Đề tài phân tích và lấy ví dụ về một hãng Độc quyền bán hàng thuần túy và chỉ rõ cách thức mà hãng này lựa chọn sản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn

LỜI CẢM ƠN Bài thảo luận học phần Kinh tế học vi mô của nhóm 6 với đề tài: “Phân tích vàlấy ví dụ về một hãng độc quyền bán hàng thuần túy và chỉ rõ cách thức mà hãng này lựa chọn sản lư

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

LỜI MỞ ĐẦU

Kinh tế học vi mô là một bộ phận của kinh tế học, nghiên cứu cách thức mà cáctác nhân trong nền kinh tế đưa ra quyết định lựa chọn tối ưu trong điều kiện nguồn lực khan hiếm trong một nền kinh tế thị trường Kinh tế học vi mô là một môn khoa học được nhiều người lựa chọn để học tập và nghiên cứu

Hoạt động kinh tế là hoạt động thường xuyên của con người Nó bao gồm hoạtđộng kinh doanh hàng hóa hoặc dịch vụ, hoạt động mua bán tài sản tài chính, hoạt động tín dụng (đi vay, cho vay), Các hoạt động kinh tế thường nhằm mục đích tạo

ra sản phẩm hay dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu của con người nên chúng đóng một vaitrò hết sức quan trọng trong đời sống, xã hội của con người Nghiên cứu kinh tế học giúp cho con người hiểu về cách thức vận hành của nền kinh tế nói chung và cách thức ứng xử của từng chủ thể tham gia vào nền kinh tế nói riêng Kinh tế học quan tâm đến hành vi của toàn bộ nền kinh tế và hành vi của các chủ thể riêng lẻ trong nềnkinh tế, bao gồm các doanh nghiệp, hộ tiêu dùng, người lao động và Chính phủ Nghiên cứu bộ môn này giúp chúng ta có được lời giải đáp về cách thức các doanh nghiệp làm thế nào để tối đa hóa lợi nhuận, các hộ tiêu dùng làm thế nào để tối đa hóa lợi ích, người lao động làm thế nào để tối đa hóa tiền công

Để hiểu rõ lý thuyết cũng như áp dụng thực tế, nhóm nghiên cứu vấn đề phântích và minh họa về một hãng độc quyền bán thuần túy và cách thức mà hãng này lựachọn sản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn Từ đó đưa ra những kết luận khái quát

về thị trường độc quyền thuần túy

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Việt Nam đã chuyển sang nền kinh tế thị trường hơn 30 năm và hầu hết các hànghóa đều do thị trường điều tiết Cùng với sự phát triển đó, các hoạt động cạnh tranh củacác thành phần kinh tế ngày càng trở nên căng thẳng và quyết liệt hơn Mặt khác, việcViệt Nam gia nhập WTO đã tạo cho các doanh nghiệp nhiều thuận lợi để mở rộng thịtrường, huy động vốn đầu tư nhưng đồng thời nó cũng là một thách thức lớn đối vớichúng ta Và đặc biệt các doanh nghiệp, nhà nước Việt Nam cũng đã hình thành cáchãng độc quyền bán thuần túy hoặc độc quyền nhóm

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan

Trong các nền kinh tế thị trường tuy nhiên vẫn còn các hãng độc quyền và có ýnghĩa quan trọng đối với các quốc gia Việc nghiên cứu việc nghiên cứu về sự phát triểnđối với các hãng này đã có từ lâu và lý thuyết về hãng độc quyền cũng xuất hiện từ rất

sớm với các trường phái nổi tiếng như: lý thuyết độc quyền cổ điển, lý thuyết độcquyền của trường phái tân cổ điển và lý thuyết độc quyền hiện đại Các lý thuyết này đãlàm rõ bản chất của các hãng độc quyền, tác động của các hãng độc quyền bán thuầntúy và độc quyền nhóm.

