Luận văn thạc sĩ Giáo dục học: Rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình giáo dục phổ thông 2018

DANH MỤC CÁC BẢNG Số hiệu Bảng 1.1 Kết quả khảo sát đánh giá kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018 17

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

NGUYỄN THỊ CÔNG TƯỚC

RÈN KỸ NĂNG LIÊN HỆ, SO SÁNH, KẾT NỐI CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY HỌC

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC THEO

CHƯƠNG TRÌNHGIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HẢI PHÒNG – 2023

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO UBND THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG

NGUYỄN THỊ CÔNG TƯỚC

RÈN KỸ NĂNG LIÊN HỆ, SO SÁNH, KẾT NỐI CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY HỌC

ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC THEO

CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC

MÃ SỐ : 8.14.01.01

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Minh Đức

HẢI PHÒNG – 2023

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn “Rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018 ” là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi

Các số liệu trong luận văn là kết quả của quá trình điều tra, khảo sát thực

tế mà tác giả thực hiện tại các tại các trường Tiểu học Đặng Cương, Tiểu học Quốc Tuấn, huyện An Dương của thành phố Hải Phòng Thông tin, số liệu tôi sử dụng trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc trích dẫn cụ thể, rõ ràng Các kết quả nghiên cứu của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình khoa học nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Công Tước

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS -

TS Bùi Minh Đức đã tận tâm hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu cùng toàn thể Thầy, Cô giáo khoa Giáo dục Tiểu học và Mầm non, Trường Đại học Hải Phòng đã truyền đạt, trang bị cho tôi những kiến thức và kinh nghiệm quý giá trong suốt hai năm học vừa qua

Tôi xin chân thành cảm ơn các đồng nghiệp, các đồng chí lãnh đạo tại các trường Tiểu học Đặng Cương, Tiểu học Quốc Tuấn, huyện An Dương của thành phố Hải Phòng đã cho phép tác giả được hỗ trợ trong quá trình thực hiện luận văn

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, tôi muốn gửi lời tri ân sâu sắc đến gia đình và bạn bè - những người đã luôn đứng về phía tôi, cổ

vũ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian hoàn thành luận văn này Tôi không thể làm được điều này một mình, cảm ơn các bạn rất nhiều

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Công Tước

MỤC LỤC

Trang

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC ii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC CÁC HÌNH vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC RÈN KỸ NĂNG LIÊN HỆ, SO SÁNH, KẾT NỐI CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂUVĂN BẢN VĂN HỌC 9

1.1.Đọc hiểu và năng lực đọc hiểu 9

1.1.1.Đọc hiểu 9

1.1.2 Năng lực đọc hiểu 10

1.2 Đọc hiểu văn bản văn học 10

1.2.1.Khái niệm và đặc trưng của văn bản văn học 10

1.2.2.Đọc hiểu văn bản văn học 12

1.3 Rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học 13

1.3.1 Liên hệ, so sánh, kết nối 13

1.3.2 Liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học 13

1.3.3 Kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học 15

1.4 Thực trạng về kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt 16

1.4.1.Tổ chức khảo sát thực trạng 16

1.5 Thực trạng dạy đọc hiểu văn bản văn học cho học sinh lớp 5 theo chương trình quy định và cách thức rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối 22

1.5.1.Tổ chức khảo sát thực trạng 22

Tiểu kết chương 1 29 CHƯƠNG 2 BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LIÊN HỆ, SO SÁNH,KẾT

NỐI CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY ĐỌC HIỂUVĂN BẢN VĂN HỌC30

2.1.Nguyên tắc đề xuất biện pháp 30

2.1.1.Đảm bảo các yêu cầu của CTGDPT 2018 về kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối 30

2.1.2 Đảm bảo tính vừa sức với HS lớp 5 31

2.1.3.Đảm bảo tính đặc thù của tiếp nhận văn học 32

2.2 Một số biện pháp rèn luyện 34

2.2.1 Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh trong giờ Tập đọc lớp 5 34

2.2.2.Tổ chức rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh trước, trong và sau giờ Tập đọc lớp 5……….44

2.2.3 Tổ chức kiểm tra, đánh giá kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học 47

Tiểu kết chương 2 54

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 55

3.1.Khái quát về thực nghiệm 55

3.1.1.Mục đích thực nghiệm 55

3.1.2.Nội dung và cách thức thực nghiệm 55

3.1.3 Đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm 56

3.1.4 Tiêu chí đánh giá thực nghiệm 57

3.2.Kế hoạch bài dạy thực nghiệm 58

3.3.Kết quả thực nghiệm 68

3.3.1 Kết quả thực nghiệm 68

3.3.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm 72

Tiểu kết chương 3 77

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 79

TÀI LIỆU THAM KHẢO 82 PHỤ LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG

Số hiệu

Bảng 1.1 Kết quả khảo sát đánh giá kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học

theo chương trình GDPT 2018

17

Bảng 1.2

Khảo sát thực trạng rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối

cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học

theo chương trình GDPT 2018

18

Bảng 1.3

Vai trò của việc rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối

trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong

môn Tiếng Việt

23

Bảng 1.4

Các cách rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong

đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn

Tiếng Việt

24

Bảng 1.5 Biện pháp rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu

văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt 25

Bảng 3.1 Kết quả đánh giá năng lực viết của HS lớp 5 qua phiếu bài

Bảng 3.2

Thăm dò ý kiến học sinh về mức độ hứng thú đối với việc

rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5

trong dạy đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình

GDPT 2018

75

75

MỞ ĐẦU

1.Lý do chọn đề tài

1.1 Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và Chương trình Giáo

dục phổ thông các môn học đã chính thức ban hành vào ngày 26/12/1018 Chương trình này được xây dựng theo tiếp cận năng lực, đặt ra những yêu cầu mới đối với GV nói chung và dạy môn Tiếng Việt ở tiểu học nói riêng về mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá

1.2 Đọc hiểu văn bản văn học là một phần không thể thiếu trong môn tiếng Việt.Tuy nhiên, việc rèn luyện kĩ năng đọc hiểu văn bản chưa có những phương pháp giảng dạy thích hợp.Từ khi vào trường tiểu học, học sinh đã được yêu cầu học cách đọc và viết Song, ở giai đoạn này, khả năng đọc của học sinh chỉ dừng lại ở mức nhận diện chữ viết và giải mã âm thanh Đây là giai đoạn rất quan trọng để xây dựng thành công cho những bước tiếp theo trong quá trình học tập - từ việc hiểu được ý nghĩa của văn bản cho đến kĩ thuật diễn cảm khi đọc

1.3 Trong các yêu cầu của CTGDPT 2018 đối với đọc hiểu, yêu cầu liên hệ, so sánh, kết nối đòi hỏi GV phải rèn luyện cho HS biết cách đọc và vận dụng kết quả đọc vào thực tiễn cuộc sống Yêu cầu này còn khá mới mẻ với GV và còn chưa được chú trọng ở các trường tiểu học tại nhiều địa phương, trong đó có Hải Phòng

Vì thế, đổi mới cách giảng dạy đọc hiểu văn bản văn học trở thành một yêu cầu thiết yếu Điều này sẽ giúp các em rèn luyện kĩ năng liên hệ, so sánh

và kết nối ý tưởng trong các tác phẩm văn học Xuất phát từ lý do trên, tác giả

luận văn đã chọn đề tài nghiên cứu: “Rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018 ”

