Siêu văn bản (hypertext) trong lâu Đài của những số phận giao thoa của italo calvino

Do đó, đề tài “Siêu văn bản trong “Lâu đài của những số phận giao thoa” củaItalo Calvino” góp phần chỉ ra các đặc tính siêu văn bản trong tác phẩm.. Trong tác phẩm “Lâu đài của những số

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

KHOA NGỮ VĂN

SIÊU VĂN BẢN (HYPERTEXT) TRONG “LÂU ĐÀI CỦA NHỮNG SỐ PHẬN GIAO THOA”

CỦA ITALO CALVINO

Sinh viên thực hiện: Trương Thị Phương Hiền Học phần: Văn học Tây Âu - Mỹ

Giảng viên hướng dẫn: T.S Nguyễn Phương Khánh

Đà Nẵng, 12/2024

TÓM TẮT

Siêu văn bản (hypertext)là một khái niệm ra đời từ lĩnh vực công nghệ điện tử vàtruyền thông Văn học đã nhanh chóng tiếp thu công nghệ này vào lĩnh vực của mình, sángtạo ra một hình thức văn học nghệ thuật mới Tác phẩm “Lâu đài của những số phận giaothoa”, của Italo Calvino là một trong những siêu văn bản tiêu biểu trong giải đoạn văn họchậu hiện đại Do đó, đề tài “Siêu văn bản trong “Lâu đài của những số phận giao thoa” củaItalo Calvino” góp phần chỉ ra các đặc tính siêu văn bản trong tác phẩm

Trong tác phẩm “Lâu đài của những số phận giao thoa” của Italo Calvino, siêu vănbản được thể hiện qua việc sử dụng các lá bài Tarot như một công cụ kể chuyện Ngôn ngữkhông còn là phương tiện duy nhất để biểu đạt nội dung Lá bài trở thành công cụ quyềnnăng để mỗi lữ khách kể về câu chuyện của cuộc đời mình Mỗi lá bài dưới góc nhìn và cáchcảm của những lữ khách khác nhau đem đến một ý nghĩa khác nhau Tính siêu văn bảntrong tác phẩm được thể hiện qua cấu trúc phân nhánh theo nguyên tắc phi tuyến tính và mởrộng mạng lưới phân nhánh qua hệ thống liên văn bản Ngoài ra, cấu trúc hình học của tácphẩm được thể hiện qua việc sắp xếp các lá bài Tarot Điều này không chỉ mở rộng biên độcủa mạng lưới “siêu văn bản” mà còn tạo nên một trò chơi trần thuật thách thức sự “đọc”của độc giả Tuy nhiên, tính tương tác của độc giả trong siêu văn bản “Lâu đài của những sốphận giao thoa” bị hạn chế Tác phẩm bao gồm hai người đọc: người đọc thứ nhất là nhânvật “tôi” khi diễn giải lại câu chuyện từ các lá bài; người đọc thứ hai là độc giả Khi câuchuyện đã được diễn giải từ người đọc đầu tiên, độc giả mất đi cơ hội lựa chọn con đường

cá nhân của mình Điều này làm giảm đi tính tương tác của độc giả trong siêu văn bản vì họkhông có quyền giải nghĩa các lá bài người lữ khách đưa ra trong tác phẩm Do đó, đặc tínhsiêu văn bản trong tác phẩm vẫn còn bị hạn chế

Trong bài viết “Hypertext, Hypermedia and Literary Studies: The State of the Art”,George P.Landow và Paul Dealany cho rằng: “Siêu văn bản là việc sử dụng máy tính đểvượt qua các phẩm chất tuyến tính, bị giới hạn và cố định của văn bản viết truyền thống.Không giống như dạng tĩnh của sách, siêu văn bản có thể được biên soạn và đọc theo cáchkhông tuần tự; đó là cấu trúc biến đổi, bao gồm các khối văn bản (hoặc những gì RolandBarthes gọi là lexia) và các liên kết điện tử cùng tham gia.” [4; tr.3]

Trong bài viết “Hypertext and Writting: An overview of the hypertext medium”,Kimberly Amaral cho rằng: “Siêu văn bản chỉ đơn giản là cách phi tuyến tính để trình bàythông tin Điều này được thực hiện bằng cách tạo ra các “liên kết” giữa các thông tin.” [1]

Theo Ted Nelson: “Siêu văn bản là các văn bản viết không liên tục, bị rẽ nhánh vàcho phép người đọc có nhiều lựa chọn, tốt nhất là đọc ở màn hình tương tác Như quan niệmphổ biến, đây là một chuỗi các khối văn bản được kết nối với nhau qua đường dẫn, cung cấpcho người đọc rất nhiều lối đi khác nhau.” [Dẫn theo 7]

