NGUYỄN THỊ HƯỜNG KHAI THÁC YẾU TỐ TẠO HÌNH TRONG TRANH CỦA HỌA SĨ PIETER MONDRIAN VÀO DẠY HỌC MĨ THUẬT TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC MAI TRUNG SỐ 1, HUYỆN HIỆP HÒA, TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC
Những khái niệm liên quan sử dụng trong đề tài
Nghệ thuật tạo hình
- Khái niệm về nghệ thuật
Nghệ thuật, theo Từ điển Tiếng Việt, là thuật ngữ chỉ các loại hình nghệ thuật trong hình thái ý thức xã hội, phản ánh hiện thực và truyền đạt tư tưởng, tình cảm của nghệ sĩ qua hình tượng sinh động và gợi cảm Sự phát triển nhu cầu thẩm mỹ trong cuộc sống đã dẫn đến sự hình thành nhiều loại hình nghệ thuật như hội họa, sân khấu, điện ảnh, kiến trúc, văn học và điêu khắc Tất cả những loại hình này đều chia sẻ ngôn ngữ biểu đạt chung, đó là nghệ thuật thẩm mỹ, hay "Nghệ thuật của cái đẹp".
Cố giáo sư E.H Gombrich, một nhà sử học nghệ thuật nổi tiếng, cho rằng định nghĩa về nghệ thuật luôn thay đổi theo từng nền văn hóa Trong tác phẩm "The Story of Art" (1950), ông mở đầu chương 1 bằng câu: "Xét cho cùng thì không có 'nghệ thuật', chỉ có các nghệ sĩ mà thôi." Gombrich nhấn mạnh rằng nếu nghệ thuật được hiểu là việc xây dựng đền thờ, vẽ tranh, làm tượng hay thêu dệt, thì ai cũng có thể đã từng làm nghệ thuật Ngược lại, nếu nghệ thuật được định nghĩa là một thứ xa xỉ để chiêm ngưỡng trong bảo tàng hay trang trí, thì đây là một khái niệm mới xuất hiện gần đây, mà ngay cả những nghệ sĩ tài ba trong quá khứ cũng không từng nghĩ tới.
Nghệ thuật không chỉ giới hạn trong các công trình tôn giáo hay tác phẩm truyền thống như tranh và tượng, mà còn là bất kỳ hoạt động sáng tạo nào trong cuộc sống hàng ngày Nó thể hiện sự khám phá và cá nhân hóa, giúp biểu đạt cảm xúc và ý tưởng của người sáng tác Chúng ta cần thay đổi cách nhìn về nghệ thuật, coi nó là phần không thể thiếu trong mọi khía cạnh của cuộc sống.
Theo Từ điển Tiếng Việt, "tạo hình" được định nghĩa là động từ chỉ việc tạo ra hình thể qua đường nét, màu sắc và hình khối Điều này cho thấy rằng mọi sáng tạo vật chất đều mang yếu tố tạo hình, vì tất cả các vật thể trong môi trường sống đều tồn tại dưới dạng hình khối và màu sắc Do đó, câu hỏi đặt ra là sản phẩm và hoạt động tạo hình nào được xem là thuộc về nghệ thuật?
- Khái niệm nghệ thuật tạo hình
Nghệ thuật tạo hình là lĩnh vực sáng tạo hình tượng cụ thể, sinh động và gợi cảm thông qua các yếu tố như đường nét, mảng miếng, hình khối, màu sắc và không gian Mỗi loại hình nghệ thuật có ngôn ngữ biểu đạt riêng, như âm nhạc sử dụng âm thanh để diễn tả cảm xúc, hay nghệ thuật sân khấu kết hợp âm thanh và hình ảnh Nghệ thuật hội họa, với những tác phẩm tạo hình, tác động trực tiếp đến thị giác người xem qua màu sắc, hình khối và bố cục Nhờ đó, nghệ thuật giúp con người cảm thụ và trải nghiệm những cảm xúc thẩm mỹ khác nhau từ thực tế cuộc sống.
Nghệ thuật tạo hình là thuật ngữ chỉ các loại hình nghệ thuật được tạo ra bởi con người, phản ánh và sáng tạo hiện thực xã hội theo quy luật của cái đẹp Nó là phương tiện diễn đạt tâm tư, tình cảm và ý tưởng của nghệ sĩ Nghệ thuật tạo hình bao gồm hội họa, điêu khắc, trang trí, kiến trúc và đồ họa, tạo mối quan hệ mật thiết trong không gian và tác động đến người xem qua ngôn ngữ hình ảnh, chủ yếu là thị giác Do đó, nghệ thuật tạo hình còn được gọi là nghệ thuật thị giác (visual art) hay mĩ thuật, thể hiện triết lý về mối quan hệ giữa nhân sinh quan và lý tưởng thẩm mĩ của nghệ sĩ, nhằm thỏa mãn nhu cầu của cái đẹp Cái đẹp trong nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo đặc biệt của người nghệ sĩ.
Yếu tố tạo hình
Trong Từ điển Tiếng Việt, "tạo hình" được định nghĩa là động từ chỉ việc tạo ra hình thể qua đường nét, màu sắc và hình khối Định nghĩa này không chỉ khái quát mà còn phản ánh đúng bản chất của từ "tạo hình", dựa trên ý nghĩa cơ bản của từng thành phần Thực tế, sản phẩm của tự nhiên, hay vật chất, luôn tồn tại dưới dạng hình khối và màu sắc, bao gồm cả con người và các loài vật.
Yếu tố tạo hình, hay còn gọi là ngôn ngữ nghệ thuật tạo hình, là công cụ xây dựng thẩm mỹ thị giác, phản ánh đời sống xã hội và thể hiện tâm tư, nguyện vọng, cảm xúc của người sáng tạo Phương thức biểu đạt chính bao gồm đường nét, màu sắc, hình khối và bố cục Yếu tố này được cấu thành từ một trình tự các đơn vị, từ thấp đến cao, vừa rõ ràng, cụ thể, vừa có giá trị tự thân, đồng thời mang tính khái quát và hữu dụng trong toàn bộ hệ thống.
Trong mỹ thuật, yếu tố tạo hình đóng vai trò quan trọng trong việc sáng tạo hình tượng cụ thể và sinh động Điều này được thực hiện thông qua các ngôn ngữ tạo hình như đường nét, mảng khối, màu sắc, sắc độ, kết cấu và không gian Đường nét là một trong những thành phần cơ bản trong việc thể hiện ý tưởng nghệ thuật.
Nét có thể bao gồm nét ngang, thẳng đứng, đứt khúc, zig-zag, đường cong, đường thẳng, đường chéo, đường đâm, hoặc mảnh Người nghệ sĩ sử dụng đường nét để thể hiện phương hướng, dẫn dắt ánh mắt, tạo đường viền cho đối tượng, cũng như phân chia không gian và truyền tải cảm xúc trong từng tác phẩm.
Mảng và khối (Shape and Form)
Sự kết nối của các đường tạo thành hình dạng, bao gồm nhiều loại như hình tròn, hình vuông, tam giác và hình tự do Những hình dạng này giúp chúng ta nhận biết các đối tượng trong cuộc sống hàng ngày Đường nét tạo ra hình dạng trên bề mặt phẳng hoặc trong không gian 2 chiều, trong khi các hình trong không gian 3 chiều được gọi là khối.
Trong hầu hết các tác phẩm thì yếu tố màu sắc đều được mô tả bằng các thuộc tính về màu, sắc độ và cường độ màu
- Một số màu đại diện như: đỏ, vàng, tím và xanh dương
- Sắc độ thể hiện độ sáng và tối của một màu
Cường độ màu thể hiện độ tươi sáng hoặc nhạt nhòa của màu sắc, với trường hợp màu có cường độ thấp nhất sẽ trở thành màu xám, hiện tượng này được gọi là mất màu.
Sắc độ là mức độ sáng / tối của một vật thể
- Sắc độ sáng: là mức độ sáng cảu một vật thể mà trong đó phần ánh sáng chiếm vị trí nhiều hơn
- Sắc độ tối: là mức độ tối của một vật thể mà trong đó phần bóng tối chiếm vị trí nhiều hơn
- Sắc độ trung gian: là mức độ sáng / tối của một vật thể, trong đó phần ánh sáng và phần bóng tối ở trạng thái tương đối cân bằng
Bóng tối và sắc thái tạo bóng là những yếu tố quan trọng trên bề mặt vật thể, giúp tạo ra ảo ảnh về sự xoay chuyển hoặc khuất lấp khỏi nguồn sáng.
Kết cấu (Texture hoặc Structure)
Kết cấu là thuật ngữ chỉ các thành phần của một hệ thống được tổ chức và kết hợp một cách hài hòa Nó thể hiện đặc tính chất liệu trên bề mặt của sự vật mà chúng ta cảm nhận qua xúc giác như nhám, trơn, cứng, hay mềm Kết cấu không chỉ tạo hiệu ứng trang trí cho mỗi tác phẩm mà còn mang lại sự đa dạng và tăng thêm cảm giác thú vị cho người xem.
Không gian xung quanh một hình hoặc khối đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nền cho hình ảnh, giúp chúng ta dễ dàng nhận diện và cảm nhận rõ nét hơn về đối tượng đó.
Khái niệm dạy học
Dạy học được hiểu là toàn bộ các thao tác có chủ đích nhằm truyền đạt những giá trị tinh thần, kiến thức và văn hóa mà nhân loại đã đạt được đến một hoặc nhiều cá nhân Quan điểm này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chia sẻ tri thức và giá trị văn hóa trong quá trình giáo dục.
Dạy học được coi là một quá trình có tổ chức và định hướng, nhằm trang bị cho người học năng lực tư duy và hành động Qua đó, họ có thể tiếp cận và chiếm lĩnh các giá trị tinh thần, kỹ năng, hiểu biết và giá trị văn hóa mà nhân loại đã đạt được Mục tiêu cuối cùng là giúp người học có khả năng giải quyết những vấn đề khó khăn trong cuộc sống thực tế.
Trong quá trình dạy và học, có nhiều cách tiếp cận khác nhau, dẫn đến sự khác biệt trong tư duy về khái niệm dạy học Theo tư duy truyền thống, dạy học được xem là quá trình tương tác thụ động giữa giáo viên và học sinh, trong đó giáo viên giữ vai trò chủ đạo Tuy nhiên, với sự phát triển của xã hội, phương pháp và tư duy học tập đã có nhiều thay đổi, chuyển sang khái niệm "lấy người học làm trung tâm" Điều này có nghĩa là người học đóng vai trò chủ động trong quá trình học tập, và chất lượng của người học quyết định chất lượng giáo dục Đây được coi là một hệ thống phương pháp dạy học tích cực, đáp ứng các yêu cầu cơ bản của mục tiêu giáo dục hiện nay.
Dạy học là quá trình tương tác giữa giáo viên và học sinh, trong đó học sinh được hướng dẫn để khám phá những kiến thức mới Quá trình này không chỉ giúp cá nhân hóa việc học mà còn phát triển tư duy độc lập và sáng tạo Ngoài ra, việc học còn góp phần hình thành kỹ năng sống, nâng cao chất lượng cuộc sống cho cá nhân và gia đình, đồng thời xây dựng những phẩm chất đạo đức phù hợp với chuẩn mực xã hội.
