- Một vài nét về cuộc đời Mị trước đêm mùa xuân: + Trước khi làm dâu gạt nợ: Mị vốn là một người con gái đẹp, có tài thổi sáo vàkèn lá, “có nhiều người mê, ngày đêm đã thổi sáo theo Mị”
Trang 1Trường THPT Chuyên Ngoại ngữ
Trang 3A BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC
Nguyễn Thanh Phương Đề 3
Bùi Hải Lương sửa lại dàn ý các bàiNhóm trưởng, chỉnh
Nguyễn Duy Bảo Ngọc Đề 3
Trần Hoàng Minh Tâm Đề 2
Dương Tuấn Minh Đề 5
B HỆ THỐNG CÁC ĐỀ VĂN
I VỢ CHỒNG A PHỦ - TÔ HOÀI
Đề 1: Phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân trên núi
cao trong đoạn trích truyện ngắn Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài) (Ngữ văn 12, Tập hai,
2
Trang 4NXB Giáo dục Việt Nam, 2018), từ đó nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lý của tácgiả.
Đề 2: Phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong đêm tình mùa đông trên núi
cao trong đoạn trích truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài (Ngữ văn 12, Tậphai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018), qua đó nhận xét về giá trị tư tưởng nhân đạotrong tác phẩm
Đề 3: “Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái
buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nàotrông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằngmình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi.(…) Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng.Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo Mị muốn đi chơi Mị sắp đi chơi Mị quấn lạitóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách A Sử đang sắp bước ra, bỗngquay lại, lấy làm lạ Nó nhìn quanh, thấy Mị rút thêm cái áo.”
(Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam,2018)
Phân tích nhân vật Mị trong hai trích đoạn trên và nhận xét về những chuyển biếntrong hành động và tâm lí của Mị
Đề 4: “Một hôm, Mị trốn về nhà, hai tròng mắt còn đỏ hoe Trông thấy bố, Mị quỳ
lạy, úp mặt xuống đất, nức nở Bố Mị cũng khóc, đoán biết lòng con gái:
- Mày về lạy chào tao để mày đi chết đấy à? Mày chết nhưng nợ tao vẫn còn, quan lạibắt tao trả nợ Mày chết rồi thì không lấy ai làm nương ngô giả được nợ người ta, taothì ốm yếu quá rồi Không được, con ơi!
Mị chỉ bưng mặt khóc Mị ném nắm lá ngón xuống đất, nắm lá ngón Mị đã tìm háitrong rừng, Mị vẫn giấu trong áo Thế là Mị không đành lòng chết Mị chết thì bố Mịcòn khổ hơn bao nhiêu lần bây giờ nữa Mị đành trở lại nhà thống lí
( ) Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như nhữngđêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị còn trẻ Mị muốn đi chơi Bao nhiêu người cóchồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi A Sử với Mị, không có lòng với nhau màvẫn phải ở với nhau! Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay,chứ không buồn nhớ lại nữa.”
(Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam,2018)
Hãy phân tích hành động và diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong hai đoạn trích, từ
đó nhận xét sự thay đổi của Mị
Đề 5: Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhà văn Tô Hoài đã có 2 đoạn viết:
Trang 5“Ở lâu trong cái khổ, Mị cũng quen khổ rồi Bây giờ Mị tưởng mình cũng là contrâu, mình cũng là con ngựa Con ngựa chỉ biết ăn cỏ, biết đi làm mà thôi Mị cúi mặt,không nghĩ ngợi nữa, lúc nào cũng nhớ lại những việc giống nhau, mỗi năm mộtmùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại: Tết xong lên núi hái thuốc phiện; giữa năm thì giặtđay; đến mùa đi nương bẻ bắp Và dù đi hái củi, bung ngô, lúc nào cũng gài một bóđay trong cánh tay để tước sợi Bao giờ cũng thế, suốt năm, suốt đời thế Con ngựa,con trâu làm có lúc, đêm còn được đứng gãi chân, nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này vùivào việc cả đêm cả ngày Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong
xó cửa ở buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông ấy mà trông ra.Đến bao giờ chết thì thôi.”
Ở một đoạn khác, nhà văn viết:
“Mị đứng lặng trong bóng tối Rồi Mị cũng vụt chạy Trời tối lắm Nhưng Mị vẫnbăng đi Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở tronghơi gió thốc lạnh buốt:
– A Phủ cho tôi đi
A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói:
– Ở đây thì chết mất
A Phủ chợt hiểu Người đàn bà chê chồng đó vừa cứu sống mình
A Phủ nói: “Đi với tôi” Và hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi.” (Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập 2, Nxb Giáo dục Việt Nam,
2008, tr.6 và tr.14)
Cảm nhận của anh/chị về nhân vật Mị trong hai đoạn trích trên Từ đó bình luậnngắn gọn về cách nhìn con người của nhà văn Tô Hoài
4
Trang 6II TÂY TIẾN - QUANG DŨNG
Đề 1: Cảm nhận nỗi nhớ của Quang Dũng trong đoạn thơ sau đây:
"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi,
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm,
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống,
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Anh bạn dãi dầu không bước nữa,
Gục lên súng mũ bỏ quên đời!
Chiều chiều oai linh thác gầm thét,
Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người
Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói,
Mai Châu mùa em thơm nếp xôi."
Tây Tiến - Quang Dũng
Đề 2: Cho 2 đoạn thơ
"Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm,
Heo hút cồn mây, súng ngửi trời
Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống,
Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi
Người đi Châu Mộc chiều sương ấy,
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ?
Có nhớ dáng người trên độc mộc,
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa?"
Cảm nhận hình ảnh vẻ đẹp thiên nhiên trong hai khổ thơ trên từ đó nhận xét về cảmhứng lãng mạn của nhà thơ Quang Dũng
Đề 3: Cảm nhận vẻ đẹp lãng mạn và bi tráng của hình tượng người lính Tây Tiến
trong đoạn thơ sau đây:
“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc,
Quân xanh màu lá dữ oai hùm
Mắt trừng gửi mộng qua biên giới,
Trang 7Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm.
Rải rác biên cương mồ viễn xứ,
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu, anh về đất,
Sông Mã gầm lên khúc độc hành."
Đề 4: Về hình tượng người lính Tây Tiến trong bài thơ cùng tên của nhà thơ Quang
Dũng có ý kiến cho rằng: "Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp lãng mạn
và hào hoa".
Ý kiến thứ hai cho rằng "Hình tượng người lính Tây Tiến mang vẻ đẹp hào hùng."
