Đối với tình hình những tháng đầu năm và nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cho những tháng còn lại của năm 2022, đề nghị Quốc hội bám sát các yêu cầu, mục tiêu, giải pháp tại các Nghị quyết củ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA NGÔN NGỮ HỌC
BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ MÔN: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHÂN TÍCH TÌNH THÁI DIỄN NGÔN
TIẾNG VIỆT
ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH TÌNH THÁI TRONG BÀI PHÁT BIỂU CHÍNH
TRỊ
Họ và tên: Nguyễn Thị Kim Phụng
Mã số sinh viên: 2156020142
Lớp: CNTN
Trang 2Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Hoàng Trung
Bài phát biểu Quốc hội thường chứa nhiều yếu tố tình thái trong việc biểu đạt nội dung và thái độ của các đại biểu, từ đó tạo ra những mức độ xác nhận và yêu cầu khác nhau trong các phát ngôn Dựa vào lý thuyết chức năng hệ thống của Halliday, các biểu thức tình thái trong bài phân tích này được phân tích qua hai loại chính:
modalization (loại tình thái cho câu xác nhận) và modulation (loại tình thái cho câu yêu cầu, đề xuất)
I Đôi nét các loại tình thái
1 Modalization (Loại tình thái cho câu xác nhận)
Modalization dùng để biểu thị ý định hỏi hoặc cung cấp thông tin, liên quan đến các câu xác nhận và câu hỏi Chức năng của
modalization bao gồm tìm kiếm và trao đổi thông tin cũng như xác nhận độ tin cậy hoặc tính khả thi của một sự việc Modalization có thể biểu thị ở các mức độ khác nhau trên thang độ biến thiên về xác suất (như chắc chắn, có thể, có lẽ,…) và tần suất (như luôn luôn, đôi khi, không bao giờ,…) Đây là loại tình thái bao gồm 2 loại:
Xác suất (Probability): Sử dụng các từ như “must”, “probably”,
“might” để biểu thị độ tin cậy của thông tin
Tần suất (Usuality): Dùng các từ như “always”, “usually”,
“sometimes” để chỉ mức độ thường xuyên
2 Modulation (Loại tình thái cho câu yêu cầu, đề xuất)
Modulation liên quan đến cách thức người nói biểu thị đánh giá của mình với một sự việc khi muốn đưa ra yêu cầu hoặc đề xuất, chẳng hạn như trong các tình huống cung cấp dịch vụ hoặc yêu cầu hành động Modulation có thể chia thành hai loại chính:
Inclination (Thiên hướng, khuynh hướng): Thể hiện ý định hoặc mong muốn của người nói, như “willing to”, “need to” Ví dụ: “I need to do it again” biểu thị người nói muốn hoặc cần thực hiện hành động đó
Obligation (Mức độ ràng buộc): Cho biết yêu cầu hoặc lời
khuyên từ người nói đến người nghe Sử dụng các từ như
“should”, “must”, “have to” để chỉ mức độ bắt buộc, phụ thuộc vào chu cảnh
Trang 3Trong Modulation, lựa chọn các từ ngữ và cách diễn đạt ảnh hưởng đến mức độ bắt buộc mạnh mẽ của yêu cầu, giúp người nói kiểm soát mức độ áp đặt, giữ thể diện hay đe dọa thể diện cũng như duy trì mối quan hệ liên nhân với người nghe
II Phân tích tình thái 2 ý kiến phát biểu chính trị
1 Bài phát biểu khai mạc Kỳ họp của Vương Đình Huệ - Uỷ viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khoá XV Nội dung trích toàn văn như sau:
“Tại phiên họp trù bị, các đại biểu đã nhất trí rất cao 100% thông qua nội dung, thời gian, chương trình và phương thức tiến hành kỳ họp Theo đó, trong 19 ngày làm việc (từ ngày 23/5 đến ngày
16/6/2022), Quốc hội sẽ xem xét, quyết định những nội dung quan trọng sau đây:
Thứ nhất, về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước
Quốc hội sẽ xem xét các báo cáo của Chính phủ về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2021; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế
-xã hội và ngân sách nhà nước năm 2022; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2020 Đề nghị các vị đại biểu Quốc hội phân tích, đánh giá khách quan, toàn diện, thực chất về các báo cáo,
tờ trình của Chính phủ Đối với đánh giá bổ sung năm 2021, cần tập trung vào những vấn đề lớn, có thay đổi so với báo cáo Chính phủ đã trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, qua đó đánh giá chất lượng và
những vấn đề cần rút kinh nghiệm trong công tác quản lý, điều
