôu giiơnii, ke duớ) noi theo Vì vàv cac quan cai lii phải lấy nhdii làm đức linh cơ ban ôn g noi "Có lliể lani đươc năm điều ở iroiig thiên ha la nhân vây, ia cung, khoan, tín, mẫn huê Cung Ihi không khinh nhờn, khoan thì đươc long nguời tín thi Iigươi ta tin cá> đuơc, mẫn tliì co công, huê đủ khiêii đin.rc nuiiòi'' Tronii lic thống li luân cud Khổng Tư vè nhân lẽ nghĩa, trí thì nlũn Id quan ttoim nhất

Xél duới góc dô cùa khoa hoc quàn lí, Nhân vưa là nguyên lăc cơ bàn cua hoiu đông quan ]i (tiong quan hê giữa người quan li và đôỉ tuang bi quàn li), vừa

Id đuc, hjnh VI cùa chù thể quản li Kiiồng Tu đã nâng Nhân lên thành dao, đ.’" lam nmrơi dao M’r Ihế, đao ca! In và tât nhiên cả "đao" cùa nmicTi bi tri Tiong (Ịuaii lìiôm \ê đ<.io cua Khổng Tử phài kể đến quan niệm "tu thân, lè gia, tn C]IIÓC binh thiên ha" vớt khía canh tích cưc của !1Ó Bên caníi đo Khổtm '1 ừ còn C0(

Nhân - Trí - Dũng là phằm chât cơ ban cua imười quàn tử, là tiêu chuần quan (roníz cùa naười cai lii/ quan lí hữu dĩiim nliưnu bất nhãn sẽ là neuyên nhân cua loan, tn có lơi cho nhàn, vì người quàn tư bao SUĨ cũng chu tioHG tai khà năniỉ hiéu neười va dùng ỉiguỜK biê( yêu nguời ctanỉi vêu, Hhét ngươi dang ghet Tviy nhiên, Khôns Tư cũng COI trong lơ! Nhung, khôna phai iơi chi dưa vào giàư sang, phú quý cúa tilìii quan u, mà ờ SIV thanh đat cùa níiươi dãn - đôi tưcmsĩ chm su CQ1

' Noi lỉung phan D.iy tlưot (.iàn iroiii: s.kh Cdt h<H lìiìiM-l (ỊÌMII li Nịiiiyõii riii Uo.in Đõ Minh Cư<ni'a Pliưnnu Ky 'vín N XB Chinh ( II Qiioc iiia II i‘W '

tn cúa ho lơi hơp nhân Lam cho dân giàu, sau đó làm cho dân đươc lioc " Piên phú, hầu liiao" thiiôc vê đao cua Khỏim Tư dône íhơi duơc COI là quan d)cm duy vât ma sau Iiay CÍIC hoc giủ Nho ma va Mdc gia phat tucn

Kliông 1 LI cũnti COI liong viêc sử dung nmrơi hiền Òng khôna dám đá phá lâp tuc "iruvên tir" (chăng ban vua chêt truyền lìỉiôi cho con), song trong ihâm lâm óng mong co Uic "truyền hiên" Iiliư đơi Nuhiêu, Tluiân Khô nu Tư có công đào tao những người bình dân có tai đưc Vd liền cu ho dưa "truyền hiên" thành chinh sach quàn li Thuyết "lliương hiên" của Măc Tư sau nay là xuât phat tư dàyTrong chínli sách dùnỵ; ngươi hiên cua Rliôna Tu co thề nêu những điêiii chính sau đây

- Tii (sang sitòt) la hiêii biêt nsvrơi Đê bai nv>ưài clìinh trưc

- Clion n«ưỜ! (heo năng lưc tài đức, khôna phân bièt giai cấp huyêt thôna

- Không quá cầu toàn, cân đăt nguơi đung chỗ, giao viêc đung khà năng

- Quatĩ tâiìi đèn đơi sông caỉi bô quàn li, co chỉnh sach thường phat còng bằng

- Trong hiền gắn hền VỚI irư ac

Troiiỉỉ bối canh đất nước Trung ]^oa cach đây hơn 2 5 0 0 năm môt đất nước nông nghiép thú công, nănq suất tháp nông dân phải chiu sưu cao thuế khoá năng

nề, đờỉ sông đói khô hâu hết mù chữ thât hoc, trong chính sach cai tri cua minh, Không Tử chu trươníi "đươc dàn", "hirờníỉ dân" Cu thể

- Dirỡniỉ dâii bao lỉồin 1/ Làni cho dân no, giàu, 2/ Đánh thuế nhe, 3/ K.hiên đân làm viêc phải hơp thời, 4/ Phân phối quân binh là quan trong nhât ỏ n g noi

" không lo thiéu mà lo su phân phối không binh quân (công băna) không lo It cỉâiì mà lo xã tăc kíiôiiỉĩ yêii Phân phối quân hình thì dâti khôiìg ntì;hèo, hoà thuãn thì dân sẽ không Í1, nhu vâ> \à tẳc sẽ yên ổn cliinh quyền không nghiêng đổ"'

- Giảo dân, Khổnu Tu quan mèm íihiêm VI! ddV dân tmang VỚI Iiluêm vu nuôi dâii Dân đươc giao duc sê dẻ sai dễ tri Đê giao dân co liai cágh nẻu gương va day dàn 'T iên hoc lễ, hâu hoc văn"

- Chính hỉí)h Chính !à dùng lênh hinh !d hinh plìxip Tuy chu trirơns đức 1J! song ông không phu nhân vai 11 ò cua chính hình ỏ n g cho ràna lam thê nào đê dân không kiên tung nhau ihì tôt hơn

- Vê hànli vt cai ín Khôna Tư kìitíyên các quan pỉìàỉ ỉZỉừ dơơc 5 điìc a m g

khoan Un mần huê như trên đà nói Tiong cai tn phài theo thuyêt "chinh danh"

’ Tiieo s iic í II 51

15

đã( íên dung sư vât \à goi hư vât băn2 đúny tèn cua nó khiên ddiih dúng VƠI lliưc chất su vài Naươi quàn li plià! lam VIÔC dujig vơi danh hiêu chuc tươL pham VI quvên han cua mình

Li thuyết liên quan đêíi quan ii cua Không Tử còn nhicu va cũng rât li thú Song, bên canh những măt tích cưc can có nhũn2 khía canh tiêu cưc, chăníì, haii

- Khồng Tử tin tuởng môt cacli ngây iIk ĩ lăiiíĩ có ihê dìing "dưc tn " lam phương thuốc chữa tn cho xẵ hôi loan lac

“ Trât lu phong kiến đươc củng cố nhờ thuyèt của Kliôna l ử khi ông phân chia xã hôi thành hai loai ngưòi quân tù va ticu nhân theo "mênh trơi", tnang niàu sẩc duy làm thần bí

3.1.2 Tư tưởng pháp trí cùd Hàn Phi Tử (280 - 233 TCN)

Hàn Phi T ừ sống trong thỜ! Chièn Quôc (403 - 221 TCN) Đây là thời kì xă hôi rôi loan hơn so VỚI thời Xuân Thu nhưng kinh (ê ỉai phat tnển hơn

Hàn Phi là người biết đao Nho, dao Lão Song, ông thích nhất hoc thuvết của Pháp gja và có tự tượn? pháp tn Irona viêc quàn lí xă hôi Xuât phát điềm trong lí

tliuyêt quán ií cua Hàn Phi Từ là quan điểm cùa ông cho rằng ban chẩt con người

là tư lơi Nếu Khổi\g Tử quan niêm ban chât con ngườỉ ỉ à "thiên" thì Hàn P!ìj Từ lai quan niêm nguơc lai con người là "ác" Do đó, "tính bàn ác" là tư tưởng tnét hoc của ônỉỉ Clio nên, phai dùng hỉnh phat đê cai tu dân đề ngăn ngừa lìành đông

có hai cho nước

Trong quan hê quản lí, măc du cũng có quan điểm "vua ra vua tôi ra tòỉ" như Khổng Tư song nôi dung lai hoàn toàn khac Trong khi Không Tư nhân manh khia canh đao đức nhãn nghĩa, thì Han Phi Tù lai quan lâm đêti quyển lưc, <íến

khoảng cách đia VI gtữa ngưỠ! cai tri và người bi cai tn ô n g ủng hô chế đô

chuyên chế phong kiến, cô vCi cho sư đôc tài Nhưiig, mãt khác, ông cùng khuyên vua và các quan cai Iri phải chí côns vô tư lừ bo tư lơi ta tâm, theo phép công ma điều hành đất nước Ttong khi Không ĩir COI dân là gốc cua nước thì Hàn P!n rcr lai CỊiian niêm ”!àm chính (n m à m ong vưa lòng dân đều là mổi loan, không thể theo chiiih sách đó tri nước đươc"

Hàn Plii Tù đề cao chính sách dùng người, tài năng cua ngươi cai tn thê liiên

ờ viêc dùng sức và dùng tii cùa ngưòi khác Ô ns nói "Sỉíi mót ngưòi không clich

nô ì đom đông, (ì i môi ngưòi khóiiiĩ biél đií<rc ìỉỉơì Vìổc du no môl rìỊ^ĩrờỉ kkâníỊ hằng dìììig câ nước Bâc Vỉta í hấp kem duìỉg; hết kha năng ciiít mmh hâc li/í/

ỉru/tg hình dùng hét súc cua người, hác vua cao hon dung héỊ t! I cua ngiiòi

dùng hết lài ífi cua nị:tfòi íhì vua như thần'' (Bal kinh) ‘

Quan hè vua tõi theo quaii niêm cua Hàn Phi Tư là quan hê rnôi chiêu mâu thuẫn VƠI nhau về lơi ich và phan dân chu Đươniỉ nhiêii theo quan tiiêm nay cơ chổ qudn li "niẻnlì lênh - pluic íùn<4" đuơc dc cao la biêi răng trona quán lí có quan hê gũra cac loi 1CÍ1 Nluvnn đối VƠI Han Phi 'lư tư phải hi snih cho côny Troim khi do Kliõim Tir lai clio rãns aiừa chung co sư Ihống nhắt