Khái niệm dạy học mĩ thuật
Mĩ thuật, hay còn gọi là "nghệ thuật của cái đẹp", bao gồm các loại hình nghệ thuật như hội họa, điêu khắc và kiến trúc, là một phần quan trọng của văn hóa vật thể do con người sáng tạo Từ "mĩ thuật" được chia thành nhiều ngành lớn, bao gồm mĩ thuật ứng dụng, mĩ thuật công nghiệp và mĩ thuật trang trí, mỗi ngành có đặc thù riêng về giá trị sử dụng và kỹ thuật thực hiện Ngoài ra, mĩ thuật còn là một môn học thiết yếu trong lĩnh vực giáo dục nghệ thuật.
Cuộc sống luôn hướng tới cái đẹp, và vì vậy, yếu tố mỹ thuật hiện diện khắp nơi trong đời sống của chúng ta Việc dạy học mỹ thuật ở các cấp học phổ thông đã trở thành một môn học thiết yếu, giúp học sinh nhận thức về cái đẹp và phát triển kỹ năng vẽ, tạo hình, phối màu, thậm chí cả điêu khắc và bày trí nghệ thuật Thông qua các buổi học trải nghiệm, học sinh sẽ học cách sáng tạo, cảm thụ cuộc sống, biểu đạt bản thân và tự nhận xét các sản phẩm mỹ thuật của mình Hơn nữa, dạy học mỹ thuật còn giúp các em cảm nhận và yêu cái đẹp, từ đó hình thành tình yêu thiên nhiên, đất nước và con người, nuôi dưỡng lòng nhân ái, chăm chỉ, trung thực và tinh thần trách nhiệm.
PPDH mĩ thuật là phương pháp mà giáo viên tổ chức các hoạt động liên quan đến môn mĩ thuật, xây dựng kế hoạch dạy học theo chương trình nhằm khuyến khích học sinh phát triển khả năng sáng tạo và năng lực thẩm mĩ Giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung bài học, áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp và sắp xếp bài học theo chủ đề Tuy nhiên, mỗi trường học có môi trường và điều kiện giảng dạy khác nhau, vì vậy giáo viên cần điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy học cho phù hợp với điều kiện cụ thể của trường mình.
Khái quát về trường phái Neoplasticism và họa sĩ Mondrian
Trường phái Neoplasticism
Trường phái Tân tạo hình – Neopasticism, hay còn gọi là Phong cách De Stijl, bắt đầu hình thành mạnh mẽ tại Leiden vào năm 1917 bởi một nhóm nghệ sĩ Hà Lan thông qua tạp chí De Stijl Tạp chí này trở thành diễn đàn cho các họa sĩ, kiến trúc sư, điêu khắc gia và nhà lý luận, phê bình đại diện cho quan niệm mới thời bấy giờ Phong trào này ủng hộ sự trừu tượng thuần túy, đơn giản hóa các bố cục theo chiều ngang và dọc, sử dụng chủ yếu màu đen, trắng và các màu cơ bản Đến năm 1931, phong trào này bắt đầu suy yếu, nhưng vẫn tiếp tục là nguồn cảm hứng cho nhiều nhà thiết kế Hà Lan và toàn thế giới đến tận ngày nay.
Thuật ngữ De Stijl không chỉ là tên gọi của một phong trào nghệ thuật mà còn là tên của một tạp chí do họa sĩ Theo van Doesburg, một nhà thiết kế, nhà văn và nhà phê bình người Hà Lan, xuất bản Nhóm De Stijl còn bao gồm nhiều thành viên nổi bật như họa sĩ Pieter Mondrian, Vilmos Huszar, Bart van der Leck và Gerrit Thomas Rietveld, những người đã góp phần quan trọng vào sự phát triển của phong trào này.
Họa sĩ Pieter Mondrian nổi bật với tác phẩm "Tổ hợp của sự sắp đặt giữa các màu cơ bản đỏ, xanh và vàng" (1918), thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa các màu sắc cơ bản trong một hệ thống đường thẳng ngang dọc màu đen.
Gerrit Thomas Rietveld là một trong những người tiên phong trong việc đưa đồ nội thất vào sản xuất công nghiệp hàng loạt Tác phẩm nổi bật của ông, Chiếc ghế đỏ - xanh (1917), không chỉ thể hiện sự sáng tạo mà còn là biểu tượng cho các nguyên tắc thiết kế của nhóm De Stijl.
Các yếu tố như chỗ ngồi và tựa lưng được thiết kế tách rời khỏi khung, tạo ra một sản phẩm không chỉ mang tính công năng mà còn có giá trị thẩm mỹ, vừa là một vật dụng hữu ích, vừa là một tác phẩm nghệ thuật.
Tác phẩm Triptych của họa sĩ Bart van der Leck thể hiện sự chuyển biến của một hầm mỏ ở Tây Ban Nha từ hiện thực sang những hình dạng trừu tượng Ông đã phát triển một bảng chữ cái hình học độc đáo, kết hợp các đường thẳng và thiết kế kiểu chữ sáng tạo dựa trên nền tảng đó.
Ngày nay, trong sáng tác nghệ thuật theo Phong cách Neoplastism –
De Stijl sử dụng các đường thẳng đen ngang dọc làm nền tảng, đồng thời giới hạn về hình học và màu sắc Chủ trương khái quát hóa và giảm thiểu các yếu tố tối đa đã tạo ra xu hướng tối giản, hướng đến thiết kế hiện đại.
Khái quát về cuộc đời và họa sĩ Pieter Mondrian
Họa sĩ Pieter Mondrian, tên thật là Pieter Cornelis Mondrian, sinh năm 1872 tại Amersfoort, Hà Lan và mất năm 1944 tại Hoa Kỳ Ông là người khởi xướng phong cách nghệ thuật Tân tạo hình (Neoplasticism), mặc dù phải đối mặt với sự phản đối mạnh mẽ từ gia đình khi theo đuổi nghệ thuật Tình yêu nghệ thuật mãnh liệt đã giúp ông vượt qua khó khăn và tạo ra những tác phẩm nổi bật, đánh dấu sự chuyển mình của hội họa trừu tượng Tác phẩm đầu tay của ông, "Landscape with a mill" (Khung cảnh với chiếc cối xay gió) năm 1905, mặc dù không phải là tác phẩm nổi tiếng nhất nhưng có giá trị văn hóa lớn và đã từng bị đánh cắp trong một vụ trộm bảo tàng năm 1920 Mondrian xuất thân từ một gia đình có truyền thống nghệ thuật, với cha là hiệu trưởng kiêm nghệ sĩ nghiệp dư và chú là họa sĩ Frits Mondrian, điều này đã góp phần hình thành niềm đam mê hội họa trong ông từ nhỏ.
Năm 1882, Pieter Mondrian đã được ghi danh vào Rijksakademie van Beeldende Kunsten, học viện Nghệ thuật thị giác Hoàng gia ở
Amsterdam Trong giai đoạn đầu, ông được đào tạo theo phương pháp học thuật truyền thống, tập trung vào việc mô phỏng hiện thực, vẽ người mẫu, sao chép các tác phẩm của các bậc thầy cổ điển và tranh sinh hoạt Tuy nhiên, qua thời gian, các tác phẩm của ông đã dần chuyển mình, mang tính khoa học hơn, với sự nghiên cứu và tìm tòi để biến đổi các hình thức mô phỏng và ký họa, nhằm tạo ra những tác phẩm nghệ thuật độc đáo hơn.
"Luôn luôn xa hơn nữa" là kim chỉ nam cho lối tư duy sáng tác của ông Đến năm 1905, các tác phẩm của ông vẫn mang phong cách truyền thống nhưng bắt đầu thể hiện cảm giác mới về ánh sáng và kịch tính Nhờ tiếp xúc với trường phái Ánh Tỏa sáng ở Hà Lan qua Jan Toorop, tranh của ông đã có sự thay đổi rõ rệt, tập trung vào một chủ thể đơn lẻ và kết hợp giữa cách sử dụng đậm nhạt của Vincent van Gogh và kỹ thuật vẽ điểm của Georges Seurat Đây là yếu tố quan trọng đánh dấu sự phát triển về lối vẽ trừu tượng sau này của ông.
Ông là một nhà lí luận và nhà văn với nhiều nghiên cứu phong phú về tâm linh và triết học, điều này đã hòa quyện vào nghiên cứu khoa học về hội họa của ông Trong thập niên đầu thế kỷ 20, các giáo lý Phật giáo và Thông thiên học ảnh hưởng trực tiếp đến phong cách biểu hiện của ông Năm 1912, ông chuyển đến Paris, trung tâm nghệ thuật tiên tiến chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Chủ nghĩa Lập thể, với các đại diện như Picasso và Braque Tuy nhiên, ông luôn nhấn mạnh đến độ phẳng trên bề mặt bức tranh, khác với cách diễn tả chiều sâu ảo ảnh ba chiều của những người theo chủ nghĩa Lập thể.
Năm 1917, ông cùng với kiến trúc sư Theo van Doesburg đã sáng lập tạp chí nghệ thuật De Stijl, đại diện cho lý tưởng trừu tượng hóa tổng thể và sự hài hòa trong nghệ thuật tâm linh Tạp chí này không chỉ là phương tiện kết nối những nghệ sĩ cùng chí hướng mà còn phát triển những khái niệm mới về nghệ thuật, góp phần hình thành một tầm nhìn độc lập về chủ nghĩa hiện đại De Stijl đã trở thành một phong trào có ảnh hưởng quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực nội thất, kiến trúc, nghệ thuật và ký tự Pháp trong suốt thế kỷ 20 và cho đến ngày nay.
Sau Thế chiến thứ nhất, vào những năm 1920, họa sĩ Piet Mondrian đã thể hiện rõ ràng lý tưởng về sự thuần túy và hài hòa trong nghệ thuật tạo hình Trong giai đoạn này, ông đã phát triển một phong cách trừu tượng độc đáo, khác biệt so với các phong trào nghệ thuật cùng thời Tác phẩm của ông không chỉ mang tính nghệ thuật cao mà còn phản ánh những giá trị thẩm mỹ sâu sắc.
"Composition with Color Planes (1917) đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp nghệ thuật của ông, thể hiện rõ nét phong trào chủ nghĩa lập thể - một trào lưu nghệ thuật tiên phong đã làm thay đổi diện mạo hội họa và điêu khắc châu Âu vào đầu thế kỷ 20 Vào năm 1938, khi ông 40 tuổi, cuộc gặp gỡ định mệnh với Peggy Guggenheim đã hình thành một tình bạn đặc biệt; bà không chỉ trưng bày các tác phẩm của ông tại phòng triển lãm của mình mà còn giới thiệu ông đến với nền nghệ thuật tiên tiến đang bùng nổ ở New York, giúp ông gia nhập vào cộng đồng các nghệ sĩ trừu tượng tại đây."
Kỳ đã hợp pháp hóa vai trò của nhóm nghệ thuật hiện đại thông qua việc làm cố vấn trừu tượng tại Châu Âu, tạo nền tảng vững chắc cho việc mở rộng vốn "từ vựng" hình ảnh của nhóm.
Cuộc đời của họa sĩ Pieter Mondrian như một bức tranh đa sắc, thể hiện sự thuần khiết và kỷ cương trong nghệ thuật Sự tinh tế trong phong cách trừu tượng cùng lý tưởng không tưởng của ông đã có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nghệ thuật hiện đại Từ sự đơn giản của đường nét và màu sắc, Mondrian đã mang đến một thẩm mỹ hài hòa, ảnh hưởng đến nhiều hình thức nghệ thuật và đặc biệt là những người theo chủ nghĩa tối giản.
