báo cáo nghiên cứu khoa học 'vai trò của chính sách đối ngoại thời kỳ minh trị (1868- 1912) đối với lịch sử nhật bản'

Thế trong đó có Nhật Bản vẫn cố thủ trong toà lâu đài phong kiến cổ kính, biệt lập để rồi hoảng sợ, khuất phục trước chính sách ngoại giao pháo hạm của các nước phương Tây.. Công cuộc cả

Báo cáo nghiên cứu

khoa học:

"Vai trò của chính sách đối ngoại thời kỳ Minh Trị (1868- 1912) đối với

lịch sử Nhật Bản"

hoàng thị hải yến Vai trò của đối với lịch sử Nhật Bản, TR 74-80

Vai trò của chính sách đối ngoại thời kỳ Minh Trị (1868- 1912) đối với lịch sử Nhật Bản

Tóm tắt Nửa sau thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX chính là điểm "giao thời" của các dân tộc châu á Lịch sử đặt ra cho các dân tộc này rất nhiều cơ hội và thách thức - những cơ hội và thách thức có ý nghĩa quyết định đến sự sinh tồn, phát triển của mỗi quốc gia- dân tộc Trong bối cảnh đó, Nhật Bản đã nắm bắt thời cơ, vượt qua thách thức để tạo ra thế đứng vững vàng cho mình Kì tích ấy có sự đóng góp rất lớn của chính sách

đối ngoại Trên cơ sở xem xét, đối chiếu với việc kết hợp thực hiện ba mục tiêu cố định của hoạt động đối ngoại (mục tiêu an ninh, mục tiêu phát triển, mục tiêu ảnh hưởng), bài viết làm rõ vai trò của chính sách đối ngoại thời Minh Trị (1868- 1912) đối với lịch

sử Nhật Bản

hức năng đối ngoại là một trong

hai chức năng cơ bản nhất của

bất kì một nhà nước nào Nó thể hiện

vai trò của nhà nước đó trong mối quan

hệ với các nhà nước khác, dân tộc khác,

tổ chức quốc tế khác Kể từ khi xuất

hiện các quốc gia với tư cách là một

thực thể chính trị - xã hội, hoạt động

đối ngoại của mọi quốc gia đều nhằm ba

mục tiêu cơ bản:

- Giữ vững chủ quyền, toàn vẹn

lãnh thổ và an ninh quốc gia - “mục tiêu

an ninh”

- Xây dựng, phát triển đất nước -

“mục tiêu phát triển”

- Nâng cao uy thế trên trường quốc

tế - “mục tiêu ảnh hưởng”

Ba mục tiêu này có mối quan hệ

biện chứng với nhau và tác động qua lại

với nhau: "Không thể nói đến sự phát

triển và phát huy ảnh hưởng nếu không

giữ được chủ quyền, anh ninh quốc gia

và toàn vẹn lãnh thổ; ngược lại, khó mà

giữ được chủ quyền và an ninh quốc gia

cũng như sự toàn vẹn lãnh thổ nếu

không có sức mạnh dựa trên sự phát

triển của đất nước" [2, tr.16]

Vì thế, khi đánh giá sự thành - bại của chính sách đối ngoại của bất cứ quốc gia nào cũng phải xem xét, đối chiếu với ba mục tiêu cố định ấy Chính sách đối ngoại của Nhật Bản thời kỳ Minh Trị (1868 - 1912) cũng không nằm ngoài điều đó

1 Vai trò của chính sách đối ngoại đối với “mục tiêu an ninh”

Độc lập, tự do là quyền thiêng liêng nhất, đáng quý nhất của mỗi con người, mỗi quốc gia Vì thế, đảm bảo độc lập chủ quyền, an ninh và toàn vẹn lãnh thổ là nhiệm vụ hàng đầu của các quốc gia - dân tộc, trong đó chính sách đối ngoại có vai trò đặc biệt quan trọng Chúng ta biết rằng, “thời kì trước Chiến tranh thế giới thứ nhất, tức là thời kì chủ nghĩa tư bản tự do dần dần biến thành chủ nghĩa tư bản độc quyền cũng là “thời đại hoàng kim" của xu thế quốc tế hoá” [1, tr.363-364] Sự chiếm lĩnh của xu thế quốc tế hoá đòi hỏi có sự

mở cửa giao lưu thông thoáng giữa các quốc gia, xoá nhoà ranh giới thị trường giữa các dân tộc “Các cơ chế quyết định

Nhận bài ngày 05/8/2008 Sửa chữa xong 02/10/2008.