Tronu h Ihuyêl cai m cua mình, Hàn Phi Tir chu y tơi ba véu tồ Ihé phap

va íhuàt

"Thê" ihco quan niêm ciia Han Plii là đia \1 qiivên Ihê Vud hiên mà khòng

có "thê" Ihì kliõiìíí In dirơc dàn \ì nói không at nyhc Cho nên, vua chi càn dao đức Iruníi binh, nhưng phài co "thế" mới cai tn lót "Thê" íheo Hàn Phi găn liên VƠI sư cưỡníĩ chê, VƠI quyên luc tôi cao NÔI dung cua "thế" là

- Quyên lưc lâp irung vào vua (quyền lâp phap hành pháp, tư pliap)

~ Vua phai đươc moi người tôn kính \à phuc tung tnêt để

Quvên thương plìat tron^ tay vua

"Phap" ở đây là ptiap liiât Hèn phi chu truơng pháp luât phải kip thơi, phai cho dân dễ biết dễ tín hành, phap luât phai côim bằng, bênh vưc ke yéu, ke thiéu số

"Thiiâr' Iheo quan niêm ciia I íàn Phi Tir co hai nuhĩa kĩ thuâl cach ihức oua quuti cai In líliưnu nó còn co ngíiĩa khac, đó la mưu mô, thủ doan dê tu dán Hàn Phi c(io rànci phai co (hiiát trừ gian kèm theo đó là thuât dùng người DùnỉZ người phai theo tliuyêl "hình danh", tức là muốn đánh ma người hoăe sư vát pliai xem

\el cái llnrc chểi dã )am (hình) và tên goi cua công vièc {danh) co phu hơp hay khổiiíỉ Di)nu ngưm phíií tiin cu Yiìo khB nãng ílC' g)(iu YiCc Oiiio vjèc cho iii phai kiêm tra kcl qua 00)11» VIêc ciia ho Điều đăc biêt là Hàn Phi rấl C0J ironc nhãn tố người NCm dây là nliãn 10 quyèi clinli thành bai cua qiian lí

Trên đây là tir iươnii C(ĩ ban tỉoiiu lí Ihiiyêt quan li cua Han Plii Tũ Qua dây

la có tliê tliâ\ măl tich LIIC của no tiong VIÔC dồ cao pháp tri trong vièc dung nuuơi Soim khid Cíinh tiêu cưc cua ôim thê hiên ơ iư tuởiìiỉ đỏc đoán, chiivên quvén màt dân clìu Òng tu mâu Ihuẫn \ưi mình liong khi đê cao nhân tô naười llii lai COI con nguơi là côỉiíỉ cu nhảm mài phiic lung mu quang sư Cải tii cua eac quíiii lai clironíì thơi

' [ h e o S tid Ii "^(i

3 2 Các học thuyết quản li từ giữa thế kỉ XIX đến nay ’

Có thể noi sư phát triền cua khoa hoc quan lí gắn chăt \ƠI sir phat triên cud nền sàn xuất công nghiêp Sản xuất công nehiêp có CIIÔC cach mang lớn nhờ phat niinh đông cơ liơi nước của Janie Watt Tù do niôt loat vắn đê nhu năng suất lao đỏng, tác phong lao đông, nép sông côtig nghiép, quan hê giữa chu và tha, quản I) lao dòng đưoc dãt ra, đòi hòi phải giải quyẻt Trong bối cành đó các lí thuyết quan !í xuất hiên Đương nhiên, các lí thuyết quàn lí đó đêu mang tinh giai cấp nghĩa là nhăm phuc vu lơi ích boc lôt của giai cấp tư sản Điêu đó cũng là đòng nghĩa VƠI tình (rang giai cấp công nhân ngày cang bi bóc lôt năng nề

Nêu nhừiis Kan chế chu na, trên đây khô na co nghĩa là phu nlìâii hoan toàn những đóng góp tich cưc, hết sức lơn lao cùa các hoc thuyết quàn lí lừ giừa thè ki

X IX đến nay cho khoa hoc quản lí nói chung

3.2.1 Thuyêt quản ưkhoa học (Scỉentiĩic Management)

Có thể CO! Prederỉck Winsíow Tayỉor (185Ó - 1915) người Mỉ, cha đe của

hoc thuyết này nhờ cuốn sách cùa ông có tưa đề Những ỉĩguyẽn íác quan ỉi khoa hũc xuầt bàn năm 1911 Quan sát công nhắn làm viêc trong các xưởng ông thây

môt trong các nguyên nhân dẫn tới năng suất lao đông thấp la đo lê lối kinh nghiêm truyền ỉư thế hê này sang thế hê khác Do đo, vấn đề này có thể giài qiiyêt theo bon nguyên tắc sau đây

Thứ nhái, nghiên cứu môt cách khoa hoc moi yếu tố của môt công viêc và

xác đinh phương pháp tốt nhất dể hoàn thành

Thứ hcíỉ, tuyển chon công nhân môt cách cẩn trong và huân luyên lio hoàn

thànli nhiêm vu băng cach sử dung các phương pháp có tính khoa hoc đà đươc hitih thành

Thú ba, người quản lí hơp tác đầy đu và loàn điên VƠI còng lìhân đè bao dàm chắc clĩắii rằng người công nhân sẽ làm viêc theo những phươna pháp đúiig đắii

Thứ lu, phâti chia công VIêc và trách nhiêm sao cho người quản lí có bồn phán phải lâp ké hoach cho các phương phap công tác klì! sừ dung nhừng nguyên

li khoa hoc còn ngươrcóna nhân co bòn phân thưc thi côiìi: lác theo dung kế lìoach đo

Ta thấy trung tâm cùa cach ttếp cân này là xác đinh xem môt công viêc đươc quản lí như thế nào chứ không phài dưa vào kirilì nghiêm Do đó, ông quan niêm

' NÔI diinc phân nay đirơc chon dần trong sacli C d c ÌÌOC íh in e t ÍIUIIIỈ ÌI p r s Nguyền rh

"quản li là biết dươc chính \ac diều ban muôn nyuừi khác lam, và Sdu đó hiêu đư<K lànu ho đà hoàn thanh công viêc môt cách tốl lìhát và rõ nhât" Cach tiếp cân này đuơc cu thè lioá nlui sau

- Tao C<IC quản li quàn lí Ịốt giừa chủ vA tho Chú và thơ có thể gắn bo hơp lác \Ơ1 nhau dé cìing íli ÚĨI muc tièii cliiinạ; la nâng cao hiêii qiid và năng suât lao đông

- Tiêu cluiần hoá CÔ112 Mẻc Tiong từng còng V)êc cu thể !iêu ra đươc những

tiêu chuẩn t o lính khoa hoc dô danh sia công VIêc cùa công nhân

- Chu yên môn hoá lao đô na Taylor cho răng lao đông quản u không phài

là 11 goai lê Đây là cach lam viêc tôt nhât và re nhất Người lao đông, Iheo quan nicm của ônu, phai đuơc đào tao vê chuyên môn để cho ho trơ thành lao đông chuyên nghicp

- Cõng cLI lao đôn» thich hơp va môi trường lao dôno phù hơp, tao điều kiên Ihuân lơi cho imười côna nhân làm VIêc để co năny suât cao

Tuy nhiẽn, vì Taylor chi nhìn thấy "cơn người kiníi té" trono; neươi lao đông, nên đã ha tì chế rất nhiêu khà năng sang tao của ho Òng viết "Cái tôi yêu cầu ngươi tliơ la khòiig đirơc lam theo óc sáng kiên cìia bàn Ihân mà phải bám sát đến cùng ch 1 tiét lìhỏ nhất cùa niêiih lênh ban ra" Như vày lao đông cùa người công nhân í rờ jiêji (ỉơn điêu, nhàm chan, tôn hai dên sinh li và thần kinh V à hâu quà là

ho cảm thây bi biên thành nô lê của may móc

3.2.2 Thuyết quản // hành chính (có tài liêu goi ìà thuyết quản H tổng quát hay thuyêt quản tn - Admmỉstrative Management)

Đaj diên tiêu biểii cho lioc thuyết này phai kế đến Hen ty Fayol (1841 - 1925),

kĩ sư mỏ níiươi Phap cố iiíỉ hiên lơn nhât cua H Favol ỉ à xuấl phát từ các loai hình "hoat dông quân lí", ông Id người đầu tiên dà plìàn biêt chúng thành 5 chưc năng cơ ban dư đoán vả lâp kế hoach lổ chức, diếu khicn phối hơp và kiêm traCông tác ké hocích la llurc su cần thiẻt vì nó iráiih đươc sư do dir, những bước

đi ma tao, nhìmg thay dồi khô nu duim lúc, lương tiươc dirơc những khó khăn

Tô LỈììk tlìco ông là tồ chúc vál chát và tỏ chức con ncươi

Điếu klỉiên là đưa tổ chức vào hoat đôn2 dề diìl muc tiêu dư dinh Trone hoat đông ngirừi quàn )i plnii thuc đây sư liến bô, làm cho sư thống nhât tính sáng tao

và su triinỉ» thành clìiếm ưu thê

Phói hơp đirơc thưc hiên thônu qua hôi hop Đc Ihirc hiên chức năng này, nhà

quan lí phai 1/ Kêt hơp hdi hoà tất ca cac hoat đông 2/ Cân bàng hơp lí các khía

canh vât chát xã hôi va chưc năng, 3/ Làm cho niôt chức năns tươiia quan VỚI

chức năng khac, 4/ Duy trì cán cân tai chinh, 5/ Châp thuân cKo tdt cá moi ihứ co

ti Ic đúng mức cũa cliútig và áp dung cac biên phap đê đat muc đich

Kiêm d a là nghiên CÚII Iihươc điêm \d thấl bai đê không xàv la nữa

H Fayol nliấti tiiatih đén y Iiiihĩa cua cấu tiuc {bỏ niay) tò chức ó n g khãnư đỉnh răna, khi con ngươi lao đôntL hicp tác thỉ đỉcvỉ tối quan tron" là ho phái xác đinh rõ còne vièc mà ho phải hoàn thành va nhừnc nhiẻm vu cùa 1101« cá nhâiì sè trở thành mắt lươi dêt nêĩi muc tiêu của tổ chưc Trong mô( doanh nghiêp hay bât

kì tổ chức nào, hoat dông của nó chia thanh 6 nhóm 1 / Các hoat dông kì thuât, 2/ Thương mai - mua bán, trao đồK 3/ Tai chinh - VIêc sừ dung vốn, 4/ An ninh (viêc bao vê nguời và tài sản), 5/ Dich vu, hach toan, thòng kê va 6/ Quân lí hanh chính