2.Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1.Các nghiên cứu về dạy học đọc hiểu văn bản văn học ở lớp 5

Từ thời gian trở về trước, đã có nhiều công trình khoa học và bài nghiên cứu về vấn đề đọc hiểu được thực hiện trên toàn thế giới Mỗi công trình và bài nghiên cứu đã tiếp cận vấn đề từ các góc độ khác nhau để giải quyết vấn

đề dạy học và làm chủ kỹ năng đọc hiểu Tuy nhiên, tất cả các công trình này nhấn mạnh vai trò của hoạt động ( HĐ) đọc trong việc phát triển kỹ năng này

và từ đó, giới thiệu ra những giải pháp để dạy học tốt hơn

Một trong số các tác phẩm tiêu biểu là cuốn Đọc sách như một Nghệ thuật của Mortimer J Adler Trong cuốn sách này, ông đã trình bày rõ ràng các thao tác, kiến thức và kinh nghiệm liên quan đến việc tổng quát hoá việc làm chủ kỹ thuật xử lý thông tin qua việc đọc Một trong số điểm quan trọng của "Nghệ thuật Đọc sách" do Mortimer Adler giới thiệu chính là các cấp bậc khác nhau khi xử lý thông tin: Cơ bản, Kiểm soát, Phân tích và Đồng chủ đề Với mỗi cấp bậc khác nhau, ông đã đưa ra các thao tác cần thiết để giải quyết các vấn đề phổ biến mà người đọc thường gặp phải

Bên cạnh đó, Jonh Langan đã viết bài nghiên cứu Reading and Study Skills (Kỹ năng Đọc hiểu) và trình bày 10 kỹ năng hỗ trợ quá trình đọc hiểu

- KN tư duy phản biện

Dưới đây là những ý kiến tiên tiến, có nhiều ảnh hưởng tích cực đối với tôi - tác giả đề tài, để tôi có thể tổ chức các kiến thức và kỹ năng đọc hiểu mà học sinh lớp 5 cần phát triển để khám phá và phát huy khả năng của họ

Từ thập kỷ 90 của thế kỷ XX, việc nghiên cứu về phương pháp dạy đọc hiểu trong nước đã trở thành một vấn đề quan trọng và độc lập Có nhiều tác giả đã dành nhiều năm nghiên cứu trong lĩnh vực giáo dục tiểu học, và không thể không nhắc đến những công trình của Lê Phương Nga, Nguyễn Trí và Nguyễn Thị Hạnh

Tác giả Lê Phương Nga [11] đã viết đọc hiểu là một hoạt động có tính chất quá trình rất rõ vì nó gồm nhiều hành động được trải ra theo tuyến tính thời gian:

+ KN đánh giá tính đúng đắn của nội dung văn bản

+ KN đánh giá tính đầy đủ của văn bản

+ KN đánh giá nguyên nhân, hiệu quả của văn bản

+ KN đánh giá tính cập nhật của nội dung văn bản

+ KN đánh giá tính hấp dẫn và thuyết phục của nội dung văn bản

+ KN liên hệ của cá nhân sau khi tiếp nhận văn bản

Nguyễn Thị Hạnh (1998) đã xây dựng một hệ thống bài đọc hiểu và

tổ chức hoạt động dạy đọc hiểu cho học sinh lớp 5 trong sách "Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 4 và lớp 5" Tuy nhiên, tác giả chưa đi sâu vào phương pháp và cách tổ chức các hoạt động học tập trong quá trình dạy [6]

Cuốn sách "Phương pháp dạy Tiếng Việt tiểu học" của Dự án Phát triển Giáo viên Tiểu học đã bàn luận về những vấn đề chung của phương pháp dạy Tiếng Việt ở TH Nó bao gồm cách dạy đọc hiểu cụ thể và nghiên cứu về

hành vi và kỹ năng đọc hiểu Tuy nhiên, sách chỉ trình bày một cách sơ lược

mà chưa đề cập đến hoạt động đọc và hiểu văn bản văn học cho HS ở từng giaiđoạn khác nhau

2.2.Các nghiên cứu về rèn luyện kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong dạy đọc hiểu ở trường tiểu học theo CTGDPT 2018

Đọc hiểu là một khái niệm xuất hiện vào khoảng những thập niên 40 của thế kỉ XX và được nhiều nhà khoa học quan tâm, như: Descartes (1596-1650), A Puskin (1799-1837), Bakhtin (1895-1975), Karlin, Mirian (2004) Các tác phẩm nghiên cứu trên đã khẳngđịnh rằng việc đọc là hoạt động quan trọng của con người; Được sử dụng để tiếp thu tri thức, để phát triển con người trong tinh thần và thể chất Dù có các phương pháp tiếp cận khác nhau, các nghiên cứu này đã khẳng thực phẩm vai trò của việc đọc chung và việc đọc hiểunói riêng xã hội Các tác giả nghiên cứu đã đề xuất và áp dụng các phương pháp và hình thức dạy học đọc hiểu trong trường học Điều đó đem lại những kinh nghiệm và bài học cho chúng ta, để chọn lọc những kết quả nghiên cứu đó và áp dụng một cách sáng tạo, linh hoạt và phù hợp với giáo dục phổ thông hiện nay, đặc biệt là việc dạy đọc hiểu ở trường tiểu học

Trịnh Thị Lan (2017), với nghiên cứu “Văn bản và dạy học đọc hiểu văn bản

ở trường trung học” [14], đã chỉ ra những tồn tại, hạn chế của việc DH đọc cho trẻ tại các trường Tiểu học hiện nay như sau: GV tập trung nhiều đến luyện đọc thành tiếng cho HS; Hoạt động cho HS tìm hiểu nội dung văn bản còn khá đơn điệu và đơn giản Tác giả cho rằng: “Theo cách dạy đọc này, HS mới chỉ được tương tác với văn bản ở dạng đọc chữ chứ chưa thực sự tương tác với văn bản với vai trò người đọc thật sự đang dấn thân vào VB để chiếm lĩnh văn bản” [14, tr.28] Tác giả cũng đưa ra khái niệm: “Kiến thức nền”,

“Các loại kiến thức nền trong hoạt động đọc” Qua bài báo, các tác giả chuyển tải tới người đọc ba mô hình đọc mà theo tác giả “Ba mô hình đọc: đọc quy nạp, đọc diễn dịch và đọc tương tác đều hướng đến việc chiếm lĩnh được nội dung văn bản đọc nhưng lại có xuất phát điểm khác nhau trong tiến trình đọc

và thể hiện những quan điểm khác nhau trong vận dụng kiến thức nền khi

đọc” [14, tr.31] Tác giả cũng đưa ra kết luận: “Việc nghiên cứu tìm hiểu về các mô hình đọc trên thế giới giúp các nhà giáo dục xác lập các chiến lược dạy đọc cho HS Tùy vào yêu cầu và đặc điểm lứa tuổi mà xây dựng các hoạt động giảng dạy cho phù hợp Trong trường tiểu học Việt Nam hiện nay, việc dạy đọc cho HS tiểu học có nhiều điểm tương đồng được thể hiện trong mô hình đọc quy nạp Bởi vì GV tập trung hướng dẫn HS nhận diện từ, giải nghĩa

từ, cụm từ (lớp 1), xây dựng hệ thống câu hỏi hướng dẫn HS tìm hiểu bài và rút ra ý chính của bài Tiến trình dạy đọc này được lặp lại trong suốt bậc Tiểu học có những lợi ích nhất định song cũng bộc lộ nhiều hạn chế Một trong những hạn chế đó là HS không có nhiều cơ hội tương tác với VB đọc trong quá trình đọc và như thế HS chưa có cơ hội thực hiện đầy đủ vai trò của người đọc thật sự Hoạt động đọc cần có sự tương tác đa chiều (giữa các yếu

tố như kiến thức sẵn có, tâm sinh lí, bối cảnh văn hóa, khả năng kiểm soát, hứng thú đọc,…) nên trong dạy đọc ở tiểu học, GV cần xây dựng các biện pháp dạy đọc tương tác nhằm tạo nhiều cơ hội để HS được tiếp xúc và tương tác với văn bản để qua đó phát triển năng lực đọc, tạo cơ sở nền tảng để học đọc ở bậc học cao hơn” [14, tr.31]