Bằng việc phân tích hình tượng người lính Tây Tiến trong bài thơ cùng tên bình luận
về hai ý kiến trên
Đề 5: Cho đoạn thơ sau:
(I)
Rải rác biên cương mồ viễn xứ,
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh
Áo bào thay chiếu, anh về đất,
Sông Mã gầm lên khúc độc hành
(II)
"Có biết bao người con gái, con trai
Trong bốn nghìn lớp người giống ta lứa tuổi
Trang 8C HỆ THỐNG DÀN Ý CHI TIẾT
I VỢ CHỒNG A PHỦ - TÔ HOÀI
Đề 1: Phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân trên núi
cao trong đoạn trích truyện ngắn Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài) (Ngữ văn 12, Tập hai,NXB Giáo dục Việt Nam, 2018), từ đó nhận xét về nghệ thuật miêu tả tâm lý của tácgiả
1 MỞ BÀI
Giới thiệu tác giả: Tô Hoài là một nhà văn đầy tài năng với lịch sử làm nghệ
thuật dài và ấn tượng Các sáng tác của ông thiên về khai thác những sự thậtcủa đời thường
Giới thiệu tác phẩm: Vợ chồng A Phủ (đoạn trích đêm tình mùa xuân)
Vấn đề nghị luận: Diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong đêm tình mùa xuân
trên núi cao → Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lý của tác giả
Mở bài tham khảo: “Cuộc đời là nơi xuất phát cũng là nơi đi tới của văn học”
(Tố Hữu) Xuất phát từ câu chuyện cuộc đời của người nông dân miền núi, TôHoài không chỉ vẽ lại hiện thực cuộc sống một cách rõ nét nhất mà người đọccòn cảm nhận được dưới ngòi bút ấy là khúc ca vang lên về sức sống, về khátvọng tự do, khát vọng hạnh phúc của con người “Vợ chồng A Phủ” là mộttrong những tác phẩm thành công nhất của Tô Hoài trích trong tập “TruyệnTây Bắc”
2 THÂN BÀI
a Tiền đề phân tích:
- Xuất xứ: Tác phẩm được đưa và tập Truyện Tây Bắc (1953)
- Hoàn cảnh sáng tác: VCAP được viết năm 1952, là kết quả chuyến đi thực tếTây Bắc và được đưa vào tập Truyện Tây Bắc năm 1953
- Một vài nét về cuộc đời Mị trước đêm mùa xuân:
+ Trước khi làm dâu gạt nợ: Mị vốn là một người con gái đẹp, có tài thổi sáo vàkèn lá, “có nhiều người mê, ngày đêm đã thổi sáo theo Mị” + từng yêu và từngđược yêu, cũng hồi hộp, khao khát trước những âm thanh hò hẹn của tình yêu + Hiếu thảo, chăm chỉ, ý thức được giá trị cuộc sống tự do nên sẵn sàng làmnương ngô trả nợ thay cho bố
+ Khi bị bắt về làm dâu gạt nợ: Mị bị đem ra cúng trình ma nhà thống lí, bị épcam phận làm nô lệ, ngày đầu khi làm dâu “hàng mấy tháng đêm nào Mị cũngkhóc” → Mọi khao khát đều bị dập tắt, Mị tủi nhục, uất ức cho số phận Mị muốnchết nhưng thương cha → Đành chấp nhận kiếp làm thân trâu ngựa
+ Sau khi làm dâu vài năm: Cha mất, Mị đã không còn muốn chết nữa vì đã chaisạn tâm hồn: “ở lâu trong cái khổ Mị quen rồi”, “lùi lũi như con rùa nuôi trong xócửa”, cuộc đời bị giam cầm trong căn phòng tối đen → Thống lí Pá Tra đã ápdụng cường quyền, thần quyền áp chế khiến Mị cam chịu kiếp sống nô lệ: Mịtưởng mình là con trâu, con ngựa
Trang 9⇒ Trước đêm mùa xuân, sự đày đọa về thể xác và sự cầm tù về tinh thần đã biến
Mị trở thành người phụ nữ “vô hồn”, mất đi ý thức sống
⇒ Trong hình ảnh buồn thảm của một người phụ nữ “lùi lũi như con rùa trong xócửa” vẫn tồn tại một khát vọng sống, khát vọng hạnh phúc → Đêm tình mùa xuân
là cơ hội để sức sống của Mị được hồi sinh
b Diễn biến tâm trạng của Mị trong đêm mùa xuân:
- Sự tác động của ngoại cảnh
+ Khung cảnh thiên nhiên nồng nàn: cỏ gianh vàng ửng, chiếc váy hoa phơi trênmỏm đá như những con bướm sặc sỡ, không khí dần ấm áp,
+ Âm thanh bên ngoài: tiếng sáo cất lên, tiếng trẻ chơi quay cười vang,
Mị cảm thấy thiết tha bồi hồi, bắt đầu lẩm bẩm theo lời hát gọi bạn tình, ⇒
- Sự đối lập giữa hoàn cảnh đêm xuân và cuộc sống của Mị
+ Ngày tết, Mị lén uống rượu, “uống ực từng bát”, Mị say và sống về quá khứ,say sưa trong tiếng sáo gọi bạn tình
+ Mị sực nhớ đến tình cảnh của mình hiện tại, nhớ đến A Sử, Mị muốn chết “nếu
có nắm lá ngón trong tay lúc này Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại” + Mị nhận thức sự tồn tại của bản thân “thấy phơi phới trở lại”, “Mị còn trẻ lắm
Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi”, với khát khao tự do
- Sự trỗi dậy của Mị:
+ Tinh thần phản kháng mạnh mẽ: lấy miếng mỡ để thắp sáng lên căn phòng tối,vấn lại tóc, lấy cái váy hoa, nổi loạn muốn “đi chơi tết” chấm dứt sự tù đày + Hiện thực không trói được trái tim Mị, khi A Sử trói, lòng Mị vẫn lửng lơ theotiếng sáo, tiếng hát của tình yêu đến những đám chơi
+ Lúc vùng bước đi nhưng tay chân đau không cựa được, Mị thổn thức nghĩ mìnhkhông bằng con ngựa, cô chợt tỉnh trở về với hiện thực
+ Cả đêm hôm ấy, Mị lúc mê lúc tỉnh, lúc đau đớn, lúc nồng nàn tha thiết ⇒ Tâm hồn chai sạn của Mị đã sống lại, Mị luôn tiềm tàng sức sống mãnh liệt,sức sống ấy luôn âm ỉ trong lòng người con gái Tây Bắc và chỉ chờ có cơ hội đểbùng lên mạnh mẽ → Dù sự nổi loạn của Mị không thể giải thoát số phận cônhưng đây là nền tảng nhóm lên thêm ngọn lửa sức sống trong cô, để sức sốngkhông lụi tắt hẳn, chuẩn bị cho một sự phản kháng trong tương lai: cắt dây tróicho A Phủ
c Nhận xét nghệ thuật miêu tả tâm lý:
- Ngòi bút miêu tả tâm lí: đạt tới phép "biện chứng tâm hồn" qua diễn biến tâmtrạng Mị trong đêm tình mùa xuân với nhiều cảm xúc khó hiểu nhưng ẩn chứa mộtsức sống tiềm tàng mãnh liệt
- Tô Hoài đã phát hiện ra hai mặt tưởng như đối lập mà thống nhất trong tính cáchcủa nhân vật Mị: Con người tưởng chừng như cam chịu nhưng lại có sức phảnkháng mạnh mẽ, khao khát tự do hạnh phúc
- Nhà văn đã miêu tả một quá trình chuyển hóa tâm lý tiệm tiến và đột biến Từthương mình đến thương người, rồi tự cứu người đến cứu mình, một quá trìnhdiễn biến tự nhiên, sinh động
8
Trang 10→ Việc miêu tả tâm lí đã làm cho nhân vật Mị có da có thịt, có hồn Thành côngtrong miêu tả tâm lí của Tô Hoài không là ngẫu nhiên Khi nhà văn thực sự sốngvới cuộc đời cá thể, cụ thể của nhân vật thì ông có thể phát hiện ra sự sống và quyluật của nghệ thuật.