3 Xác lập, tuyên bố vấn đề nghiên cứu

Bài thảo luận của nhóm 6 sẽ giới thiệu và phân tích cụ thể về một hãng độc quyềnbán thuần túy hoặc độc quyền nhóm và cách thức hãng này lựa chọn sản lượng và lợinhuận trong ngắn hạn của EVN

4 Đối tượng, mục tiêu, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Cách thức để hãng độc quyền bán hàng thuần túy lựa chọnsản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn

Phạm vi nghiên cứu: Tập đoàn điện lực Việt Nam ENV

5 Phương pháp nghiên cứu

Phân tích và tổng hợp lý thuyết, phân loại và hệ thống hóa lý thuyết

Điều tra thực tế, phân tích số liệu từ thực tế

LỜI CẢM ƠN

Bài thảo luận học phần Kinh tế học vi mô của nhóm 6 với đề tài: “Phân tích vàlấy ví dụ về một hãng độc quyền bán hàng thuần túy và chỉ rõ cách

thức mà hãng này lựa chọn sản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn.”

là kết quả của quá trình cố gắng không ngừng của từng thành viên trong nhóm cùng vớitinh thần trách nhiệm, nỗ lực, đoàn kết hỗ trợ nhau của các thành viên và sự hướng dẫntận tình của giảng viên phụ trách học phần, sự giúp đỡ nhiệt tình của bạn bè đồngmôn.       

Qua đây, toàn thể thành viên nhóm 6 học phần Kinh tế học vi mô xin được gửi lờicảm ơn chân thành tới ThS.GVC Hồ Thị Mai Sương đã hướng dẫn, truyền đạt kiếnthức cũng như cung cấp tài liệu để chúng em có thể hoàn thành tốt bài thảo luận này.Đồng thời, toàn thể thành viên nhóm 6 xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới những người

đã giúp đỡ chúng tôi trong thời gian nghiên cứu thảo luận đề tài vừa qua

Tác giả       Tập thể nhóm 6 học phần Kinh tế học vi mô 1

Thành viên nhóm 6:

1 Lưu Thị Lan

2 Trịnh Ngọc Lan

3 Bùi Phương Linh

4 Bùi Phương Linh

5 Hồ Thị Linh

6 Lê Thị Linh

7 Nguyễn Diệu Linh

8 Nguyễn Ngọc Phương Linh

9 Nguyễn Nhật Linh

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài: 1

2 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan 1

3 Xác lập, tuyên bố vấn đề nghiên cứu 2

4 Đối tượng, mục tiêu, phạm vi nghiên cứu 2

5 Phương pháp nghiên cứu 2

LỜI CẢM ƠN 3

PHẦN NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỰA CHỌN SẢN LƯỢNG VÀ LỢI NHUẬN TỐI ƯU CỦA HÃNG ĐỘC QUYỀN BÁN THUẦN TÚY 5

1.1 Khái niệm và đặc trưng thị trường độc quyền bán thuần túy 5

1.2 Các nguyên nhân dẫn đến độc quyền bán thuần túy 5

1.3 Đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng độc quyền bán thuần túy 6

1.4 Lựa chọn sản lượng tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn của hãng độc quyền bán thuần túy 9

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ LỰA CHỌN SẢN LƯỢNG, LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP 12

2.1 Tổng quan doanh nghiệp 12

2.2 Tình hình kinh doanh của doanh nghiệp 14

2.3 Tình trạng độc quyền bán của doanh nghiệp 14

2.4 Cách thức lựa chọn sản lượng và lợi nhuận trong ngắn hạn của doanh nghiệp 17

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ LỰA CHỌN SẢN LƯỢNG VÀ LỢI NHUẬN TRONG NGẮN HẠN CỦA DOANH NGHIỆP ĐỘC QUYỀN BÁN THUẦN TÚY 20

PHẦN KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LỰA CHỌN SẢN LƯỢNG

VÀ LỢI NHUẬN TỐI ƯU CỦA HÃNG ĐỘC QUYỀN BÁN

THUẦN TÚY

1.1 Khái niệm và đặc trưng thị trường độc quyền bán thuần túy

1.1.1 Khái niệm thị trường độc quyền bán thuần túy

Độc quyền: Trong kinh tế học, là trạng thái thị trường chỉ có duy nhất một ngườibán và sản xuất ra sản phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi

Theo PGS.TS.Phan Thế Công (2019), Thị trường độc quyền bán thuần túy là thịtrường mà trong đó chỉ có duy nhất một doanh nghiệp cung ứng toàn bộ hàng hóa haydịch vụ trên thị trường Doanh nghiệp cung ứng duy nhất này được gọi là doanh nghiệpđộc quyền bán