Tác phẩm “Phương pháp dạy Tiếng Việt ở Tiểu học” của Lê Phương Nga(2013) rèn luyện kiến thức và kỹ năng cho việc dạy đọc hiểu Tác phẩm

đã trình bày và thống kê nội dung, chương trình đọc hiểu văn bản văn học ở từng lớp học Tác giả cũng đã đưa ra cách thức tổ chức tiết rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học [12]

Trong nghiên cứu về “Dạy đọc hiểu văn bản truyện cho HS lớp 5 theo quan điểm giao tiếp”, tác giả Đàm Thị Hòa đã tập trung nghiên cứu vấn đề về

dạy học văn bản truyện cho HS lớp 5 theo quan điểm giao tiếp, tác giả cũng

đã đưa ra các biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu, các biện pháp đó có tác động tích cực đến kỹ năng đọc hiểu của HS [8]

Nguyễn Văn Bản, Nguyễn Thị Hồng Vân trong bài báo “Dạy đọc hiểu văn bản văn học cho HS lớp 5 theo hướng khai thác các kỹ năng để cảm thụ văn bản”, Tạp chí Khoa học số 33 (08-2018), đã đưa ra kết luận: “Mục tiêu

của dạy đọc ở tiểu học không chỉ nhằm hướng HS đạt yêu cầu “đọc thông” tức là đọc đúng, đọc lưu loát trôi chảy một văn bản mà còn hướng HS đến việc hiểu sâu sắc và cảm thụ đầy đủ về văn bản đọc Để HS cảm thụ tốt văn bản thì GV cần chú trọng rèn cho HS mức độ các kỹ năng đọc thầm - hiểu, đọc tóm tắt - hiểu, đọc - hiểu, đọc - cảm thụ văn học Đặt giả thiết mỗi chúng

ta đều khai thác tốt được các kỹ năng trên thì HS sẽ biết vận dụng những điều

đã đọc vào các tình huống mới, phát hiện và tự lực giải quyết các vấn đề trong thực tiễn đời sống Đồng thời, khi kỹ năng đọc đạt đến kỹ xảo, HS có thói quen tự giác học tập ở mọi nơi, mọi lúc và học tập suốt đời” [4]

Những nghiên cứu của các tác giả nói trên có vai trò quan trọng, góp phần to lớn vào lịch sử nghiên cứu về đọc hiểu của nước ta Qua các nghiên cứu trên chúng ta đã có cái nhìn sâu sắc, toàn diện về vấn đề dạy đọc hiểu Tuy nhiên vấn đề rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình giáo dục phổ thông

2018 vẫn chưa có nhiều người đề cập đến

3.Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu của đề tài là đề xuất các biện pháp rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh trong dạy đọc hiểu văn bản văn học, môn Tiếng Việt lớp 5, qua đó phát triển năng lực đọc hiểu văn bản cho

HS, góp phần nâng cao chất lượng dạy học tiếng Việt theo yêu cầu của CTGDPT2018

3.2.Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Xác định cơ sở lí luận của đề tài

- Khảo sát, đánh giá thực trạng rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học

- Xây dựng biện pháp rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của các

biện pháp đã xây dựng và đề xuất

4.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1.Đối tượng nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đối tượng là các biện pháp rèn luyện kỹ năng liên

hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học

4.2.Phạm vi nghiên cứu

- Dạy đọc hiểu các văn bản văn học trong môn Tiếng Việt lớp 5 trong

CT 2006 theo hướng CTGDPT 2018 là đề tài nghiên cứu

- Địa bàn khảo sát: 02 trường Tiểu học thuộc địa bàn huyện An Dương,

thành phố Hải Phòng Bao gồm 15 giáo viên, 450 học sinh

- Địa điểm thực hiện thực nghiệm: 02 trường Tiểu học Đặng Cương, Trường Tiểu học Quốc Tuấn thuộc địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng Bao gồm 6 giáo viên, 163 học sinh

5.Phương pháp nghiên cứu

5.1.Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp tổng hợp tài liệu và phân tích tài liệu : Một cách khác

để tổng hợp tài liệu và phân tích tài liệu là tiến hành thu thập thông tin, tìm hiểu và tham khảo các tài liệu, sách báo và các công trình liên quan đến lý luận trong chương 1 và cũng như rèn luyện các kỹ năng liên hệ, so sánh và kết nối cho học sinh lớp 5 trong việc đọc hiểu văn bản văn học trong chương 2 của luận văn Đồng thời phân tích các tài liệu thu thập được để nắm rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học, nắm được nội dung rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học, chương trình dạy học kỹ rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018

Sau khi thu thập thông tin từ các tài liệu liên quan đến đề tài, tác giả đã phân tích và tổng hợp lại để xác định những vấn đề lý luận quan trọng để xác định yêu cầu, mục tiêu, nội dung, phương pháp, và các hình thức rèn luyện kỹ

năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong việc đọc hiểu văn bản văn học Bằng cách này, tác giả có thể đánh giá thực tế về việc rèn luyện kỹ năng này cho học sinh lớp 5

5.2.Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra, khảo sát: nhằm khảo sát ý kiến của GV và HS thuộc một số trường tiểu học huyện An Dương về thực trạng pháp rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn theo chương trình GDPT 2018 được sử dụng trong đề tài

Phương pháp thực nghiệm là một phương pháp được sử dụng trong quá trình giảng dạy, nhằm kiểm tra, đánh giá và xem xét tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong việc đọc hiểu văn bản văn theo chương trình GDPT 2018 mà tác giả đã xây dựng và đề xuất

Phương pháp thống kê và xử lý số liệu: Trong việc xử lí kết quả các phiếu trưng cầu sau khi phân tích sẽ thống kê lại theo kết quả định lượng nghiên cứu Đề tài sử dụng phuơng pháp đánh giá là định luợng theo tỷ lệ %

6.Kết cấu của luận văn

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC RÈN KỸ NĂNG LIÊN HỆ, SO SÁNH, KẾT NỐI CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY HỌC ĐỌC

HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC

1.1.Đọc hiểu và năng lực đọc hiểu

1.1.1.Đọc hiểu

Đọc hiểu là khả năng nhận biết, thấu hiểu, giải thích, sáng tạo, trao đổi

và sử dụng các tài liệu viết hoặc in kết hợp với bối cảnh khác nhau Kĩ năng này đòi hỏi sự học hỏi liên tục để phát triển kiến thức và tiềm năng của một

cá nhân Đọc hiểu cũng cho phép người đọc tham gia vào xã hội một cách đầy đủ

Đọc hiểu là một hoạt động quan trọng của con người để tiếp thu tri thức văn hóa Từ khi có chữ viết, loài người đã có thể ghi lại lịch sử và văn minh của mình Các tác phẩm văn học cổ có giá trị vì mang dấu ấn của thời đại, chứa đựng tri thức văn hóa quý báu Ngày nay, mặc dù có nhiều cách khác để tiếp thu thông tin, nhưng đọc vẫn là phương pháp chính để chúng ta hiểu biết về thế giới