d Mở rộng nâng cao:
Trước cái ác, trước bóng tối, văn học là nơi để gửi gắm những nỗi niềm và niềmtin về một tương lai tươi sáng, hạnh phúc phía trước Đó là lý do vì sao người xưalại thích và tin những câu chuyện cổ tích như thế, tin rằng: “rồi cô Tấm cũng vềlàm hoàng hậu, chim ăn rồi sẽ trả trái ngọt cho ta” (Nguyễn Khoa Điềm) Văn họcbao đời đã trở thành điểm tựa để con người vịn vào lúc “yếu lòng” để bước tiếp
Và Tô Hoài đã làm tròn sứ mệnh của mình khi thiên truyện khép lại với hình ảnh
Mị cắt dây trói cứu A Phủ rồi “hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốcnúi” Phía trước còn đó những khó khăn nhưng chí ít những con người bé nhỏ ấy
đã đứng dậy đấu tranh, giải thoát cho chính mình, cho mình một con đường sốngnơi Phiềng Sa Kim Lân cũng vậy! Vượt lên trên tất cả khốn khó, ông để cho
“Trong óc Tràng vẫn thấy đám người đói và lá cờ đỏ bay phấp phới” Bằng tấmlòng nhân đạo sâu sắc cùng ánh sáng của cách mạng đã giúp nhà văn hướng chonhân vật của mình đến “con đường sống”
3 KẾT BÀI
- Tổng kết giá trị nội dung, giá trị nghệ thuật
- Khẳng định vị trí tác phẩm
- Nêu cảm nhận cá nhân
Đề 2: Phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong đêm tình mùa đông trên núi
cao trong đoạn trích truyện ngắn Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài (Ngữ văn 12, Tậphai, NXB Giáo dục Việt Nam, 2018), qua đó nhận xét về giá trị tư tưởng nhân đạotrong tác phẩm
1 MỞ BÀI
Giới thiệu tác giả: Tô Hoài là một nhà văn đầy tài năng với lịch sử làm nghệ
thuật dài và ấn tượng Các sáng tác của ông thường khai thác từ chất liệu hiệnthực cuộc sống
Giới thiệu tác phẩm: Vợ chồng A Phủ (đoạn trích đêm tình mùa đông)
Mở bài tham khảo:
“Nhà văn tồn tại ở trên đời trước hết để làm công việc giống như kẻ nâng giấccho những con người bị cùng đường, tuyệt lộ, bị cái ác hoặc số phận đen đủidồn đến chân tường Những con người cả tâm hồn và thể xác bị hắt hủi và đọađày đến ê chề, hoàn toàn mất hết lòng tin vào con người và cuộc đời Nhà văntồn tại ở trên đời để bênh vực cho những con người không có ai để bênh vực.”
Trang 11(Nguyễn Minh Châu) Với hình tượng nhân vật Mị trong tác phẩm “Vợ chồng
A Phủ”, Tô Hoài đã thực hiện trọn vẹn sứ mệnh ấy Nhà văn mang đến chongười đọc một hình tượng nghệ thuật với biết bao vẻ đẹp – nhất là sức sốngtiềm tàng mãnh liệt trong đêm mùa đông cởi trói cho A Phủ
Sơ lược về A Phủ: một thanh niên có thân phận như Mị, cũng phải ở nhà thống
lý Pá Tra để gạt nợ Do để mất bò mà bị trói đêm này sang đêm khác, ngày nàysang ngày kia
Sơ lược về Mị: Không chỉ là một cô gái trẻ đẹp, tài hoa, mưu cầu hạnh phúc
mà còn là một người con gái hiếu thảo với cha mẹ, chăm chỉ lao động nhưngchỉ vì nhà nợ nần thống lý Pá Tra mà bị bắt về làm con dâu Từ đó, chuỗi ngàysống như địa ngục của cô kéo dài, không chỉ về thể xác mà còn về tinh thần
b Tâm trạng trước đêm cởi trói cho A Phủ
“Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi”; “Mỗi ngày Mị càng không nói, lầm lũinhư con rùa nuôi trong xó cửa”; “Bây giờ Mị tưởng mình cũng là con trâu,mình cũng là con ngựa”; “Con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó cònđược đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm
cả đêm lẫn ngày” → Bị đày đọa về thể xác và tinh thần nhiều đến mức khiến
Mị dần trở nên chai sạn cảm xúc → Vô cảm, tê dại trước mọi chuyện
“Mị cũng không còn tưởng đến Mị có thể ăn lá ngón tự tử nữa” → Chẳng cònmàng đến cái chết, đã chấp nhận từ bỏ, buông xuôi và coi sự bất công như một
lẽ hiển nhiên trong cuộc sống
“A Sử bước lại, nắm Mị, lấy thắt lưng trói hai tay Mị” → Sức sống tiềm tàngtrỗi dậy rồi lại nhanh chóng bị dập tắt, ý thức về sự sống còn quá yếu ớt để cóthể tự vùng dậy
“Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi”; “Nhưng đêm sau Mị vẫnsưởi như đêm trước” → Thấy A Phủ bị thống lý Pá Tra đối xử tàn nhẫn nhưng
Mị vẫn chỉ thản nhiên thổi lửa, hơ tay → Từ người vui vẻ, yêu đời, Mị giờ trởthành một con người lạnh lùng, thậm chí còn chẳng đủ nước mắt thương lấybản thân mình, huống hồ là đi thương cảm lấy một con người xa lạ
→ Ý thức sống le lói nhưng vì nhanh chóng bị dập tắt nên chưa đủ để vùng dậyđấu tranh → Vô cảm, thờ ơ trước người đồng cảnh ngộ
c Thương người cùng cảnh ngộ
10
Trang 12 “Mị lé mắt trông sang, thấy hai mắt A Phủ cũng vừa mở, một dòng nước mắtlấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại”; “Coi chừng chỉ đêm mai làngười kia chết”; “Mị phảng phất nghĩ như vậy” →Mơ hồ thấy tội, thấy thươngcho A Phủ