hành, nhất là công tác dự báo, dự toán ngân sách nhà nước Đối với tình hình những tháng đầu năm và nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cho những tháng còn lại của năm 2022, đề nghị Quốc hội bám sát các yêu cầu, mục tiêu, giải pháp tại các Nghị quyết của Quốc hội, của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội, phòng chống dịch COVID-19 năm 2022, về các khung kế hoạch 05 năm 2021-2025, về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế
-xã hội…; lưu ý những tác động và khó khăn mới phát sinh do diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, khu vực; bất ổn của thị trường tiền tệ, tài chính, chứng khoán, trái phiếu, bất động sản ở cả trong
và ngoài nước để đánh giá sát, đúng những kết quả quan trọng đã đạt được, những bất cập, hạn chế, yếu kém, chỉ rõ những khó khăn, thách thức phải vượt qua và hiến kế, đề xuất những giải pháp thiết
Trang 4thực, hiệu quả để hoàn thành cao nhất các mục tiêu, chỉ tiêu kinh tế
- xã hội, tài chính, ngân sách năm 2022, tạo tiền đề để thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội cho cả giai đoạn 2021
-2025 theo Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII
Quốc hội sẽ xem xét, phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2020 trên cơ sở xem xét báo cáo của Chính phủ, báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính, Ngân sách Quốc hội, báo cáo của Kiểm toán Nhà nước Theo quy định pháp luật hiện hành, Quốc hội xem xét, quyết định thông qua quyết toán ngân sách nhà nước sau
khoảng 18 tháng sau khi năm ngân sách kết thúc Đề nghị các vị đại biểu Quốc hội nêu cao tinh thần trách nhiệm, không coi đây là “việc
đã rồi” để tập trung thảo luận, đánh giá thực chất tình hình dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách nhà nước, phân tích, chỉ rõ nguyên nhân của những bất cập, tồn tại kéo dài nhiều năm như: ước thu khác xa so với thực tế, lập dự toán thu thấp; phân bổ, giao dự toán chậm, nhất là về công tác chuẩn bị đầu tư và giải ngân vốn đầu
tư công; chi chuyển nguồn ngân sách còn quá lớn; sai phạm trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước còn nhiều, việc thực hiện các kết luận, kiến nghị các cơ quan Kiểm toán nhà nước, Thanh tra Chính phủ, cơ quan chức năng khác chưa nghiêm và chưa đạt mục tiêu…;
từ đó tập trung đóng góp ý kiến để siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường trách nhiệm giải trình và xử lý vi phạm về tài chính, ngân sách nhà nước; nâng cao chất lượng công tác này cũng như hiệu quả, chất lượng xem xét quyết toán ngân sách nhà nước của Quốc hội.”
Phân tích:
Phần thứ nhất, về kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước
“Tại phiên họp trù bị, các đại biểu đã nhất trí rất cao 100% thông qua nội dung, thời gian, chương trình và phương thức tiến hành kỳ họp.”
Tình thái:Modalization probability - Độ xác suất cao:
o Từ “nhất trí” mà còn “rất cao 100%” biểu thị tính chắc chắn đồng ý tuyệt đối (độ xác suất cao) trong việc đồng thuận, không có chỗ cho sự nghi ngờ hoặc lựa chọn khác Cách diễn đạt này nhằm thể hiện sự quyết tâm, không để lại không gian cho thảo luận hoặc phản đối
Trang 5“Theo đó, trong 19 ngày làm việc (từ ngày 23/5 đến ngày
16/6/2022), Quốc hội sẽ xem xét, quyết định những nội dung quan trọng sau đây:”
Tình thái:Modalization probability - Độ xác suất trung bình:
o “Sẽ” cho thấy tình thái chắc chắn về hành động “xem xét, quyết định”, thể hiện sự cam kết, xác nhận của Quốc hội, tuy nhiên mức độ chắc chắn chỉ nằm ở mức trung bình, thể hiện một kế hoạch trong tương lai, đại biểu có một mức độ tin tưởng nhất định về việc xem xét, quyết định những nội dung sẽ xảy ra, nhưng không hoàn toàn chắc chắn vì nó là ở trong tương lai
“Quốc hội sẽ xem xét các báo cáo của Chính phủ về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2021; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2022; phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2020.”