Quản Ii hanh chính liên quan đên 5 nhom trên va là nliân lô tao sức manhlổng hơp của tồ chức ô n g đã đề ra 14 nguyên tẳc quản ỉ í hành chinh, đó là

- Chuyên mòn hoá

- Quyền han cti đôi VỚI trách nhiêm

- Tính ki ỉuât cao

- Sư tliốtig nhất cũa viêc điều khiển

- Sư thống nhất ciia viéc lãnh đao

- Sư trơ giúp cùa cá nhân đòi VỚI lơi ích chuiìg

- Thường

- Sxr tâp trung (tâp trung quyền lưc)

- Trâl lư thứ bâc

- Trât tư

- Sưhợplinli, hợp lí

- Sư ổn đinh trong viêc hường diing

- Tính sáng tao

- Tinh Ihần đồiìg đôi

Nhìn chung, Henry Fayol đă co dong gop lơii vào kho tang khoa hoc quan Jí Nổi bât là đà phát hiên các chức năng quan lí, các nguyên tắc quàn lí Ngay nay, hoc thuyết cua ôtig vẫn còn nhiều aia lu đátiíỉ đươc nuiiiêii cím, vản dung phu hơp VÓI hoàỉi canh và điêu kiên mới Tiiv nhiên, phai thấ)' han chê cùa H Fayol Giòng như F Taylor, ÔHg cĨHìti khôiíg thấy hết ĩihâii lố nuirờỉ tỉ ong quan lí Ôug qu<i tàp trung vào vai Irò ngươi quan li mà ít chú V đên sư chii đônịỊ cua người lao đônLỉ

3.2.3 Trường phái quản lí theo quan hệ con ngươi (Human Reỉation)

a Nmrời cỏ đón« eóp quan Irone vào Ihiivêt quan liê con neười tront: quản li

là Mary Parker Poỉỉeí (1868 - 1933) nguòi MT Cuốn sach đâu tiên đem lai cho

bà danh tièng khoa hoc là cuốn Nha nuớc mơ! dirơc xuât báti năm 1920 Cuốn

sách tliư hai Kinlỉ nghiêm sánịỉ í ao, chu yêu bàn vê quan hê giCra người VỚI người

trong sàn xuất Ba đưa ra con duơng giâi quyết mâu lliuầti không phải bằng ap chê hay băng thoa hiêp, mà bằng sư thống nhất Bà khăng đinh quân lí là môt qua trình dông và hên tuc Đong gop cua bà thể hiên ở hai điểm nổj bâí 1/ LÔI cuốn người Ihuòc câp tham gia gjải quyết vắn đề, 2/ Tính đôníỉ cùa hoat đông quan lí thay vì những nguyên tăc tĩnh

Đỉêi! !ỉ thú !à M Fo!ỉeí vach rò quyèn !uc cua !ìha qiíàn lí có ha! măt quyền lưc tuyèl đôi va quyền lưc liên kếi Quyêii lưc tuỵêt đòi gây nêti í ham vong cùa nhiều Iigươi và có thê giảm bơt t.uy khòng Iriêl t]êu đươc nó, song, nên tăng quyền luc liên kết, bởi vì nó tao cho nha quản lí nhi cu !ơi thế Vì váy, nhà quản lí phai tao nên "trách nhiêm luỳ tích" vơ) hàm y răng naươi quàn lí cấp thấp !à ngươi

có trach nhiẽm irong viêc tao ra chính sácli chung và công nhân cân phâi nắm vai trò trong quản lí Điều quan trong la công nhân không chỉ y thức về trach nhiêm

ca lìhân, inà con ý thức về trách lìhicm chuna nữa

Xuất phat từ tư tườiig trên dây, M PoIIet nêu lên môt số năng lưc cần có ờ ngirời lãiưi đao, đó la

- Người lành đao pha! biêt thống nliất những khác biêi

- Người lãnh đao có su hiều biết thâu đáo, có long tin vào lương lai có tâm nhin xa trông rông

- Người lãnh đao phài kiên tn, có năng lưc thuyết phuc kheo léo tiong ứng xừ

' Ngirơi lânh dao phai là ngiròfi phối hơp giáo duc va dào lao

- Niiirơ) lãnh đao phai biêt phát Inên quyên lãnh dao cua Iiliìma người dướỉ qiíỵền

Có thê noi quan điềni XLiất phát và xiivên suôt lĩoc thuYẻl quan lí củd

M Pollet là "quan hê con ngưòi" thê hiên manh mè tinh nhán văn trong quan li Nluriig đáns ticc là bà đã đi qua xa so VỚI thời đai (măc dù sau tiay đươc kế thừa

và phát triên), nên tác dung thưc tiền cua no không cao so VỚI thuyêt cua Taylor

và Fdy()] như đà nói ờ trên

b Đaj biểu thứ hai theo quan diềm quaii hê con nmtơi phài kể đến Eìtoii Muyơ (1880 - 1949) ngươi Australia Năm 1933, ông cho xuất bàn cuôn sách nôi

tiếng có nhan đề Các vấn iỉc nhân văn cua mỏi nên văn miiìh tôn^ nghiêp Đày là

kêt qiiả nghiên cini hêt sức ngliiêm tuc (co ca thưc nghiêm) cua nhom nghiên cim dươi sư lãnh đao cua ông ở Công ti diên micn 'lây tai Havvthornc \ào CUÔI Iihữna năm 20 cua thế ki trước Qua Iigiìicn cưu nay, ông rút ra kết luân quan trona sau

này goi la hiỗu lí/2í Hcnvihonie co nôi dung nliư sau khi nuuơi còníì Jihân duưc

quaiì tâm, chu ỷ đăc biêt llii nàng suất ỉao đôiin cua ho sẽ dươc cai ihiên bàt chiip điều kiên làm VI êc có lha> đôi ha> khô na

Đóng góp nổi bât của c Mayo cho khoa hoc quan lí là chủ đê nhóm xã hÔI

và viêc xem xét hành VI cùa cá nhân trong 1Ĩ1ÔI tac đông qiia lai cua niôt nhóm nhất đinh ôn g đã chứng minh rãtig công nliãn không phai là nhĩrno banli ránti trong raôí chiêc máy, mà là các tiiàiih viên cùa mót nhóm cô kếi và diều này khiên

ho cảm thây vững chăc và an lodn Do dó, quàn lí, theo ông không chỉ hên quan tói cá nhân, mà còn hên quan tới nliom lam viêc

Han chế lớn nhất trong tư tương cùa E MaVổ là măc dù có chú y tới quan hê

xà hô í, song chi la các quan hê bó íìep troiig nhà niáy, không mơ rông ra xã hôi ròng lớn hơiì Điều đo quả là có lí, bời tác đông đến đời sôns: tình cam lí trí cìia

người công nhân không chì bó hep trong pham VI nơi làm viêc, mà còn có quan hê

gia đình, quan hê kinh tê, chính tn văn hoa trong côníỉ đồng và trong xã hỏi Du sao, cùng VỚI M Polleí E Mayo dà chưng minh đươc tính khoa hoc cua thiivet

"quan hê con Iigười" cà về măt li tliuyêt lầii tlurc Iigluêni và có đong góp không nhò trong khoa lìoc quản li

3.2.4 Thuyết quản lí theo hành vị

Đây là thuyết có nguồn gôc từ tliuyêt haiili VI trong Tâm lí hoc Người dầu tiên nêu lên thuyết hành VI là G.B ỈVatson (1878 - 1958) vào năm 1913 tai trường Đai hoc Tổng liơp Ch 1 ca gô Dươi đây sẽ điềm qua môl số tao gia liêu bicu

ch o thuyếí hànlì VI Irong quan lí

a Trước ihời kì 1920 - 1930, có nhiều nghiêiì cưu vê hành VI trong quan li Nhưng, người có công đâu tiêii lả nhà lâm lí hoc nguời Đức Hugo M unsterberge

(1863 - 1916) Vào năm 1913,011? công bổ cuôti sách Táĩỉi ỉi hoc íừ lỉiêu qua san xiiẩi công ngbiêp trong đó õng nêu 3 biên pháp chính 1/ Dvra vao phương pháp

quản lí khoa hoc, nhà tâm li lìồc nghiên cưu đăc trưng cône viêc để tim người thích hop nlĩất vớĩ công viêc 2/ Nlm tâm lí gỉúp các nhà quàn lí công nghiêp lim

ra những điều kiên tâm ỉ í để tbuc đây con người làm viêc hết sưc minh, 3/ Xác đinh chiên lươc gây ảnh huờnu dcn nmiời dưới quvền đê lio làni viêc theo cdch thư c phù hơp VỚI ngươi quản ỉi

b Đai biéu thư hai dirơc COI la mitrời LO quan điêm hành VI trong quản lí la

Ahraham M(tí,ỉow (1908 - 1970), ngưai MT Ld nha tâm ỉí hoc, ông chú y đèn

(lônu cơ cua ngưo'1 lao đóns Đôiig cơ này xuât phát tù nhu câu cua con người Òng đã ch sa nhu câu thành 5 bâc tir thâp đến cao đó là nhu câu Sinh lí, nhu cầu

về sir an loàn nhu câu về sư thưa níiân nh môt thatih Viên của tố chức, nhu cẩu đươc tôn trong, nhu câu iư thể hiên Nhà quản lí sử dung thư bâc nhu cầu nay đề tao đông cơ làm VIêc cua nsươi lao dòng

c Cùng VƠI Maslow có Dougỉas Mc Gregor (1906 - 1964), nsỊirời Mĩ, bâc

lão Ihanh trong cac nha klioa [loc vé hành \1 Troiia; cuòn sách Măí nhân văn ciia