“Nhìn thấy tình cảnh như thế, Mị chợt nhớ lại đêm năm trước A Sử trói Mị, Mịcũng phải trói đứng thế kia”; “Nhiều lần khóc”; “Trời ơi, nó bắt trói đứngngười ta đến chết”; “Chúng nó thật độc ác”; “Người kia việc gì mà phải chếtthế” → Tự hồi tưởng về hoàn cảnh của mình và đặt ra nghi vấn cho kiếp nô lệ
mà A Phủ phải gánh → Nhận thấy sự liên kết giữa cuộc đời hai con ngườicũng như sự độc ác của kẻ thù
→ Lòng nhân đạo của Mị bừng tỉnh, nhận ra tội ác của kẻ thù cũng như thấythương xót cho tình cảnh của những con người thấp cổ bé họng
d Tình thương lớn hơn cái chết
“Mị lại tưởng tượng như có thể một lúc nào, biết đâu A Phủ chẳng đã trốnđược rồi, lúc ấy bố con Pá Tra sẽ bảo là Mị đã cởi trói cho nó, Mị liền phải tróithay vào đấy, Mị phải chết trên cái cọc ấy” → Xót xa cho A Phủ là thật nhưngnỗi sợ về cái chết phần nào vẫn nhen nhóm trong lòng
“Nghĩ thế, trong tình cảnh này, làm sao Mị cũng không thấy sợ”; “Mị rút condao nhỏ cắt lúa, cắt nút dây mây” → Mị vẫn quyết định cởi trói cho A Phủ
→ Tình thương lúc bấy giờ đã vượt qua cả nỗi sợ về cái chết
e Từ cứu người tới cứu mình
“Lần lần, đến lúc gỡ được hết dây trói ở người A Phủ thì Mị cũng hốt hoảng”;
“Mị đứng lặng trong bóng tối” → Đối đầu giữa 2 sự lựa chọn về nỗi sợ cái chết
và khát vọng sống đang bùng lên mãnh liệt: Trở thành cái xác thay thế A Phủhoặc chạy trốn, giải thoát cho chính bản thân
“Rồi Mị cũng vụt chạy ra”; “Nhưng Mị vẫn băng đi”; “Ở đây thì chết mất” →Sức sống tiềm tàng đã chiến thắng, Mị quyết định giải phóng bản thân màkhông có sự đàn áp, cường quyền nào có thể ngăn nổi
f Giá trị tư tưởng nhân đạo
Cảm thương sâu sắc đến những con người bị áp bức, bóc lột
Ca ngợi, nâng niu vẻ đẹp phẩm chất, tâm hồn của những con người miền núi:sức sống tiềm tàng cũng như tình thương giữa người với người
Tố cáo, phê phán chế độ thực dân cùng những hủ tục phong kiến lạc hậu
Trang 13 Làm nổi bật giá trị nhân đạo của tác phẩm
Nghệ thuật:
Tình huống truyện độc đáo và hấp dẫn
Khắc họa diễn biến tâm lý nhân vật hợp lý, sinh động
Xây dựng hình tượng nhân vật cá tính
Nghệ thuật kể chuyện lôi cuốn cùng ngôn ngữ giàu hình ảnh
h Mở rộng, nâng cao
Tô Hoài từng có lần tâm sự về truyện ngắn của mình như thế này: “Nhưng điều
kì diệu là dẫu trong cùng cực đến thế, mọi thế lực của tội ác cũng không giếtđược sức sống con người Lay lắt đói khổ, nhục nhã, Mị vẫn sống, âm thầm,tiềm tàng, mãnh liệt” → Tình cảm sâu nặng của nhà văn với mảnh đất và conngười Tây Bắc đã giúp ông khắc hoạ chi tiết, sâu sắc khát vọng sống tiềm tàngcủa Mị
Sô lô khốp từng nói: Văn chương đã , đang và sẽ luôn “thức tỉnh tình yêu đốivới con người và khát vọng tích cực đấu tranh cho lý tưởng nhân đạo và tiến bộcủa loài người.” → Phân đoạn khi tình thương trong Mị lớn hơn cả cái chết và
Mị quyết định vùng lên cứu cả A Phủ và bản thân đã chứng minh rõ nhất nhậnđịnh này
Sê – khốp từng nói: “Nhà văn trước hết phải là nhà nhân đạo từ trong cốt tủy”
→ Nếu không có một trái tim thương người, đồng cảm với những số phận khổđau, bị các thế lực tàn ác chèn ép, đày đọa, Tô Hoài đã không thể viết nênnhững trang văn xuất sắc và cảm động như thế → Ngòi bút nhân đạo phát hiệnđược sức sống mãnh liệt vẫn luôn ẩn sâu trong Mị cũng như những người dânlao động ở miền dẻo cao Tây Bắc
3 KẾT BÀI
Nhận xét nghệ thuật: đặc sắc, kết hợp uyển chuyển giữa lối kể chuyện lôi cuốncùng ngôn ngữ sinh động, từ đó giúp khắc họa tâm lý nhân vật và tình huốngtruyện một cách hấp dẫn, sống động
Nhận xét nội dung: Diễn biến tâm lý của Mị trong đêm tình mùa đông mangtính chuyển biến mạnh mẽ, đánh dấu một cú lộn ngược dòng táo bạo Qua đó tathấy được sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ của con người tưởng chừng như bénhỏ
Nhận xét về giá trị nhân đạo
Nêu cảm nhận cá nhân
Đề 3: “Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái
buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nàotrông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằngmình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi.(…) Mị đến góc nhà, lấy ống mỡ, xắn một miếng bỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng.Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo Mị muốn đi chơi Mị sắp đi chơi Mị quấn lại
12
Trang 14tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách A Sử đang sắp bước ra, bỗngquay lại, lấy làm lạ Nó nhìn quanh, thấy Mị rút thêm cái áo.”
(Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam,2018)
Phân tích nhân vật Mị trong hai trích đoạn trên và nhận xét về những chuyển biếntrong hành động và tâm lí của Mị
1 MỞ BÀI
Giới thiệu tác giả:
Tô Hoài là nhà văn xuất sắc của văn xuôi Việt Nam hiện đại Ông là một người
có vốn hiểu biết phong phú và sâu sắc về cuộc sống
Giới thiệu tác phẩm: Vợ chồng A Phủ
Mở bài tham khảo:
Ai đã từng đến với Tây Bắc hắn lòng không khỏi đắm say trước cảnh sắc thiênnhiên hùng vĩ với trùng trùng thung núi, bát ngát mây ngàn Nhưng khôngphải ai cũng biết, đưới những vạt rừng xanh bất tận kia, có những con người,những số phận từng một thời cùng quẫn trong đêm đen của xã hội thực dânphong kiến Cái xã hội mà bọn địa chủ, chúa đất đớn hèn núp sau uy thế thựcdân đã tự cho mình quyền sinh, quyền sát con người, tước đi
cuộc sống con người, biến những người nông dân hiền lành thành lao động khôsai, thành tôi đòi nô lệ Thậm chí chúng còn biến họ thành những cỗ máy vôcảm, không biết đến hạnh phúc, ước mơ, không cả biết đến nỗi đau khô màmình đang gánh chịu Nhân vật Mị trong tác phẩm "Vợ chồng A Phủ" của TôHoài là một nạn nhân như thế Quãng đời cơ cực ây của Mị được nhà văn TôHoài miêu tả đầy ám ảnh trong những trang văn đậm chất hiện thực và thấmđẫm tinh thần nhân văn, đặc biệt là qua hai đoạn trích bên trên
2 THÂN BÀI
a Tiền đề phân tích:
Xuất xứ: In trong tập “Truyện Tây Bắc" (1953)
HCST: Tác phẩm là thành quả của chuyến đi thực tế kéo dài 8 tháng vào năm
1952 của Tô Hoài với bộ đội Thời gian được sống chung và làm việc với bộđội đã giúp ông nhìn nhận được cuộc sống khó khăn, vất vả cùng những nỗlực, khát vọng sống mãnh liệt của con người lao động Từ đó, ông được khơidậy nguồn cảm hứng để chắp bút cho những áng văn đẹp sau này
b Đến với đoạn trích đầu tiên, Mị hiện lên với một dáng vẻ thật cô đơn, cam chịu trong cuộc sống đau khổ, tủi cực tại căn buồng “giam” nhà Thống Lý
Hình ảnh ẩn dụ: căn buồng Mị ở “kín mít, chỉ có một cửa sổ lỗ vuông bằng bàntay, lúc nào nhìn ra cũng chỉ thấy mờ mờ trăng trắng không biết là sương hay
là nắng” → giống như ngục thất giam cầm, như nấm mồ chôn vùi thanh xuân
Trang 15và hạnh phúc của Mị → Mị mất hết ý niệm về không gian, thời gian: chỉ thấytrăng trắng không biết là sương hay là nắng.
Mị sống câm lặng như đá núi “ không nói”, lầm lụi, chậm chạp trơ lì như “ conrùa” quẩn quanh nơi xó cửa
Hình ảnh “ con rùa” có sức ám ảnh mang ý nghĩa về thân phận bị đè nén, bị bỏquên (nặng nề hơn cả hình ảnh “con trâu con ngựa")
Tận cùng của sự cam chịu : “Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông
ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi.”
⇒ Con người phải chịu cả nỗi đau về thể xác và tinh thần
⇒ Căn buồng ấy là biểu tượng cho ngục thất tinh thần, địa ngục trần gian giam cầmkhát vọng sống, khát vọng tự do của đời Mị
c Đoạn trích thứ hai mở đầu bằng khát vọng tự do mãnh liệt đang bùng cháy trong Mị, điều này khiến cô gái trẻ ấy càng trở nên mạnh mẽ, khao khát tự do càng trở nên cháy bỏng
Phép điệp cấu trúc, phép liệt kê, nhịp điệu câu văn dồn dập; nhiều động từđược dùng để tả hành động: “đến”, “lấy”, “xắn”, “bỏ”, “sáng”, “đi chơi”, “vớitay lấy”, “rút” → tâm hồn Mị đang náo nức, rạo rực, như đang bị cuốn theotiếng sáo khiến cho hành động nào cũng trở nên gấp gáp
Từ ý thức đến hành động Mị “xắn thêm một ít mỡ bỏ vào dĩa đèn”
→ thắp lửa cho căn buồng hay đang tự sưởi ấm lại lòng mình → Ánh sáng ởđây là sự trở lại của tâm hồn, sự sống dậy của ý thức tuổi trẻ bấy lâu vùi dập, bịquên lãng
Khao khát được đi chơi xuân, muốn được hòa mình vào tiếng sáo mà tìm lạituổi trẻ, tìm lại tự do, để yêu và được yêu “Trong đầu Mị đang rập rờn tiếngsáo Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi”
Ngôn ngữ trần thuật đã hòa quyện với tiếng nói vọng về từ sâu thẳm tâm hồnnhân vật làm cho khát vọng sống càng trở nên mãnh liệt
Hữu hình hóa âm thanh, lúc ở xa thì tiếng sáo “lấp ló”, lúc ở gần thì tiếng sáo
“rập rờn” → tâm hồn Mị, nó tha thiết, thúc giục, tựa như chính tâm hồn Mịđang ngân nga
Hai chữ “rập rờn” → sự quyến rũ của tiếng sáo, tiếng sáo như gọi mời thathiết, làm tâm hồn Mị cũng như đang nhảy múa
Hình ảnh “Mị quấn lại tóc, Mị với tay lấy cái váy hoa… rút thêm cái áo”
→ bao rạo rực mê say trong tâm hồn người con gái trẻ → ý thức được vẻ đẹpkhi khoác lên mình trang phục váy hoa, nhan sắc của mình trong hành độngquấn lại tóc
⇒ Khát vọng tự do dần trỗi dậy trong tâm hồn người phụ nữ đã từng chai sạn
d Nhận xét về những chuyển biến trong hành động và tâm lý của Mị (Hai đoạn trích chính là những chuyển biến trong Mị từ trước tới trong đêm tình mùa xuân)
14
Trang 16 Khi bắt đầu nhận ra nỗi cay đắng, phẫn uất trong lòng mình, cảm thấy khôngthể tiếp tục chấp nhận kiếp sống tủi cực đau đớn cũng có nghĩa là Mị đã thoát
ra khỏi tình trạng lầm lũi vô cảm suốt bấy lâu nay
Niềm mong ước được sống một cuộc sống tươi sáng, mới mẻ, đẹp đẽ hơn dầnhiện lên trong tâm hồn Mị → hành động đấu tranh lặng lẽ, tự phát nhưng thậtquyết liệt của Mị với số phận
e Mở rộng nâng cao:
Phải chăng trong tâm hồn Mị đã hoàn toàn nguội lạnh? Cô Mị một thời trẻ đẹp, yêuđời nay đã hoàn toàn an phận trong cuộc sống nô lệ, sống mà như chết ấy? Không,ngòi bút của nhà văn không chỉ hướng vào cái ảm đạm, mặt đen tối của cuộc đời màcòn thiết tha hướng tới sự sống và ánh sáng Tô Hoài đã tìm sâu vào tận cùng của ýthức và trong đáy sâu tiềm thức nhân vật, cho thấy những vẫn còn le lói chút ánhsáng và hơi ấm của niềm ham sống, của khao khát hạnh phúc Như dưới lớp tro dàynguội lạnh kia vẫn ủ chút than hồng, chỉ chờ một ngọn gió thổi đến là bùng lên mãnhliệt Trước đó không lâu, trong truyện ngắn “Chí Phèo” ngòi bút nhân đạo của nhàvăn hiện thực xuất sắc Nam Cao từng khơi bùng lên những khát vọng hạnh phúc vàlương thiện ở Chí, một kẻ đã tưởng như không còn đời sống tâm linh con người vớimột hình hài không ra con người nữa, kẻ mà người đời gọi là quỷ dữ Nối tiếp vàchảy dài, Tô Hoài đã góp thêm vào truyền thống nhân đạo của văn học ta một tiếngnói có sức mạnh khi khắc họa sự trỗi dậy của lòng ham sống và khát vọng hạnh phúcnơi Mị - một con rùa lùi lũi trong xó cửa
3 KẾT BÀI
Khái quát nghệ thuật, nội dung hai đoạn trích
Đánh giá toàn bộ tác phẩm
Nêu cảm nhận cá nhân
Đề 4: “Một hôm, Mị trốn về nhà, hai tròng mắt còn đỏ hoe Trông thấy bố, Mị quỳ
lạy, úp mặt xuống đất, nức nở Bố Mị cũng khóc, đoán biết lòng con gái:
- Mày về lạy chào tao để mày đi chết đấy à? Mày chết nhưng nợ tao vẫn còn, quan lạibắt tao trả nợ Mày chết rồi thì không lấy ai làm nương ngô giả được nợ người ta, taothì ốm yếu quá rồi Không được, con ơi!