Tình thái:Modalization Probability - Độ xác suất trung bình:
o Việc sử dụng “sẽ xem xét” chỉ hành động mang sắc thái xác nhận, thông báo cho người nghe về tính chắc chắn, tuy nhiên hành động này là diễn ra ở tương lai, “sẽ” ở đây cũng chỉ mang tình thái nằm ở mức trung bình trên thang
đo mức độ chắc chắn, vì nó vẫn có thể thay đổi Câu này cho thấy sự xác nhận việc xem xét ở mức vừa đủ, người nghe cảm thấy việc xem xét có thể thay đổi nếu cần thiết
vì nó chưa diễn ra
“Đề nghị các vị đại biểu Quốc hội phân tích, đánh giá khách quan, toàn diện, thực chất về các báo cáo, tờ trình của Chính phủ.”
Tình thái:modulation obligation - Độ bắt buộc cao:
o “Đề nghị” có tính yêu cầu có tính bắt buộc cao, gợi ý cho người nghe nhưng không phải là mức độ cao nhất như ra lệnh là nhất định làm Sử dụng từ “đề nghị” giúp người phát ngôn thể hiện một yêu cầu nhưng duy trì sự tôn trọng, vẫn chưa đến mức ra lệnh thẳng thừng đe dọa đến thể diện người nghe Điều này phản ánh chiến lược lịch sự
Trang 6trong bối cảnh chính trị, nơi tính bắt buộc được lồng ghép
mà vẫn bảo vệ thể diện của người nghe
“Đối với đánh giá bổ sung năm 2021, cần tập trung vào những vấn
đề lớn, có thay đổi so với báo cáo Chính phủ đã trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, qua đó đánh giá chất lượng và những vấn đề cần rút kinh nghiệm trong công tác quản lý, điều hành, nhất là công tác dự báo,
dự toán ngân sách nhà nước.”
Tình thái:Modulation obligation - Độ bắt buộc cao:
o “Cần” biểu thị một sự bắt buộc cao, không chỉ là một gợi
ý Đây là một yêu cầu từ người phát ngôn, khuyến nghị các đại biểu phải tập trung vào các khía cạnh được nêu
ra, với ngụ ý rằng hành động này là cần thiết để rút kinh nghiệm Theo em, “cần” thể hiện một mức độ bắt buộc đối với các đại biểu phải tập trung vào các vấn đề đã được chỉ định, mang sắc thái obligation (mức độ ràng buộc) trong modulation, chứ không phảiinclination Vì:
Obligation (ràng buộc) được dùng để diễn đạt sự bắt buộc, nghĩa vụ mà người nói áp đặt lên người nghe, thể hiện qua từ “cần” trong câu này Cách diễn đạt này chỉ ra rằng việc "tập trung vào những vấn đề lớn" là điều cần thiết, bắt buộc để đảm bảo hiệu quả công việc
o Inclination (khuynh hướng, ý chí cá nhân) thường ám chỉ
ý muốn hoặc mong muốn từ phía người nói về hành động của mình, hoặc bày tỏ khả năng, sự sẵn lòng của họ Ví
dụ, “Tôi muốn tập trung vào…” hoặc “Tôi sẵn sàng
làm…” mới là biểu hiện của inclination
“Đối với tình hình những tháng đầu năm và nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cho những tháng còn lại của năm 2022, đề nghị Quốc hội bám sát các yêu cầu, mục tiêu, giải pháp tại các Nghị quyết của Quốc hội, của Chính phủ về phát triển kinh tế - xã hội, phòng chống dịch COVID-19 năm 2022, về các khung kế hoạch 05 năm 2021-2025, về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội…”
Tình thái:Modulation Obligation - Độ bắt buộc cao:
o “Đề nghị” lần nữa được sử dụng để thể hiện một yêu cầu với độ bắt buộc cao Câu này thể hiện sự yêu cầu Quốc
Trang 7hội tiếp tục theo dõi và đảm bảo thực hiện các mục tiêu
mà không gây áp lực quá lớn lên người nghe
“Lưu ý những tác động và khó khăn mới phát sinh do diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, khu vực; bất ổn của thị trường tiền tệ, tài chính, chứng khoán, trái phiếu, bất động sản ở cả trong và ngoài nước…”
Tình thái:Modalization obligation - Độ bắt buộc trung bình:
- Cụm từ “lưu ý” biểu thị một yêu cầu với mức độ bắt buộc ở mức thấp, yêu cầu người nghe chú ý đến những tác động và khó khăn tiềm ẩn Tuy không trực tiếp bắt buộc, nhưng “lưu ý” vẫn hàm ý là các đại biểu hãy có một sự quan tâm cần thiết