\1 nghiêp xuất bản năm 1960 ông đã đua ra môt loat cach đánh giá về con ngươi

Irong tô chưc thônỉỉ qua h thuyêt đối naầu thuỵếl X và thuyêí Y

Thuyêt X là lí luân vê hành VI cùa con ngươi theo quan điém truyên thông con người thường có môi ãc cam V Ớ I công viêc và sê lảu tranh nó nếu co thế đươc Thuyêt X Kác nhân con người có bàn chát may moc vô tổ chức Vì vây thuyết X tán thành cach quản lí băng lãnh đao và kiểm tra

Nhime, măt khác, Mc Gregor cho rằng hoat đông quàn lí phải dưa trên hiểu bièt vê bàn chất con người Theo ông, con người không phải vốn co bãn chất iưỜ! nhác, trong ho tiềm ẩn khà năng tư phát triển và sáng tao khi tiềm nàng đươc khơi dâv điing luc Nhà quán lí phải làm cho con người hanh đông theo cach thức ina trong khi ho tim cách tư hoàn thiên mình, đồng thỜJ góp phần thúc đây sư phái

Ivỉển cùa lô chức Noi cách khac quan !i pbai đi tiên tư chù Đâv là lìbrmg liền để

clio thuyêt Y Và, dưới đáy là bảng so sanh giữa thuyết X và thuyết Y

Cácgỉả định ciỉơ thuyết X Cảegiả đỊỉth của thuyết Y

a/ Người bi quàn lí không tliích làm

viẽc ho lẳn nanh công viêc khi co thế

b/ Ngiròi bi quàn li mong muôn đươc

chỉ đẫn bất cứ lúc nào

c/ Người quàn lí phài thúc ép (thâm chi

đe doa ngirời bi quàn lí bằng các liinh

thức trừng phat) người bi quản lí

dJ Là con neirơi aì cùng co nhu cầu

muốn làm viẻcb/ Ngươi thuôc quyền có cam kết V Ơ I tố chức, tư hướng dẫn, tư kiêm tra

c/ Ngươi bi qiiàn lí tim cach tiêp nhân,

tu tini ra liácíi nhiêm cúd minh trong

công Yiêc

Như váy thuyết X phù hơp V Ớ I chiến lươc quan li iruyên thốriỊỊ thuyêt Y phù hơp V Ớ ! hào iui! dân chù iron!2 !ổ chưc ]iiv nhỉên, không Ibé ch) áp dung mòl thuyết quàn lí ơ moi lúc nioi nơi Nhát Bàn la môt ví du ap dunỵ môt sô yêu tố cua thuyêt X V Ơ I môt sô yêu tố cua thuyết Y V Ớ I thuyết z (sẽ nói ờ dưới) Và lio

23

đã có nhiều thành công trong kinh lê va quan lí kinli lê Phai clìănỵ đây la nhãn tô làm nên cương quốc kinh tế Nhàt Bàn ngảv nay'’

d Đai biểu thứ tu theo Ihuyếí hành VI la Herbert Simoiỉ sinh nám 1916, giao

sư ngành máy tinh và tâm lí hoc người MT ô n g đã cho xuát bảiĩ nliiêu sacli rât đa đane vê quân lí lứiu Oium li cóng á m ^ (đồnc tác già - 1957), K!ĩ0<ĩ hoc mơi vê quyẻí đmh quàn ỈI (ì 960), Các mô hỉnh khám phủ (1977), Cac mô hình vê iỉơp lí

có gỉ ơi han (1982), Lẽ phai trong cac côns, viêc cùa con ngicời (1983) Đăc hièi

cuốn Hoai đôn^ quan li (1947) đã làm cho ông trơ nêsì nôi ỉiếiìg

H Simon cho rằng lí thuyết quản lí cần tâp trung vào vân đê lua chon va ra quyêt đinh ô n g cho rằng quyết đmh !à cốl iôi của qudn li Theo ông có thể chia các quyết đinh thanh hai nhóm

- Những quyêt đinlĩ về muc tiêu cuối cùng của tồ chưc là những xem xét co giá tn và bao quát

- Những quyết đinh liên quan đến viêc thưc hiên cac muc tiêu, đươc goi là

"niiững đánh giá thưc tế"

Hai loai trên có hên quan VỚI nhau Sư phôi hơp Cỉừa chúng đoơc xem là trong tâm của công tác quản lí Môt quyêl đinh đươc xem ỉà co gỉá tn khi nó phù hơp VỚI thưc tê và khả thi Siiĩion cho răne, môt quyết đinh phức tap giống như môt dòng sông bắt niìuồn từ nhiều nhánh Suy cho cùng, các quyết đinh là các quyết đinh tổ hcfp, là sư đong góp của nhiều người Liên quan đến vân đề này là vấn đề tâp quyền và phân quyền trong quàn lí H Simon ùng hô phân quyêii, vi

như vây là có lơi cho tô chức ò n g còn đưa ra quan nỉêni chuân đề xét hanh VJ cùa

môt cá nhân Theo ông, tiêu chuân cơ bân là hiêu quả công VIêc Va, vấn đề này cần đươc xem xét cu thề đối VỚI các tổ chức phi thương mai Chẳng han có thê xác đinh bằng cac giá tn Đương lìhiên các giá tn này cân đươc lưong lìoá đổi VỚI muc tiêu cuối cùng

3.2,5 Thuyéì quản u tô’chức

Đai diên cho thuyết này phải kê đến Chester Irwuĩg Buntard (1886 - 1961),

người Mĩ Ông đã cho xuất bản tới 37 cuốn sách liên quan đến khoa hoc quàn !í, trong đó có các cuốn Tỏ chức m quan ỉi và Chúc năng tua nguời (Jiiiin lì Cuôn

sách nỔi tiếng nhất của ông là cuốn Chúc ncmg ciưi người quàn Ị Ị Đây là cuồn

sách thể hiên sư hiểu biết sâu sắc cùa ông về quản !i, sư kết liơp íỉiữa kinh nghiêm

và trí tuê, môt phương pháp tư duy có hê (hống

Là tigườỉ giàu quan điểm nhân đao, ông khuyên các nlià quả tì lí cân nhìn nhân con người theo hai góc đô khi tham gia vào niôt-tổ chức xã liôi măt clutc năng lìoat đông cùa cá nhân đươc đề cao, đươc nhìn nhàn ihién lèch riíioài tổ

chức cá nhâu dirơc xem nhu môt bàn thê toàn bó Nliiii đirơc hai lĩiăt này cua ngươi dươi qLiyên, nha quđii li mới phai huy hét nànỉỉ lưc iơ turơng cua ho

Baniard bo 11 li lè LI còtig sưc cho VI ẽc xáy dưnii li tluiyèi vê tó clurc Triết li vê

tố chúc cùa ôim la a quan niòm cho ránsi tộ cliức nhu lĩiôt iiè tliôna mờ hay con

!Ì0I la ”!í thuyết hô thông - mờ" Tô (.hức la nuM "hê thông cuc bô" năm trong hè thổnti lớn hơn là nha nirơc xã hôi Như vâv là có sir găn bó tương tac giữa hê thông con và hê thống lơn

Trươc Bainard người ta quan niêm tổ chức la "mồt Iiliom người, mà môt sô hoăc tất cà cac hoat đông của ho đirơc phối hop \ƠI nhau" Quan niêm nay đề cao

tư cach "thanh viên" ma chưa thây tính "tông thê" của tổ chưc 1 rong khi đó

Barnaid lai quan niêm tô chức là "hẻ thốníỉ cac hoat đông hay các tác đông có ý thức cùa hai íiay nhiều người" J K Galbraath, nhd kinh lế hoc nổi tiếng CO] đó ià

"đinh nghĩa Iiổi tiếne nhât vê tổ chưc" Barnaid cho rằng "tổ chức chính thưc nghĩa là kiẻu hơp tac giữa những con người có ý thức, có cân nhắc va có muc đícli" Bamard dà áp dung lí thuyẻt hê thổng cua L Phòii Béctalanphi (người Ao) vào quan niẻm cùa Iiiinli COI tổ chưc như môt hè thông Đây là quan niêm có íinh cách mang, vì

- Nỏ vach ra quan hê hữu cơ giũa các bô phân Irong liê ihông, giữa hê thong

n à y VỚI hê thống k há c

- Hè ihông phài có "tính trồi" để tao ra sirc manh chung của hê thông (lớnhơn tồim các sức manh cua cac bô phân cồng lai)

Chính xuấl phái tư những quan niêm trên mà Bamarđ cho rằng quan li

"không phat ỉa viêc cùa lổ chức ma là công viêc chuyên môn duy trì công viêc cùa

tô chức" Theo ông, có ba yêu tô phổ biên của tổ chức sư sẵn sàng hop tac muc dích chung và thông tin Sư sẵn sàng hơp tac và nuic cíícii chung trở nên hiên (hưc thông qua Ihõiig tin Thòng tin ờ đây ỉà ngôn ngữ noi \à Viếl

Theo Bamard, môt tổ chưc chinh thức có t-ác nhân tô sau đây

- Chuyên môn hoá

- Khuyên khicli

- Quyên hànlì

Banidrd không chi quan tâm tơi niăt kinli kì tliiiài CLia lò chưc mà còn chú

y tới măt đao diiL cua no ôn g quan niêm đao dức cua nuLiơí quan lí là sư tlìể hiên cao nhàt ơ liacl') nhiêni quán h cua minh

Tóm lai Barnard dã co công hiên lât lơn cho khoa hoc quan li Co thể noi ông là ngiiơi dâu tiên ban về tô chưc mòt cách sàu săc khi nhìn nhân tô chưc nhu

mỏt hè iliônỵ - m ơ Quan dicni liò thỏna ơ đây đã đưưc ông phát tnên và clumg mirvh (inh khai qiiat tinh cUiimdăr V.HUÌ !Ú5 khi \án dIIliu vào khoa hoc quan !í

3.2 6 Các thuyết văn hoá quản h

à Thuyct z cua ỊViỉiiưm Onchỉ, giao su Trươníỉ Đai hoc Catifoinia (M ì) Năm 1981 ông cho xuất bcin Luôn Thu\ếl 2, cuôn sach ban cha% nhât tai M ĩ