Mị chỉ bưng mặt khóc Mị ném nắm lá ngón xuống đất, nắm lá ngón Mị đã tìm háitrong rừng, Mị vẫn giấu trong áo Thế là Mị không đành lòng chết Mị chết thì bố Mịcòn khổ hơn bao nhiêu lần bây giờ nữa Mị đành trở lại nhà thống lí
( ) Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như nhữngđêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm Mị còn trẻ Mị muốn đi chơi Bao nhiêu người cóchồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi A Sử với Mị, không có lòng với nhau màvẫn phải ở với nhau! Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay,chứ không buồn nhớ lại nữa.”
(Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập hai, NXB Giáo dục Việt Nam,2018)
Trang 17Hãy phân tích hành động và diễn biến tâm lí của nhân vật Mị trong hai đoạn trích, từ
đó nhận xét sự thay đổi của Mị
1 MỞ BÀI
Giới thiệu tác giả, tác phẩm:
Tô Hoài là một trong những cây bút hàng đầu của bầu trời VH Việt Nam Cáctác phẩm của ông thể hiện vốn hiểu biết phong phú và vốn sống cũng như kinhnghiệm của tác giả Vợ chồng A Phủ chính là một tác phẩm như vậy
Dẫn dắt vào vấn đề nghị luận:
Qua truyện ngắn này, nhà văn đã thể hiện những góc nhìn mới về cuộc sốngcủa người lao động miền núi Nhân vật Mị đã để lại ấn tượng sâu đậm tronglòng người đọc Hình ảnh cô gái Mèo xinh đẹp với sức sống mãnh liệt giữakiếp người khổ đau đã để lại trong lòng người đọc những ấn tượng khó phai
Mở bài tham khảo:
Tô Hoài là một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của VHVN Ông thànhcông ở nhiều thể loại, nhiều đề tài Sáng tác của Tô Hoài thể hiện vốn hiểu biếtphong phú về nhiều lĩnh vực đời sống, đặc biệt về phong tục và cuộc sống đờithường Vợ chồng A Phủ là một trong những tác phẩm thành công nhất của TôHoài và được in trong tập Truyện Tây Bắc Qua truyện ngắn này, nhà văn đãthể hiện những khám phá mới mẻ về số phận và phẩm chất của người lao độngmiền núi Nhân vật chính của tác phẩm - Mị - để lại ấn tượng sâu đậm tronglòng người đọc về hình ảnh người con gái Mèo xinh đẹp, với sức sống tiềmtàng mãnh liệt đã đi từ bóng tối của cuộc đời nô lệ đến ánh sáng của cuộc sống
tự do
2 THÂN BÀI
a Khái quát chung:
Xuất xứ: In trong tập “Truyện Tây Bắc" (1953)
HCST: Tác phẩm là thành quả của chuyến đi thực tế kéo dài 8 tháng vào năm
1952 của Tô Hoài với bộ đội Thời gian được sống chung và làm việc với bộđội đã giúp ông nhìn nhận được cuộc sống khó khăn, vất vả cùng những nỗlực, khát vọng sống mãnh liệt của con người lao động Từ đó, ông được khơidậy nguồn cảm hứng để chắp bút cho những áng văn đẹp sau này
Nhân vật: Mị là người phụ nữ có lòng yêu đời, có khát vọng tha thiết về cuộcsống tự do và hạnh phúc nhưng tất cả đều tồn tại ở dạng tiềm ẩn, chưa thể hiện
rõ nếu không có hoàn cảnh cụ thể Sức sống tiềm tàng của Mị được nhà vănmiêu tả ở những chặng đường đời khác nhau của nhân vật để từ đó khẳng định:
dù hoàn cảnh có đen tối nghiệt ngã đến đâu, cũng không thể hủy diệt được sứcsống tiềm tàng mạnh mẽ ẩn chứa trong tâm hồn con người
b Phân tích nhân vật Mị:
16
Trang 18b.1: Gia cảnh và vẻ đẹp của Mị trước khi Mị bị bắt làm con dâu gạt nợ nhà thống lí
Pá Tra
Trước khi bị bắt làm con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra, Mị đã có thời con gáitươi đẹp, xứng đáng được hưởng hạnh phúc:
Gia cảnh, xuất thân: Mị vốn là con nhà nghèo, nghèo tới mức cha mẹ Mị không
có đủ tiền cưới, phải đến vay nhà thống lí Pá Tra, để rồi sau đó mỗi năm phảitrả lãi một nương ngô Đến khi cha Mị đã già, mẹ Mị đã chết, Mị đã lớn màmón nợ ấy vẫn chưa trả được
Hình thức xinh đẹp: Sinh ra và lớn lên trong gia cảnh nghèo khổ như vậy,nhưng Mị vẫn là cô gái rất xinh đẹp Cho dù tác giả không miêu tả trực tiếpnhan sắc Mị song người đọc vẫn nhận thấy được nét duyên dáng trẻ trung của
Mị qua chi tiết: trai đến đứng nhẵn cả chân vách đầu buồng Mị
Tâm hồn tài hoa: Mị cũng là cô gái có tài thổi sáo, Mị còn uốn chiếc lá trênmôi, thổi lá hay như thổi sáo → Đời sống nội tâm phong phú của người con gáiđẹp như đóa hoa ban rừng nơi vùng caoTây Bắc này
Tính cách cao đẹp: Mị còn là người con chăm chỉ, hiếu thảo, khao khát hạnhphúc, giàu lòng vị tha và đức hy sinh → Từ chối về làm con dâu nhà giàu Mị
đã nói với cha: Con nay đã biết cuốc nương làm ngô, con phải làm nương ngô
để trả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhà giàu
⇒ Cũng như biết bao cô gái bước vào tuổi thanh xuân khác, Mị khao khát yêu
và được yêu Mị đã được sống những tháng ngày hạnh phúc với tuổi trẻ và tìnhyêu trong những đêm tình hò hẹn say mê Tưởng như tất cả cuộc đời tươi đẹp,hạnh phúc đang chờ đón Mị phía trước