Ví dụ, hãng Microsoft độc quyền trên toàn thế giới với hệ điều hành Window

1.1.2 Các đặc trưng của thị trường độc quyền bán thuần túy

Thị trường độc quyền bán thuần túy được nhận biết thông qua ba đặc trưng cơ bản sau:Chỉ có một hãng duy nhất cung ứng toàn bộ sản phẩm trên thị trường, suy ra cầuthị trường chính là cầu đối với doanh nghiệp độc quyền

Sản phẩm hàng hóa trên thị trường độc quyền không có hàng hóa thay thế gần gũi.Nếu không có sản phẩm thay thế tương tự với sản phẩm của mình, nhà độc quyền sẽkhông lo ngại về việc người tiêu dùng sẽ chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thếkhi nhà độc quyền định giá cao hơn

Thị trường độc quyền bán thuần túy có rào cản lớn về việc gia nhập hoặc rút luikhỏi thị trường Rào cản gia nhập khiến cho hãng độc quyền bán là nhà sản xuất vàcung ứng duy nhất trên thị trường Nếu không có rào cản rút lui khỏi thị trường thì sẽkhông có bất kỳ sản phẩm nào mà nhà độc quyền đó đã cung cấp cho thị trường

1.2 Các nguyên nhân dẫn đến độc quyền bán thuần túy

Quá trình sản xuất đạt được hiệu suất kinh tế tăng theo quy mô (độc quyền tự nhiên) Một ngành được coi là độc quyền tự nhiên khi một hãng duy nhất có thể cungcấp một hàng hóa hoặc dịch vụ cho toàn bộ thị trường với chi phí thấp hơn trường hợp có hai hoặc nhiều hãng Khi đó một hãng lớn cung cấp sản phẩm là cách sản

xuất có hiệu quả nhất Điều này có thể thấy ở các ngành dịch vụ công cộng như sản xuất và phân phối điện năng, cung cấp nước sạch, đường sắt, điện thoại… Vi dụ, ngành cung cấp nước sạch, để cung cấp nước sạch cho dân cư ở một thị trấn nào đó, hãng phải xây dựng mạng lưới ống dẫn trong toàn bộ thị trấn Nếu hai hoặc nhiều doanh nghiệp cạnh tranh nhau trong việc cung cấp dịch vụ này thì mỗi hãng phải trả một khoản chi phí cố định để xây dựng mạng lưới ống dẫn Do đó, tổng chi phí bình quân của nước sẽ thấp nếu chỉ có một hãng duy nhất nào đó phục vụ cho toàn bộ thị trường.

Sự kiểm soát được yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất Điều này giúp cho người nắm giữ có vị trí gần như độc quyền trên thị trường Một ví dụ điển hình là Nam Phi được sở hữu những mỏ kim cương chiếm phần lớn sản lượng của thế giới

và do đó quốc gia này có vị trí gần như độc quyền trên thị trường kim cương

Bằng phát minh sáng chế: Bằng phát minh, sáng chế được pháp luật bảo vệ là mộttrong những nguyên nhân tạo ra độc quyền vì luật bảo hộ bằng sáng chế chỉ cho phépmột nhà sản xuất sản xuất mặt hàng vừa được phát minh và do vậy họ trở thành nhà độcquyền Ví dụ, Bill Gate chủ tịch tập đoàn Microsoft là người phát minh sáng chế phầnmềm Microsoft Office Nhờ bằng phát minh sáng chế này mà tập đoàn Microsoft đã trởthành tập đoàn độc quyền trong việc cung cấp phần mềm này ở Mỹ Những quy định vềbằng phát minh, sáng chế một mặt khuyến khích những phát minh, sáng chế nhưng mặtkhác nó tạo cho người nắm giữ bản quyền có thể giữ được vị trí độc quyền trong thờihạn được giữ bản quyền theo quy định của luật pháp

Các quy định của Chính phủ: trong nhiều trường hợp, các doanh nghiệp độcquyền hình thành do Chính phủ trao cho một cá nhân hay doanh nghiệp nào đó đặcquyền trong việc buôn bán một hàng hóa hoặc dịch vụ nhất định Nguyên nhân do ởmột số quốc gia, những công nghiệp chủ chốt như: điện, nước, thông tin-liên lạc, phátthanh, truyền hình… có vai trò rất quan trọng và chính phủ các nước này kiểm soátchặt chẽ các ngành đó vì lí do bảo vệ an ninh quốc gia Ví dụ, Chính phủ Mỹ trao độcquyền cho công ty Network Solutions – một tổ chức quản lý cơ sở dữ liệu của tất cả cácđịa chỉ Internet: com, net, org, vì người ta cho rằng những dữ liệu như vậy cần đượctập trung hóa và đầy đủ