Tronii sách nay, nhân tô \ăii hoa tioim hoat đông quan lí diiơc xem là co vai tro quan trona tro 11« tồ chức đd duơc ònti nhân manh N ch lên cím các XI niỉhiêp Nhât ông c!io rằníĩ \í niỉhiêp Nhât Bàn ilurờnc aàn bó vai chế đô làm viêc suôt dơi xí nghiêp sẽ làm hết sưc minh đố phat triển long truny; thànK của nhâti viên bàng cách đối xir V Ớ I ho còns: bàn’4 và nhân đdo ư u đ)ềm nừa cùa cac xí nghièp Nhôt Bán là khôn íì chuyên mòn ho á ngirơ) lao đôiiíi môl cách quá imrc, trai lai sắp xếp lao đông theo cách luân phièn qua nhĩrng bô phân khac nhau Làm như vây người công nhân sẽ có khả nănu phát mên toàn diên

Dưới đây la so sánh giữa hai loai doanh nghiêp doanh nghiêp Nhât (kiếu Z) và doanh nghiêp phương Tây (kiều A)

Doanh ngbịệp Nhậi Bản (ktễii Z) Doanh nghiệp phum tg Tây (kiểu A)

- Viêc làm suồt đời

- Đánh giá và đề bat chàm

- Nghề nghiêp không chuyên môn hoa

- Cơ chế kiểm tra măc nhiẻn

- Quyết dmh táp thể

- Trách nhiêm tâp thể

- Quyền lơi toàn CLIC

- Làm viêc Irong ihời gian han đinh

- Quyên Iơi có eiơi han

Vãn hoá cùa mòt cloíinh Iiyhiêp bao gồm nhtcu yêu lỏ, cliăng han linh (ô

chức, tinh ihân tương thân lươn li au truyền thống, uy lín cua xí nghiêp dố! VƠI khách hàng Nó cho phép triivền dat đến iĩgươi làm VICC cac tìia tn va các niềm liii vào chính KÍ nghiêp cua minh NÔI dung cua nền văn hoá kièu z là người lao đônu íỉăn bó lâu dải VỚI cônsi ti, ho có quyền phê bình lãnh đao ho đươc tham gia vào qua trinh quyêt dinh, các quan hê tin cây tình ban tinli thần hcfp tác giữa nhữns nmrời cùng làm viêc cỉươc khuyến khích phát triên trong khi vẫn tôn trone

cá nhân Có thề nói bàn chắt cua nền văn hoá kiêu z là mót nền văn hoa nhất tri niôt cô nu đòiìiỉ nlìữna »ỈZU'Ơ) binh dãiìg cùng nhau hop lác đê đat muc liêu chung Hanh phúc cùa con ngươj chinh là đông lưc tao ra năngL suất lao dông nỵàv

b Đai biểu cud trào liai văn hoa tioiiii quan lí phai kê đến Tbomas J Peters

và Rohert H ỈVaterman Iilũriiíỉ cluụên gía cao cấp cua côníĩ ti tư vân

"M àckinxi", dông thời là nlũmii nhà khoa hoc nôi ttèna Nám 1982, híii ôiig viêt cuôn sach Di tim Sỉi xuấi săc (Bài hoc tu nhữim côn2 li kinh doanh tốt nhât nươc

M ĩ) No tiơ thanh cuôn sach ban chay nhất troníỉ số chín cuôn sach bàn vè kinh doanh ờ M ĩ

Hđi ông đã tổntĩ kèt nhĩrníi ddc diêm chuim cua côni! ti xuâl sắc ià

1/ Đinh hướng vào hành đórm và dal lới Ihànlì công

2/ ĐÔI măt VỚI ngu Ờ! tiêu dùng

3/ Tinh tư chủ va óc sang Ido

4/ Năng suất la do con ngươi

5/ Gắn VƠI cuôc sông, điêu khiền các giá tri

6/ Tiung thành VƠI sir níihièp của minh

7/ Hình thức quản lí đơn aian, biên chê quân li gon nhe

8/ Tir do nhưng nghiêm níỉăt

Tám đăc đièm trên đirơc hai ông mô hình ho,í iheo sơ đô 7S (sơ đô 1 1 dươi đây)

S ơ đồ ỉ ì So dồ 7S cua côns íỉ Mắckmxi

Có thê tìm uếnỉi nói chunu iíùta Ovicl',1 và Peteis - Watenìian ơ ciiỗ COI niỊiiờ) lao đôniĩ la nỵiiồn lirc qiian lionu nhâi đê phái trièn vả viêc quan li là tao la niòi ttường vât chất và tinh thân thích hơp, đãc biêt la tao nên văn hoá bên trong

tổ cliưc tdo dí cu kiên cho moi nsười hơp tac \ ai nhau cung ỉàm Viêc tôt va thúc đẩy ho vươn lới thanh công

CÂU HỎI ÔN TÂP CHƯƠNG 1

1 Tnnh bày đối tươiig, nhiêm vu cua khoa hoc quàn li

2 Chưng niinh khoa hoc quán li là khoa hoc hên níỉành Lấy ví du minh hoa

3 Phân tich măt ưu điểm và han clic trong lí thuyết quản lí khoa hoc củdTaylor

4 Đánh giá măt ưu điềm và han chế của các tư tưởim và )í luân quàn lí thơi Tning Hoa cổ đai

5 Trình bày các phiiơniĩ pháp nahién cửu của khoa hoc quản li

CHƯƠNG 2

KHÁI QUÁT VỀ QUẢN LÍ

1 VAI TRÒ CỦA QUẢN LÍ

Khi xã hôi loài nsươi xuât hiên, môl loat các quan hé quan hê aiữa con nguơi VỚI con ngươ) giữa con người VƠI lỉiiên nhiên, giữa con người VỚI xà hôi và

cà quan hê mữa co 11 naươi VỚI bàn tliân Miắi hiên tỉieo Điều này làiii xuất hiên nhu câu về quàn li Trai qua tiến trinh lich sừ pha( iricn từ xà hôi lac hàu dên xã hồi văn niinh, trình đò san Niiât tổ chưc điêu hanh xã hôi cũníỉ phát tnền theo Đó

Ị à tấ! yếu !ich sừ, íẩt yếii khách quan

1,1 Vai trò của quản lí đối VỐI sự phát triển của xã hòi

- Ngày nay, nh]ều người thưa nhân rằng quân li trờ thành nhân tố Cua sư phát tnển xã [lôi Quàn [í trở thành mòt hoat đông phổ biên, diễn ra trong moi !ĩnh vưc

ờ moi cấp đô và liên quan dến moi người c Mac COI quản lí là môt đãc điểm vôn

có, bất biên về măt lich sử cùa đơi sôrm xã hôi Ônc viết "Bãi cư ỉao đông xù hôỉ íruc ỉìêp hay Ị ao (1ỏn^ chimg nào ma nến banh írẽìì môi qìiỴ mõ khá ì ủn đéỉỉ vẻii cầu phàì có inỏí sư chi đao đé điều hoà Ịìhừng hoai đông cá nhân Sif chi đao đó phai ỉ à nhừng thưc mlng chung, lúc la nỉũmg chưc ncmg phai smh lừ sư khác

nhau giừa ván ilỏn^ chỉiỉỉ^ cua cư !hẽ san Xỉiấí x ơì nhữrìỸ, Ycm đỏng cá nhân

cuct nhừnịị khi qiiíin đôc ỉâp hưp í hành co ihê san xiíấl đó Aíõí nhac sĩ đóc tấu ihl

íu điều khiên láy minh, ìỉhiỉìỉg môi ààìỉ Iihac í hì cần phai có môí nhơc trương" '

- Quàn !í phôi hơp các bô phân, các hoat đòn2 nêng le cùa xã hôi tao nên hiêu qua mang cốỊ) số nhân cho sự phát trién xã hôi A Smith - nlià kinh tế lồi lac -

cũng nhân thấy rằng hiêu quá hoat đông chung cua môt nhom ncươi đưưc tô chức thành mòt tâp thể sẽ lớn hom tổng sô hiêu qua cua các hoat đòníỉ riêng lè ôn g cho rằng phần hỉêtỉ qtià ỉơn hơtì này là do plìàn côníi lao dôns dem !aí tức ia do qiíảì')

lí Hc ilìôntĩ tồ chức cang lon thì vấii dê tò chức, quan li nó cang quan trong Trong những năm sau Chicn tranh thê giới lần llur hai nhiều đoàn chuyên gia Anh sant> thăm Mĩ nghiên cưu kinh níihiêiT) cua MT Iionỉi ITnh VIVC côn<Jỉ níihiêp Ho nhanh clioiig hiêu ra rằng, niãc du Aiili lac hàu khòiiíi nhiéu lắm so VỚI MT tronư

' Tỉìco M acto - Miiccop O m i / i ( / ? ì i i U I h o ! ' , i t ( Ị t u u ì Ì I \ X B Klioa !ioc xã !>õí H !0 7 8

ti 24

lĩnh vuc kĩ thuât công Híihẻ nhưng năng suất lao đô na tud Anh lai lluia \a M ì

Và ho đà chưng miiìh mót cách thiiyêt pliDC Idim Iiguvên nhân chu yêu do tiìnl'i

đô lổ clurc quàn lí ờ Anh thâp hơn nhiều so VƠI Mĩ

- Tac đỏ na quaiì u là tác đôsiii khoa hoc co tinlì đến qiiy kiãl khẤcli qiian ciia tâl ca cac >ếu tô có liên quan tiong xã hôi, đăc biêt la con ngirơi Do đo quan lí găn bo chăt chẽ VƠI su phat Inổn xã hôi Qudiì li phù hcrp thì xã hôi phái linển quản lí không phù hơp sê kim lìãm sư phái tnền xă hòi

- Quản lí tao ra sư ổn đinh chợ sư phát tnển xã hôi, nuiôn phát triên phải chu trong đứng mức đến quản )i đề đám bào tao ra các điều k]ên thuân lơi cho iư phái triển đung quy luât và vữns, chắc Sư pháỉ triển của xã hôi tỉ lê thuân với Irinh đô

tô chức và hiêu quả, chất lương cùa quản li

1.2 Vai trò cửa quản ií đếi VỚI các hoạt đông và hoat động lao đông của

các tổ chức xã hôt

- Quản lí tao ra sư thống nhất ý chí tiong tổ chức, giữa các thành viên VƠI nhau (cac quan hê quảii lí) để tâp trung sức lưc và giàm chi phí mà liiêu quả cao