Ngôn ngữ tạo hình trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp của con người, phản ánh tư duy và giúp trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm và kinh nghiệm Nhờ có ngôn ngữ, con người có thể kết nối và xây dựng mối quan hệ trong gia đình, dân tộc và nhân loại, đồng thời hỗ trợ trong mọi hoạt động sáng tạo và cuộc đấu tranh sinh tồn.
Ngôn ngữ tạo hình trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian là công cụ truyền tải nội dung và thông điệp tình cảm của ông trong nghệ thuật, phản ánh hiện thực khách quan qua cái nhìn tối giản về cuộc sống Nó thể hiện cái tôi sáng tạo và thái độ của ông đối với xã hội, đồng thời chứa đựng những quan điểm về tạo hình và khát vọng khám phá cái mới Mondrian đã mở ra lối đi độc đáo không chỉ cho bản thân mà còn cho cả một thời đại nghệ thuật mà ông đang sống.
Công cụ và phương tiện ngôn ngữ tạo hình trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian bao gồm các yếu tố quan trọng như điểm, nét, hình, khối, mảng, màu sắc và bố cục, tạo nên sự hòa quyện độc đáo trong tác phẩm của ông.
Dưới đây là một số tác phẩm tiêu biểu gắn liền với tên tuổi của ông, đánh dấu những bước chuyển mình quan trọng trong sự nghiệp sáng tác nghệ thuật hội họa của ông.
"Landscape with a Mill" là một tác phẩm ít được biết đến của họa sĩ Pieter Mondrian, mang đậm phong cách tự nhiên Tác phẩm này không chỉ đánh dấu những bước đầu tiên trong sự nghiệp hội họa của Mondrian mà còn thể hiện giá trị văn hóa to lớn, góp phần làm phong phú thêm di sản nghệ thuật thế giới.
Cây xám là một trong những tác phẩm đầu tiên mà họa sĩ áp dụng nguyên tắc bố cục lập thể để thể hiện chủ đề thiên nhiên Tác phẩm này có thể được xem như sự nối tiếp của nghiên cứu về Cây đỏ (1908), với khoảng thời gian chỉ vài năm giữa hai tác phẩm Điều này tạo cảm giác cho người thưởng lãm rằng Cây xám và Cây đỏ là hai mắt xích trong chuỗi phát triển nghệ thuật của chính tác giả.
"Bức tranh 'The Grey Tree' (1911 – 1912) của họa sĩ Pieter Mondrian đánh dấu sự trở lại với chủ đề cây cối, được thể hiện qua phấn đen nhằm tạo hình khối ba chiều cho cây trơ trụi Mondrian kết hợp những nhánh xoắn trên bề mặt tranh, biến những gì ông quan sát thành những ký hiệu nhịp nhàng trên giấy Tác phẩm này được xem là một thành công lớn trong việc chuyển tải hình ảnh cây cối thành một bố cục vững chắc, thể hiện những nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa lập thể trong giai đoạn này."
Tác phẩm "Cây Đỏ" của họa sĩ Pieter Mondrian, thuộc giai đoạn sáng tác cùng với "Cối xay gió trong Ánh nắng", nổi bật với sự hòa quyện giữa màu xanh và đỏ, mang lại cảm giác bình tĩnh giữa sự chuyển động mạnh mẽ của cây cối Mondrian đã đơn giản hóa nét vẽ và màu sắc, sử dụng các tông màu tự nhiên và quyết đoán hơn, thể hiện mối quan tâm sâu sắc về thiên nhiên và phát triển phong cách riêng, vượt qua ấn tượng ban đầu để biến thiên nhiên thành ngôn ngữ nghệ thuật độc đáo của mình.
Bức tranh "Cây táo có hoa," được thực hiện vào mùa xuân năm 1912, đã chuyển từ việc miêu tả ngôn ngữ hình ảnh sang hình thức "thơ vần hình ảnh" và "âm âm quang học." Giá trị của cây dường như đã mất đi, thay vào đó là những điểm nhấn chuyển động nhịp nhàng trong một bố cục cụ thể Màu sắc được giảm thiểu, chỉ còn lại một số sắc thái như xanh lục, đất son, xám và tím, tập trung vào hình thức thể hiện với tâm điểm là một hình elip Hình thức trần trụi mà ông sử dụng vừa tổng hợp vừa tinh tế, mang đến sự dịu dàng trong ngôn ngữ tranh, giữ được tính tượng hình mà không làm mất đi sự chặt chẽ.
Bến tàu và Đại dương (1917) là tác phẩm đỉnh cao của nghệ sĩ về biển, nằm trong chuỗi sáng tác thiên nhiên của ông Với định dạng bầu dục và cấu trúc lưới từ chủ nghĩa lập thể, tác phẩm giải quyết vấn đề giao thoa bề mặt bố cục và tổ chức các yếu tố trong tranh Điểm khác biệt của ông so với các nghệ sĩ lập thể khác là việc sắp xếp chiều ngang và dọc không chỉ mang chức năng hình ảnh cụ thể, mà còn chứa đựng những hàm ý thần bí Ông xem chiều ngang và chiều dọc như những nguyên tắc đối lập cơ bản, tương tác để tạo ra sự thống nhất, tượng trưng cho trạng thái hòa hợp phổ quát.
Với tác phẩm The New Plastic in Painting (Chất dẻo mới trong hội họa) cũng được coi là một minh họa cho nguyên tắc này của ông
Bài viết "Composition with Color Planes" (1917) là một tác phẩm nổi bật thể hiện sự cân bằng màu sắc và trọng lượng đồng đều trên bề mặt tranh Tác giả đã từ bỏ bảng màu lập thể trước đó với các tông màu xám và nâu, thay vào đó là sự kết hợp của các màu đỏ, vàng và xanh lam nhạt, thể hiện sự trưởng thành trong phong cách sáng tác Những nghiên cứu này đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến nghệ thuật công nghiệp, trang trí, quảng cáo và thời trang từ những năm 1930 Một trong những tác phẩm tiêu biểu theo phong cách này là "Hình thoi có bốn dòng và màu xám" (1926).
Tác phẩm kết hợp hình thoi với bốn đường kẻ, nghiêng 45 độ trong khung hình vuông, tạo ra các đường dài hơn và duy trì sự cân bằng của đường lưới Theo nhà sử học nghệ thuật Rosalind Krauss, đường lưới là “biểu tượng của tham vọng theo chủ nghĩa hiện đại” Bà cho rằng tác phẩm này đồng nghĩa với lưới điện, thể hiện hai xu hướng đối lập, chứa đựng mâu thuẫn của lưới và phản ánh xung đột trung tâm trong tham vọng của họa sĩ Pieter Mondrian, liên kết với khoa học và logic, đồng thời giải phóng ảo tưởng hay viễn tưởng.
Broadway Boogie – Woogie là một tác phẩm âm nhạc mang phong cách boogie, một dòng nhạc blues xuất hiện vào đầu thế kỷ 20, thu hút hàng triệu khán giả, trong đó có họa sĩ Pieter Mondrian Với nhịp điệu độc đáo, Boogie – Woogie lý tưởng cho mọi vũ công ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là sự phối hợp nhịp nhàng của các cặp vợ chồng trẻ, luôn tràn đầy năng lượng và cảm xúc vui tươi Mondrian đã khéo léo đưa yếu tố Boogie – Woogie vào tác phẩm của mình, sử dụng đường nét cơ bản và màu sắc hạn chế như đỏ, vàng, xanh, đen, cùng những ô màu xám trên nền trắng Tác phẩm gần như bỏ qua màu đen, tạo ra những khối màu nhỏ nhấp nháy, thể hiện sự sống động và nhịp điệu năng động của thành phố New York Broadway Boogie – Woogie đánh dấu bước chuyển quan trọng trong phong cách nghệ thuật của Mondrian, phản ánh chặng đường sáng tạo của ông.
"Tân tạo hình" thành công nhất.
Khái quát về trường tiểu học Mai Trung số 1, Huyện Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang
Về đội ngũ giáo viên và cơ cấu của trường
- Về cơ cấu tổ chức của nhà trường:
Trường tiểu học Mai Trung số 1, huyện HH, tỉnh Bắc Giang, được thành lập ngày 15 tháng 9 năm 1997 theo quyết định số 1174/QĐ của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Giang Trường có hai khu vực, một nằm tại thôn Mai Phong và một tại thôn Cẩm Trang, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ em và phù hợp với điều kiện giao thông, địa hình cũng như lối sống của người dân địa phương.
Trường được quản lý bởi Hội đồng giáo dục và phòng GD & ĐT huyện Hiệp Hòa, với ban giám hiệu trực tiếp điều hành Hiệu trưởng là người đứng đầu hệ thống quản lý, tiếp theo là hiệu phó cùng đội ngũ giáo viên và nhân viên.
Toàn trường có 5 khối học từ khối 1 đến khối 5; mỗi khối có 4 lớp Tổng số cả trường có 20 lớp học Tổng số học sinh hiện nay khoảng hơn
800 em Phòng học đảm bảo tỷ lệ 01 phòng/lớp
Khối phòng chức năng có 8 phòng, trong đó có:
- 01 khu vui chơi, sân bóng và thể chất…
Trường tiểu học hiện vẫn thiếu nhiều phòng học phục vụ cho các môn học đặc thù, như phòng đa năng cho thể dục, buộc học sinh phải tập luyện ngoài trời Với số lượng học sinh lớn và việc chia thành hai khu giảng dạy, chỉ có một phòng mĩ thuật và một phòng âm nhạc là không đủ, đặc biệt là khu Cẩm Trang, nơi điều kiện học tập còn hạn chế Các em không thể thực hành trong phòng học riêng mà phải thực hiện ngay trong lớp học hàng ngày, điều này ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng tư duy và khả năng sáng tạo của đa số học sinh ở khu vực này.
Trong những năm gần đây, nhờ nỗ lực của tập thể nhà trường và sự chỉ đạo từ các cấp Đảng ủy, chính quyền địa phương, cũng như sự hỗ trợ từ Phòng GD-ĐT huyện Hiệp Hòa và sự phối hợp chặt chẽ với phụ huynh học sinh cùng các tổ chức, cơ quan, chất lượng giáo dục của nhà trường đã được nâng cao rõ rệt Số lượng học sinh đạt danh hiệu học sinh giỏi, học sinh tiên tiến và xuất sắc ngày càng tăng so với những năm trước.
Trường đã đạt được nhiều thành tích đáng ghi nhận nhờ vào nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học của đội ngũ giáo viên, từ đó vinh dự đón tiếp nhiều đoàn cán bộ quản lý và giáo viên từ các huyện lân cận đến thăm, học hỏi và trao đổi kinh nghiệm Để phát huy những thành tựu này, nhà trường cam kết tiếp tục nỗ lực đạt được kết quả cao hơn, xứng đáng với niềm tin yêu của học sinh và sự tín nhiệm của phụ huynh, đồng thời khẳng định vị thế của mình trong sự nghiệp giáo dục và là điểm sáng của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Giang.