C

trường Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 3b-2008

theo kiểu song phương, đa phương, khu

vực hay toàn cầu đòi hỏi và bắt buộc

mỗi quốc gia phải có sự thoả hiệp, nhân

nhượng trong việc bảo vệ quyền lợi của

mình, chứ không thể toàn quyền đơn

phương quyết định Điều này cũng có

nghĩa rằng “chủ quyền tuyệt đối” chỉ có

ý nghĩa tương đối trong bối cảnh quốc tế

hoá nền kinh tế thế giới” [4, tr.13] Thế

trong đó có Nhật Bản vẫn cố thủ trong

toà lâu đài phong kiến cổ kính, biệt lập

để rồi hoảng sợ, khuất phục trước chính

sách ngoại giao pháo hạm của các nước

phương Tây Kết quả là Nhật Bản đã

phải lần lượt kí với các cường quốc tư

bản Âu - Mỹ những điều khoản bất bình

đẳng về các vấn đề:

- Mở cửa ưu đãi cho người nước

ngoài buôn bán, truyền đạo

- Quyền lãnh sự tài phán

- Chủ quyền thuế quan

- Quyền tối huệ quốc

Những hiệp ước bất bình đẳng đó

“làm cho Nhật Bản rơi vào địa vị phụ

thuộc và Mỹ nắm quyền lũng đoạn” [5,

tr.11] Đó chính là nỗi khổ nhục khiến

quốc gia - dân tộc Nhật Bản luôn phải

trăn trở, và họ bắt đầu đi tìm cách hoá

giải số phận mình

Nhật Bản nhận thức được rằng: kẻ

thù của nước Nhật không phải là kẻ thù

vũ lực mà là kẻ thù trí lực Sự yếu kém,

lạc hậu về kinh tế - chính trị là nguyên

nhân khiến cho Nhật Bản đánh mất

mình, mất đi tư thế tự chủ trong quan

hệ đối ngoại Nhật quyết tâm hiện đại

hoá đất nước với mục tiêu: “học hỏi

phương Tây, đuổi kịp phương Tây và

vượt phương Tây” Vượt qua niềm kiêu

hãnh của những con người sống trên

“đất nước của thần linh”, người Nhật tiếp cận với các nền văn minh trên thế giới và chắt lọc, hấp thụ những gì tinh túy nhất phục vụ cho công cuộc xây dựng đất nước Sự năng động sáng tạo, mềm dẻo linh hoạt trong tư duy cùng với bản lĩnh tuyệt vời của mình, người Nhật đã làm nên những kì tích khiến các quốc gia phương Tây ngạc nhiên, thán phục Công cuộc cải cách đã làm thay đổi bộ mặt của đất nước, đưa Nhật trở thành thành viên trong hệ thống các nước tư bản lớn mạnh Sức mạnh đó đã trở thành nhân tố quan trọng, cơ sở vững chắc cho Nhật chuyển hướng tư thế và hành động trong quan hệ đối ngoại Đúng như nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan đã viết: “Trước đây, khi nói về phương tiện bảo vệ chủ quyền an ninh quốc gia và sự toàn vẹn lãnh thổ, thậm chí cả vị trí và ảnh hưởng quốc tế, nhiều khi người ta nhấn mạnh tới sức mạnh quân sự Ngày nay, sức mạnh quân sự vẫn có ý nghĩa rất quan trọng, song không còn giữ được

vị trí độc tôn mà cần có một sức mạnh tổng hợp hay là sức mạnh tổng lực bao gồm cả sức mạnh về chính trị, sự phát triển về kinh tế, sự ổn định về xã hội, thậm chí cả bản sắc văn hoá” [1, tr.210] Sức mạnh tổng hợp đó Nhật Bản đã sớm có được trong mấy thập kỷ duy tân, khiến các cường quốc tư bản phương Tây không thể không công nhận Nhật

là thành viên mới trong hệ thống của mình Nhật Bản đã sử dụng sức mạnh

ấy làm phương tiện “đòi công lý” cho quốc gia dân tộc Vừa nỗ lực xây dựng

đất nước giàu mạnh, vừa mở chiến dịch ngoại giao nhằm xoá bỏ các điều ước bất bình đẳng, đồng thời biểu dương uy thế