Từ việc đọc và hiểu văn bản, đọc hiểu là quá trình giải mã thông tin trong văn bản và đánh giá nội dung và hình thức của nó Sau đó, ta

có thể áp dụng thông tin đó để giải quyết các vấn đề cụ thể trong học tập và cuộc sống

Theo quan điểm của cá nhân tôi tôi nhận thức đọc hiểu là một thuật ngữ có hai phạm trù khác nhau là “đọc” và “hiểu” nhưng lại có quan hệ mật thiết, gắn bó liên kết với nhau trong quá trình lĩnh hội, tiếp nhận VBTP văn học “Đọc” là một hoạt động; “Hiểu” là mục đích Đọc để làm gì? Đọc là một phương pháp quan trọng để nâng cao tri thức, tăng cường vốn sống, văn hoá và phát triển bản thân Ngoài ra, việc đọc cũng giúp hiểu về các kỹ năng

và phương pháp làm việc hiệu quả, nhằm đạt được thành công trong công

việc hàng ngày

.1.1.2 Năng lực đọc hiểu

Năng lực được định nghĩa khá đa dạng bởi các nhà giáo dục

Theo CTGDPT 2018, năng lực là sự kết hợp giữa tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện của người học Nó được hiểu là kết quả của việc tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như niềm tin,

ý chí

Theo PISA (Chương trình Đánh giá Năng lực Học sinh Quốc tế), năng lực đọc hiểu là khả năng hiểu, sử dụng, phản ánh và liên kết vào các văn bản viết nhằm đạt mục tiêu cá nhân, phát triển kiến thức và tiềm năng

cá nhân, cũng như tham gia vào xã hội

Năng lực đọc hiểu không chỉ là khả năng giải mã văn bản, mà còn là việc tạo ra ý nghĩa phù hợp với ngữ cảnh thông qua sử dụng kiến thức trước

đó và các tình huống gợi ý từ xã hội và văn hóa Khi đọc người đọc thường

sử dụng nhiều quy trình, kỹ năng và chiến lược để thúc đẩy, giám sát và duy trì sự hiểu biết Song, quy trình và chiến lược này có thể được điều chỉnh để phù hợp với các ngữ cảnh khác nhau

Năng lực đọc hiểu là sự huy động kiến thức, kĩ năng và các yếu tố tâm

lí khác (động cơ, hứng thú, ý chí,…) vào hoạt động đọc hiểu, giúp người đọc giãi mã được văn bản, khám phá nội dung và đặc sắc nghệ thuật của văn bản

và có thể vận dụng những thông tin từ văn bản vào giải quyết các nhiệm vụ đọc hiểu mới một cách thành công trong những bối cảnh cụ thể của thực tiễn

1.2 Đọc hiểu văn bản văn học

1.2.1.Khái niệm và đặc trưng của văn bản văn học

1.2.1.1.Khái niệm văn bản văn học

Văn bản văn học là văn bản nghệ thuật ngôn từ, ở đó, thông qua việc xây dựng những hình tượng nghệ thuật bằng chất liệu ngôn ngữ, tác

giả thể hiện quan niệm, suy nghĩ, tình cảm của mình về những vấn đề đặt

ra của đời sống

Theo lí thuyết tiếp nhận văn học, văn bản văn học qua sự tiếp nhận của người đọc sẽ trở thành tác phẩm văn học (trong tâm hồn của người đọc) Văn bản văn học (văn học viết) chỉ có một, nhưng tác phẩm văn học thì có nhiều, văn bản văn học là cái bất biến, tác phẩm văn học là điều khả biến

Mặt khác, văn bản văn học là một hệ thống cấu tạo nhiều tầng lớp ý nghĩa Con đường tiếp nhận bao giờ cũng là một quá trình đi từ ký kiệu ngôn ngữ đến nội dung tư tưởng Để hiểu được vấn đề mà văn bản đề cập tới thì công việc trước tiên của người học là đọc Có thể nói không có hoạt động đọc thì sẽ không có những công việc tiếp theo Do vậy, đọc – hiểu xét về mặt chức năng vừa là một phương tiện để nghiên cứu, vừa là đòi hỏi bắt buộc để tìm hiểu văn bản văn học Thông qua hoạt động đọc - hiểu, HS còn đóng một vai trò tích cực trong việc khám phá ý nghĩa của văn học, làm cho người nghe như nhìn thấy phần chìm lắng đọng đằng sau câu chữ ở trong văn bản Như vậy, đọc - hiểu đã trở thành một phương tiện phát triển tính sáng tạo và năng lực văn học của HS Hơn thế nữa, đọc- hiểu còn là phương tiện giáo dục đạo đức và thẩm mỹ cho các em HS trong quá trình đọc – hiểu

sẽ nhận thức được đầy đủ hơn, cảm thụ giàu cảm xúc hơn về nội dung của tác phẩm, các chức năng nghệ thuật, thủ pháp nghệ thuật tạo nên ý nghĩa của tác phẩm, qua đó bồi dưỡng lòng yêu văn học, tình yêu ngôn ngữ và yêu tiếng nói dân tộc

1.2.1.2.Đặc trưng của văn bản văn học:

- Đặc trưng về ngôn từ:

Ngôn từ văn học có tính nghệ thuật và thẩm mỹ: các yếu tố từ ngữ, âm thanh, kiểu câu… được sắp xếp, tổ chức có chủ định nhằm tạo nên vẻ đẹp và sức hấp dẫn

Ngôn từ văn học dùng để sáng tạo hình tượng, ngôn từ văn học dựng lên một bức tranh sinh động nhưng là trong trí tưởng tượng của con người

(trong đó các nhân vật đều là những nhân vật hư cấu, người kể chuyện, nhân vật trữ tình không đồng nhất với tác giả) tuy ít nhiều có trong những nguyên mẫu ngoài đời nhưng đều là nhưng nhân vật do nhà văn hư cấu nên

Ngôn từ văn học có tính biểu tượng và đa nghĩa, biểu tượng trong văn học là những hình ảnh cụ thể nhưng mang ý nghĩa quy ước của nhà văn hay người đọc Cũng do tính biểu tượng mà ngôn từ văn học mang tính đa nghĩa, biểu hiện những ý ngoài lời

- Đặc trưng về hình tượng:

Hình tượng văn học là thế giới đời sống do ngôn từ gợi nên trong tưởng tượng, trong tâm trí người đọc Từng câu, chữ của văn bản với các chi tiết cụ thể về hành vi, cử chỉ, hành động, ngoại cảnh của con người dần gợi lên cuộc sống riêng của nhân vật, sống động như cuộc sống thật ngoài đời

Hình tượng văn học là một phương tiện giao tiếp đặc biệt: thông qua các chi tiết, nhân vật…, nhà văn truyền cho người đọc cách nhìn, cách cảm

về cuộc đời, quan niệm về cuộc sống, tức là mong muốn truyền cho người đọc diều mình muốn gửi gắm Quá trình đọc – hiểu văn bản văn học chính là quá trình thực hiện sự giao tiếp đặc biệt giữa nhà văn và bạn đọc