- Về cơ sở vật chất:
Từ những ngày đầu thành lập, trường chỉ có một văn phòng 45m2 và hai phòng học Tập thể giáo viên và học sinh khối 4 và 5 đã cùng nhau lao động hàng trăm ngày để trồng cây, xây tường rào và tạo bóng mát Chỉ sau vài năm, khuôn viên trường đã trở nên xanh mát với những tán cây xà cừ, phượng vĩ và cây bàng.
Với hơn 90% dân số làm nông nghiệp và thu nhập bình quân đầu người thấp, điều kiện kinh tế địa phương còn khó khăn, ảnh hưởng đến đầu tư cho giáo dục Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhà trường đã xây dựng thêm 2 tòa nhà cao tầng với phòng học đạt chuẩn quốc gia, đảm bảo an toàn cho học sinh Các phòng học được thiết kế thoáng đãng, tận dụng ánh sáng tự nhiên, đồng thời nhà trường cũng chú trọng trang bị thiết bị hiện đại như bảng di động, ti vi có internet, và đặc biệt là các phòng chuyên biệt như âm nhạc và mỹ thuật Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển năng khiếu của học sinh, đặc biệt là trong lĩnh vực mỹ thuật.
- Về đội ngũ cán bộ giáo viên:
Đội ngũ giáo viên trẻ trung và nhiệt huyết của trường mang đến nhiều ưu điểm nổi bật Với tinh thần trách nhiệm cao và tình yêu nghề sâu sắc, các giáo viên không ngừng tự bồi dưỡng để nâng cao nghiệp vụ và kỹ thuật giảng dạy, tạo ra môi trường học tập năng động và hiệu quả.
Nhà trường có hơn 30 giáo viên với những khả năng khác nhau, nhưng tất cả đều thể hiện tinh thần chia sẻ, trách nhiệm và ý chí vươn lên Họ đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong công việc, cùng nhau tiến bộ và vượt qua mọi khó khăn Sự phối hợp nhịp nhàng dưới sự lãnh đạo của ban giám hiệu là yếu tố quan trọng giúp nhà trường phát triển.
Ban lãnh đạo trường chú trọng đến việc phát triển đội ngũ giáo viên bằng cách thường xuyên tổ chức các lớp bồi dưỡng ngắn hạn và dài hạn Họ cũng tạo điều kiện cho giáo viên tham gia các cuộc thi giáo viên dạy giỏi ở cấp trường, huyện và tỉnh, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy.
Trường mới đã bổ sung một số giáo viên trẻ, tuy còn thiếu kinh nghiệm trong giảng dạy và thường gặp khó khăn trong việc xử lý các tình huống sư phạm, đặc biệt là những tình huống phức tạp.
- Về giáo viên mĩ thuật:
Trường có hai giáo viên mỹ thuật, cả hai đều tốt nghiệp chuyên ngành sư phạm mỹ thuật từ các trường uy tín trong nước Một giáo viên tốt nghiệp từ Cao đẳng Sư phạm Bắc Giang, trong khi giáo viên còn lại là người thực tập giảng dạy, đã tốt nghiệp từ Viện Đại học Mở Hà Nội và hoàn thành khóa học nghiệp vụ sư phạm tại Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương.
Các cán bộ giáo viên mỹ thuật thể hiện sự nhanh nhẹn và nhiệt huyết trong công việc, luôn sáng tạo và tích cực nâng cao kiến thức cùng phương pháp dạy học hướng tới người học Họ cũng biết kết hợp công nghệ thông tin vào giảng dạy, đồng thời có kỹ năng quản lý và tổ chức các lớp học ngoại khóa ngoài trời hiệu quả.
GV cũng được trang bị nhiều đồ dùng để dạy học môn mĩ thuật như sách giáo khoa và nhiều vật dụng liên quan
Do trường có chỉ hai giáo viên mỹ thuật phụ trách 20 lớp ở hai khu vực khác nhau, việc giảng dạy gặp khó khăn về mặt địa lý Điều này khiến nhiều học sinh cảm thấy tiếc nuối vì không được học mỹ thuật trong phòng học riêng Hệ quả là nhiều em coi môn học này không quan trọng, dẫn đến việc hoàn thành bài một cách sơ sài và thiếu sự chú tâm Từ đó, học sinh không thể cảm nhận hết sự thú vị mà môn mỹ thuật mang lại, ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đến chất lượng học tập của họ trong bộ môn này.
Thực trạng dạy và học của bộ môn mĩ thuật tại trường
Tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Huyện Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang, nghệ thuật tạo hình của các họa sĩ thế giới chưa được áp dụng trong giảng dạy Trong năm học 2022 – 2023, tác giả thực tập giảng dạy khối 4 và khối 5, từ đó đã chọn hai khối này làm đối tượng nghiên cứu cho luận văn Tác giả đã xây dựng những ý tưởng mới trong công tác giảng dạy, kết hợp với việc cho học sinh thực hành sáng tạo dựa trên các yếu tố tạo hình trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian thông qua các buổi học trên lớp và ngoại khóa.
Sự độc đáo trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian nằm ở việc sử dụng yếu tố tạo hình đơn giản nhưng hiệu quả, với màu sắc tươi sáng và bắt mắt, tạo nên sự tương phản mạnh mẽ Những nét đen sắc sảo và khỏe khoắn không chỉ mang tính thẩm mỹ cao mà còn có tính ứng dụng thực tiễn Chất liệu thể hiện đa dạng giúp các nghệ sĩ có cơ hội thiết kế và tái chế các vật dụng, từ đó tạo ra những tác phẩm độc đáo và sáng tạo hơn.
Việc áp dụng nghệ thuật tạo hình của họa sĩ Pieter Mondrian trong giảng dạy mỹ thuật tiểu học là rất quan trọng Những hình ảnh đơn giản và quen thuộc giúp học sinh cảm nhận tốt hơn về đường nét, bố cục và nội dung của tranh Những yếu tố này không chỉ tạo hứng thú mà còn khơi dậy sự sáng tạo của các em trong giờ học mỹ thuật Qua đó, thúc đẩy tình yêu nghệ thuật và sự trân trọng những giá trị nghệ thuật của nhân loại.
Sau khi được phân công công tác, tác giả đã tiến hành khảo sát tình hình học tập môi trường của học sinh lớp 4A, 4B, 4C, 4D, 5B và 5C tại trường tiểu học Mai Trung số 1.
Bảng 1: Thái độ của HS với môn Mĩ thuật
Hứng thú Bình thường Không hứng thú
Nguồn: tác giả (2022) Bảng 2: Hoạt động của HS trong giờ học MT
1 Nghe GV hướng dẫn và thị phạm
2 Quan sát các sản phẩm mẫu 5
3 Hoạt động trao đổi, thảo luận nhóm
4 Thực hành theo sự phân công của mỗi nhóm
Khảo sát học sinh tự đánh giá cảm xúc của mình trong giờ học ngoại khóa của môn Mĩ thuật:
- Giờ học lôi cuốn, hấp dẫn, thích thú với các hoạt động: chiếm 182/242 bạn, tương đương 75,2%
- Cảm xúc bình thường với giờ học này: có 45/242 bạn, tương đương 18,6%
- Giờ học buồn chán: có 15/242 bạn, tương đương 6,2%
Kết quả khảo sát cảm xúc của học sinh cho thấy tỷ lệ phản ứng tích cực và yêu thích môn mỹ thuật chiếm ưu thế, trong khi tỷ lệ học sinh có cảm xúc bình thường thấp hơn Điều này chứng tỏ rằng đa số học sinh cảm thấy thoải mái và tự do sáng tạo trong môn học này, giúp giảm tình trạng học thụ động Tuy nhiên, vẫn còn một số học sinh chưa hứng thú với giờ học, chủ yếu do thiếu tự tin trong việc thể hiện ý tưởng của mình.
Tham khảo ý kiến từ giáo viên cùng dạy bộ môn Môi Trường về việc áp dụng và thường xuyên thay đổi phương pháp học tập tích cực trong giờ học là rất quan trọng Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy mà còn khuyến khích sự tham gia của học sinh, tạo môi trường học tập sáng tạo và sinh động.
MT ngày càng được chấp nhận và áp dụng thường xuyên, thay thế dần phương pháp dạy học truyền thống bằng các phương pháp mới trong giờ học chính Giáo viên đánh giá cao mục đích và tầm quan trọng của việc áp dụng phương pháp dạy học mới Tuy nhiên, vẫn còn một số lý do khách quan như sĩ số học sinh, điều kiện phòng học và thời gian giờ học khiến việc áp dụng phương pháp này chưa đạt hiệu quả tối đa.
Thông qua số liệu và thông tin khảo sát tại trường tiểu học Mai Trung số 1, huyện Hiệp Hòa, tỉnh Bắc Giang, tác giả đã tổng hợp những thuận lợi và khó khăn trong việc dạy và học môn học này tại cơ sở.
Mặc dù trường chỉ có hai giáo viên mỹ thuật, nhưng môn học này được ban giám hiệu nhà trường đặc biệt quan tâm, với việc thành lập phòng học mỹ thuật riêng và cải thiện cơ sở vật chất Phong trào học mỹ thuật thu hút nhiều học sinh và nhận được sự ủng hộ từ phụ huynh, giúp nâng cao hứng thú và chất lượng môn học Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, cần chú trọng đến nhiều yếu tố như giáo dục trực quan, tài liệu học tập và các phương tiện hỗ trợ Nhà trường đã tạo ra không gian học tập tốt với các thiết bị dạy học cần thiết, bao gồm tranh ảnh, tư liệu tham khảo và phòng học được trang bị đầy đủ bàn ghế, bảng trắng và hệ thống điện đạt tiêu chuẩn Trường Mai Trung số 1 cũng đầu tư vào công nghệ thông tin trong giảng dạy, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, mang lại môi trường học tập ý nghĩa và hiệu quả hơn cho học sinh.
Trường nằm trong khu dân cư đông đúc, dẫn đến giao thông đi lại gặp nhiều khó khăn Hầu hết phụ huynh học sinh làm việc theo ca, gây trở ngại cho việc trao đổi thông tin về tình hình học tập giữa giáo viên và phụ huynh Thêm vào đó, nhiều gia đình chưa có đủ điều kiện tài chính để đầu tư cho các lớp học ngoại khóa, khiến số lượng học sinh tham gia các hoạt động này tại trường còn hạn chế.
Nhiều phụ huynh vẫn coi môn học Môi Trường là môn phụ, dẫn đến việc không chú trọng đến kết quả học tập của con em mình Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh, gây ra tâm lý thiếu hứng thú và tự tin trong việc làm bài.
Mặc dù cơ sở vật chất đã được cải thiện, nhưng do trường có hai khu vực tách biệt và cách xa nhau, khu vực hai vẫn thiếu phòng học chuyên môn, dẫn đến việc không đủ điều kiện tổ chức đầy đủ các tiết học cho học sinh tại thôn Cẩm Trang, xã Mai Trung.
GV dạy MT đã đầu tư nhiều thời gian nghiên cứu và áp dụng các phương pháp giảng dạy linh hoạt để thu hút sự tham gia của học sinh Tuy nhiên, kết quả vẫn chưa đạt như mong muốn, cho thấy cần nỗ lực hơn từ cả nhà trường và phụ huynh Điều này giúp học sinh nhận thức rằng môn học này không chỉ là môn phụ mà còn có vai trò quan trọng trong quá trình học tập.