➔ Nhưng rồi Mị đã bị chà đạp tàn nhẫn: cha con thống lý Pá Tra lợi dụng món nợtruyền kiếp đẩy Mị vào số phận bi kịch Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ nhà thống lý,bắt đầu cuộc sống đày ải nơi địa ngục trần gian
b.2: Khi bị bắt về làm dâu gạt nợ nhà thống lí, Mị phải chịu nỗi đau về thể xác tinhthần
Về thể xác:
Mị phải làm quanh năm những công việc vất vả mà đơn điệu: Tết xong thì lênnúi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻbắp…Lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi…Conngựa con trâu còn có lúc, đêm còn được đứng gãi chân nhai cỏ, đàn bà con gáinhà này vùi vào việc làm cả đêm lẫn ngày
Không chỉ có vậy, Mị còn bị A Sử đánh đập, hành hạ không thương tiếc bất cứlúc nào: Mị muốn được đi chơi xuân thì A Sử đã trói đứng Mị vào cột suốt đêmbằng cả thúng sợi đay
Về tinh thần:
Sự đầy đoạ về mặt tinh thần trong gia đình thống lý khiến cho Mị dần trở nên
tê liệt, chai sạn, sống mà như đã chết: Trước khi bị bắt về làm dâu, Mị là ngườicon gái trẻ trung yêu đời, tràn đầy khát vọng hạnh phúc Lúc mới bị bắt về, Mịphản kháng dữ dội: có đến hàng mấy tháng đêm nào Mị cũng khóc → Dòngnước mắt đau khổ tuyệt , uất ức tiếp nối nhau chảy tràn, triền miên theo thờigian, Mị khóc cho khát vọng tự do hạnh phúc của mình bị tước đoạt
Trang 19 Mị ý định toan tự tử, bởi cô ý thức được cuộc sống khổ hơn chết ở địa ngụctrần gian nhà thống lí
Mị trốn về nhà cùng nắm lá ngón hái trong rừng, quỳ lạy cha nhưng lòng hiếuthảo đã không cho Mị chết: mày chết nhưng nợ tao vẫn còn quan lại bắt taotrả nợ không được đâu con ơi → Mị ném nắm lá ngón xuống đất, chấp nhậnquay về làm dâu gạt nợ → Nhìn bề ngoài đây là hành động tiêu cực, biểu hiện
sự phản kháng quyết liệt nhưng thực chất hành động này cũng thể hiện sứcsống tiềm tàng trong Mị, âm thầm mà mạnh mẽ → Đây là hành động chỉ có ởcon người ý thức sâu sắc về sự sống, về phẩm giá của mình trong hoàn cảnh éo
le ngang trái
Mị dần trở nên tê liệt về ý thức Cho đến khi cha mất, sợi dây tình thương duynhất cuộc đời này níu giữ Mị với cuộc sống không còn nữa thì Mị cũng khôngcòn nghĩ đến việc ăn lá ngón tự tử nữa → Sống lâu trong cái khổ, Mị quen khổrồi không còn nghĩ ngợi gì nữa, không biết đến buồn vui, sướng khổ, sống haychết đều vô nghĩa
⇒ Hình ảnh so sánh nhói lòng về một cô Mị câm lặng: lùi lũi như con rùa nuôitrong xó cửa
Hình ảnh đó gợi liên tưởng đến câu ca dao quen thuộc về cuộc sống lam lũ, tủinhục, nô lệ của người dân lao động xưa
Thương thay thay phận con rùaXuống sông đội đá, lên chùa đội bia
Cuộc đời Mị cũng giống như căn buồng Mị ở: giữa núi rừng Tây Bắc bát ngát
là căn buồng kín mít, tối bưng, chỉ có một cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay, lúcnào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng → Cănbuồng đó chính là cái ngục thất của đời Mị Còn cái mờ mờ trăng trắng ở ngoàicửa sổ kia chính là tương lai mờ mịt của cô, một tương lai không chút hi vọng
⇒ Người đọc bị ám ảnh và không thể nào quên được chi tiết Mị thẫn thờ, vôhồn ngồi trong căn buồng ấy nhìn qua cửa sổ đến bao giờ chết thì thôi → Cănbuồng cũng như nấm mồ chôn sống tuổi thanh xuân của Mị, khiến Mị trở thànhmột người đàn bà tàn tạ về thể xác, tê liệt về tinh thần
b.3: Sức sống tiềm tàng của Mị
Ngọn lửa của lòng ham sống chưa tắt hẳn trong tâm hồn Mị Nó vẫn âm ỉ cháynhư hòn than dưới lớp tro tàn để rồi có cơ hội là bùng lên mãnh liệt Và cơ hội
ấy đã đến vào đêm tình mùa xuân
* Hoàn cảnh Mị hồi sinh: Cảnh xuân về trên những bản làng thật đẹp và sống độngvới sắc màu rực rỡ: gió thổi vào cỏ gianh vàng ửng - những chiếc váy hoa đã đem raphơi trên mỏm đá xoè như con bướm sặc sỡ; với âm thanh rộn ràng: tiếng trẻ concười ầm trước nhà, tiếng sáo lấp ló ngoài đầu núi → Mùa xuân bừng bừng sức sốngmãnh liệt bất chấp cái giá lạnh dữ dội của đất trời đã làm tan đi băng giá, thắp lênkhát vọng sống tự do, hạnh phúc trong lòng Mị → Tình huống đầy ý nghĩa, khơi dậysức sống tiềm tàng trong Mị, khiến Mị hồi sinh
* Diễn biến tâm trạng của Mị :
Tiếng sáo vẳng lại từ đầu núi và hơi rượu tác:
18
Trang 20 Tâm lí Mị được thay đổi bởi sự tác động của tiếng sáo và hơi rượu trong đêmxuân: Tiếng sáo vọng lại thiết tha bổi hổi như mời gọi khiến Mị nhẩm thầmtheo lời bài hát của người đang thổi Lời bài hát giản dị mộc mạc mà hàm chứa
lẽ sống phóng khoáng tự do đã tác động mạnh mẽ đến Mị → Mị lén lấy hũrượu, cứ uống ực từng bát, uống như muốn nuốt đi những tủi hờn cay đắng,uống như muốn quên đi hiện tại khổ cực Mị đã hồi sinh, đã trở lại với cảm xúccủa một người bình thường