1.2.2.Đọc hiểu văn bản văn học

Trong đọc hiểu, đọc hiểu văn bản văn học có một vai trò quan trọng

và đặc biệt Vì văn bản văn học là sản phẩm sáng tạo độc đáo của con người,

có sức sống lâu bền và không thể thay thế được Khi đọc văn bản văn học, con người tiếp nhận các giá trị tư tưởng và nghệ thuật; đối thoại với tác giả

và bày tỏ thái độ, tình cảm của mình Do đó, trong đọc hiểu văn bản văn học, hiểu không chỉ là nhận ra ý nghĩa của kí hiệu mà còn là phán đoán ra ý muốn biểu đạt Hiểu còn bao hàm nội dung sâu rộng hơn như hiểu biết, đồng cảm,

và hiểu về cuộc sống

Đọc hiểu văn bản văn học là quá trình biến văn bản văn học thành tác phẩm văn học trong mỗi độc giả Đó là quá trình tiếp cận văn bản và tiếp nhận các giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản, bắt đầu từ đọc hiểu tầng

ngôn từ, đến đọc hiểu tầng hình tượng, tầng ý nghĩa và vận dụng vào thực tiễn đời sống

1.3 Rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học

1.3.1 Liên hệ, so sánh, kết nối

1.3.1.1 Liên hệ hay nói cách khác là liên tưởng là một kĩ thuật đọc quan

trọng Keene và Zimmerman (1997) đã khẳng định: “ Người đọc sẽ hiểu văn bản hơn khi học thực hiện các loại liên hệ: liên hệ bản thân(text-to-self) và liên hệ văn bản khác (text-to-text), liên hệ với thế giới (text-to- world)

Liên hệ với bản thân là liên hệ cái người đọc đang đọc với những kinh nghiệm và cuộc sống của chính họ Cụ thể khi học sinh tập đọc bài Dế mèn bênh vực kể yếu thì phải hiểu được các từ khó trong bài như cỏ xước, nhà trò, bự, lương ăn, ăn hiếp, mai phục…đồng thời hiểu được nội dung câu chuyện là ca ngợi tấm lòng hào hiệp, thương yêu người khác, sẵn sàng bênh vực kẻ yếu của Dế Mèn và có sự liên tưởng đến hình ảnh những nhân vật khác trong các câu chuyện cổ tích hoặc các bộ phim hoặc ngoài cuộc sống

về sự nghĩa hiệp, sẵn sàng bênh vực kẻ yếu, xoá bỏ những bất công

Liên hệ văn bản này đến văn bản khác: những chi tiết, nhân vật, sự kiện, đề tài, chủ đề, của văn bản có thể khiến người đọc liên hệ đến những văn bản khác

Liên hệ là một hoạt động gắn kết giữa chủ thể với các đối tượng có liên quan Liên hệ gần với liên tưởng, đều dựa trên cơ chế tương liên, tương đồng, tương cận, nhưng liên hệ có nội hàm nghiêng về mối quan hệ trong thực tiễn giữa các chủ thể, còn liên tưởng nghiêng về liên kết về tâm hồn, dựa trên hoạt động của trí tưởng tượng

1.3.1.2 So sánh là tìm ra điểm giống nhau hay khác nhau, điểm tương đồng

hay khác biệt giữa hai hay nhiều đối tượng So sánh giúp cho chủ thể nhận thức xác định sự đồng nhất hay không đồng nhất khi xem xét các sự vật hiện tượng

So sánh được sử dụng thường xuyên trong mọi hoạt động thuộc tất cả những lĩnh vực khác nhau của đời sống thường ngày

1.3.1.3 Kết nối là hành động giao tiếp và tương tác với những người, vật,

hiện tượng xung quanh của con người Kết nối gần với liên hệ nhưng có điểm khác với liên hệ Nếu liên hệ nghiêng về sự vận dụng vào thực tiễn những kiến thức, kĩ năng đã thu được thì kết nối nghiêng về sự tìm kiếm, huy động thông tin vào việc lí giải, giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ là kỹ năng dùng để giao tiếp và tương tác một cách hiệu quả với những người xung quanh Những người có kỹ năng kết nối tốt có khả năng dự đoán hành

vi, đồng cảm với người khác và xã giao dễ dàng Kỹ năng con người cũng được biết đến như kỹ năng mềm, kỹ năng tạo lập mối quan hệ, kỹ năng xã hội, trí tuệ cảm xúc hay trí tuệ thấu hiểu và ứng xử

1.3.2 Liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học

Trong chương trình năm học 2018, kỹ năng liên hệ, so sánh và kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học là những kĩ năng rất quan trọng cần phải giúp các học sinh đạt được Yêu cầu của chương trình này là các học sinh có khả năng liên kết, so sánh và dựa vào bối cảnh lịch sử, văn hoá và xã hội để đọc hiểu các loại văn bản đa dạng

Trong đọc hiểu văn bản văn học, liên hệ là một hoạt động vận dụng những tri thức, kinh nghiệm, kĩ năng đọc hiểu vào giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn Liên hệ là tìm kiếm các sự kết nối giữa nhà văn, văn bản với độc giả trong đời sống Liên hệ cũng là một hoạt động hồi ứng trải nghiệm để hiểu hơn về văn bản và về chính mình sau khi đọc hiểu văn bản Kỹ năng liên hệ giúp bạn nhận ra và hiểu rõ mối liên hệ giữa những yếu tố khác nhau trong văn bản Bằng cách liên hệ, bạn có thể nhìn thấy các mối liên hệ về nghĩa, hình ảnh, sự phát triển nhân vật và các yếu tố khác Điều này giúp bạn hiểu rõ hơn về ý nghĩa toàn diện của văn bản

Kỹ năng so sánh giúp bạn so sánh và đối chiếu các yếu tố trong văn bản để tìm ra sự khác biệt và tương đồng Bằng cách so sánh, bạn có thể

nhận ra các sự tương phản, sự tương đồng, sự so sánh và sự phát triển trong văn bản Điều này giúp bạn phân tích và hiểu sâu hơn về các yếu tố văn học

và ý nghĩa của chúng.So sánh là tìm ra những điểm giống nhau hoặc khác nhau, điểm tương đồng hay điểm khác biệt giữa hai hay nhiều đối tượng trong văn bản và giữa văn bản văn học này với văn bản văn học khác Có thể

so sánh giữa các chi tiết, nhân vật, bối cảnh, từ ngữ, hình ảnh,… trong cùng một văn bản truyện, thơ, kịch,… nhưng cũng có thể so sánh giữa một tác phẩm với các tác phẩm khác cùng hoặc khác biệt về đề tài, cảm hứng, bút pháp,…

Kết nối là một chiến thuật đọc hiểu văn bản văn học, trong đó, người đọc tìm kiếm các thông tin trong và ngoài văn bản vào việc lí giải đề tài, chủ