Dạy học môn Môi Trường tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Hiệp Hòa, Bắc Giang hiện chưa đạt hiệu quả cao do nhiều học sinh thiếu hứng thú với môn học Vì vậy, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và tăng thời lượng cho môn học là rất cần thiết để cải thiện chất lượng giáo dục.
Điểm nổi bật của chương trình giáo dục phổ thông môn mĩ thuật năm
Giáo dục phổ thông cấp tiểu học là nền tảng quan trọng trong hệ thống giáo dục, diễn ra trong 5 năm từ lớp 1 đến lớp 5 Chương trình này không chỉ giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ mà còn trang bị các kỹ năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách và năng lực bản thân từ khi còn nhỏ Do đó, nhà nước đặc biệt chú trọng vào việc phát triển giáo dục phổ thông, nhất là ở cấp tiểu học.
Ngày 26/12/2018, Bộ GD&ĐT đã chính thức công bố chương trình
GD tổng thể nhấn mạnh việc phát huy thành tựu khoa học - công nghệ và xác định những định hướng mới trong giảng dạy Điều này dựa trên các yếu tố cốt lõi, tương đối ổn định, được kế thừa từ chương trình giáo dục phổ thông.
2006 để tổ chức lại nhằm giúp các em học sinh phát triển phẩm chất và năng lực hiệu quả hơn
Chương trình GDPT 2018 đối với môn mĩ thuật có nhiều điểm nổi bật như sau:
Chương trình nghệ thuật thị giác được xây dựng dựa trên các tiêu chí cốt lõi, kết hợp giữa phương pháp dạy học tích cực và phân hóa Điều này cho phép giáo viên linh hoạt trong việc lựa chọn nội dung giảng dạy, không bị ràng buộc bởi nội dung cụ thể, mà chỉ cần đạt được các yêu cầu môn học, từ đó tạo điều kiện cho sự sáng tạo và phù hợp với từng cá nhân và tình huống.
Nội dung giáo dục mỹ thuật cấp tiểu học bao gồm lý luận và lịch sử mỹ thuật, đặc biệt là hội họa Hai phần này chủ yếu tập trung vào việc làm quen và tìm hiểu về tác giả, tác phẩm, cũng như những di sản văn hóa thông qua các buổi thực hành và thảo luận mỹ thuật.
Chương trình học mĩ thuật đặc biệt khi được đưa vào tốp 10 môn học bắt buộc, kèm theo một buổi trải nghiệm bắt buộc Điều này dẫn đến sự thay đổi về thời lượng giờ học, với số tiết học tăng lên Học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, trong khi giáo viên tích cực tổ chức nhiều hoạt động học tập, thực hiện phương châm 'học qua làm'.
Sách giáo khoa không còn là nguồn kiến thức duy nhất, mà giờ đây, việc tổ chức các hoạt động dạy học theo yêu cầu cần đạt trở nên quan trọng hơn Giáo viên cần dạy bằng phương pháp, kỹ năng và tư cách của riêng mình, đồng thời chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp với thực tế từng khu vực mà vẫn đảm bảo mục tiêu và nội dung của chương trình Học sinh được khuyến khích tham gia vào các hoạt động để áp dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống.
Chương trình GDPT 2018 không chỉ truyền cảm hứng cho giáo viên mỹ thuật mà còn khuyến khích họ kết hợp kỹ năng mỹ thuật với các phương pháp dạy học hiện đại, tập trung vào việc lấy người học làm trung tâm.
Chương trình khuyến khích sự tương tác và kích thích tư duy sáng tạo, đồng thời phát triển nhận thức thông qua các hoạt động thực tế Mục tiêu của chương trình là mở rộng quy mô và mạng lưới trường lớp, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh Nhờ đó, học sinh tiếp cận kiến thức một cách linh hoạt và chủ động, phát huy tối đa năng lực cá nhân, từ đó định hướng phát triển toàn diện cho các em.
Chương trình GDPT 2018 đã mang lại nhiều giá trị tích cực, giúp phát huy tối đa năng lực và phẩm chất của giáo viên Nhờ đó, các giờ học trở nên sinh động và thú vị hơn, không còn nhàm chán như trước.
YẾU TỐ TẠO HÌNH TRONG TRANH CỦA HỌA SĨ PIETER
Yếu tố tạo hình trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian
2.1.1 Những ô màu và hiệu ứng trang trí trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian theo phong cách Neoplasticism
Pieter Mondrian là một họa sĩ nổi bật của trường phái Tân tạo hình (Neo-Plasticism) vào cuối thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX Ông theo đuổi sự trừu tượng và vượt qua cả thực tại để tạo ra nghệ thuật chỉ dựa trên ba màu cơ bản: đỏ, vàng và xanh lam, cùng với đen, trắng và xám Các mảng màu được sắp xếp hài hòa trong các hình vuông, hình chữ nhật và đôi khi là hình thoi Đối với Mondrian, nghệ thuật không chỉ là sản phẩm kiến thức bên ngoài mà còn thể hiện ý thức bên trong, biểu đạt sự thuần khiết của tâm linh con người và tạo ra một hình thức thẩm mỹ trừu tượng.
Lối tạo hình này kết nối hiện thực với những khía cạnh phổ quát, đồng thời trừu tượng hóa hình thể và màu sắc Sử dụng đường thẳng và màu sắc cơ bản, nó trở thành yếu tố chính trong việc thể hiện cảm xúc và cái đẹp của họa sĩ.
Trong nghệ thuật tạo hình, màu sắc đỏ, xanh và vàng gợi nhớ ngay đến những tác phẩm kinh điển của họa sĩ Pieter Mondrian.
Đường nét đối với họa sĩ giống như vốn từ ngữ đối với nhà văn, giúp bức tranh trở nên nổi bật qua cách xử lý đậm nhạt, sáng tối và không gian, tạo điểm nhấn giữa hình và nền Michel Angle đã khẳng định rằng nét vẽ là bản chất của hội họa, điêu khắc, kiến trúc và các hình thức diễn tả khác Nét vẽ không chỉ để diễn tả mà còn là phương tiện thể hiện cảm xúc và quan điểm của họa sĩ, như Pieter Mondrian đã làm, tạo ra hiệu ứng trang trí độc đáo Các tác phẩm của Mondrian từ giai đoạn này trở đi thường chứa đựng những đường thẳng, không hề nhàm chán, mà là phương tiện chính để truyền đạt năng lượng động trong bố cục.
- Tinh thần của nét: dứt khoát và mạnh mẽ, nét gọi nét, hình gọi hình
Chiều hướng, độ dài và tính chất của nét trong nghệ thuật chủ yếu diễn ra theo hướng ngang và dọc, tạo thành một hệ thống đường lưới vô tận Sự đan xen này không chỉ tạo ra sự phong phú về hình thức mà còn mang đến tính chất phóng khoáng cho các nét vẽ.
Mật độ nét vẽ trong các tác phẩm của ông không đồng nhất, tạo ra những bố cục bất cân xứng nhưng vẫn hài hòa và chặt chẽ.
Khả năng tạo hình và chiều sâu của nét trong nghệ thuật rất phong phú, gợi mở không gian và thể hiện động tĩnh Điều này không chỉ ám chỉ bề mặt bên ngoài của tranh, mà còn thể hiện sự chuyển động bất tận của hình thức đơn thể, mang lại cảm giác mạnh mẽ khi chạm vào.
- Công cụ dùng để vẽ nét có thể là bút hoặc là sử dụng trực tiếp vật liệu sẵn có trong đời sống
Bố cục Đỏ, Xanh lam và Vàng (1930) của Pieter Mondrian là một tác phẩm tiêu biểu thể hiện sự cam kết của ông đối với các mối quan hệ đối lập và bất đối xứng Với những nét vẽ dày dạn và đường viền màu đen khỏe khoắn trên nền trắng, tác phẩm này phô diễn sự đơn giản trong khối hình vuông và chữ nhật Phó giáo sư nghệ thuật tại Đại học Lamar nhận định rằng tác phẩm thể hiện sự hòa hợp của sự tương phản, cân bằng và sức căng của các lực động Nhiều ý kiến cho rằng đây là sự tinh thông của Mondrian, chứa đựng sự cân bằng, hài hòa và "đầy nhựa sống", đồng thời thanh lọc mọi yếu tố không cần thiết khỏi nghệ thuật của ông Composition with Red, Blue, and Yellow là một minh chứng cho sự cân bằng giữa các yếu tố ngang và dọc, đánh dấu sự chuyển tiếp thành công giữa các bức tranh của ông trong những năm 1930 và những tác phẩm tại Paris.
The works "Composition in Oval with Color Planes 1" (1914), "Pier and Ocean" (1917), "Composition with Color Planes" (1917), "Composition with Large Red Plane, Yellow, Black, Gray, and Blue" (1921), "Lozenge with Four Lines and Gray" (1926), "Broadway Boogie – Woogie" (1942), "Composition A, New York City I, Broadway Boogie – Woogie" (1942), and "Composition with Red, Blue, and Yellow" (1930) exemplify a new painting style The artist believes that painting should not merely replicate a crude method or a few lines of an object, but instead express the essence of the object through its most fundamental lines and its soul.
Họa sĩ Pieter Mondrian tài tình biến đổi vẻ ngoài tự nhiên thành những cảm xúc thẩm mỹ mới mẻ thông qua việc sử dụng đường nét, thoát khỏi những giới hạn của chủ nghĩa hiện thực Ông tin rằng mọi thứ trong tự nhiên đều có sự liên quan mật thiết, không có điểm bắt đầu hay kết thúc rõ ràng.
Yếu tố trang trí trong không gian tranh của họa sĩ Pieter Mondrian có sức ảnh hưởng lớn đến nhiều lĩnh vực như hội họa, điêu khắc, thời trang, thiết kế đồ họa và kiến trúc, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa đại chúng Sự ứng dụng của cân bằng bất đối xứng và hiệu ứng gợi hình đơn giản trong thiết kế vẫn luôn thu hút sự chú ý, khẳng định rằng "hội họa từ lâu đã không chỉ nằm trên giá vẽ."
2.1.2 Kỹ thuật xử lí mảng khối và màu sắc
Danh họa đã thể hiện hình khối đơn giản, quy tụ các yếu tố tự nhiên thành những mảng hình tượng trưng Từ năm 1907 đến 1910, nhiều nghiên cứu cho rằng sự tượng trưng trong tác phẩm của ông chịu ảnh hưởng từ thuyết thần trí Đây là giai đoạn đầu của sáng tác lập thể, tập trung vào phong cảnh nhưng không còn sao chép thực tế, mà sử dụng các nét đen trang trí để tạo điểm nhấn cho mảng hình chính Cuối đời, ông loại bỏ các đường kẻ đen, trả lại tự do cho khối màu, tạo cảm giác về không gian ba chiều trong tranh hai chiều Mỗi nghệ sĩ có cách riêng để sử dụng hình khối nhằm thể hiện sức mạnh nghệ thuật, và Pieter Mondrian là một ví dụ tiêu biểu cho điều này.