1.3 Đường cầu và đường doanh thu cận biên của hãng độc

quyền bán thuần túy

1.3.1 Đường cầu:

Đường cầu là đường biểu diễn các mối quan hệ giữa lượng cầu và giá Các điểmnằm trên đường cầu sẽ cho biết lượng cầu của người mua ở các mức giá nhất định

Hầu hết các đường cầu đều xuống dốc bởi vì: Khi giá hàng hóa tăng, người tiêudùng có xu hướng thay thế sản phẩm này (bây giờ đã trở nên tương đối đắt hơn) bằngcác sản phẩm khác Và khi giá hàng hóa giảm, qua đó làm tăng thu nhập thực tế củangười tiêu dùng, họ có khả năng mua hàng hóa đó nhiều hơn.

Độ dốc của đường cầu biểu thị mức phản ứng của nhu cầu đối với những thay đổicủa giá sản phẩm Ví dụ, nếu sự cắt giảm giá cả chỉ dẫn đến sự gia tăng nhỏ của lượngcầu như trong trường hợp đường cầu rất dốc, thì nhu cầu được coi là không co giãn đốivới giá cả

Hình 1.3.1: Độ dốc của đường cầu

1.3.2 Đường cầu của hãng độc quyền:

Đường cầu của hãng độc quyền là người sản xuất duy nhất với một loại sản phẩm,nhà độc quyền bán có sức kiểm soát toàn diện đối với lượng sản phẩm đem ra bán.Nhưng điều này không có nghĩa là hãng đặt giá cao bao nhiêu cũng được, vì mục đíchcủa hãng là tối đa hóa lợi nhuận Đặt giá cao sẽ có ít người mua và lợi nhuận thu về sẽ íthơn

Vì là người duy nhất bán một loại hàng hóa, dịch vụ cụ thể trên thị trường, nhàđộc quyền bán đứng trước cầu của thị trường là một đường thẳng dốc xuống về phíaphải và có độ dốc âm Qua đó, đường cầu tạo ra ràng buộc đối với khả năng kiếm lợinhuận của nhà độc quyền bán bằng cách tận dụng sức mạnh thị trường Suy ra hãngkhông thể bán hết sản phẩm nếu định giá quá cao

Nhà độc quyền đứng trước đường cầu thị trường dốc xuống về phía phải tuân theoluật cầu Vì tăng giá bán sẽ làm giảm sản lượng bán được nên đường cầu của hãng độcquyền bán cũng tuân theo quy luật dốc xuống

Đường cầu của hãng độc quyền chính là đường doanh thu bình quân (AR); đườngdoanh thu bình quân (AR) là mức doanh thu tính bình quân cho một đơn vị sản phẩmbán ra

1.3.3 Khái niệm về doanh thu cận biên (MR):

Doanh thu cận biên là sự thay đổi trong tổng doanh thu khi doanh nghiệp bánthêm một đơn vị hàng hóa cũng có nghĩa là đạo hàm bậc nhất của hàm tổng doanh thutheo biến sản lượng

Công thức tính doanh thu cận biên: MR=ΔTR ΔQ =TR '

1.3.4 Doanh thu cận biên của hãng độc quyền:

Khi đường cầu của hãng là đường tuyến tính dạng: P = a-bQ

Tổng doanh thu của hãng độc quyền được tính bằng

Doanh thu cận biên của hãng độc quyền luôn nhỏ hơn giá

Đường doanh thu bình quân cũng chính là đường cầu của thị trường

Khi đường cầu dốc xuống thì giá và doanh thu bình quân luôn lớn hơn doanh thu cận biên, vì tất cả đơn vị bán ở cùng một giá Tăng lượng bán thêm một đơn vị thì giá bán phải giảm xuống, như vậy tất cả đơn vị bán ra đều phải giảm giá chứ không phải chỉ một đơn vị bán thêm

Trừ điểm đầu tiên đường doanh thu cận biên luôn nằm dưới đường cầu (hình bên dưới)