- Đinh hướng sư phát triển của tổ chức trên cơ sở xác iâp rõ niuc nêu chung

và huớng moi sư nồ lưc cùa ca nhân, cùa tổ chức vào muc tiêu chung đó Nếu không cò diiih hướng và miic liêu chung thi sẽ không có lò trinh hơp lí và đẫn đến chi có biên phap giái quyêt tinh thê mang tính chắp va may rùi

- Tổ chức, điêu hoà, phối hơp va hướng đẫn iìoal đông cùa ca nhân trong tổchức nhằm đat đươc muc tiêu quản lí đã xác đinlì

- Tao dỏng lưc cho rnoi cá nhân trong tồ chức tKông qua su dung cac đòn bầy kích thích, đảnh giá, khen Ihưong hơp lí và uốn nấn những lêch lac xử li sai sót của các thành viên nlìằm giàm bớt những thất thoát, sai ỉêch trong quan lí

- Trong hoat dông cùa lồ chức có bốn yêu tố lạo thành kết qua nhân lưc vâl lưc tài Iưc và thông tin Quản lí phối hơp tât ca cac nhân tô trên tao thành môt nhân tô tồng Ktc, đua đến hiêu qiuã cua hoat đôna đai chât lương cao hơn so VỚI sứt manh cua từng nhân tố nêng lè

- Tao môi truờna và điều kiên thuân tơi cho sư phát (riển cùa cá nhân và tổchức, đam bào sư phát tnển ôn đinh bên vững và co hiêu qua

- Tồ chức và quàn lí sản xuất hơp lí sẽ tân dung đươc sức manh của coII nsLvời và các yếu tô đàm bảo cho hjcu qua lao đông sàn \iiẩt

- Quản lí tốt sẽ tao đông luc kích thích nauời lao đông tícii cuc lam VICC,

phát huy tiêm năng sảng lao công vjêc

Như vây có thê noi rănỉỉ quân lí là môt nhân tô cơ ban đc tao nên chât lương hoat đông của tò chức xã hôi Vd chât lươim Uo (iônẹ Qnan li yêu kcm sẽ la nguyên nhân chù yêu tao ra su iluit lùi cua lổ chirc va giam chât lương cùa hoat đông Các nhà kmh tế Pháp plĩân tích irách nhiêm liuơc nhũiig tôn thdl do chàt lương kém tiong hoat dònc cua mòi tổ chức như sau 25% thuôc giáo duc và đao tao người lao đông không đên nơi đên chôn 5i)'!'o ihuôc nhũ quan li \à 25%

thuôc cac nguyên nhân khac Môt sô nhà kmh tê hoc Mĩ thi thây Ngu>ên nhân gây nên sư phá sàn cùa môt doanh nghiêp xày ra nhu sau 20% do chiều hu ứng bât lơi của nganh, do tai nan rủi ro 10% các vêu tố khac 10%, còn 60% ìà (lo quan !i tồi Như vây nguyên nhân gây nên sư \uôrm cấp ciid môt tồ chưc hođc

phá sàn của môl doanh ngluềp thì Vỉ líítniỊ hìiììg âihi Do đó, lô chức lai

hoat đỏng cùa môt tổ chưc lĩoăc niôt Xi nghiêp thi viêc đâu tiên cần nghĩ đên là

thay thế các nhà quàn lí yếu kém đào tao cac nha quản lí co năng lirc lãnh đao các tổ chức đó

1 3 Quản lí nhằm đảm bảo kỉ cương trât tự của các bô máy tổ chức và

xã hôí

- Bằng cac quy đinh, quy ước và các tác đông quàn li, chù thể quan li đtều

chinh hành VI của người dưới quyền, tao ra sư thông nhất trone bô máy trât tư

Nhvr vây quan li hố( sửc cần thiết và dóng gop vai irò quan troiiíỉ trong moi

lĩnh vưc hoat đônu và cho loàii bô sư phát tiiêiì cua xã hÔ! Có thô khăim dìiili

“V iêc quan lí là thiêt vế 11 trong inoi sư hơp ỉác co lô chức cũnii nhu ơ moi câp đòcùa tồ chức và trong sư phát Inên xã lìôi” '

2 “QUẢN LÍ” VÀ NHỮNG KHÁI NIÊM LIÊN QUAN

2 1 Khái niêm “Quàn lí”

"Quản li" ià khái mèm lât chung, tông quát dùng cho ca qua irình quan lí xă hôi Cxí nghiêp truang hoc đoàn thè ), quàn lí giƠI vô sinh (hằm mo may móc )

' Haiold Kooiitz, Cyril Odouiiell \a íleinz Wejrch A7iíỉ«e í(>/ \eu LÌICI iỊiiun li N \ B

K lio a i hoc K ĩ tb iiố l ì l 1994 1)21

3i

cũng như quà Sì !í 2.1ỚI sinh vât (vât nuòi, cây irồng ) Riêng vè quan lí xã iìòi

người ta lai chia ra ba lĩnh vưc quản lí cơ ban lương irnạ VỚI ba loai hình hoat

động chù yêu cùa con níiirời quàiì lỉ sAií quan u kinh tê quàn li xà hôỉ - chính tn và quản li đời sống tinh thân Trong cuồn sách này, tác gia của nó chi bàii đến loai quản li thú ba mà cững chi han chế \rong dan tí qvián h ỉiiáo duc (sẽ

MÔI số quan nièm khác

- Quản lí là những tác đông có đinh lurơiiíĩ co kê hoach cua chủ tlĩê quán lí đến đối iưcmg bi quàn ]í trong tổ chức để vàn hành tổ chức, nhằm đat muc đich nhất đinh

- Hoat đòng có sư tac đông qua lai giữa hê thống và môi trưcmg, do đo quản

lí đươc hiểu là viêc bảo đàm hoat đông của hê thốna trong điều kiên có sư biến đổi hên tuc ciia hê thống va môi trường, là chuyển đông của hê thống đến trang

thái mới thích ưng VỚI hoàn cành mới

- Quản H môt hê thông xã hôi la tác đông có muc đích đển tâp thể ngườt - thành viên của hê - nhằm làm cho hê vân hanh thuân lơi và đat tới muc đích

Các kháỉ niêm (Ihuôc lĩnh vưc quàn li xà hòi) trên đây, tuy khác nhau, song chúng có chun« những dấu hiêu chu vếu sau đây

‘ Theo Nguyền Ky Bui rionu Tuân, M o i 1 cm đc a m li hian ^Ịtnin lì giao cìt/í rniOT)!! Can

bõ quan lí uiao dvic H 1984 tr 5

- 4oat đòiiu quan lí dươc tiên liành trong lĩiôt tồ chưc hay iĩiôt nhom xã hôi

- ^oat đóiiq qua 11 li là nhĩma tac dóna có íuroma đich

- ^oat đông quãii lí là nhữnẹ (át dônu phối hơp nồ !ưc cua cac ca nhản nhằin thưc lií}n niiic tiêu cíia tổ chưc

T nhân íhấy hodt dông quan li theo tinh ciia chu nghĩa Mác - Lênin vê mối qian hê qua lai gũra những qu> luât xà hôi klìach quan và hoạt đông tư giác

của COI ngưòn có y nghĩa to lơii đối VỚI li luân và thirc tiễn quản lí Hoat đông

quản lí - đó la sư biểu hiên ý nguyên tư giac cua chu thể quản lí muôn điều chỉnh

va hưcng dẫn các quá tnnli và cac hiền tươno xã hôi V iêc xac đỉnh đúng đắn những kha tiăng và những giơi han khach quan của hoat đông là tiên dề cơ ban xây ding li luân khoa hoc về quản lí và hoàn thièn quá trình quàn h về măt Ihưc tiễn Như vây, hoat đôna quan lí co bá 11 chấi là hoat đông tư giác, đúng nhu Pli Anỉglien đã chi ra "Trong lich sư xã hôi, nhân tò hoat đông ỉa con người co ý thức, haiih đông co suy nghĩ hay dưới anh hườiig cùa nhiêt tình và theo duổi nhừnc nuc đich nhât đmh ờ đày khôiisi c ó ei dươc thưc hiên mà lai không có ý dinh tu giac không co muc đích mong muốn" ’ Tuy nhiên, không nên tuyêl dối hoá yêi lô iư giác, v ì như vây dễ rơi vao quan điểm duy tâm vê quan lí N^ươc ỉai, viê nhân Ihưc đúng đân vai trò cua yêu lô tư giác trong hoat đông xã hôi cho phép tí xác đinh đúng đắn những giới han, chức nâng và ý nghía xã hôi cùa VIêc quan lỉcác quá trinh xà hôi

Tíih muc đich cũng là đăc trưng trong moi hoat dông của con người Có thê nói tini muc đích la thuôc tính vôn có trong hoat đông xã hôi, đăc biêt trong hoat đông qaản li Klìi Ihưc hiên nhiêm vu quan li, chù thể quàn lí luôn luôn hirớng theo m.ic đich \ãc đinh và lôi cuốn đối tưomg bi quáti lí thưc hiên muc tiêu của

lồ chức

Đ)èu đăc bièt cẩn nhán manh ]à quan ii tỉoniỉ ìình vưc xà hôi không khi nao la hoat đóng co lỉniì chất môt chiều đối tươim bi quàn lí chiu tác đông môt cách lliu đôiìg lỉC đông của chủ thê quan lí Vơi tư cach là ngươi lao đông, đối tương bi quan liđirơc COI la những chù thê tư mac, úch cưc tham gia vào viêc quan li xã hôi ĐiỉU này đã đươc V I Lênin chi ra " tri Uiê cua hàng chuc tnêu con người

sáng taD sẽ tao ra cai cao hơn lât nhiều so VƠI sư tiên đoan v ĩ ddi va thiên tai

cá n h â

i"-' Tleo M acco - M accop, C lỉu \ù liói \ (I (/ 11 ( 11 ! Ii N X B Klioa hoc \ à hôi H 19 7 8 tr 17