Màu sắc đóng vai trò quan trọng trong hội họa, ảnh hưởng sâu sắc đến cảm xúc của nghệ sĩ Sự hiểu biết về ý nghĩa của từng màu sắc là yếu tố quyết định cho ý tưởng sáng tạo của họ Màu xanh dương thường biểu thị nỗi buồn, màu đỏ thể hiện sự giận dữ, màu vàng mang đến cảm giác nồng nàn và lãng mạn, trong khi màu đen thể hiện sức mạnh và sự quyết đoán Họa sĩ Pieter Mondrian đã khéo léo sử dụng màu sắc như một công cụ để bộc lộ cảm xúc của mình đối với thế giới xung quanh.
Họa sĩ Pieter Mondrian được xem là một bậc thầy của hội họa đương đại, nổi bật với sự thử thách và mạo hiểm trong sáng tác Tác phẩm của ông thể hiện một phong cách vẽ độc đáo, kết hợp nghiên cứu khoa học về đường nét, hình khối và yếu tố màu sắc, tạo nên một dấu ấn riêng trong nghệ thuật.
Lối vẽ độc đáo của Pieter Mondrian khiến người yêu hội họa phải suy ngẫm về sự chuyển động của những hình khối và mảng màu Những ô vuông, hình chữ nhật trong tác phẩm của ông gợi nhớ đến công nghệ chỉnh ảnh hiện đại, nhưng lại mang tính tối giản hơn Khi ngắm nhìn, người xem có thể liên tưởng đến những nốt nhạc, vũ công hay các yếu tố thiên nhiên đang nhảy múa trong một thế giới thu nhỏ Sự táo bạo và khác biệt trong phong cách của Mondrian đã khiến ông trở thành một trong những họa sĩ giá trị nhất thế kỷ 20.
THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG YẾU TỐ TẠO HÌNH TRONG
Thực nghiệm việc đưa yếu tố tạo hình trong tranh của họa sĩ Pieter
Trong phần thực nghiệm, học viên sẽ áp dụng yếu tố trừu tượng trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian vào dạy học cho học sinh tiểu học Các phương pháp dạy học tích cực như quan sát, thảo luận nhóm, trò chơi, luyện tập và thực hành sẽ được sử dụng để hỗ trợ việc ứng dụng nghệ thuật Cuối cùng, học viên sẽ thực hiện phần hỏi đáp để áp dụng vào các hoạt động như làm tranh xé giấy dán và vẽ tranh theo ý muốn, nhằm tiếp cận nghệ thuật hội họa cho học sinh lớp 4.
5 và linh hoạt ứng dụng vào một số chủ đề bài học phù hợp nhất
Việc áp dụng yếu tố tạo hình trong tranh trừu tượng của họa sĩ Pieter Mondrian vào giảng dạy mỹ thuật tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Huyện Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của phương pháp này thông qua các hoạt động ngoại khóa Hoạt động này không chỉ giúp học sinh sâu sắc hơn về kiến thức mà còn tạo hứng thú cho các em trong việc phát triển kỹ năng thực hành, từ đó biết vận dụng vào thực tế đời sống và nâng cao chất lượng dạy và học môn mỹ thuật tại trường Qua đó, nghiên cứu cũng góp phần kiểm nghiệm cho đề tài khoa học.
Giáo viên có thể đánh giá rõ ràng hơn về ưu và nhược điểm của chương trình, từ đó rút ra những bài học hữu ích để cải thiện nghiên cứu và áp dụng hiệu quả vào các chương trình học cụ thể.
3.1.2 Kế hoạch thực nghiệm Để tiến hành thực nghiệm được thuận lợi hơn, học viên đã cho tiến hành lần lượt theo kế hoạch như sau:
- Việc thứ nhất: Chuẩn bị thực nghiệm
Thiết kế bài giảng theo phương pháp dạy học tích cực kết hợp với việc khai thác yếu tố tạo hình trong tranh trừu tượng của họa sĩ Mondrian có thể áp dụng hiệu quả trong các bài học ngoại khóa cho học sinh lớp 4 và lớp 5 tại cơ sở Việc này không chỉ giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo mà còn nâng cao khả năng cảm thụ nghệ thuật thông qua các hoạt động thực nghiệm.
- Việc thứ hai: Tiến hành thực nghiệm
Học viên cho tiến hành thực nghiệm tại các lớp thực nghiệm (lớp 4A, 5B) và lớp đối chứng (4B và 5C)
- Việc thứ ba: Tổng kết và đánh giá kết quả thực nghiệm
So sánh kết quả đạt được giữa các lớp thực nghiệm và lớp đối chứng rồi đánh giá kết quả theo nội dung, kế hoạch đã đề ra
Thời gian, địa điểm và hình thức thực nghiệm:
- Tổ chức thực nghiệm các hoạt động giáo dục trong thời gian năm học 2022 - 2023
- Thời gian thực nghiệm từ ngày 05/03/2022 đến ngày 25/05/2023 vào một số buổi ngoài giờ lên lớp
- Địa điểm tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Hiệp Hòa, Bắc Giang
- Tiến hành khảo sát kết quả đạt được qua các buổi thực nghiệm của các lớp 4A, 4B, 5B, và 5C
- Thực nghiệm bằng cách dạy học và hướng dẫn HS theo kế hoạch bài giảng đã xây dựng
- cuối cùng là kiểm tra đối chiếu kết quả thực nghiệm của các em
Mục tiêu của nghiên cứu là xác định kết quả đạt được của các lớp tham gia thực nghiệm và so sánh với tình hình hiện tại của bộ môn mỹ thuật tại trường.
3.1.3 Chọn đối tượng thực nghiệm
- Tiến hành chọn lớp thực nghiệm với 4 lớp thuộc 2 khối lớp 4 và 5, trường tiểu học Mai Trung số 1, Hiệp Hòa, Bắc Giang Trong đó có các lớp 4A, 4B, 5B, 5C
+ Chọn lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
+ Xây dựng kế hoạch thực nghiệm
Các lớp học thực nghiệm có số lượng học viên đăng ký cao nhất trong khối lớp 4 và lớp 5 Học sinh được khuyến khích chọn những lớp có kết quả học tập tương đương để tham gia Kết quả khảo sát này sẽ là căn cứ quan trọng để đánh giá bài luận văn.
Bảng 3: Đối tượng thực nghiệm
Bài thực nghiệm được thực hiện với lớp 4A và 4B, trong đó lớp 4A tham gia ứng dụng thẩm mỹ qua việc tạo khối từ đất nặn, trong khi lớp 4B thực hiện ứng dụng thẩm mỹ thông qua xé dán mô phỏng và sáng tạo bưu thiếp.
Thực nghiệm và sáng tạo với các chất liệu 5B 5C Ứng dụng thẩm mĩ: Trang trí thời trang 5B 5C
- Thứ nhất: các lớp này có số lượng người yêu thích và đăng ký học trải nghiệm nhiều nhất
- Thứ hai: đây là những lớp có số lượng học sinh tương đương nhau
Trình độ học sinh trong các lớp này đồng đều, giúp nâng cao hiệu quả đánh giá thực nghiệm thông qua việc lập bảng thống kê Dữ liệu từ bảng thống kê khảo sát sẽ được sử dụng làm cơ sở để đánh giá kết quả thực nghiệm của luận văn.
* Bảng thống kê kết quả xếp loại khảo sát trước khi kiểm chứng:
Bảng 4: Thống kê kết quả khảo sát của lớp 4A và lớp 4B trước khi thực nghiệm Đối tượng Số lượng
Kết quả kiểm tra Năng khiếu
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Lớp thực nghiệm 4 A 42 7 16,7% 32 76,2% 3 7,1%
Nguồn: tác giả (2022) Bảng 5: thống kê kết quả khảo sát của lớp 5B và lớp 5C trước khi kiểm chứng Đối tượng Số lượng
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Lớp thực nghiệm 5B 38 7 18,4% 25 65,8% 6 15,8%
Biểu đồ 3.1 Kết quả khảo sát của các lớp 4A, 4B, 5B và 5C trước thực nghiệm:
Theo đánh giá trước khi tiến hành thực nghiệm tại các lớp đối chứng và lớp thực nghiệm, mức độ biểu hiện của hai nhóm này gần như tương đương, với tỷ lệ chênh lệch rất ít và hầu như không đáng kể.
Lớp thực nghiệm (4A) có 16,7% HS có Năng khiếu (Tốt)
Lớp đối chứng (4B) có 14,3% HS có Năng khiếu (Tốt)
Lớp thực nghiệm (5B) có 18,4% HS có Năng khiếu (Tốt)
Lớp đối chứng (5C) có 18,4% HS có Năng khiếu (Tốt)
Tỉ lệ học sinh có năng khiếu nổi trội trong môn vẽ còn thấp, trong khi tỉ lệ học sinh đạt yêu cầu vẫn chưa cao và số lượng học sinh chưa đạt vẫn còn tồn tại Điều này cho thấy mặc dù các em có hứng thú với việc học vẽ và mong muốn tham gia các hoạt động ngoại khóa, nhưng vẫn còn sự rụt rè, thiếu tự tin và chưa đủ nhiệt huyết để tham gia tích cực vào các hoạt động này.
Đánh giá cho thấy mức độ và khả năng học sinh trong môn mỹ thuật giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng là tương đồng Điều này cho thấy rằng cách tổ chức hoạt động dạy học chỉ cung cấp kiến thức mà không phát triển kỹ năng, dẫn đến việc học sinh thiếu nền tảng vững chắc cho môn mỹ thuật trong tương lai.
3.1.4 Nội dung khoa học cần thực nghiệm
* Quy trình thực nghiệm sư phạm:
Bước 1: Trao đổi với ban giám hiệu nhà trường và HS trước khi tiến hành thực nghiệm
GV giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu và mục tiêu của quá trình thực nghiệm Cam kết rằng quá trình thực nghiệm sẽ không ảnh hưởng đến kết quả đánh giá chất lượng học tập của học sinh trong trường Do đó, học sinh cần tham gia thực nghiệm sư phạm một cách trung thực.
GV giới thiệu quy trình học tập dựa trên nghiên cứu khoa học liên quan đến đề tài và thiết kế bài học Điều này giúp học sinh hiểu rõ những vấn đề cơ bản và kích thích tư duy thông qua việc đặt ra các câu hỏi liên quan đến chủ đề nghiên cứu.
- Tìm hiểu tâm lí HS khi tham gia thực nghiệm
- Lưu ý HS đảm bảo tham gia đầy đủ các buổi hoat động ngoại khóa được tổ chức trong suốt quad trình thực nghiệm
- GV hoàn thiện kế hoạch bài dạy thực nghiệm phù hợp với đặc điểm
HS của từng khối lớp Chuẩn bị đồ dùng dạy học và một số vật liệu tái chế như nắp nhựa, cốc sứ, bát, kẹp tóc, củ sạc cũ
- Chuẩn bị các công cụ để đánh giá năng lực thẩm mĩ của HS trong quá trình thực nghiệm
- Thiết kế câu hỏi và phản hồi cho HS để thu thập tính hấp dẫn của những buổi hoạt động ngoại khóa này
Bước 3: Tiến hành thực nghiệm và thu thập kết quả
- Tổ chức các hoạt động ngoại khóa theo kế hoạch đã chuẩn bị
Kết quả sáng tạo thẩm mỹ trong sản phẩm của học sinh được ghi nhận và phân tích kỹ lưỡng Để đưa ra những kết luận chính xác về năng lực mỹ thuật của học sinh trong các hoạt động ngoại khóa, cần áp dụng phương pháp thống kê dữ liệu và tính toán các tham số, từ đó rút ra những nhận xét cuối cùng.