“Đề nghị các vị đại biểu Quốc hội nêu cao tinh thần trách nhiệm,
không coi đây là ‘việc đã rồi’ để tập trung thảo luận, đánh giá thực chất tình hình dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách nhà nước…”
Tình thái:Modulation obligation - Độ bắt buộc cao đến cao tuyệt đối:
o Câu này biểu hiện mức độ bắt buộc đến cao đến cao nhất tuyệt đối, với từ “đề nghị” thể hiện tính yêu cầu các đại biểu phải có trách nhiệm, mức độ bắt buộc ở đây là cao,
vì nó không chỉ là một gợi ý mà là một yêu cầu rõ ràng và nghiêm túc
o Từ “không” trong “không coi đây là ‘việc đã rồi’” nhấn mạnh sự ra lệnh các đại biểu không được phép xem nhẹ hoặc bỏ qua trách nhiệm của mình Từ “không” ở đây tạo
ra một sự bắt buộc mạnh mẽ, yêu cầu các đại biểu tuyệt đối tập trung và nghiêm túc trong công việc của mình Câu này không để không gian cho tranh cãi, thể hiện rõ yêu cầu không thể bỏ qua của người phát ngôn
“…từ đó tập trung đóng góp ý kiến để siết chặt kỷ luật, kỷ cương, tăng cường trách nhiệm giải trình và xử lý vi phạm về tài chính, ngân sách nhà nước…”
Tình thái:Modulation obligation - Độ bắt buộc trung bình:
Trang 8o “Tập trung”: Đây là yêu cầu gián tiếp ở mức độ trung bình, khuyến khích các đại biểu đóng góp ý kiến tích cực nhưng không gây ra sự áp đặt
Phần 2: “Thứ hai, về công tác lập pháp”
“Quốc hội sẽ xem xét, thông qua 05 dự án luật, 03 dự thảo nghị quyết, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ; Luật Kinh doanh bảo hiểm (sửa đổi); Luật Điện ảnh (sửa đổi); Luật Thi đua, khen thưởng (sửa đổi); Luật Cảnh sát cơ động; Nghị quyết về thí điểm mô hình tổ chức hoạt động lao động, hướng
nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam; Nghị quyết về Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2023, điều chỉnh
Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022; Nghị quyết về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, phát triển tỉnh Khánh Hòa.”
- Tình thái: Modalization Probability, độ xác suất trung bình
o Từ “sẽ” trong “Quốc hội sẽ xem xét, thông qua” biểu hiện
sự chắc chắn và tính cam kết chưa cao của Quốc hội trong việc tiến hành xem xét và thông qua các dự án luật, nghị quyết Từ “sẽ” biểu hiện ý định rõ ràng rằng các hoạt động này dự kiến được thực hiện, nhưng nó chưa diễn tả một cam kết chắc chắn và tuyệt đối Điều này có thể là do các yếu tố phụ thuộc vào quá trình thảo luận và đánh giá của Quốc hội Cách diễn đạt này cho thấy rằng các dự án sẽ được xem xét nghiêm túc, nhưng vẫn có khả năng sẽ thay đổi
“Để đảm bảo nâng cao chất lượng của các dự án luật và dự thảo Nghị quyết,đề nghị các vị đại biểu Quốc hội nghiên cứu kỹ lưỡng các báo cáo, tờ trình của Chính phủ, các báo cáo thẩm tra của các
cơ quan Quốc hội, tiếp tục phát huy dân chủ, đóng góp nhiều ý kiến, tập trung vào những nội dung lớn, quan trọng và những vấn đề còn
có ý kiến khác nhau để xem xét, thông qua, đảm bảo sự thống nhất, đồng thuận cao.”
- Tình thái: Modulation obligation, độ bắt buộc cao
o Từ “đề nghị” biểu đạt một yêu cầu có tính chất ràng buộc cao Cách diễn đạt này nhằm yêu các đại biểu nghiên cứu
kỹ và đóng góp ý kiến nhằm nâng cao chất lượng của các
dự án luật Việc sử dụng từ “đề nghị” giúp duy trì tính lịch
Trang 9sự và tôn trọng vai trò của các đại biểu, đồng thời nhấn mạnh về sự nghiêm túc và trách nhiệm từ phía các đại biểu trong quá trình xem xét và thảo luận
“Quốc hội cũng sẽ cho ý kiến lần đầu 06 dự án luật, gồm: Luật Phòng, chống bạo lực gia đình (sửa đổi); Luật Khám bệnh, chữa bệnh (sửa đổi); Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở; Luật Thanh tra (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện; Luật Dầu khí (sửa đổi).”