Có thể hiểu, “siêu văn bản” (hypertext) là một khái niệm xuất hiện trong lĩnh vựccông nghệ thông tin, mô tả một dạng văn bản tổ được tổ chức thông qua các liên kết theonguyên tắc phi tuyến tính

1.1.2 Lịch sử phát triển của “siêu văn bản” trong văn học

Năm 1945, mô hình “memex” lần đầu xuất hiện trong bài viết “Classic Technology:

As We May Think” của Vannevar Bush “Memex” là một thiết bị cơ điện với chức năngban đầu là sử dụng để lưu trữ và truy xuất thông tin nhanh chóng dưới dạng phim vi mô.Ngoài ra, “memex” còn có khả năng trong việc tạo các ghi chú và lâp liên kết các chỉ mụclại với nhau để tạo thành một hình thức văn bản mới Việc kết hợp sử dụng các liên kết khốivăn bản tạo ra một hình thức văn bản phi tuyến tính khi các thông tin xuất hiện một cáchđồng loạt Bush xây dựng nguyên lí hoạt động của “memex” dựa trên cách con người tưduy: “Tâm trí con người không hoạt động theo cách đó Nó hoạt động bởi hiệp hội Với mộtmục trong nắm bắt của nó, nó chụp ngay lập tức vào tiếp theo được đề xuất bởi hiệp hội củasuy nghĩ, phù hợp với một số mạng lưới đường mòn phức tạp được thực hiện bởi các tế bàocủa não ” [2]

Đến năm 1965, thuật ngữ “siêu văn bản” - hypertext - lần đầu ra đời thông qua môhình Project Xanadu của Ted Nelson Với tham vọng xây dựng một “vũ trụ tư liệu” nhằmthâu tóm toàn bộ các tư liệu, Ted Nelson đã tạo ra một hệ thống tư liệu số với khả năng lưutrữ và truy cập thông tin linh hoạt Ted cũng định nghĩa các khái niệm về hypertext vàhypermedia Hypertext được trình bày dưới nguyên tắc phi tuyến tính thông qua các liên kết

- hyperlink - , trong khi đó, hypermedia- siêu phương tiện - là một khái niệm phát triển hơn

từ hypertext, bao gồm liên kết văn bản, hình ảnh, âm thanh, hoạt hình, video và các dạng dữliệu khác

Từ hệ thống siêu văn bản đầu tiên như Hyper Card 1987 đến sự phát triển của WorldWide Web 1989 đã biến siêu văn bản vi tính trở thành siêu văn bản toàn cầu, sở hữu mạnglưới khổng lồ liên kết với toàn bộ các máy điện toán Dần dần, sự phát triển của HTML, cáctrình duyệt web càng làm cho việc truy cập các liên kết trở nên phổ biến và quen thuộc hơn

Từ sự ra đời và phát triển của các “siêu văn bản” trong lĩnh vực máy tính, văn họchypertext ra đời, sử dụng công nghệ hypertext nhằm tạo ra một hình thức văn học hoàn toànmới Năm 1970, trong “S/Z”, Roland Barthes đã đưa ra khái niệm về “văn bản lý tưởng”trong lĩnh vực văn học nghệ thuật Nếu như siêu văn bản vi tính bao gồm các khối từ hoặchình ảnh liên kết điện tử với nhiều đường dẫn hyperlink dẫn đến các nút và mạng một cáchphi tuyến tính thì văn bản lý tưởng cũng bao gồm tính phi tuyến tính, tính mở và tính liênvăn bản Điều này cho thấy, các tính chất của văn bản lý tưởng theo quan điểm Barthes cóphần trùng khớp với siêu văn bản vi tính

Trong siêu văn bản, phi tuyến tính được thể hiện thông qua việc độc giả không cầntuân theo bất kì tuần tự nào để đi vào lối đi của văn bản mà được truy cập thông qua sự phânnhánh Điều này tương tự như cách các mạng lưới dữ liệu liên kết với nhau, tạo ra cấu trúccây với mỗi nhánh, mỗi cành tạo ra mỗi phần khác của câu chuyện Robert Coover cũng chorằng “Tính tuyến tính của trải nghiệm đọc không biến mất hoàn toàn nhưng các byte tườngthuật không còn theo nhau trong một chuỗi lật trang không thể tránh khỏi Không gian câuchuyện siêu văn bản bây giờ là đa chiều và vô hạn về mặt lý thuyết, với một tổ hợp vô hạn

và các liên kết mạng có thể có, được lập trình, cố định hoặc có thể thay đổi, hoặc ngẫunhiên, hoặc cả hai.” [8; tr.221] Tính tuyến tính của sự đọc vẫn tồn tại nhưng nguyên tắctuyến tính trong cốt truyện truyền thống bị phá bỏ, trở thành phi tuyến tính, thậm chí đa

tuyến Barthes đã loại bỏ khả năng tĩnh của văn bản với ý nghĩa cố định, kết nối với cácmạng lưới văn bản khác để tào ra một mạng lưới văn bản rộng lớn hơn