* Các tiêu chí tiến hành thực nghiệm:
Việc áp dụng phương pháp dạy học mỹ thuật mới nhằm phát triển năng lực và phẩm chất trong quá trình giảng dạy theo chủ đề bài học là rất quan trọng Tác giả đã tiến hành thực nghiệm dựa trên các tiêu chí cụ thể để đánh giá hiệu quả của phương pháp này.
Tiến hành tổ chức thực nghiệm
3.2.1 Thực nghiệm giảng dạy lớp 4
Tiến hành tổ chức thực nghiệm ở lớp 4A, lớp đối chứng là lớp 4B Lớp 4, Chủ đề: Tạo khối
Bài học được thực hiện với ba tiêu chí cơ bản:
- Về kiến thức: Giúp HS nhận biết các hình dáng, đặc điểm của các con vật hay các hình khối cơ bản trong các hoạt động
- Về kỹ năng: Bài học giúp HS biết cách nặn các đồ vật hay con vật và trang trí theo cách cảm nhận riêng của mình
- Về Thái độ: Giúp HS biết chân trọng những đồ vật và các con vật xung quanh mình
- GV chuẩn bị một số hình ảnh về màu sắc và hình mảng trong tranh của họa sĩ Mondian
- GV chuẩn bị một số mẫu thật và hướng dẫn HS cách thực hiện
Học sinh cần chuẩn bị đầy đủ bộ đồ dùng cho buổi trải nghiệm, bao gồm đất nặn, giấy vẽ, bảng vẽ, dụng cụ nặn, hộp tái chế, lõi giấy vệ sinh và các dụng cụ tạo hình khác Sau đó, học sinh sẽ thực hiện theo hướng dẫn của giáo viên và tập nhận xét tương quan giữa các tác phẩm với nhau cũng như với mẫu thật.
* Các hoạt động dạy học chủ yếu:
Hoạt động 1: Ổn định tổ chức lớp, kiểm tra đồ dùng và sự chuẩn bị của HS
Hoạt động 2 nhằm khởi động và tạo hứng thú cho học sinh trong tiết học bằng trò chơi hỏi đáp nhanh trí về màu sắc và hình khối Giáo viên sẽ hướng dẫn học sinh tham gia trò chơi, trong đó mỗi khung hình sẽ gợi ý các câu hỏi liên quan đến nội dung bài học, bao gồm cách thức, ý tưởng và biểu cảm của màu sắc qua hình khối Hai học sinh đại diện cho mỗi tổ sẽ tham gia trong vòng 2 phút, sau đó cả lớp sẽ bình chọn và nhận xét để tìm ra đội thắng cuộc.
Hoạt động 3: Hình thành kiến thức và kỹ năng Ở hoạt động này GV
Hướng dẫn HS quan sát tranh của họa sĩ Mondrian và một vài tạo hình con vật và đồ vật từ đất nặn
GV đặt ra những câu hỏi gợi mở để khám phá đồ vật, bao gồm: Đây là đồ vật gì? Hình dáng và khối của nó ra sao? Các bộ phận cấu thành như thế nào? Nguyên liệu chế tạo là gì? Để tạo dáng cho đồ vật hoặc con vật, chúng ta cần thực hiện những bước nào? Cuối cùng, hãy giới thiệu các mặt của khối hình, nhấn mạnh đặc điểm và bề mặt của nó.
Giáo viên trình chiếu video hướng dẫn học sinh cách tạo khối và so sánh tỷ lệ của các hình khối Học sinh học cách tạo khung và xác định các nét chính của vật thể trong bố cục Đồng thời, giáo viên giúp học sinh chọn hình đồ vật hoặc con vật để tạo dáng, từ đó tìm ra các đặc điểm nhận dạng của chúng, có thể linh hoạt biến tấu để tạo sự sinh động.
Giáo viên hướng dẫn học sinh thêm chi tiết trang trí sản phẩm theo phong cách của họa sĩ Pieter Mondrian, khuyến khích thảo luận và thực hiện theo nhóm hoặc cá nhân để tạo hình khối con vật hoặc đồ vật yêu thích Sau khi hoạt động kết thúc, học sinh sẽ thảo luận và báo cáo kết quả, đồng thời nhận xét, đánh giá lẫn nhau Cuối cùng, giáo viên tổng kết về kết quả và thái độ tham gia thảo luận, nhấn mạnh rằng nặn tạo khối là một sản phẩm mỹ thuật ứng dụng, trong đó các hình khối có thể hư cấu hoặc tái hiện thực tế, thể hiện tâm tư và tình cảm của người sáng tạo.
Hoạt động 3: Luyện tập sáng tạo cùng đất nặn
GV dẫn dắt HS vào bài học và giao nhiệm vụ thực hành sáng tạo cho
Trong bài học hôm nay, học sinh sẽ sáng tạo hình khối từ đất nặn và tranh vẽ, hoặc kết hợp các vật liệu có sẵn để tạo ra tác phẩm ba chiều lấy cảm hứng từ họa sĩ Pieter Mondrian Các em có thể tận dụng vật liệu tái chế và thực hành theo nhóm hoặc cá nhân.
GV hướng dẫn học sinh lựa chọn chủ đề hoặc gợi ý để các em dễ dàng liên tưởng đến hình ảnh yêu thích Khuyến khích học sinh tự tin thể hiện sản phẩm theo ý tưởng cá nhân và hướng dẫn các em khám phá thông qua một số câu hỏi gợi mở.
+ Em muốn sáng tạo hình gì?
+ Em yêu thích nhân vật, con vật hay đồ vật nào nhất?
+ Em cảm nhận thấy hình ảnh nào dễ làm nhất?
Để tạo sự phù hợp với nội dung bài học, em đã lựa chọn màu sắc phần nền, hình ảnh và các chi tiết trang trí một cách hài hòa, nhằm thu hút sự chú ý của đối tượng mà em hướng đến Việc sử dụng màu sắc nhẹ nhàng và hình ảnh minh họa rõ ràng giúp người học dễ dàng tiếp thu kiến thức.
GV giới thiệu một số mẫu hình khối thực tế với nhiều hình dạng khác nhau, đồng thời mô phỏng các yếu tố tạo hình trong tác phẩm của họa sĩ Pieter Mondrian.
HS nhận biết, cảm nhận và học hỏi rồi tiến hành sáng tạo theo nhóm
Giáo viên hỗ trợ học sinh trong quá trình khám phá các yếu tố tạo hình thông qua các câu hỏi gợi mở, khuyến khích thảo luận và đưa ra câu trả lời Cuối cùng, giáo viên tóm tắt kiến thức, giúp học sinh nhận ra vẻ đẹp trong tranh của họa sĩ Pieter Mondrian, một đại diện của trường phái Tân tạo hình, với những nét vẽ mạnh mẽ và sự sắp đặt màu sắc hài hòa, nổi bật và thu hút Để học sinh hiểu rõ hơn, giáo viên tổ chức hoạt động nhận xét và đánh giá.
Hoạt động 4: Phân tích, nhận xét và đánh giá sản phẩm
GV hướng dẫn HS trưng bày sản phẩm của cả lớp và được phân theo khu vực của mỗi nhóm và chia sẻ ý tưởng
- Khuyến khích HS giới thiệu, phân tích và chia sẻ cảm nhận của cá nhân về các yếu tố như:
+ Tác phẩm ấn tượng và yêu thích nhất
+ Các yếu tố đường nét, hình khối và màu sắc trong mỗi tác phẩm
HS thảo luận về cách kết hợp các mảng khối và chi tiết trang trí cho từng sản phẩm, đồng thời trình bày nguyên liệu sử dụng cho mỗi ý tưởng.
Hoạt động 5: Vận dụng và phát triển
GV khuyến khích HS quan sát tranh của họa sĩ được trưng bày để thảo luận về hình khối, đường nét, bố cục và phân bổ màu sắc
Nêu một số câu hỏi gợi mở suy nghĩ của HS về các dạng thức, kỹ thuật tạo hình và ý tưởng của mình trong mỗi sản phẩm
Chủ đề tạo hình của em là gì? Tác phẩm mang đến cho em cảm giá gì?
Kỹ thuật để tạo dáng sản phẩm của em như thế nào?
Em muốn tặng sản phẩm của mình cho ai không hay để trưng bày?
Em sẽ dùng sản phẩm này để setup cho khu vực nào?
Vẻ đẹp của mỗi sản phẩm thể hiện ý tưởng và tình cảm cá nhân, giúp các em trang trí góc học tập thêm sinh động và ghi nhớ kỷ niệm Qua bài học này, các em sẽ phát triển kỹ năng sáng tạo độc lập, mặc dù có thể gặp khó khăn, nhưng điều này rèn luyện tính kiên trì và ý thức bảo vệ môi trường.
• Chủ đề: Xé dán mô phỏng và sáng tạo bưu thiếp
Hoạt động 1: Khởi động: Tạo hứng thú cho HS
GV không chỉ là người dẫn chương trình mà còn hóa thân thành một vị khách đặc biệt trong các ngày lễ lớn, khơi gợi những câu hỏi thú vị và chia sẻ những câu chuyện hấp dẫn Bên cạnh đó, GV khéo léo lồng ghép âm nhạc phù hợp với từng tình huống, tạo nên không khí sống động và ấn tượng cho chương trình.
Xin chào các bạn nhỏ! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá ý nghĩa của những ngày lễ lớn và tìm hiểu về các con số đặc biệt liên quan đến chúng Các bạn có biết những ngày lễ nào không? Vào những dịp này, các bạn thường thể hiện tình cảm của mình với những người yêu quý như thế nào? Còn mình thì luôn dành tặng những món quà handmade và những tấm thiệp chúc mừng do chính tay mình làm ra Hãy cùng nhau tìm hiểu và chia sẻ nhé!
GV hướng dẫn HS quan sát mẫu thiệp chúc mừng và tranh xé dán của các họa sĩ, giúp HS tham khảo hình ảnh và cách sắp xếp màu sắc trong tranh HS sẽ học cách thể hiện không gian trong tác phẩm và cách sử dụng vật liệu để sáng tác tranh xé dán một cách sáng tạo.
GV đưa ra các câu hỏi gợi mở:
+ Bưu thiếp có thể sáng tạo theo hình thức nào? (ngang hay dọc)
Tổng kết và đánh giá thực nghiệm
Khảo sát kết quả thực nghiệm từ 4 lớp khối 4 và 5 cho thấy việc áp dụng yếu tố tạo hình trong tranh của họa sĩ Mondrian vào các bài học mỹ thuật mang lại kết quả thú vị Điều này thể hiện tính khả quan trong việc thực hiện dạy học theo phương pháp mới.
Kết quả học tập và bài vẽ của học sinh lớp 4A và 4B trước thực nghiệm cho thấy, trong giờ học trên lớp, bài vẽ được đánh giá ở mức hoàn thành là đạt hoặc chưa đạt Tuy nhiên, trong quá trình khảo sát kết quả học tập, học sinh được đánh giá theo ba mức độ: năng khiếu (tốt), đạt và chưa đạt Điều này giúp thống kê rõ hơn số lượng học sinh có năng khiếu nổi trội trong hoạt động thực hành trải nghiệm ngoài giờ lên lớp, đặc biệt trong bộ môn mỹ thuật ở cấp Tiểu học.