Hình 1.3.2:

thu biên là đạo hàm của hàm tổng doanh mà công thức của tổng doanh thu TR=aQ – bQ

2 thu nên MR = (2bQ + a), do đó đường MR là một đường thẳng dốc xuống, nằm phíadưới đường cầu và có độ dốc gấp đôi độ dốc của đường cầu Vì vậy doanh thu biên củahãng độc quyền hoàn toàn là nhỏ hơn giá bán ở mọi mức sản lượng

1.4 Lựa chọn sản lượng tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn

của hãng độc quyền bán thuần túy

1.4.1 Điều kiện lựa chọn sản lượng tối đa hóa lợi nhuận trong thời gian ngắn

hạn

Điều kiện tối đa hóa lợi nhuận của hãng độc quyền bán thuần túy giống điều kiện tối đahóa lợi nhuận chung được chứng minh ở Chương 4 trong giáo trình Kinh tế vi mô I, chủbiên PGS.TS Phan Thế Công:

Phương trình xác định lợi nhuận này cho chúng ta biết:

Hãng có lợi nhuận kinh tế dương khi P > ATC

Hãng có lợi nhuận kinh tế bằng 0 khi P = ATC

Hãng bị thua lỗ nhưng vẫn tiếp tục sản xuất khi AVC < P < ATC

Hãng ngừng sản xuất khi P ≤ AVC

Hình 1.4.1: Lựa chọn sản lượng của hãng độc quyền khi P > ATC

b) Xét P = ATC

Khi giá bán của doanh nghiệp độc quyền bằng hơn chi phí bình quân (P = ATC),hãng lựa chọn mức sản lượng thỏa mãn MR = MC Hãng sẽ hòa vốn, vì tại đó tổngdoanh thu bằng tổng chi phí Đường ATC tiếp xúc với mức giá Pm

Hình 1.4.2: Lựa chọn sản lượng của hãng độc quyền khi P = ATC

Hình 1.4.3: Lựa chọn sản lượng của hãng độc quyền khi AVC <P<ATC

d)  Xét P <AVC

Nếu cầu giảm đến mức nó nằm dưới AVC tại mỗi mức sản lượng và hãng độcquyền không thể trang trải toàn bộ chi phí biến đổi tại tất cả mỗi mức giá, hãng nênđóng cửa sản xuất thì chi phí cố định, điều này cũng giống như hãng cạnh tranh hoànhảo Như vậy khi P < AVC hãng nên đóng của sản xuất

Hình 1.4.4: Lựa chọn sản lượng của hãng độc quyền P <AVC

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỀ LỰA CHỌN SẢN LƯỢNG, LỢI NHUẬN CỦA DOANH NGHIỆP

2.1 Tổng quan doanh nghiệp

2.1.1 Giới thiệu, lịch sử hình thành và phát triển

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (tên giao dịch quốc tế là Vietnam Electricity, viết tắt

là EVN (Électricité du Vietnam)) thuộc Bộ Công thương là một doanh nghiệp nhànước hạng đặc biệt của Việt Nam kinh doanh đa ngành Trước tháng 9 năm 2006, tậpđoàn này chính là Tổng công ty Điện lực Việt Nam, một tổng công ty nhà nước doTrung ương quản lý Trụ sở chính của tập đoàn nằm tại số 11 phố Cửa Bắc, phườngTrúc Bạch, quận Ba Đình, TP Hà Nội

2.1.2 Lĩnh vực hoạt động

 Sản xuất, truyền tải, phân phối và kinh doanh mua bán điện năng; chỉ huy điềuhành hệ thống sản xuất, truyền tải, phân phối và phân bổ điện năng trong hệthống điện quốc gia

 Xuất nhập khẩu điện năng

 Đầu tư và quản lý vốn đầu tư các dự án điện

 Quản lý, vận hành, sửa chữa, bảo dưỡng, đại tu, cải tạo, nâng cấp thiết bị điện,

cơ khí, điều khiển, tự động hóa thuộc dây chuyền sản xuất, truyền tải và phânphối điện, công trình điện; thí nghiệm điện

 Tư vấn quản lý dự án, tư vấn khảo sát thiết kế, tư vấn lập dự án đầu tư, tư vấnđấu thầu, lập dự toán, tư vấn thẩm tra và giám sát thi công công trình nguồnđiện, các công trình đường dây và trạm biến áp