'T ie o M a c c o - M accop sđcl t! 29

Tóm lai, tiliừiìg khái mêm vê quản lí (thuôc lĩnh vưc xã hôi) nêu tiên có các đăc trưng chù yếu, đó là tíiih tư giác, tínli rauc đích và tính quần chúng trong quản

lí Đây cũng đươc COI là cơ sở phương phap luân mácxít cùa hoat đông quản li

2.2 Khái niêm liên quan đến quản lí

Đến đây có thể dừng lai môt chút nÓ! vè "tổ chức" và "lành đao", hai khái mêni hèn quan chãt chẽ đến quản ỉí

Khái niêm "tồ chức" co nghĩa là viêc xây dinig chức nâng, xây đưng cơ câu,

là sư sắp xếp các phần tử thành hê thống Hoat đông quàn lí chỉ nẩy smh khi có tổ chức TỔ chức là thể nền của quản lí Tổ chức là cấu trúc của những ngườỉ kết lai thành nhóm hoat đông theo muc đích, lí tưởng xác đmh mà từng thành viên khi hoat đông riêng lè thì không thưc hiẻn đươc muc tiêu, !í tường đó Đ ăc trưng của

tổ chưc bao gồm các tiêu chí sau

• Lí tưởng, sư mênh, muc tiêu của tổ chức

• Quy mô tổ chức

• Cơ cấu thiết chế cùa tổ chức

• Nôỉ dung công Viêc của tổ chức

• Điềii kiên tồn tai và phát fnển cua tô chức’

Tồ chức thể hiên tâp trung ờ viêc chon người và kiểm tra viêc thưc hiên công Víêc Môt trong những yêu cầu cơ bản đối VỚI tổ chức là phài thiết lâp mối quan

hê giữa các phần tử trong sư tác đông qua lai giữa chúng để duy trì hê thống, bảo đảm sư phái tnển bền vững của hê thống trong sư tác đông của môi trường Trong giáo duc, tổ chức quản lí giáo duc từ trung ưcíng (B ô G iáo duc và Đào tao) đến cơ

sờ (phòng Giáo duc va Đào tao) đều là những tổ chức ở các cấp đô khác nhau Tuy nhiên, chúng đều mang đăc điểm của môt tổ chức cũng có các bô phân đươc sắp xếp theo những cơ cấu thích hơp, giữa các bô phân cũng có quan hê (cơ chế) xác đínlì, cùng có quan hê với môi trường và tương tác qua lai VỚI môi trường

Có tổ chức mới có quản lí, đến lươt mình, quàn lí tao nên sức manh của to chức, tao điều kiên cho tả chức duy trì tính bền vững Đây là môt khía canh ”tổ chức" nhví mót danh từ, kiểu như sở Giáo duc và Đào tao như môt tổ chức, mòt cơ quan quản lí giáo duc Khía canh khác "tổ chức" như môt đông từ, thưèmg đươc dùng như công tác tổ chức, chì môt hoat đông của chù thề quản lí Trong trường h<]fp này, tổ chức )à môt bô phân horp thành của hoat đône quản lí Theo nghĩa này thì công tác tổ chức bao gồm các nhân tố sau

’ Trung tám Nghiên cưu Khoa học tô chưc va quan li, K h o a h o c ỈO ch ứ c V (1 q u a n ỉi - M ot s ó

• Muc tièu

• Loai hình tổ chức (thích hơp cho viêc thưc hiên muc tièu)

• Phuơng phap (plurcytig pháp tô chức đẻ dat muc tiêu)

• Coii người (cân có nhừim người nao đê thưc hiên công viêc)

• Phương tiên và! chât k ĩ thuât

• Thời aian cho viêc hoàn thành công viêc

• Kiềm lia kêt quả công VIêc

Như vây, "tổ chức" tiong quàn lí co hai nghĩa khác nhau, cần phân biêt trong nghiên cứii li luân và trong thưc tiễn

“Lãnh dao” (leadership) cũng là khái niêm ỉĩân bó VỚI “quản lí” (management) Đây là ỉiai khai niêm gần nhau nhất Thâm chi đôi khi còn đồng nhất VỚI nhau Lãnh đao là khái niêm rông hơn khái niêm quản lí, đươc hiểu là hình thuc quân lí cao nhất, chune nhất, la hat nhâti, là ngon đèn pha cùa quản li

M ôt cách ngắn gon, lãnh đao ỉà gãv anh huờng

Lành đao đirơc xem như "hô năo" cùa quản lí, đó là hê thần kinh trung ương ciuì quản 1) Đăc điểm chủ yếu của ỉành đao là ớ chỗ xác đinh đường lối cơ bản, là đinh hướna mang tinh chiến lươc, la gây anh hưởng, là lôi cuốn quần chúng nồ lưc, tir giac liăng hái Ihưc hỉên có kết quả đường lối miic tiêu đã vach ra Trong khi dó, đãc điềm chủ >ếu của quản lí thể hiên ở vai trò ưu liên của các chức năng chấp hanh, đirơc COI là môt loai iãnh đao đăc biêt trong do Viêc đat đươc cac muc đích của tổ cliức là tối quan trong Do đó lãnh đao là khái niêm chung hcín so VỚI quan lí Và, sư khac nhau căn ban giữa hai khái niêm này là ờ vấn đề tổ chức Nếu lãnh đao mang tính chủ quan, trong đó yếu tô sang tao luôn ỉuôn giữ vai trò quan troníỉ, thì quản lí lai là những tac đông co thể "quy trình hoá" ở chừng mưc nhất đinh Măt khác, điều cần nhơ rằng, dã la nhà quán li lốt thì hjển nhiên ông ta là nhà lành đao tốt, bởí ông ta biết biến ý clĩi và sức manh ciia mình thành ý chí và sức tnaiih cùa quằn chúng nhăm thưc hiên thành cõng muc tiêu chung cùa tổ chức,

và điều nỵươc lai thi chua hẳn, bởi có thể la nha lãnh đao tốt, nhưng lai là người qimn lí tò)

Điều vừa irình bày trên dây thống nhất VỚI cơ chế "Đàng lãnh đao Nhà nước quan ]j nhân dân làm chủ" đang hiên hũiỉ trong nìOJ măt cua đời sống xã hôi nước

ta C o chê này cũng thê hiên rồ trong giáo duc ơ moi cấp đô quản li, moi lĩnh vưc hoat đông giao duc mo í loai hình giáo duc moi cơ sờ giáo duc Điều này càng có

y nghĩa đăc biêt quan troĩm khi chúnổ ta làm giáo diic trong bổi cảnh cơ chế thi trương mở cưa hôi nhâp đana đưns trươc những ihach tlurc cua toàn cầu hoá

Đe lành đao tốt tihà lãnh đao cần có ba kì nãtiU; sau I / chớn đoàn, khâ nàng

hiều đuơc thirc trang mà ỏng ta đang gây anh Inrởne, 2/ íììich ứiĩỊỊ khà nàiìa ihich

íma hành VI củd ông td vớỉ nhừi^g nguôn lưc co sằn để co thể đap ứng đươc nhừng bẩt ngơ của tình huống và 3/ giao liếp kha năng giaa tiêp theo iôi mà mpi người

dễ dàng hiểu và chấp nhân đối VỚI mình

3 CHỨC NĂNG QUẢN LÍ

3 1.1 Khái niệm ctìứú năng quản ỉí

KJiáj niêm "chức niãnc" đươc dùng VƠI nhiều nghía khác nhau T io n s rư điển Tiêng Viêt, thuât ngừ này có hai nghĩa '7 Hoai đông, í ác duĩìg bỉnh ỉhườnịi haăc đăc inm g cùa môi cơ quan, môi hê cơ quan nào đó ỉrong cơ thê 2 Tac duìĩẻ, vơ! trò hình thường hoởc đâc írưng cua môt người nào, môỊ CÚI gì íĩó"’ Đương nhiên,

ở đây nghĩa thứ nhất không thuôc lĩnh vưc ta đang xét Trong khi đo, thuâỉ ngừ

"chức năng" đươc G Kh Pôpôp viết "Trước hết, môt bỏ phân của hoat đông quản

H Hai là, môt bô phân đã đươc tach riêng ra cùa hoat đôna quản lí Chưc năna quân 1) đó là môt loai hoat đông quàn lí đăc biêt sản phẩm của quá trình phân công lao đông và chuyên môn hoá trong quản lí, liẽu biểu bời tính chât tương đối đôc lâp của những bô phân cùa quản lí"^ Thưc chât, chức năng quản lí là hình thức tôn tai của các tac đông quản lí Chức năng quàn lí là hình thái biểu hiên sư tác đông có muc đích của chù thể quản lí đến đối tương quản lí Chức năng quản lí làm nên chân đung của nhà quản lí Trong quản H, chức năng quản lí ìà môt pham trù quan trong, mang tính khách quan, có tính dôc lâp tưomg đối Chức năng quán

lí nẩy sinh và là kết quả của quá trình phân công ỉ ao đông, ỉ à bô phân tao thành hoat đông quản lí tổng thể, đươc tách nêng, có tinh chất chuyên môn hoá BỜI vây viêc chủ thê quàn lí thưc hiên chức năng quan lí dông nghĩa V Ơ I viêc chủ thê đo thưc hiêft nôi dung của hoai đông quản !í Theo V G Afanaxep, viêc chủ thề quán

lí thưc hiên các chức năng quản lí qua các thao tác, hành đông quàn li cũng chính

là thưc hiên cac chức năng quản lí ^

Tóm lai, chức năng quản lí là nôi dung của hoat đông quàn lí mà chÌ! thể sử dung môt cách có ý thức để tác đôtiiì đến khách thề quảti lí nhằm đat đưac muc liêu quản lí đăt ra

' Viên Klioa hoc Xà hôi Vièt N am Viên Ngôti ngữ hoc T ư đ ten T ien g Viổi I m n g tâm Tư

điên Iigôn ngữ, H, Viêt Nam, 1992

■ G Kh Pôpôp N lỉữiìg vaiỉ đ à li lu a n c u a q u a n li N X B Klioa hoc \ à hôí, H, 1978

VỚI khai niêm chưc nàng quản !í' í rên, co tiìể thấy rằny

Phân công lao đỏng, chuyên inôn lioá lao đôns !à c a sờ hiiĩh thàníí chức năng quan lí