Bảng 6: Kết quả bài vẽ sau thực nghiệm lớp 4A và 4B Đối tượng Số lượng
Kết quả kiểm tra Năng khiếu
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Lớp thực nghiệm 4 A 42 11 26,2% 31 73,8% 0 0%
Bảng 7: Kết quả sau thực nghiệm lớp 5B và 5C Đối tượng Số lượng
Kết quả kiểm tra Năng khiếu
Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Lớp thực nghiệm 5B 38 10 26,3% 28 73,7% 0 0%
Biểu đồ 3.2 Đ ánh giá kết quả học tập môn MT giữa các lớp thực nghiệm và đối chứng sau khi tiến hành thực nghiệm:
Kết quả từ buổi thực nghiệm cho thấy tính khả thi và thành tựu của đề tài nghiên cứu, với tỷ lệ học sinh có năng khiếu nổi trội ở các lớp thực nghiệm tăng lên, số học sinh đạt cũng đông hơn, trong khi số học sinh chưa đạt giảm đáng kể Ngược lại, lớp đối chứng vẫn tồn tại học sinh chưa đạt, và tỷ lệ học sinh có năng khiếu nổi trội gần như không thay đổi so với trước khi thực nghiệm được tiến hành.
Lớp thực nghiệm (4A) có: 26,2% HS có Năng khiếu (Tốt)
Lớp đối chứng (4B) có: 16,7% HS có Năng khiếu (Tốt)
Lớp thực nghiệm (5B) có: 26,3% HS có Năng khiếu (Tốt)
Lớp đối chứng (5C) có: 18,4% HS có Năng khiếu (Tốt)
Tác giả khẳng định rằng việc áp dụng các hoạt động ngoại khóa trong bộ môn mỹ thuật là cần thiết và nên diễn ra thường xuyên hơn Những hoạt động này giúp nâng cao kỹ năng sáng tạo, thực tế và sinh động cho học sinh Qua đó, các em có cơ hội thể hiện bản thân, gia tăng niềm yêu thích với môn học, cũng như hứng thú tham gia các chương trình ngoại khóa Đồng thời, điều này cũng góp phần thay đổi những tư duy hạn chế từ gia đình và xã hội đối với môn học mỹ thuật.
Việc đánh giá kết quả thực nghiệm không chỉ dựa trên các tiêu chí cơ bản như đường nét, bố cục, màu sắc và hình khối, mà còn chú trọng đến việc phát triển năng lực cảm thụ thẩm mỹ và sáng tạo của học sinh Điều này giúp các em phát huy khả năng sáng tạo trong thực hành, mở rộng hiểu biết về hội họa thế giới và hình thành năng lực thẩm mỹ đối với hội họa trừu tượng Qua đó, học sinh biết cách vẽ, xé, dán và sáng tạo ra những sản phẩm ứng dụng, góp phần lan tỏa vẻ đẹp vào cuộc sống.
3.3.2.1 Đánh giá khả năng phân tích và tính thẩm mĩ của học sinh
Qua các buổi khảo sát và thực nghiệm, tinh thần và thái độ học tập của học sinh đã có sự tiến bộ rõ rệt, cùng với khả năng thẩm mỹ cũng được cải thiện đáng kể.
HS thể hiện sự hứng thú trong việc phát biểu và xây dựng ý kiến, đồng thời tự tin đặt câu hỏi và trả lời Sản phẩm cá nhân và nhóm đạt hiệu quả cao hơn, với nội dung phong phú và đa dạng hình thức sáng tạo Các sản phẩm môi trường độc đáo được trang trí sáng tạo cho góc học tập của mình.
3.3.2.2 Đánh giá sự sáng tạo và tính ứng dụng thông qua các tác phẩm của học sinh
Những bài học mỹ thuật không chỉ giới hạn ở việc xé dán hay vẽ màu, mà còn khuyến khích học sinh sáng tạo qua việc trang trí nhiều vật dụng như cốc nước và sạc pin điện thoại Mặc dù những ý tưởng này không mới trên thế giới, nhưng chúng lại mang tính mới mẻ khi được học sinh tiểu học áp dụng vào thực tế trong môn học, đồng thời làm cho góc học tập trở nên sinh động và ấn tượng hơn.
Mỗi tác phẩm của các em là một thế giới thu nhỏ, chứa đựng những nội dung độc đáo và ý tưởng ứng dụng cao trong cuộc sống của họa sĩ Điều này cho thấy tầm quan trọng và sự thú vị khi đưa các tác phẩm trừu tượng của họa sĩ các nước vào giáo dục mỹ thuật tại các trường tiểu học, đặc biệt là tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Hiệp Hòa, Bắc Giang.
3.3.2.3 Đánh giá nghệ thuật tạo hình của HS qua các tác phẩm
Các tác phẩm tạo hình của học sinh rất ấn tượng và có tính ứng dụng cao Do chưa có nhiều trải nghiệm với tranh trừu tượng và các chất liệu nghệ thuật đa dạng, sản phẩm của các em mang tính tự nhiên, gần gũi và chưa được hoàn thiện một cách tinh xảo.
Giáo viên không chỉ hướng dẫn và phân tích phong cách tạo hình của họa sĩ Mondrian mà còn tổ chức các hoạt động thực hành cho học sinh theo nhóm nhỏ, giúp các em ứng dụng các kỹ thuật vào bài vẽ hoặc các tác phẩm khác một cách phù hợp nhất.
Sau khi nhận gợi ý từ giáo viên, học sinh đã tìm ra ý tưởng và sắp xếp để tạo ra nhiều sản phẩm thú vị Nhóm học sinh chuẩn bị đầy đủ đồ dùng với đa dạng chất liệu tạo hình, thường là nhóm có sản phẩm đạt hiệu quả cao.
Kết quả kiểm chứng thực nghiệm và phương pháp dạy học hiệu quả 95 3.5 Nhận xét khả năng quan sát và nhận thức thẩm mĩ của HS qua các buổi học
Dựa trên điều kiện không gian, thời gian và khả năng của học sinh tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Hiệp Hòa, Bắc Giang, tác giả đã tiến hành thực nghiệm để kiểm chứng tính hiệu quả của phương pháp giáo dục mới trong môn mỹ thuật cho học sinh tiểu học, đồng thời nâng cao động cơ nghề nghiệp cho giáo viên.
Thông qua các buổi thực nghiệm khai thác yếu tố tạo hình trong tranh của họa sĩ Piet Mondrian tại trường tiểu học Mai Trung số 1, Huyện Hiệp Hòa, Tỉnh Bắc Giang, học viên đã nhận thức được tầm quan trọng của việc tổ chức các buổi học ngoại khóa Những hoạt động này mang lại cho học sinh những trải nghiệm mới mẻ trong tư duy nghệ thuật, từ đó thúc đẩy nhận thức, thái độ, cảm xúc và sự tích cực trong quá trình phát triển trí tuệ của trẻ nhỏ.
Việc đổi mới phương pháp giảng dạy là cần thiết trong giáo dục, giúp giáo viên thiết kế bài giảng khoa học và sắp xếp hợp lý các hoạt động học Tăng cường tính chủ động và tự học của học sinh thông qua hệ thống câu hỏi và gợi ý trọng tâm, từ đó nâng cao hứng thú và kỹ năng thực hành Điều này kích thích sự tò mò và ham muốn khám phá của học sinh, rèn luyện kỹ năng diễn đạt qua ngôn ngữ nói trong quá trình nhận xét và bày tỏ cảm nghĩ Học sinh cũng được khuyến khích xử lý tình huống, phán đoán và bảo vệ ý kiến cá nhân, từ đó chiếm lĩnh kiến thức mới một cách tự nhiên và thoải mái qua các buổi thực nghiệm.
3.5 Nhận xét khả năng quan sát và nhận thức thẩm mĩ của HS qua các buổi học
Mỗi loại hình nghệ thuật đều có những quan điểm và phương tiện tạo hình riêng, và nghệ thuật hội họa từ góc nhìn của trẻ nhỏ rất phong phú, hồn nhiên và sinh động Đôi khi, nó hội tụ tất cả các loại hình nghệ thuật, nhưng cũng có thể chỉ là những nét nguệch ngoạc không chủ đích Tuy nhiên, nét và màu sắc là những thuộc tính quan trọng, là ngôn ngữ đặc trưng để trẻ em thể hiện sự tinh nghịch của mình Trong môi trường học tập, nhiều trẻ em có khiếm khuyết, như khuyết tật thính giác, sử dụng tranh vẽ như một phương tiện để bày tỏ tâm tư và tình cảm Những sắc màu lung linh và tươi trẻ giúp các em nhận thức và cảm thụ cuộc sống qua thị giác.
Dạy học mỹ thuật trong môi trường tiểu học không chỉ nhằm đào tạo các em thành họa sĩ, mà còn giúp các em cảm nhận vẻ đẹp của cuộc sống, tự tạo ra cái đẹp và phát triển lòng yêu thương, nhân ái Qua đó, các em sẽ biết gìn giữ, phát huy và sáng tạo để làm cho cuộc sống trở nên ý nghĩa và tươi đẹp hơn.
Kết quả từ các buổi học thực nghiệm đã giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy và rèn luyện tính kiên trì trong học tập Các em thể hiện những cái nhìn tinh tế về môn mỹ thuật, cho thấy sự thông minh, sáng tạo và năng khiếu thẩm mỹ qua những sản phẩm nghệ thuật của mình Những yếu tố này có thể là cơ sở để đánh giá cảm nhận nghệ thuật và định hướng nghề nghiệp cho các em trong tương lai.
Giáo dục mỹ thuật là phương tiện hiệu quả trong việc giáo dục đạo đức và thẩm mỹ, giúp phát triển toàn diện cho học sinh và hình thành nhân cách tốt đẹp Việc áp dụng hội họa trừu tượng của họa sĩ Mondrian vào chương trình giảng dạy tiểu học, kết hợp với trò chơi và âm nhạc, đã kích thích sự hứng khởi và tò mò của học sinh Điều này không chỉ giúp các em khám phá thế giới muôn màu mà còn phát huy tính sáng tạo và rèn luyện khả năng quan sát tốt hơn.
Qua việc đánh giá thành quả của học sinh (HS) từ sự chuẩn bị của giáo viên (GV) trong buổi học thực nghiệm, cùng với các sản phẩm hoàn thành của HS, chúng ta có thể cảm nhận rõ ràng tình yêu của HS đối với môn học này.
MT không chỉ xuất phát từ nội tâm mà còn phải dựa trên yếu tố đổi mới và sáng tạo của người GV trong công tác giảng dạy
Giáo dục nghệ thuật là một lĩnh vực phong phú và đa dạng, yêu cầu giáo viên phải chủ động và sáng tạo trong việc lựa chọn phương pháp dạy học mĩ thuật hiệu quả Mục tiêu là giúp học sinh phát triển khả năng sáng tạo trong mọi không gian yêu thích, đồng thời biết trân trọng mĩ thuật và nghệ thuật, không còn coi đây là môn học phụ Học mĩ thuật không chỉ giúp các em trải nghiệm kỹ năng vẽ, cắt, dán mà còn rèn luyện kỹ năng thuyết trình và làm việc nhóm, từ đó giúp các em tự tin thể hiện cảm xúc và ý tưởng Qua đó, học mĩ thuật mang lại giá trị thiết thực, giúp kết nối cuộc sống với bài học.