- Tình thái: Modalization Probability, độ xác suất thấp
o Việc dùng “cũng sẽ” biểu hiện mức độ cam kết và xác suất thấp hơn so với “sẽ” trong kế hoạch của Quốc hội về việc cho ý kiến đối với các dự án luật Việc sử dụng
“cũng” làm giảm độ ưu tiên, cho thấy rằng việc cho ý kiến lần đầu về 06 dự án luật này không phải là phần trung tâm hoặc có thể được điều chỉnh linh hoạt nếu các hoạt động quan trọng hơn yêu cầu thời gian và sự tập trung của Quốc hội
“Đề nghị các vị đại biểu Quốc hội thảo luận tập trung vào những nguyên tắc, mục tiêu, quan điểm lớn, chính sách quan trọng của các
dự án luật; phân tích, đánh giá thấu đáo các tác động của chính sách
và các nội dung cụ thể của các điều, khoản trong từng dự án luật, làm cơ sở để tiếp tục hoàn chỉnh các dự án, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp sau.”
- Tình thái: Modulation obligation , độ bắt buộc trung bình
o Từ “đề nghị” thể hiện yêu cầu có tính chất ràng buộc khá cao, yêu cầu các đại biểu tập trung thảo luận các yếu tố quan trọng của các dự án luật Mặc dù “đề nghị” không phải là từ mệnh lệnh trực tiếp làm làm, là bắt buộc nhưng
nó mang hàm ý rằng các đại biểu cần thực hiện nhiệm vụ này với sự nghiêm túc cao, gần như là một yêu cầu chính thức trong bối cảnh nghị trường Việc sử dụng “đề nghị” trong ngữ cảnh này giúp duy trì sự tôn trọng, nhưng đồng thời thể hiện sự kỳ vọng rõ ràng từ người phát ngôn
2 Phân tích tình thái của một ý kiến trong đoạn chất vấn đại biểu Nguyễn Hồng Diên tại phiên họp thứ 36 với nội dung
Trang 10chấn vấn và trả lời chất vấn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Nội dung như sau:
Câu hỏi chất vấn: "Kính thưa chủ tọa phiên họp, thưa Quốc hội, xin
được gửi đến Bộ trưởng Bộ Công Thương một câu hỏi như sau:
Trong báo cáo số 4140 của Tổng thư ký Quốc hội có đánh giá, hiệu
quả của công tác quản lý thị trường phòng chống buôn lậu, hàng giả
vẫn chưa được như mong muốn Tình trạng hàng giả, hàng lậu,
không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn bày bán công khai ở nhiều nơi, thủ
đoạn ngày càng tinh vi, có hệ thống, và gần đây chủ yếu xuất hiện
nhiều trên không gian mạng Vậy, xin hỏi Bộ trưởng sẽ có giải pháp
về chế tài xử phạt như thế nào để đủ sức răn đe đối với các trường
hợp vi phạm về xuất xứ hàng hóa, và lộ trình thực hiện ra sao? Xin
trân trọng cảm ơn Bộ trưởng.
Trả lời chất vấn: “Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà
nước, kính thưa các đồng chí chủ trì phiên họp, kính thưa các vị đại
biểu Quốc hội, cử tri và nhân dân cả nước Câu hỏi của đại biểu chị
Chu Thị Hồng Thái, tỉnh Lạng Sơn, thì tôi xin được báo cáo là trong
kinh tế thị trường, việc phòng chống gian lận thương mại, buôn lậu,
hàng giả, hàng kém chất lượng, rồi trốn thuế là công việc vô cùng
quan trọng, đồng thời cũng là cái thách thức rất lớn đối với mọi quốc
gia, trong đó có Việt Nam, nhất là trong môi trường thương mại điện
tử bởi cái đặc thù của nó.
Thời gian vừa qua, để nâng cao cái hiệu quả công tác này, Bộ Công
Thương đã chủ trì, phối hợp với các cơ quan có liên quan, tham mưu
cho cấp có thẩm quyền ban hành rất nhiều cơ chế, chính sách để
khắc phục tình trạng này Điển hình là tham mưu ban hành luật bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng, đề án chống hàng giả, hàng kém chất
lượng, rồi sửa đổi bổ sung quy định xử phạt trong thương mại truyền
thống và thương mại điện tử.
Đồng thời, triển khai cơ chế tiếp nhận và xử lý thông tin qua cổng
thông tin quản lý thương mại điện tử và bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng, đây là Cổng điện tử quốc gia tại Cục Thương mại điện tử và
Kinh tế số - Bộ Công Thương và phối hợp tốt các lực lượng trong
phòng chống gian lận thương mại, bao gồm các lực lượng công an,