- MỖi chức năne quản lí có môt nhjêm vu và tính chât khac nhau mà chủ thêquàn lí phải tiên hành trong quá trình qiiàn li

Clnrc năng quan lí xac đmh khôi lương các công viêc c ơ bản và trình tư các côiig viẽc cua qua trình quan lí, mồi clurc năng có nhiều nhiêm vu cu thể, là quá trình liên tuc của các bươc công viêc tất yêu phai Ihưc hiêti

- Muc dích CUÔI cùng cua viêc thưc hiên các chức năng quản lí là điều khiển

quá trình quan h đi đến muc ticu quản lí đdl ra

ỉ 1 2 Ý nghĩa của chúb năng quàn lị

Chức nâng quảtt ỉ í co các tính chât khac nhau nên viêc xac đixiii đươc chức năng quản li có ý nghĩa rât quan trong trong quá trình quàn lí, tao nên hiêu qua của quá trình quản lí Điều đó đươc thể lìiên

- Chưc năng quàn lí xác đmh VI trí, mối quan hê giữa các bô pliân, các khâu, các cấp trong môt tổ chức Mỗi tổ chức quản lí đêu cỏ nhiều bô phân, nhiều khâu, nhiều cấp khác nhau, găn liền VƠI nhữnii chức năng xac đmh nào đó, nếu không

có chức năng quản lí thi bô phân đó khôag tồn tai

- Từ những chức năng quản lí mà chu thể xác đmh các nhiêm vu cu thê, thiếl

kế bô máy và bố tn con người phu hcfp trong tổ chức hoat đông

- Căn cứ vào chức nâng mà chù thể quản jí có thể theo dõi, kiêm tra danh giá diều chỉnh hoat dòng cùa mỗi bô phân và toàn bô bô mảy tổ chức quản lí

- Mỗi con ngưỜ! Irong môt bô máy, tổ chức đền phài hoat đông theo những cliức năng, nhiêm vu cu thề cùa minh Chú tliề quan lí thông qua các chức năng quan lí kiếm tra, điềii chinh đâm bao sự phô) hợp đồng bô cac hoat động đề tao nén sức manh tổng hcfp của toàn bô bô máy quản lí liướng vào muc tiêu chung và nhằm đat hiêu quả hoat đông cao

3.1.3 Phàn loại chúc năng quần u

Có rất nhiẻu cácỊi xem xét, pliàii loai chức nâng quản lí Dưới đây là môt số cácli phân loai cơ bàn

- Cãn cu vào pliươna hướng tac đông, quan lí có hai chưc năng cơ ban

+ Chức năng đổ! nói là chưc năng quản lí nôi bô tổ chức Nêu rõ muc tièu

ch sến lươc của tồ chức quán li, lô chirc bò máy và lề lối làm viêc đao tao, su duniỉ

nhân tài

+ Clìức năngđối ngoai là chức năns vân hanh tổ chức troníỉ IIIÔI trườiie biên

đông bên ngoài Phân tích các dổi tac Utìi ra măt manh, yếu cùa đôi tac nhằm giúp cõno tác quản lí dưa ra dươc chính sách dôi ngoai h(7p li

- Cân cứ theo giai đoan tác đông quan li có năm chức năn2

+ Chức năng hocich đinh Chức năng quan trong nhất của qxiản li nhằm đinh

ra chương trinh, muc tiêu chiến lươc của quản lí

+ Chức năng iô chức Là môt trong những chưc năng chung của quản lí hên

quan đên hoat đông thành lâp các bô phân Irong tổ chức đề đảm nhân những

nhiêm vu cần thiết, x á c đmh mối quan hê về nhiêm vu, quyên han và trách nhỉ ôm

giữa các bô phân đó trong tồ chức Tức la hình thành nhóm chuyèn môn hoá, hên kết các nhóm đó tao nên môt hê thòng để cùng gop phân vào hoat đông cùa hê thốns nhằm đat tới muc tiêu mong muốn

+ Chức năng ãĩều khiến Đây là chức năng chi đao su phổi hơp hoat đông

chung cùa nhóm, của các bô phân thuôc môt tổ chức trong quá trìnli quản lí nhằm đat đươc muc tiêu quản lí đãt ra

+ Chúc năng kiểm tra Là chức năng phát hiên ra những sai SÓI và các tliay

đổi trong quá trình hoat đông của môt tổ chức Đây là chức năng quan trong nhất cùa người lãtứi đao

+ Chức nũng điều chỉnh Là chức năng sửa chữa các sai sót này sinh, troníi

các hoàn cảnh khác nhau cùa quá trình quản lí, tao ra sir ổn dinh cùa hoat đông quàn )í đề đat đươc muc tiêu quàn lí đã xác đinh

Giữa các chức năng quan lí có môi quan hê qua lai VỚI nhau trong quá trình

quản lí, có thể biểu diễn mối quan hê đó bằng sơ đồ sau

S ơ đồ 2.ỉ : Mối quan hệ giữa các chức nâng quàn lí

- Căn cứ theo sir phân câp quàn lí có thê chia quan lí thành hai loai chức năng sau

+ Cỉỉức năng qĩìcm ÌI nhà nước (vĩ mô) có nôi dun\ỉ, cơ bơn

• Đinh hướng chiểtì ỉươc phát triểii vach muc (lêu chương trinh

• Đưa ra chê đô chính sach, pháp luât

• Tao mòi trường hoai đông

• Đào tao, bố trí cán bõ

• Tổng kết, đánh gia hoat đông

• Hỗ trơ dẫn dắt các hoat đông, cac đơn VI theo đinh hướnc phát triển

• Quản lí cơ sở vât chất (tài sản)

+ Chức nâng quan in (vi mõ) với hai nói dung cơ han

• Hoach đinh chiến krơc, kế hoach hoat đông theo đinh hướng của nhà nưóc, của cấp trên và khả năng cùa tổ chức

• Thưc luên các chiển lirơc kế hoach hoat đông môl cách co hiêu quả và chiu trách nhiêm về kết quả hoat đông của tổ chức

3 2 Các chức năng quản lí cơ bản

3 2.1 Hoach định '

• Đinỉi nghĩa

Hoach đinh ìà quả trình chuẩn bi đế ãối pho với su ihoy đùi Víì tinh không

chũc chan bằng viêc trù ỉ lêu những cách (hức hành đông irong íuơng ỉa ỉ

Hoach đinli là chức năng chủ yếu của quản lí vì nó mở đường cho viêc ihưc hiên các chirc năng khác Hoach đinh là môl qua trinh bao gồm các bước

1/ Lưa chon sứ mênh (Mission) vả các muc ttêu chung cho hoat đông dài han

và ngắn han

2/ X ác lâp muc tiêu cho từng bô phàn, phòng ban và các cá nhân dưa irên muc tiêu chung của lồ cliức

3/ Lưa chon chiến lươc và chiêii thisât đê thưc hiên các muc tiêu

41 Quyết đmh phân bồ cac nguồn luc của tổ chirc (nhân lưc, vầt lưc tài lưc )

cbo các muc nêu, chiên lưoc, chiên thuât

Dưa theo Neiiyễn íỉai San (2 0 0 5 ), Q natỉ In lĩo c, N X B rhòng kê, Ha NÔI

c ầ n phải xác đinh sứ mênh cìia tô clúrc Đây la li do tôn tai cùa tô chưc Tuyên bô sir mênh phas tra lời các câu hoi “Tai sao tổ chirc tồn tdi'’ ‘ rổ chức hoat đông trong lĩnh vưc nào*^” và “Tô chưc sẽ đĩ đến đâu*^'

Viêc công hố sú mênh, muc tiêu, chiến lươc của tổ chưc phá] có tác dung khích lê moi Ihànlì vièti của tố chưc phấn đâu vì muc tiêu chung

* Muc í lêu cùo lổ chức

Muc tiêu cùa tổ chức phải dươc xác đmh rò ràng Muc tiêu càng cu thê càng tốt Muc tiêu chính là sư cam kết hoàn thành còng viêc cu thể ớ môt mức đô và thời gian nào đó c ằ n tránh đến mức tôi đa viêc biểu đat muc tiêu chung chuiìg, nãng đinh tính Muc tiêu chính ìà đầu ra, cần đươc đo đếm cu thề, do đo nên bỉểu đat no ở dang dinh lưomg

Co hai loai muc tiêu muc tiêu chung và muc tiêu tác nghiêp Muc tiêu tác nghiêp chi rõ những điều kiên mang tính đinh hướng để thưc hiên, nó cũng chi rỏ người thưc hiên và thời gian hoan thành Chẳng han tnuc tiêu của tồ Toán là giám

ti lê hoc sinh hoc kém Toán Irong hoc kì 1 xuống con 5%

Muc tiêu chung là cơ sở cho viêc đưa ra những quyết đinh quản ỉí mang tính đinh tính Chẳng han muc tiêu chung của trường là giam ti lê hoc sinh hoc kém, khắc phuc lưu bati, bỏ hoc

Muc tiéii có tác dung

- Muc tiêu lao điêu kiên tâp trung nỗ lưc của tô chức và các thành viên của

tồ chức,

- Muc tiêu có tác dung hồ trơ quá trình hoach dinh,

- Muc tiéu hỗ trcr cho viêc đánh giá và kiểm tra mức đô hoan thành công viêc

v ề hoach đinh có các cấp cu thể sau

1/ Hoach đinh chiên lươc Đây là quá trình liên kêt tất cả moỉ nỗ iưc của tổ chức hướng vào VIêc thưc hiên muc tiêu chung, ví du nâng cao chât lương giáo duc (heo yêu cầu cùa xã hôi

Khi triển khai kế hoach chiến lươc, các nhà quàn lí và các thành viên ap dung tỉếp cân toàn diên đến tất cà các lĩnh vưc hoat đông của tổ chức Các yếu tố chủ yếu của quá trình hoach đmh chiến lươc ỉà lưa chon sứ mênh, muc tiêu, các chiển Urơc và phân bổ các nguồn lưc cùa tổ chức

2/ Hoach đinh tác nghiêp Đây là qua Irinii ra những quyết đinh ngắn lian chi

tiêt xác đinh nôi dung công VIêc, người thưc hiện và cách thức tièn hành công