Jacques Derrida khi đề cập đến tính mở của văn bản cho rằng văn bản luôn mở vàvĩnh viễn không hoàn thành Trong siêu văn bản, các khối văn bản được phân nhánh tựanhư cấu trúc cây, vì thế, nó không có mở đầu cũng không có kết thúc Deleuze và Guattari

đã đề xuất mô hình cây để phân tích cấu trúc của văn bản phân nhánh, trong đó “thân rễkhông thể rút gọn thành duy nhất cũng không phải bội số Nó không có khởi đầu cũngkhông có kết thúc, nhưng luôn luôn là một trung gian (môi trường) mà từ đó nó phát triển và

nó tràn ra Khi một sự đa dạng của loại này thay đổi chiều nguyên, nó cũng nhất thiết phảithay đổi về bản chất, trải qua một sự biến đổi.” [8; tr.61] Tính mở của văn bản cho phépđộc giả di chuyển các đường dẫn liên kết vào trong văn bản một cách tùy ý, rời rạc và khôngphân cấp

Trong siêu văn bản, liên văn bản nới rộng biên độ mạng lưới văn bản thông qua khảnăng liên kết và tái sinh văn bản từ các văn bản gốc Việc sử dụng liên văn bản ám chỉ cácvăn bản không tồn tại độc lập mà luôn liên kết với các văn bản khác trên cơ sở phái sinh vàtiếp biến Thais Morgan khi đề cập đến chức năng của tính liên văn bản - intertextuality –cho rằng: “Tác động nổi bật nhất của sự thay đổi chiến lược này là giải phóng văn bản vănhọc khỏi các quyết định luận tâm lý, xã hội học và lịch sử, mở ra nó một trò chơi dường như

vô hạn của các mối quan hệ.” Liên văn bản thể hiện sự phức tạp như một dạng trò chơi khi

có sự lồng ghép các văn bản cũ, thậm chí có khả năng tái định nghĩa lại chúng [8; tr.55]

Việc xây dựng các tính chất lý tưởng của văn bản đã thay đổi ranh giới giữa đọc vàviết khi có sự vượt biên từ người đọc Không còn thụ động, khái niệm “người đọc tích cực”

ra đời khi có sự tương tác tích cực giữa người đọc văn bản Quyền hạn của người đọc tăngcao khi có sự dấn thân, tự do lựa chọn các đường dẫn liên kết để tạo ra con đường cá nhâncủa riêng mình Văn bản được giao quyền kiểm soát cho người đọc, “siêu văn bản cung cấpmột hệ thống có thể tái định tâm vô hạn mà điểm tập trung tạm thời phụ thuộc vào ngườiđọc.” [8; tr.56] Từ đó, người đọc có vai trò quan trọng trong việc định tâm và tái định tâmvăn bản

Trong trò chơi “Amnesia” 1986, Thomas M Ditch được xem như "người đi tiênphong” trong lĩnh vực hypertext fiction khi có sự kết hợp giữa trò chơi điện tử và chuyệngiả tưởng, lĩnh vực máy tính và văn học Trò chơi đã mô hình hóa toàn bộ thành phốManhattan và cho phép người chơi bắt đầu tại những giao lộ bất kỳ trên đường phố để thựchiện trò chơi để khám phá câu chuyện Nhưng, phải đến khi “Afternoon” của Micheal Joyce

và “Victory Garden” [12] của Stuart Moultrop ra đời thì dòng hypertext fiction mới thực sựđược công nhận Tiểu thuyết “Victory Garden” xoay quanh cuộc sống của Emily Runbirdkhi phải rời khỏi trường cao đẳng của mình vì chiến tranh thông qua sự tương tác, kết nốivới những nhân vật khác như Harley, Boris, Veronica, Theo Wikipedia, tác phẩm chứahơn 933 lexia và 2.804 liên kết khác nhau, người chơi có thể lựa chọn vô số các con đường