hoàng thị hải yến Vai trò của đối với lịch sử Nhật Bản, TR 74-80

bằng các cuộc chiến tranh giành giật thị

trường, Nhật Bản đã buộc các quốc gia

tư bản Âu - Mỹ phải thừa nhận mình

Kết quả là từ năm 1894 đến năm 1897,

Nhật đã thủ tiêu được quyền lãnh sự tài

phán Nếu xét theo quan niệm chủ

quyền quốc gia “bao hàm quyền tài

phán duy nhất của quyền lực nhà nước

đối với tất cả các vấn đề đối nội và đối

ngoại liên quan đến đời sống của toàn

bộ dân cư sống trong biên giới của một

quốc gia” [3, tr.11], thì Nhật Bản xem

như đã thực hiện được bước quan trọng

trong việc bảo vệ an ninh của mình

Tuy nhiên trên bình diện lý luận và

thực tiễn, chủ quyền của một quốc gia

còn thể hiện trong việc quyết định các

vấn đề kinh tế, văn hoá, xã hội, tín

ngưỡng, tôn giáo, tư tưởng Năm

1911, khi các nước phương Tây buộc

phải phục hồi quyền quan thuế cho

Nhật thì coi như “mục tiêu an ninh” cơ

bản hoàn thành Thoát khỏi thân phận

“phụ thuộc”, Nhật Bản trở thành một

đế quốc trẻ hùng mạnh Vị thế đó củng

cố và bảo vệ vững chắc nền độc lập, chủ

quyền và toàn vẹn lãnh thổ của quốc

gia này

2 Vai trò của chính sách đối

ngoại đối với “mục tiêu phát triển”

“Mục tiêu phát triển” của chính

sách đối ngoại “thể hiện ở chỗ xây dựng

mối quan hệ quốc tế ổn định, thuận lợi

cả về mặt chính trị lẫn kinh tế và an

ninh, mà còn ở chỗ tìm kiếm được nhiều

đối tác và mở rộng thị trường” [1,

tr.211] Nếu xét điều đó trong giai đoạn

1868-1912, ta thấy nền ngoại giao Nhật

Bản đạt được rất nhiều thành tựu

Tiếp nối chính sách mở cửa cuối

thời kỳ Mạc Phủ, chính phủ Minh Trị

đã rất chủ động và linh hoạt trong việc

mở rộng hơn nữa quan hệ với các nước phương Tây nhằm học hỏi kinh nghiệm phục vụ cho công cuộc xây dựng đất nước, gây dựng thị trường, thiết lập mối quan hệ bình đẳng với các nước Ngày

12 tháng 11 năm 1871, Chính phủ cử một phái bộ cao cấp do đại thần Iwakura dẫn đầu đi thăm các nước Âu -

Mỹ nhằm khảo sát, học tập và sửa đổi những điều ước bất bình đẳng Sau chuyến công du dài ngày trên "trời Âu,

đất Mỹ", phái đoàn lên đường về nước Trên đường về, họ còn ghé qua một số

về Nhật Bản

Chuyến đi thị sát các nước Âu - Mỹ

đã trang bị cho phái đoàn một tầm nhìn quốc tế Họ đã hiểu được vị trí của nước Nhật, hiểu được con đường sống còn của nước Nhật, đồng thời cũng nhận ra được mặt tốt và mặt trái của các nước mà họ

đang muốn học hỏi Sau chuyến đi, phái

đoàn đã đem về một gia tài tri thức và rất nhiều thông tin mới liên quan đến nhà nước hiện đại Học tập phương Tây văn minh, Nhật Bản đã xây dựng được quân đội hùng cường, hệ thống pháp luật hiện đại theo kiểu châu Âu, một nền giáo dục toàn dân không phân biệt giai tầng xã hội, nam nữ, giàu nghèo

Để thu hút chất xám và chuyển giao công nghệ phương Tây vào Nhật Bản, chính phủ Minh Trị đã trả lương rất cao cho các giáo sư ngoại quốc và không ngần ngại tận dụng khả năng của họ,

đồng thời gửi học sinh ra nước ngoài học tập, nghiên cứu Chính vì thế mà giáo dục Nhật Bản đã vượt ra khỏi sự kiềm toả nặng nề của giới quí tộc và tôn giáo,