đề, cảm hứng hoặc hành động của nhân vật Kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học cũng là quá trình huy động thông tin vào việc lí giải, giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ đọc trong thực tiễn, gắn với các vấn đề của đời sống Những người có kỹ năng kết nối tốt có khả năng dự đoán hành vi, đồng cảm với người khác và xã giao dễ dàng Kỹ năng con người cũng được biết đến như kỹ năng mềm, kỹ năng tạo lập mối quan hệ, kỹ năng xã hội, trí tuệ cảm xúc hay trí tuệ thấu hiểu và ứng xử Kỹ năng kết nối giúp bạn tìm ra sự tương quan và mối quan hệ giữa văn bản và thế giới thực Bằng cách kết nối, bạn có thể liên kết các yếu tố trong văn bản với lịch sử, văn hóa, xã hội và các vấn đề hiện tại Điều này giúp bạn hiểu rõ hơn về bối cảnh và ý nghĩa sâu xa của văn bản

Để áp dụng kỹ năng liên hệ, so sánh và kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học, bạn có thể:

- Chú ý đến các đề tài, khía cạnh và yếu tố khác nhau trong văn bản

- Phân tích các mối quan hệ, tương phản và tương đồng giữa những yếu tố này

- Cân nhắc về bối cảnh lịch sử, văn hóa và xã hội để hiểu rõ hơn về ý nghĩa của văn bản

- Liên kết các yếu tố trong văn bản với các vấn đề và sự kiện hiện tại

để tìm hiểu sâu hơn về sự liên hệ giữa văn học và thế giới thực

Bằng cách sử dụng kỹ năng này, bạn sẽ có khả năng đọc hiểu sâu sắc

và tận hưởng hơn văn bản văn học

1.3.3 Kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học

Kĩ năng là sự vận dụng hiệu quả kiến thức vào hành động thực tiễn để tạo ra kết quả theo yêu cầu đặt ra Kĩ năng là những hành động đạt đến mức thuần thục, nhuần nhuyễn, giúp con người đạt được kết quả như mong đợi

Kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học là những kĩ năng đọc hiểu hay tiếp nhận văn chương, cho phép người đọc chiếm lĩnh giá trị nội dung và hình thức của văn bản văn học cũng như vận dụng kết quả đọc hiểu vào thực tiễn cuộc sống Đây là 03 kĩ năng cơ bản, cần thiết giúp cho độc giả hiểu được thông điệp của nhà văn, khám giá giá trị riêng có độc đáo của tác phẩm và đưa tác phẩm vào đời sống của mỗi cá nhân

1.3.4 Rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học

Rèn luyện kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học là hoạt động dạy học của GV, giúp HS đạt được các kĩ năng cơ bản trong đọc hiểu văn bản văn học và các kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối Cũng như việc rèn kĩ năng nói chung, rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học cần thông qua các hoạt động thực tiễn của HS dưới sự hướng dẫn của GV và đi theo quy trình: quan sát mẫu – thực hành theo mẫu – luyện tập, củng cố Việc rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học chủ yếu thông qua hệ thống bài tập đọc hiểu, những bài tập này chứa đựng các yếu tố của các kĩ năng trên: liên hệ,

so sánh, kết nối

1.4.Thực trạng về kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt

1.4.1.Tổ chức khảo sát thực trạng

1.4.1.1.Mục đích khảo sát

Nghiên cứu đã được tiến hành để đánh giá kĩ năng liên hệ, so sánh và kết nối của học sinh lớp 5 qua các bài tập đọc hiểu văn bản thơ hoặc truyện trong môn Tiếng Việt Để đánh giá trạng thựcện mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, chúng ta cần tiến hành một cuộc kiểm tra Kết quả thu được sẽ là căn cứ để đề xuất biện pháp khắc phục những khó khăn hiện tại trong việc dạy và học đọc hiểu văn bản văn học cho học sinh lớp 5

1.4.1.2.Đối tượng khảo sát

Tiến hành khảo sát tôi thực hiên ở: 04 trường Tiểu học thuộc địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng Bao gồm 200 học sinh

- Địa điểm để thực nghiệm: 02 trường Tiểu học Đặng Cương, Trường Tiểu học Quốc Tuấn thuộc địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng Bao gồm 200 học sinh

1.4.1.3 Nội dung khảo sát

Đề tài tập trung khảo sát 1 nội dung trọng tâm sau:

- Kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của HS lớp 5

1.4.1.4 Phương pháp và kỹ thuật khảo sát

Chúng tôi đã tiến hành khảo sát học sinh thông qua hình thức phiếu hỏi

Sử dụng phương pháp điều tra bảng hỏi để tìm hiểu về thực trạng rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018 Chúng tôi thực hiện khảo sát học sinh như sau:

Đối với học sinh: Chúng tôi tìm hiểu khảo sát đưa ra hệ thống câu hỏi sau tiết dạy học Tập đọc môn Tiếng Việt của học sinh lớp 5; phỏng vấn ngẫu nhiên một số học sinh; phát phiếu khảo sát dành cho 200 em thuộc 02 trường trên địa bàn huyện An Dương và hướng dẫn học sinh làm bài tập ghi trong phiếu Sau khi thu, nhận các phiếu khảo sát từ học sinh, chúng tôi tiến

hành phân tích thống kê, xử lý kết quả

1.4.2 Kết quả khảo sát

Kết quả khảo sát đối với học sinh:

Bảng 1.1: Kết quả khảo sát đánh giá kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo

chương trình GDPT 2018 PHIẾU ĐÁNH GIÁ

GV

Đọc được văn bản văn học theo hướng dẫn của

GV

Có khả năng đọc phù hợp với nội dung văn bản văn học

2 Kỹ năng đọc

hiểu văn bản

văn học

Chỉ thuật lại được diễn biến của sự việc cho đến kết thúc

Phân tích được các thông tin cơ bản trong văn bản văn học

Hiểu được các thông điệp, lời nhắn gửi, bài học, lời khuyên nhủ từ văn bản văn học

3 Kỹ năng liên

hệ

Không thể thực hiện được liên hệ nội dung của văn bản truyện với các tình huống

sự việc khác

Thực hiện được

cơ bản việc liên

hệ thông tin trong văn bản văn học với tình huống, sự việc khác

Liên hệ được đến những hình ảnh, tình huống, sự việc tương tự trong văn bản văn học đã đọc hoặc trong cuộc sống

để hiểu sâu hơn

về nội dung văn bản văn học

3 Kỹ năng so

sánh

Không thể thực hiện được so sánh nội dung của văn bản văn học với các tình huống sự việc khác

Thực hiện được

cơ bản việc so sánh thông tin trong văn bản văn học với tình huống, sự việc khác

So sánh được đến những hình ảnh, tình huống, sự việc tương tự trong văn bản văn học hoặc trong cuộc sống để hiểu sâu hơn về nội dung văn bản văn học

4 Kỹ năng kết

nối

Không kết nối hoặc liên tưởng được về cảnh vật, tình huống, nhân vật trong văn bản văn học

Kết nối, liên tưởng được khái quát cảnh vật, tình huống, nhân vật trong văn bản văn học nhưng cảm thụ còn hời hợt

Kết nối với các văn bản khác; kết nối với chính bản thân học sinh; kết nối với hiện thực cuộc sống và cảm thụ được văn bản văn học

Bảng 1.2 Khảo sát thực trạng rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương

đề khi học đọc hiểu văn bản

Các em có liên hệ, so sánh, kết

nối trong đọc hiểu văn bản văn

học các nhân vật tương tự khi học

đọc hiểu văn bản truyện không?

Thỉnh thoảng 125 62,5% Không bao giờ

Các em có liên hệ, so sánh, kết

nối trong đọc hiểu văn bản văn

học các câu chuyện tương tự khi

học đọc hiểu văn bản truyện

không?