để tiếp cận cuộc sống của nhân vật

Hình ảnh trên là một đoạn văn trong tác phẩm ”Victory Garden” Trên màn hìnhmáy tính xuất hiện các từ ngữ được gạch chân, thể hiện các hyperlink đang xuất hiện mộtcách đồng thời Việc người đọc quyết định click vào hyperlink nào sẽ dẫn đến việc chuyểnđến một mạng lưới văn bản khác với hằng hà sa số các kết cục câu chuyện khác nhau Vớicách đọc này, Miller cho rằng: "Mỗi đoạn văn là một nút, một điểm giao nhau hoặc tậptrung, trên đó hội tụ các đường dẫn từ nhiều đoạn khác trong tiểu thuyết và cuối cùng baogồm tất cả" [8; tr.66] Không có đoạn văn nào có bất kỳ ưu tiên đặc biệt nào so với nhữngđoạn khác, theo nghĩa quan trọng hơn hoặc là "nguồn gốc hoặc kết thúc của những đoạnkhác" [8; tr.66] Sự thay đổi hướng tiếp cận hyperlink, ”mã” dẫn đến sự thay đổi của vănbản cùng các hướng xử lí văn bản khác nhau Nhờ sự kết hợp giữa văn bản và hệ thống kỹ

thuật số, siêu văn bản đã xói mòn tính tuyến tính trong văn bản truyền thống mà Aristotethường đề cập, mở ra các chiều hướng khác cho người đọc tiếp cận văn bản theo tư duy củamình thông qua việc liên kết các ”nhánh”,”cành” của các khối văn bản khác.

Không chỉ liên kết các khối văn bản lexia, điều đặc biệt của siêu văn bản là sự kếthợp hỗ trợ sử dụng các hypermedia Bằng cách kết hợp đa dạng các phương tiện truyềnthông như hình ảnh, âm thanh, video, đồ họa; chúng không còn ở vị trí ngoại biên mà dầntiến về trung tâm cùng ngôn ngữ Trong “Liberty Ring” [5] của Stephanise Strickland vàIan Hatcher, các câu văn cùng sự kết hợp đa phương tiện, kỹ thuật số đã tạo ra một cách tiếpcận văn bản hoàn toàn khác

Màn hình ban đầu xuất hiện với hình ảnh chuông, khi click vào hình ảnh chuông, âmthanh chuông reo xuất hiện cũng với sự xuất hiện của các câu chữ được đánh số nhưng lạixuất hiện không theo tuần tự, các chữ in đậm và nhạt dần sau đó hoàn toàn biến mất, ngườiđọc lại tiếp tục click vào hình ảnh chuông giữa màn hình để tiếp tục theo dõi câu chuyện.Siêu phương tiện bị giới hạn trong các văn bản thông thường, nhưng đến với siêu văn bản,siêu phương tiện được sử dụng khuếch tán để tạo ra và thu nhập các đường dẫn liên kết

Sự hiện diện của chú thích (footnote) được quan tâm khi chứa các liên kết dẫn sangmột văn bản khác James Joyce cho rằng: “Người đọc có thể theo liên kết đến một văn bảnkhác được chỉ ra bởi ghi chú và do đó di chuyển hoàn toàn bên ngoài chính bài báo họcthuật Sau khi đọc xong ghi chú hoặc quyết định rằng nó không cần đọc cẩn thận vào lúcnày, người ta quay trở lại văn bản chính và tiếp tục đọc cho đến khi gặp một nốt nhạc khác,

tại thời điểm đó người ta lại rời khỏi văn bản chính.” [8; tr.3] Các chú thích được sử dụngkhông phụ thuộc vào sự sắp xếp chữ cái trong danh sách tài liệu tham khảo mà chúng chồng

đè lên văn bản chính Việc sử dụng các chú thích có tác dụng cung cấp, đính chính thêm cácthông tin về văn bản chính hoặc các văn bản khác liên kết trong bài Việc sử dụng footnotekhông chỉ phụ thuộc vào tác giả mà còn được sử dụng đối với người biên tập Tính mở củasiêu văn bản còn kéo dài đến việc sáng tạo và tiếp nhận trong quá trình xuất bản TheoNguyễn Phương Khánh, thế giới siêu văn bản còn “bao trùm cả hyportext tức là các văn bảntrước đó, hiện diện như là các nguồn của văn bản hiện hành; và paratext, tức là tổng hợp mọiyếu tố để văn bản có đến tay công chúng, gồm các tác nhân bên ngoài như trang bìa, phụ bìa,lời giới thiệu, lời mở đầu, trang cuối, chú thích, minh họa, ” [6; tr 191]

“Siêu văn bản” đã phá bỏ đi các ý tưởng về trung tâm và hệ thống phân cấp, thay thếbằng cách “hệ thống đa tuyến, nút, liên kết và mạng” Theo George, siêu văn bản sử dụnghàng loạt các hình thức, bao gồm:

“1 Sự lựa chọn, can thiệp và trao quyền cho người đọc

2 Bao gồm các văn bản ngoài ngôn ngữ : hình ảnh, chuyển động, âm thanh

Như vậy, vào khoảng nửa cuối thế kỉ XX, văn học hypertext ra đời trở thành một thểloại văn học sử dụng công nghệ hypertext Điều này đã tạo ra một trải nghiệm đọc hết sứcđộc đáo khi người đọc “đọc” theo cách mình “viết” Đến giai đoạn hậu hiện đại, các tácphẩm tiêu biểu như “The Garden of Forking Paths” của Jorrdes Luis Borges, “Rayuela” củaJulio Cortazar và “Lâu đài của những số phận giao thoa” của Italo Calvino ra đời, tái địnhnghĩa quan niệm và đặc tính “siêu văn bản” trong giai đoạn hậu hiện đại

1.2 Vài nét về tác phẩm “Lâu đài của những số phận giao thoa” của Italo Calvino

Italo Calvino là một nhà hậu hiện đại người Ý Ông được xem là một trong nhữngngười kể chuyện vĩ đại nhất của thế kỉ XX Tác phẩm “Lâu đài của những số phận giaothoa” (1969) mang dấu ấn sâu đậm của phong cách văn chương hậu hiện đại của nhà văn Ý.Cuốn sách được chia thành làm ba phần riêng biệt: “Ghi chú của tác giả”, “Lâu đài củanhững số phận giao thoa” và “Tửu quán của những số phận giao thoa” Trong đó, phần đầu

là sự thông báo về nguyên tắc đọc tác phẩm; hai phần còn lại, mỗi phần là một chuỗi truyện

kể đặc sắc Tác phẩm kể về hai nhóm lữ khách, một nhóm trú lại qua đêm tại lâu đài vànhóm kia tạm dừng chân ở một tửu quán Điều đặc biệt là tất cả họ đều mất khả năng nói sauhành trình vượt qua cánh rừng rậm Để kể lại câu chuyện đời mình, họ đã sử dụng các lá bàiTarot Calvino đã biến cỗ bài Tarot truyền thống – gồm 78 lá, mỗi lá biểu trưng cho mộtkhía cạnh của con người và cuộc sống – thành công cụ sáng tạo nghệ thuật độc đáo Trongphần đầu, ông sử dụng bộ bài Visconti từ thế kỷ XV, và ở phần sau, ông chuyển sang bộ bàiMarseille từ thế kỷ XVIII Từ đó, cả văn bản mở ra vô vàn những cách diễn giải khác nhauđối với người đọc

2 Đặc tính “siêu văn bản” trong “Lâu đài của những số phận giao thoa” của Italo

Calvino

2.1 Cỗ bài Tarot - “cỗ máy kết hợp tự sự”

Ngôn ngữ là phương tiện quan trọng nhất mà con người tạo ra nhằm tư duy, truyềnđạt ý nghĩ, cảm xúc và thông tin cho nhau Thế nhưng, ngôn ngữ cũng có tính bất cập TheoGeorge: “Nếu chữ viết cung cấp cho chúng ta khả năng chiêm ngưỡng thông tin và phảnứng với nó khi rảnh rỗi, do đó cho phép suy ngẫm cá nhân và suy nghĩ cân nhắc, thì nó cũngthiếu tính tức thời của giọng nói và manh mối mà chúng ta nhận được khi quan sát người màchúng ta đang nói chuyện.” [8; tr.29] Công nghệ thông tin, với tham vọng thâu tóm toàn bộcác dữ liệu để lưu trữ và truy xuất một cách hiệu quả nhất, đã tận dụng siêu phương tiện, sởhữu tính tức thời mà ngôn ngữ không có được Khi mã ngôn ngữ và mã mực chuyển sang

mã điện tử, siêu phương tiện ra đời mô tả việc sử dụng các đa phương tiện trong hệ thốngsiêu văn bản Các yếu tố như hình ảnh, âm thanh, video và đồ họa xuất hiện, phá vỡ thế độctôn của ngôn ngữ đã ngự trị trong một thời gian dài