đào tạo công dân Nhật có trình độ

trường Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 3b-2008

chuyên môn, kỹ thuật tiên tiến nhất để

phục vụ công cuộc đổi mới của đất nước

Tranh thủ học tập phương Tây,

Chính phủ Minh Trị đồng thời tìm kiếm

đối tác, xây dựng mối quan hệ quốc tế

ổn định để phát triển kinh tế Nhật Bản

đã có những hoạt động thương mại sôi

nổi với các quốc gia ở châu Âu, Bắc Mỹ,

Đông á và bước đầu thành công trong

việc tạo lập thị trường trên thế giới Với

“chính sách mở” trong quan hệ với

phương Tây nhằm tiếp thu tư tưởng và

tri thức, kỹ thuật mới cần cho việc hiện

đại hoá đất nước, kim ngạch buôn bán

với nước ngoài của Nhật đã tăng mạnh

trong vòng một thập kỷ sau khi công

cuộc Duy tân Minh Trị bắt đầu Những

thành tựu đạt được trên lĩnh vực kinh

tế đã đưa Nhật Bản bước dần vào quỹ

đạo của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa

Trên cơ sở của nền kinh tế hàng hoá đã

phát triển vào cuối thế kỷ XVIII - đầu

thế kỷ XIX, những người đứng đầu

Chính phủ Minh Trị đã hoạch định một

chiến lược khôn ngoan và được tính

toán cẩn thận nhằm tăng cường tiềm

lực đất nước, đưa quần đảo vốn tách

biệt về mặt địa lý này hoà nhập vào đời

sống kinh tế thế giới Nhật Bản đã gây

dựng được mối quan hệ quốc tế ổn định

để phát triển đất nước

Chính sách ngoại giao đa phương

giúp cho tầm nhìn của người dân Nhật

Bản được mở rộng Họ có điều kiện giao

lưu, tiếp xúc với những thành tựu văn

minh của nhân loại, nhanh chóng

chuyển từ giai đoạn "học hỏi phương

Tây" sang giai đoạn " vượt trội phương

Tây " Chỉ trong thời gian ngắn, Nhật

đã “chuyển đổi từ một xã hội tiền hiện

đại tổ chức theo kiểu phong kiến thành

một quốc gia hiện đại có thể sánh ngang hàng với các cường quốc phương Tây Với sự trợ giúp của một quân đội và hải quân hiện đại, một chính quyền có hiệu lực, những công dân cần cù và am hiểu

kỹ thuật, một nền công nghiệp và thương mại mạnh mẽ, nước Nhật chỉ trong một thời gian ngắn đã trở thành một cường quốc quân sự của thế giới và

được người phương Tây nhìn nhận là ngang hàng với họ” [7, tr.158] Rõ ràng, thành công này có sự đóng góp rất lớn

từ chính sách đối ngoại khôn ngoan của Chính phủ Minh Trị

3 Vai trò của chính sách đối ngoại đối với "mục tiêu ảnh hưởng" Mục tiêu cơ bản thứ ba mà chính sách đối ngoại của bất cứ quốc gia nào cũng phải hướng tới, đó là nâng cao vai trò, uy tín và ảnh hưởng trên trường quốc tế - “mục tiêu ảnh hưởng” Rõ ràng

đây là một yêu cầu rất cao của chính sách đối ngoại, bởi vì “ảnh hưởng quốc

tế tuỳ thuộc vào sức mạnh mọi mặt của mỗi quốc gia, cả sức mạnh kinh tế lẫn quân sự, đồng thời tuỳ thuộc vào “sức nặng” chính trị, thậm chí cả ảnh hưởng văn hoá” [1, tr.211]

Có thể nói rằng, mục đính chính của phái bộ Iwakura khi sang thăm các nước Âu - Mỹ vào năm 1871 không đạt

được, nhưng chuyến đi này đóng vai trò không nhỏ đối với tương lai của đất nước Nhật Bản, đó là gia tài trí thức và những bài học bổ ích từ thực tế mà phái

bộ mang về sau chuyến đi Trong các bài học ấy, chúng tôi cho rằng bài diễn văn của Thủ tướng Bixmac nhân buổi tiếp phái bộ Iwakura có ảnh hưởng rất lớn đến suy nghĩ của các thành viên

hoàng thị hải yến Vai trò của đối với lịch sử Nhật Bản, TR 74-80

trong phái đoàn Bài diễn văn có đoạn:

“ Hiện nay các nước trên thế giới

thường nói đến lễ nghĩa và thân thiện

trong bang giao, nhưng thực ra bên

trong họ chủ trương sức mạnh là tất cả

Các nước mạnh luôn uy hiếp nước yếu,

các nước lớn tìm cách chiếm nước nhỏ

Nước Đức chúng tôi trong những năm

qua là nước nhỏ, đã từng chịu nhục nhã

bao lần, chúng tôi không bao giờ quên

được cái nhục này Cái gọi là công lí

quốc tế chẳng qua là công cụ bảo vệ

quyền lợi của các nước mạnh Khi thấy

có lợi thì các nước mạnh đem công lí

quốc tế ra, khi thấy bất lợi thì trở mặt

dùng sức mạnh Và “ khác với các

nước lớn, các nước nhỏ không thể vượt

qua được khỏi khuôn khổ của công lí

quốc tế Các nước này mặc dù luôn cố

gắng giữ cho bằng được tự chủ, nhưng

thực tế họ bất lực khi bị các nước lớn lấy

đen làm trắng, lấy sự xâm lược làm lẽ

phải ” [8, tr.63] Bài học “sức mạnh là

công lí quốc tế” của Bixmac có một ý

nghĩa sâu sắc hơn cả những bài diễn

thuyết về tự do dân chủ mà họ đã được

nghe ở Mỹ, Anh, Pháp

Khát vọng xây dựng đất nước giàu

mạnh thể hiện qua hàng loạt chính

sách cải cách trên tất cả các lĩnh vực

kinh tế, chính trị, xã hội Công cuộc cải

cách đó như một cái chổi khổng lồ quét

bỏ các cản trở của chế độ phong kiến,

mở rộng con đường đến với chủ nghĩa tư

bản của Nhật Giai đoạn trong và sau

cải cách đã chứng kiến sự thăng hoa rực

rỡ của nền kinh tế Nhật Bản Nhật đã

nhanh chóng trở thành một cường quốc

có nền công nghiệp hiện đại không chỉ ở

trong khu vực mà bắt đầu được coi

trọng trên trường quốc tế Những thành

tựu đạt được là nền móng quan trọng

đưa Nhật Bản tiến dần lên giai đoạn đế quốc chủ nghĩa trong những thập niên

đầu thế kỷ XX

Trên lĩnh vực quân sự, quân đội Nhật được đầu tư rất hiện đại, tinh nhuệ, có thể nói là bậc nhất so với các nước trong khu vực Các nhà lãnh đạo Nhật Bản thời Minh Trị đã trang bị cho quốc gia nền quốc phòng có lục quân và hải quân mạnh tương đương với các nước Âu châu Lực lượng quân đội mới này do Thiên Hoàng thống lĩnh và đây

là một quân đội mạnh để tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược nhằm nâng cao vị thế của Nhật trên trường quốc tế vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ

XX Sự lớn mạnh của quân đội cũng

ảnh hưởng khá nhiều trong việc lập

định chính sách đối ngoại của Nhật

Đầu những năm bảy mươi của thế

kỉ XIX, Nhật bắt đầu chú ý đến các nước xung quanh và can thiệp vào công việc nội bộ các nước này Quan điểm về

sự bảo hộ của các cường quốc đối với các dân tộc của châu Âu dường như đang có

ảnh hưởng đến người Nhật Đồng thời

họ cũng nhận thấy rằng các cuộc viễn chinh là sự bảo đảm tốt nhất cho an ninh và uy tín quốc gia Năm 1879, Nhật chính thức chiếm quần đảo Lưu Cầu và sáp nhập thành một huyện của Nhật Sau đó, với việc giành thắng lợi trong cuộc chiến tranh Trung - Nhật (1894 -1895) đã đưa lại kết quả mong

đợi cho chủ nghĩa tư bản nước này, đó là:

- Gạt bỏ được ảnh hưởng của nhà Thanh ra khỏi Triều Tiên, mở ra một quá trình mới cho Nhật Bản để đi đến