Thường xuyên 70 35% Thỉnh thoảng 125 62,5% Không bao giờ

Các em có liên hệ, so sánh, kết

nối trong đọc hiểu văn bản văn

học các tình huống, sự việc tương

tự trong cuộc sống khi học đọc

hiểu văn bản truyện không?

Thường xuyên 44 22.% Thỉnh thoảng 98 49 % Không bao giờ

nối trong đọc hiểu văn bản văn

học câu chuyện với các sự kiện,

tình tiết, diễn biến khi học đọc

hiểu văn bản văn học không?

Thường xuyên 44 22.% Thỉnh thoảng 98 49 % Không bao giờ

Các em có liên hệ, so sánh, kết

nối trong đọc hiểu văn bản văn

học tái hiện đặc điểm nhân vật

khi học đọc hiểu văn bản văn bản

Thường xuyên 70 35% Thỉnh thoảng 125 62,5% Không bao giờ

2,5 %

không? 5

Các em có liên hệ, so sánh, kết

nối trong đọc hiểu văn bản văn

học tái hiện bối cảnh (không gian,

thời gian) khi học đọc hiểu văn

khi học đọc hiểu văn bản văn bản

không?

Thường xuyên 44 22.%

Thỉnh thoảng 98 49 % Không bao giờ 58 29 %

(nguồn: điều tra khảo sát của tác giả)

Từ bảng 1.2 cho thấy, qua một số bài tập đọc hiểu, có một số HS đã thể hiện được kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối khá phong phú, những em HS này có thể phân tích, cắt nghĩa và khái quát nghệ thuật Đây đều là những HS có học lực tốt, hoạt động liên hệ, so sánh, kết nối của HS đều xuất phát từ sự hiểu biết của chính bản thân các em về văn bản văn học, bên cạnh đó, các

em có cách diễn đạt hình ảnh phong phú, linh hoạt, thể hiện được sức liên

hệ, so sánh, kết nối sâu sắc Khi khảo sát, đây chính là HS có khả năng thực hiện những liên hệ, so sánh, kết nối một cách thường xuyên trong các bài tập đọc hiểu Một số những biểu hiện như liên hệ, so sánh, kết nối bản thân, liên hệ, so sánh, kết nối về các nhân vật tương tự, liên hệ, so sánh, kết nối

về các tác phẩm cùng đề tài thì số HS có biểu hiện này thường xuyên chiếm

tỉ lệ khá cao (35%, 35%, 22%) Mặc dù vậy, số lượng các em HS có khả năng này chỉ chiếm số ít, số HS còn lại việc thực hiện liên hệ, so sánh, kết nối của các em vẫn còn gặp nhiều khó khăn khi học đọc hiểu văn bản văn học Một số HS có thể thực hiện được việc này khi có sự gợi ý, hướng dẫn của GV, nhưng khi được GV yêu cầu chủ động thực hiện liên hệ, so sánh,

kết nối đến các sự vật, hiện tượng có liên quan đến câu chuyện trong văn bản thì còn rất lúng túng, việc diễn đạt theo ngôn ngữ của mình không thuyết phục, đa số là học thuộc lòng và trả lời câu hỏi theo hướng dẫn của GV mà không thể hiện được quan điểm của bản thân Những em HS không thể thường xuyên có những liên hệ, so sánh, kết nối khi đọc hiểu văn bản văn học thì thường có những liên hệ, so sánh, kết nối nông cạn, sai lệch đáng lo ngại, chưa chủ động trong việc nắm bắt thông tin và giá trị nghệ thuật trong văn bản văn học Học sinh khi tìm hiểu nội dung văn bản văn học có những hạn chế như ngôn ngữ còn lủng củng, hiểu tác phẩm một cách chung chung, thậm chí có những em có hiện tượng không hiểu gì về hình tượng Biểu hiện

rõ nhất là các em hay diễn xuôi các đoạn văn bản quan trọng, làm cho đoạn văn bản trở nên đơn nghĩa và phạm vi phản ánh bị bó hẹp Hơn thế nữa nhiều em còn thiếu tự tin khi trả lời các câu hỏi hoặc thực hiện hoạt động liên hệ, so sánh, kết nối nào đó mà GV giao cho Cụ thể, sự hạn chế trong liên hệ, so sánh, kết nối của học sinh còn thể hiện rõ khi trả lời một số câu hỏi liên hệ, so sánh, kết nối trong các tiết học đọc hiểu văn bản mà tác giả đặt ra đối với các em học sinh

1.5 Thực trạng dạy đọc hiểu văn bản văn học cho học sinh lớp 5 theo chương trình quy định và cách thức rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối

1.5.1.Tổ chức khảo sát thực trạng

1.5.1.1.Mục đích khảo sát

Nghiên cứu đã được tiến hành để đánh giá kĩ năng liên hệ, so sánh và kết nối của học sinh lớp 5 qua các bài tập đọc hiểu văn bản thơ hoặc truyện trong môn Tiếng Việt Mục đích là để xác định thực trạng của việc thực hiện mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học Kết quả tôi thu được sẽ là căn

cứ để xây dựng và đề xuấ biện pháp khắc phục những khó khăn tồn tại trong việc dạy và học đọc hiểu văn bản văn học cho học sinh lớp 5

1.5.1.2 Đối tượng khảo sát

Tiến hành khảo sát tôi đã thực hiện ở : 04 trường Tiểu học thuộc địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng Bao gồm 20 giáo viên

- Địa điểm để khảo sát thực nghiệm: 02 trường Tiểu học Đặng Cương, Trường Tiểu học Quốc Tuấn thuộc địa bàn huyện An Dương, thành phố Hải Phòng Bao gồm 20 giáo viên

1.5.1.3 Nội dung khảo sát

Đề tài tập trung khảo sát 1 nội dung trọng tâm sau

- Các hoạt động dạy học đọc hiểu văn bản văn học cho HS lớp 5 của GV gắn với các kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối

1.5.1.4 Phương pháp và kỹ thuật khảo sát

Tiến hành khảo sát giáo viên thông qua việc phát phiếu hỏi sau đó lấy kết quả

Sử dụng phương pháp điều tra bảng hỏi để tìm hiểu về thực trạng rèn

kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018

Để đánh giá tình hình rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, và kết nối cho học sinh lớp 5 trong quá trình học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình Giáo dục Phổ thông 2018, tôi đã chuẩn bị một phiếu khảo sát ý kiến cho các giáo viên tại các trường Tiểu học ở huyện An Dương, thành phố Hải Phòng (Phiếu khảo sát có sẵn trong phụ lục)

Chúng tôi thực hiện khảo sát giáo viên như sau:

Đối với giáo viên: Trao đổi, phỏng vấn GV đã và đang dạy lớp 5 về vấn đề rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018 và tìm hiểu thiết kế bài dạy dạy học phân môn Tập đọc lớp 5 của các năm học 2022-2023 (chương trình 2000); dự giờ dạy học phân môn Tập đọc lớp 5, năm học 2022-2023 của một số giáo viên Tôi phát phiếu khảo sát cho 6 giáo viên để

họ điền các thông tin vào phiếu Sau khi thu nhận các phiếu khảo sát, chúng tôi tiến hành thống kê, xử lý kết quả Bên cạnh đó chúng tôi còn tổng hợp

các ý kiến của GV về việc rèn kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học theo chương trình GDPT 2018 thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, sinh hoạt chuyên đề

1.5.2 Kết quả khảo sát

Kết quả khảo sát đối với giáo viên:

Bảng 1.3 Vai trò của việc rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt

Vai trò của của việc rèn luyện

kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối

trong đọc hiểu văn bản văn học

của học sinh lớp 5 trong môn

Tiếng Việt

Mức độ Rất cần

thiết Cần thiết

Tương đối cần thiết

Không cần thiết

SL Tỉ lệ (%) SL

Tỉ lệ (%) SL

Tỉ lệ (%) SL

Tỉ lệ (%)

1 Tổ chức cho học sinh rèn luyện

kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối

trong đọc hiểu văn bản văn học

2 Chú trọng hoạt động cho học

sinh được thể hiện chính kiến,

quan điểm, đánh giá đối với nội

dung đọc hiểu văn bản văn học

3.Quan tâm tương tác giữa giáo

viên – học sinh, học sinh – học

sinh trong các hoạt động đọc hiểu

văn bản văn học

4.Dành điều kiện cho học sinh

được liên hệ thực tiễn, gắn hoạt

động đọc hiểu văn bản văn học

với thực tiễn cuộc sống

5 Phát huy hết khả năng để học sinh

Thường xuyên

Tương đối thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Bảng 1.5 Biện pháp rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu

văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt

STT Các biện pháp GV

thực hiện

Mức độ (%) Rất

thường xuyên

Thường xuyên

Tương đối thường xuyên

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

hiểu văn bản văn học

của học sinh lớp 5 trong

3

Chú trọng mối quan hệ

tương tác giữa giáo viên

với học sinh, học sinh

5

Thực hiện đánh giá kết

quả môn học, hoạt động

đọc hiểu văn bản văn

Đa số giáo viên trả lời là tương đối thường xuyên liên hệ thực tiễn cuộc sống, giúp các em rút ra các bài học cho bản thân (85%), song điều đó chưa được thể hiện trong thiết kế bài dạy của giáo viên Đây cũng là một chỗ

trống cần giúp giáo viên bổ khuyết Kết quả khảo sát cho thấy GV đã nhận thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của việc rèn luyện kỹ năng liên hệ,

so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt

Các thầy cô đều cho rằng việc rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt

là rất cần thiết và cần thiết, giúp HS học tập đạt kết quả tốt và góp phần phát triển toàn diện nhân cách học sinh Số câu trả lời về vai trò của việc rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt ở mức độ rất cần thiết là khá cao như: Tạo điều kiện cho học sinh được liên hệ thực tiễn, gắn hoạt động đọc hiểu văn bản văn học với thực tiễn cuộc sống đạt (85%); Dành nhiều hoạt động cho học sinh được thể hiện chính kiến, quan điểm, đánh giá đối với nội dung đọc hiểu văn bản văn học (80,5%);… có thể nói đây là những điều còn khuyết ở phương pháp dạy học hiện hành, thiếu các bài tập cho học sinh liên

hệ bản thân vận dụng vào thực tiễn cuộc sống; hạn chế học sinh thể hiện bản thân, đặc biệt là chính kiến, quan điểm, thái độ, đánh giá Những hạn chế này nằm ở các bài tập đọc hiểu chưa đặt học sinh vào vai trò của chủ thể đọc hiểu văn bản

Về thực trạng rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt:

Qua việc nghiên cứu thiết kế bài dạy của giáo viên, dự giờ trên lớp, sử dụng câu hỏi về hệ thống bài tập trong sách giáo khoa để tìm hiểu

Thăm lớp dự giờ của giáo viên, chúng tôi nhận thấy, việc rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt trên lớp của giáo viên đã tuân thủ nghiêm ngặt các bước trong quy trình dạy học, tuy nhiên nhiều tiết dạy chỉ “điểm qua” từng bước trong quy trình dạy học, chưa có trọng tâm Học sinh tỏ ra hiểu bài, trả lời được các câu hỏi trong SGK, song còn gượng ép, chưa thể hiện

được ý kiến, quan điểm riêng của bản thân, chưa thực sự là chủ thể của hoạt động tiếp nhận, đặc biệt thiếu “cơ hội” kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong thực tiễn cuộc sống

Qua nghiên cứu thiết kế bài dạy và dự giờ trên lớp, chúng tôi nhận thấy: Giáo viên chưa chú trọng sử dụng các phương pháp rèn kỹ năng liên

hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt để đạt được mục tiêu bài học Đa phần giáo viên sử dụng các phương pháp theo gợi ý của sách giáo viên, sách thiết kế Giáo viên thường sử dụng rất thường xuyên các phương pháp vấn đáp (70%), thảo luận nhóm55 %), phân tích ngôn ngữ dựa vào bài tập trong SGK (75%) Các phương pháp như: Đóng vai, thuyết trình, nêu và giải quyết vấn đề,…ít khi được sử dụng hoặc chỉ sử dụng khi thiết kế các tiết dạy mẫu để

“cho khác” tiết dạy thông thường

Đi liền với việc hạn chế sử dụng đa dạng các phương pháp rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt, các biện pháp dạy học đọc hiểu văn bản văn học cũng rất ít khi được giáo viên áp dụng trong các bài dạy của mình

Tiểu kết chương 1

Từ kết quả tổng quan nghiên cứu đi trước cho thấy, các tác giả đều đánh giá caoviệc rèn kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy đọc hiểu văn bản văn học Luận văn làm rõ các khái niệm về đọc hiểu và năng lực đọc hiểu Khái niệm và đặc trưng của văn bản văn học Kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học Đồng thời phân tích làm rõ thực trạng kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học của học sinh lớp 5 trong môn Tiếng Việt và thực trạng rèn luyện kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối trong đọc hiểu văn bản văn học trong môn Tiếng Việt 5 theo hướng phát triển kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh hiện nay

CHƯƠNG 2 BIỆN PHÁP RÈN LUYỆN KỸ NĂNG LIÊN HỆ, SO SÁNH, KẾT NỐI CHO HỌC SINH LỚP 5 TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU

VĂN BẢN VĂN HỌC 2.1.Nguyên tắc đề xuất biện pháp rèn luyện kĩ năng liên hệ, so sánh, kết nối cho học sinh lớp 5 trong dạy học đọc hiểu văn bản văn học

2.1.1.Đảm bảo các yêu cầu của CTGDPT 2018 về kỹ năng liên hệ,

so sánh, kết nối

Yêu cầu của CTGDPT 2018 về kỹ năng liên hệ, so sánh, kết nối

- Đọc đúng và diễn cảm các văn bản truyện, kịch bản, bài thơ, bài miêu tả, tốc độ đọc khoảng 90 - 100 tiếng trong 1 phút

- Đọc thầm với tốc độ nhanh hơn lớp 4

- Sử dụng được một số từ điển tiếng Việt thông dụng để tìm từ, nghĩa của từ, cách dùng từ và tra cứu thông tin khác

- Biết đọc theo những cách khác nhau (đọc lướt và đọc kĩ)

- Ghi chép được vắn tắt những ý tưởng, chi tiết quan trọng vào phiếu đọc sách hoặc sổ tay

Đọc hiểu

Văn bản văn học Đọc hiểu nội dung

- Nhận biết được một số chi tiết tiêu biểu và nội dung chính của văn bản Hiểu được nội dung hàm ẩn dễ nhận biết của văn bản

- Chỉ ra được mối liên hệ giữa các chi tiết Biết tóm tắt văn bản

- Hiểu chủ đề của văn bản