Lí giải nguyên nhân về việc hạn chế sử dụng ngôn ngữ, Italo đã kể câu chuyện củachính mình qua nhân vật “tôi” trong chương áp cuối “Tôi cũng cố kể câu chuyện của chínhmình.” Lá bài Vua Gậy Quyền với cây bút - đại diện cho nhà văn được nhân vật “tôi” sửdụng để nói về mình Lá bài Hai Tiền Vàng được sử dụng để thể hiện sự trao đổi giữa giaotiếp và kí hiệu, ý nghĩa và phương tiện biểu đạt, cụ thể hơn là nội dung biểu đạt và ngôn ngữtrong sáng tác văn chương Theo đó, Chén Báu - tượng trưng cho “lọ mực rỗng” - đã khô,tức chữ viết, ngôn ngữ của văn chương đã trở nên cạn kiệt, bất lực, trống rỗng, không còngiá trị có thể trao đổi với Ác quỷ [3; tr.134] Những ẩn ức trong nội tâm trở thành nguyênliệu sáng tác nhưng bị đè nén và ức chế dưới cuộc sống xoay quanh giữa định mệnh, ngẫunhiên và phi lý Trong cuộc sống ấy, nhân vật “tôi” phát ngán “bản in của những cảnh đượclặp lại, giống nhau, lối mòn của bánh xe lăn hằng ngày, ” cho thấy được những khuôn mẫuvăn chương nhằm chán đang bị mắc kẹt trong sáng tạo và số phận Vì vậy, nhân vật “tôi” sửdụng “thủ thuật sắp xếp một số lá bài cũng như cách tôi làm với những bức tranh trongviện bảo tàng.” để kể các câu chuyện [3; tr.140]

Ngôn ngữ không còn là phương tiện duy nhất để biểu đạt nội dung Trong tiểu thuyết

“Lâu đài của những số phận giao thoa” của Italo Calvino, quyền năng thuộc về cỗ bài Tarotkhi nhân vật sử dụng các lá bài để kể về các câu chuyện Cỗ bài Tarot ra đời vào thế kỉ XV,

có nguồn gốc từ nước Ý - Châu Âu, được sử dụng phổ biến trong việc giải trí và bói toán.Tarot bao gồm 78 lá bài, trong đó có 22 lá Đại cẩm nang, 56 lá Tiểu cẩm nang Các Tiểucẩm nang chia thành 4 bộ ẩn: Chén báu, Tiền vàng, Gậy quyền và Bảo kiếm Mỗi bộ ẩn baogồm 4 lá hoàng gia và 10 lá số được đánh từ 1 đến 10 Trong tác phẩm, Calvino sử dụng hai

cỗ bài Tarot: cỗ bài Visconti cho phần “Lâu đài của những số phận giao thoa” và cỗ bàiMaseille cho phần “Tửu quán của những số phận giao thoa” Vẫn giữ nguyên đặc điểm của

cỗ bài Visconti, hai lá bài thực sự bị lạc mất bao gồm Ác quỷ và Tòa tháp không được minhhọa trong tác phẩm Chúng được thể hiện qua lá bài trống, “hễ ở đâu các lá bài này được đềcập trong văn bản, tôi không thể đặt hình minh họa tương ứng bên lề.” [3; tr.6]

Trong phần “Ghi chú của tác giả”, Italo viết rằng: “Cuốn sách này trước tiên đượclàm bằng hình ảnh - những lá bài Tarot - và thứ hai là bằng chữ viết Thông qua chuỗi hìnhảnh, các câu chuyện được kể, mà chữ viết đã cố dựng lại và diễn giải” [3; tr.11] Ngay từ đầutác phẩm, Italo đã nhấn mạnh việc ông sử dụng các lá bài để kể chuyện, trong khi đó, ngônngữ trở thành yếu tố phụ để làm rõ cho hình ảnh Khác với đa phương tiện như video, âm

thanh, đồ họa được sử dụng trong siêu văn bản điện tử ảo, tác phẩm “Lâu đài của những sốphận giao thoa” sử dụng các lá bài Tarot như siêu phương tiện/ thiết bị/ cỗ máy để kểchuyện Tarot trở thành “cỗ máy kết hợp tự sự” khi tác giả sử dụng siêu phương tiện lá bài

để tự động hóa quá trình kể chuyện và xây dựng cốt truyện

Các nhân vật trong tác phẩm đánh mất giọng nói sau khi băng qua khu rừng rậm rạp,