độc chiếm hoàn toàn Triều Tiên

trường Đại học Vinh Tạp chí khoa học, tập XXXVII, số 3b-2008

- Buộc nhà Thanh phải kí hiệp ước

Mã Quan- một hiệp ước bất bình đẳng

đã đưa Nhật Bản vươn lên ngang hàng

với các nước tư bản Âu – Mỹ trong cuộc

chiến tranh giành quyền lợi ở Trung

Quốc

- Sau chiến tranh, Nhật Bản bắt

đầu phát huy lợi thế để xâm nhập vùng

Đông Bắc Trung Quốc - một vùng đất

giàu khoáng sản mà chủ nghĩa tư bản

Nhật đã thèm khát từ lâu

- Cuộc chiến tranh Trung - Nhật trở

thành một trong những yếu tố quan

trọng làm cho chủ nghĩa tư bản ở Nhật

Bản được xác lập vững chắc sau chiến

tranh

Sau cuộc chiến, Nhật Bản đã có một

cơ sở thuộc địa vững chắc, một số vốn

giàu có (từ tiền đền bù chiến phí của

Trung Quốc), và quan trọng hơn là đã

nâng cao địa vị của mình lên ngang

hàng với các cường quốc phương Tây

Gây chiến với Trung Quốc vì vấn đề

tranh chấp quyền lợi ở Triều Tiên,

nhưng đồng thời Nhật Bản còn hướng

tới mục đích cao hơn: tạo ra một vận hội

mới cho uy tín của Nhật trên thế giới

Lúc đó, các nước phương Tây phải có cái

nhìn mới đối với Nhật Bản, rằng nước

Nhật khác hẳn Trung Quốc, không còn

là nước châu á chậm tiến nữa Từ đó,

quyền lợi của Nhật Bản trên trường

quốc tế không còn thua thiệt mà được

tôn trọng hơn rất nhiều Mục đích này

của Nhật Bản đã được thực hiện một cách trọn vẹn Sau chiến tranh, Nhật khẳng định được địa vị về chính trị, kinh tế ở châu á và cả trên thế giới Vị trí nước Nhật được nâng cao trên trường quốc tế Vị trí này lại được nâng cao hơn khi tiếng súng của cuộc chiến tranh Nhật – Nga (1904-1905) kết thúc

ít ai có thể tin rằng một cường quốc đầy tham vọng đã từng ép Nhật phải kí hiệp

ước bất bình đẳng vào thời Mạc Phủ Tokugawa như Nga, lại phải khuất phục trước sức mạnh của người Nhật Những kỳ tích của Nhật Bản đã khiến cho phương Tây đi từ ngạc nhiên này

đến ngạc nhiên khác Với chiến thắng trước Thanh triều và Nga, Nhật Bản chính thức gia nhập vào câu lạc bộ các cường quốc trên thế giới Sự vươn lên mạnh mẽ của Nhật đã trở thành một thách thức lớn đối với các cường quốc

Âu – Mỹ trong cuộc tranh giành thị trường thế giới đầu thế kỷ XX

Rõ ràng, Chính quyền Minh Trị với công cuộc cải cách và chính sách đối ngoại hết sức khôn khéo, linh hoạt đã

đưa Nhật Bản trở thành một đất nước giàu mạnh, một cường quốc quân sự có tiềm lực tương đương với các quốc gia hùng cường ở châu Âu, “đã thực hiện

được tham vọng chỉ trong hơn một thế

hệ Lịch sử hiện đại ít có trường hợp

điển hình nào về một thế đi lên chính trị chói lọi như vậy” [7, tr.121]

Tài liệu tham khảo

[1] Bộ ngoại giao, Hội nhập quốc tế và giữ vững bản sắc, NXB Chính trị quốc gia,

HN, 1995

[2] Vũ Khoan, Ngoại giao phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước, TC NCQT, số 7, 1995

hoàng thị hải yến Vai trò của đối với lịch sử Nhật Bản, TR 74-80

[3] Nguyễn Đình Luân, Quốc tế hoá nền kinh tế thế giới và một thách thức với chủ quyền quốc gia, TC NCQT, Số 4, 1994

[4] Nguyễn Thu Mỹ, Đặng Bích Hà, Thái Lan - cuộc hành trình tới câu lạc bộ các nước công nghiệp mới, NXB Sự thật, 1992

[5] Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng, Đại cương Lịch sử thế giới cận đại, T2, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998

[6] Edwin O Reichauer, Nhật Bản quá khứ và hiện tại, NXB KHXH, 1994

[7] Edwin O Reichauer, Lịch sử Nhật Bản và người Nhật từ khởi thuỷ đến năm

1945, Tư liệu thư viện Quân đội

[8] Hoàng Đại Tuệ, Khảo sát lịch sử quốc tế hoá của Nhật Bản, TC NCNB, số4, 1996

Summary

The role of foreign policy under the reign of Meiji (1868- 1912)

in Japan history

the transitional period of Asian nations History set up these nations a lot of oppotunities and challenges - which had decisive significance in existence and development of each country - nation In that historical setting, Japan grasped the oppotunities, overcame the challenges to create its own stable position The foreign policy made a great contributed to that miraculous achievement Basing on the examination, comparison with the combined carrying out three fixed targets in foreign activities (security target, developing and influential target), the article has shown the role of foreign policy under the reign of Meiji in Japan history