Mị uống rượu say đến lịm người: Một lần nữa, tiếng sáo được nhắc lại ; nóvăng vẳng như tiếng gọi của quá khứ, tiếng gọi của những tháng ngày hạnhphúc trước kia Tiếng sáo và hơi rượu trở thành nhịp cầu giúp Mị quên đi hiệntại đắng cay, dẫn Mị trở về với quá khứ tươi đẹp; dìu Mị từ cõi quên trở về cõinhớ → Lòng Mị đang “sống về ngày trước” với sự toàn tâm toàn ý của tâmhồn, với bao nhiêu khát vọng sống và khát vọng yêu Tiếng sáo như dòng nướcmát hiếm hoi đã len lỏi vào tâm hồn đang khô cạn, héo mòn của Mị, tiếng sáo
đã đưa Mị về với những kỉ niệm đẹp của tình yêu
Rượu tan, sáo tắt, Mị nổi loạn trong suy nghĩ – muốn chết :
Nhưng quá khứ càng tươi đẹp bao nhiêu thì hiện tại lại chua xót bấy nhiêu.Rượu tan, mọi người ra về hết, tiếng sáo tình yêu khi xưa vụt tắt và Mị nhận racái bóng của mình trơ trọi giữa nhà Giờ đây, Mị còn nhận thức được hiện tại :
“Đã từ nãy, Mị thấy phới trở lại” Mị ý thức được mình “còn trẻ” → Trong Mị
đã trỗi dậy khát vọng tự do hạnh phúc của tuổi trẻ → Tuổi trẻ của Mị lại không
có tình yêu hạnh phúc, không có tự do, Mị và A Sử không có lòng với nhau màvẫn phải ở với nhau
Thực tại đau xót ấy khiến Mị tuyệt vọng và nghĩ đến cái chết: Nếu có nắm lángón trong tay lúc này…Mị sẽ ăn cho chết ngay chứ không buồn nhớ lại nữa.Đây là lần thứ hai Mị nghĩ đến cái chết nhưng là để tỏ rõ sự phản kháng quyếtliệt với hoàn cảnh bi đát của mình → Muốn chết tức là lòng yêu đời, ham sống
đã trở lại, đã khiến Mị ý thức rõ tình trạng thê thảm của đời mình → Mị đã có
sự nổi loạn trong suy nghĩ
c, Mở rộng nâng cao:
Nhân vật Mị trong trang viết của Tô Hoài gợi ta nhớ đến chị Dậu trong “Tắt đèn” củaNgô Tất Tố Hai người phụ nữ bất hạnh ấy cùng đối mặt với một đêm tối trời tối đấtnhưng mỗi nhà văn có cách giải quyết số phận con người theo hướng khác nhau Xét
ở một phương diện nào đó, sự phản kháng của chị Dậu mạnh mẽ quyết liệt hơn Mịnhưng sự vùng lên của chị Dậu không có định hướng tích cực Người đàn bà ở làngĐông Xá ngày ấy đã lao vào giữa trời đêm tối đen như mực và như cái tiền đồ củachị
d, Giá trị nội dung và nghệ thuật
Giá trị hiện thực: Thể hiện sức sống tiềm tàng của Mị, Tô Hoài đã phản ánhthân phận khốn khổ của người dân lao động Tây Bắc dưới sự áp bức bóc lột,chà đạp tàn tệ của giai cấp thống trị miền núi
Trang 21 Giá trị nhân đạo: Nhà văn cũng bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc tới số phận bấthạnh, kiếp sống trâu ngựa của người phụ nữ nghèo vùng cao; đồng thời tố cáobọn thực dân phong kiến đã đè nén, áp bức, đày đọa người lao động
Nghệ thuật: Nhân vật Mị được khắc họa một cách sinh động, có cá tính rõ nét,
ít được miêu tả bằng hành động mà chủ yếu qua dòng suy nghĩ tâm tư; thậmchí có lúc là tiềm thức chập chờn Nhà văn nhiều khi như nhập thân vào nhânvật , diễn tả những tâm trạng mơ hồ, những gấp khúc trong tâm hồn Mị để cónhững phát hiện tâm lý hết sức tinh tế và phù hợp Ngoài ra, nghệ thuật kểchuyện linh hoạt, giọng điệu trần thuật trầm lắng, ngôn ngữ chọn lọc, sáng tạo,giàu tính tạo hình, giàu chất thơ Tất cả đều góp phần không nhỏ làm nên sứchấp dẫn cho thiên truyện
3 KẾT BÀI
Tổng kết nghệ thuật, nội dung
Khẳng định vị trí của tác phẩm
Nêu cảm nhận cá nhân
Đề 5: Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhà văn Tô Hoài đã có 2 đoạn viết:
“Ở lâu trong cái khổ, Mị cũng quen khổ rồi Bây giờ Mị tưởng mình cũng là contrâu, mình cũng là con ngựa Con ngựa chỉ biết ăn cỏ, biết đi làm mà thôi Mị cúi mặt,không nghĩ ngợi nữa, lúc nào cũng nhớ lại những việc giống nhau, mỗi năm mộtmùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại: Tết xong lên núi hái thuốc phiện; giữa năm thì giặtđay; đến mùa đi nương bẻ bắp Và dù đi hái củi, bung ngô, lúc nào cũng gài một bóđay trong cánh tay để tước sợi Bao giờ cũng thế, suốt năm, suốt đời thế Con ngựa,con trâu làm có lúc, đêm còn được đứng gãi chân, nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này vùivào việc cả đêm cả ngày Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong
xó cửa ở buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông ấy mà trông ra.Đến bao giờ chết thì thôi.”
Ở một đoạn khác, nhà văn viết:
“Mị đứng lặng trong bóng tối Rồi Mị cũng vụt chạy Trời tối lắm Nhưng Mị vẫnbăng đi Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở tronghơi gió thốc lạnh buốt:
– A Phủ cho tôi đi
A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói:
– Ở đây thì chết mất
A Phủ chợt hiểu Người đàn bà chê chồng đó vừa cứu sống mình
A Phủ nói: “Đi với tôi” Và hai người lẳng lặng đỡ nhau lao chạy xuống dốc núi.” (Vợ chồng A Phủ - Tô Hoài, Ngữ văn 12, Tập 2, Nxb Giáo dục Việt Nam,