đó là sự đánh đổi tương tự như việc nàng tiên cá đổi giọng nói lấy đôi chân hoặc là lời ámnguyền của khu rừng Lữ khách phải sử dụng ngôn ngữ cơ thể để giao tiếp, may thay, sựxuất hiện của bộ bài trở thành phương tiện để họ kể lại câu chuyện của chính mình Khi sửdụng các lá bài, có người hiểu/ không hiểu ý nghĩa của chúng, có người sử dụng các hìnhảnh, ký tự trên lá bài để giải mã Từ đó, tạo ra vô vàn cách diễn giải về lá bài cũng như cáccâu chuyện được triệu tập bên trong các lá bài Trải dài theo tác phẩm là sự trải dài của các

lá bài Tarot theo mạch câu chuyện của những người kể chuyện khác nhau Các lá bài đượcđọc đi đọc lại theo những ý nghĩa khác nhau Chẳng hạn, khi sử dụng lá bài Kẻ treo ngược,Hiệp sĩ Chén Báu kể về chuyện chàng bị lũ cướp tấn công và chúng treo ngược anh lên.Nhưng đến với câu chuyện của Vua Bảo Kiếm, hiệp sĩ Roland lại tự nguyện treo ngược đểnhận thức rõ hơn về lý trí, “cứ để mặc tôi như thế này Tôi đã đi hết một vòng và đã hiểu.Thế giới cần được đọc ngược để mọi thứ trở nên rõ ràng hơn.” [3; tr.57]

Trong phần đầu “Lâu đài của những số phận giao thoa” có tổng cộng 12 người kểchuyện tượng trưng cho 12 lá bài: Hiệp sĩ Chén Báu, vua Chén Báu, người hầu Bảo Kiếm,người hầu Tiền Vàng, vua Bảo Kiếm, hiệp sĩ Gậy Quyền, nữ vương Tiền Vàng, nữ vươngChén Báu, vua Gậy Quyền, Giáo Hoàng, người hầu Chén Báu, Nữ giáo hoàng Đến vớiphần sau “Tửu quán của các số phận giao thoa” là sự xuất hiện của 10 người kể chuyện đạidiện cho 10 lá bài: hiệp sĩ Chén Báu, nữ vương Gậy Quyền, hiệp sĩ Gậy Quyền, người hầuGậy Quyền, vua Tiền Vàng, hiệp sĩ Bảo Kiếm, vua Gậy quyền, Người hầu Bảo Kiếm, Nữvương Bảo Kiếm , Vua Chén Báu Hai phần với tổng cộng 22 người, mỗi người sử dụng,kết nối, giành giật, chồng xếp các lá bài để tự thuật về câu chuyện của mình Mỗi người kểchuyện sử dụng các lá bài khác để xây dựng trật tự cho câu chuyện của mình qua việc sắpxếp theo hàng ngang, dọc, chéo Trong “Câu chuyện của kẻ trộm mộ”, người hầu TiềnVàng sử dụng 11 lá bài để kể câu chuyện kẻ trộm mộ đến lăng mộ của Giáo Hoàng để trộmvàng Kết thúc câu chuyện là sự thất bại của kẻ trộm mộ khi quyết định chọn sự giàu cónhưng thiên thần lại trả cho hắn Gậy quyền Việc xếp các lá bài theo hướng ngang từ phải

sang trái với 12 lá bài khiến cho câu chuyện được kể được chồng 4 lá trong “Câu chuyện kẻvong ơn bị trừng phạt” và 4 lá trong “Câu chuyện cô dâu bị đày xuống địa ngục” Sự chồngchất các lá bài khiến các lá bài bị nhiễu ý nghĩa của chúng khi được sử dụng trong các câuchuyện được kể trước đó Trong câu chuyện này, người chơi xếp chèn lá Tòa Tháp vào giữabàn bài dù không dùng tới Đây là khoảng trống sẽ được lắp đầy bởi câu chuyện của Nữvương Tiền Vàng.

Khi ngôn ngữ không còn là phương tiện duy nhất để biểu đạt nội dung, các lá bàiTarot trở thành siêu phương tiện (hypermedia) để kể lại các câu chuyện dưới cấu trúc thịgiác Việc sử dụng các lá bài mở ra những chiều không gian mới cho việc tiếp cận và truyềntải ý tưởng của người kể chuyện và tiếp nhận của người đọc Từ đó, tính mở của văn bảnxuất hiện, nơi các câu chuyện diễn giải theo nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào trải nghiệmcủa cá nhân

2.2 Tính mở của văn bản

2.2.1 Cấu trúc phân nhánh

2.2.2.1 Nguyên tắc phi tuyến tính

Siêu văn bản bao gồm các dữ liệu thông tin được trình bày theo nguyên tắc phi tuyếntính thông qua các siêu liên kết hyperlink Việc sử dụng các siêu liên kết để nhảy từ thôngtin này sang thông tin khác tạo tính đứt đoạn, phi tuyến tính Moulthrop cho rằng “sự gắnkết cục bộ và tuyến tính bị phá vỡ qua khoảng trống hoặc khớp thần kinh của quá trìnhchuyển tiếp” [8; tr.61] Tương tự, Deleuze và Guattari cũng coi trọng “nguyên tắc đứt gãybiểu thị” [8; tr.61] trong việc tiếp cận siêu văn bản Việc liên kết các nút dẫn đã tạo ra sựphân tán thông tin, tạo thành cấu trúc mạng lưới, phân thành nhiều nhánh khác nhau

Trong “Lâu đài của những số phận giao thoa”, kết cấu được chia thành ba phầnchính: ghi chú của tác giả, Lâu đài của những số phận giao thoa, Tửu quán của những sốphận giao thoa Trong “Lâu đài của những số phận giao thoa”, chương “Lâu đài” kể vềnhững lữ khách lạc vào trong lâu đài và bắt đầu sử dụng các lá bài Tarot để kể về câu chuyệncủa mình Từ văn bản “Lâu đài” phân nhánh thành 12 văn bản với 12 câu chuyện của 12người kể chuyện Kết cấu trong “Tửu quán của những số phận giao thoa” cũng tương tự, từ

văn bản “Tửu quán” phân nhánh thành 10 văn bản với 10 câu chuyện của 10 người kểchuyện Sự phân nhánh còn được kéo dài, giao nhau và mở rộng thông qua sự chồng xếpcâu chuyện và liên văn bản.

Sự phân nhánh câu chuyện khiến các văn bản được đọc theo nguyên tắc phi tuyếntính, không có câu chuyện mở đầu, không có câu chuyện kết thúc Câu chuyện nào có trước,

có sau khi tất cả các văn bản đều không được đánh số thứ tự chương mà chỉ là tên văn bản.Các nhánh văn bản phân nhánh và liên tục giao nhau nhằm sự “mất phương hướng” khiđược xây dựng trên thuyết Hỗn độn Chaos Morse Peckham lập luận rằng: “Nghệ thuậtkhông mang lại trật tự mà là cơ hội để trải nghiệm nhiều rối loạn hơn bất kỳ hiện vật nàokhác của ngon người, và Do đó, kinh nghiệm nghệ thuật được đặc trưng bởi sự mấtphương hướng.”[8; tr.146] Việc xây dựng cấu trúc phân nhánh đã gây ra các hiệu ứng đứtgãy của tính liên tục không - thời gian trong sự xáo trộn, lặp lại và chồng đè khiến độc giảnhư đang lạc vào mê cung Trong “Câu chuyện của kẻ vong ơn bị trừng phạt” (“Lâu đài củanhững số phận giao thoa”) và “Câu chuyện về sự báo thù của rừng” (“Tửu quán của những

số phận giao thoa”) đều sử dụng chung motif kẻ vong ơn bị trừng phạt: hai câu chuyện mởđầu bằng việc chàng hiệp sĩ gặp nạn, cô gái cứu, chàng hiệp sĩ bỏ rơi cô gái, chàng hiệp sĩ bịtrừng phạt Cùng chung motif nhưng trong hai chương, hành động của mỗi nhân vật có sựkhác nhau Trong “Câu chuyện của kẻ vong ơn bị trừng phạt” (“Lâu đài của những số phậngiao thoa”), chàng hiệp sĩ được cô gái cứu và hai người yêu nhau, nhưng chàng lại bỏ rơi vàcưới Hoàng Hậu, chàng trai bị trừng phạt khi khu từng chiếm lấy chàng ta Trong phần

“Câu chuyện về sự báo thù của rừng” (“Tửu quán của những số phận giao thoa”), chànghiệp sĩ được cô gái cứu nhưng lại quyết định phản bội và để lại tiền rồi bỏ đi để cả thành phốsụp đổ bởi sự san bằng của sa mạc Việc sử dụng cấu trúc song hành khiến mạng lưới vănbản mở phân thành hai nhánh, người đọc dễ dàng dõi theo kết quả của từng hành động mànhân vật tạo ra Tương tự, hai nhánh văn bản “Câu chuyện của kẻ trộm mộ” và “Câu chuyện

về vương quốc ma cà rồng” có sự giao thoa khi đều sử dụng chung motif kẻ trộm mộ.Nhưng mỗi câu chuyện được xây dựng theo hướng hành động khác nhau của nhân vật.Trong “câu chuyện của kẻ trộm mộ”, kẻ trộm mộ đào lăng mộ của Giáo Hoàng và nhận sựtrừng phạt bằng gậy quyền của Hiệp sĩ Bảo Kiếm Trong khi đó, “Câu chuyện về vươngquốc ma cà rồng”, người hầu và đức vua đến khu mộ để kiếm nữ vương, phát hiện ra ác quỷtrong hình hài nữ vương đang thực thi lễ Sabbath đen, đức vua muốn diệt nữ quỷ bằng cách