Tiểu luận PPNCCTH - Đối tượng và phương pháp nghiên cứu chính trị học

Trước khi chính trị học ra đời với tư cách là một khoa học political science nghiên cứu chính trị như một chỉnh thể, có đối tượng, phương pháp, khái niệm, phạm trù..., đã có rất nhiều cá

MỞ ĐẦU

Chính trị là sinh hoạt xã hội gắn liền với các quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các nhóm xã hội khác nhau mà hạt nhân của nó là vấn đề giành giữ và sử dụng quyền lực nhà nước Nó bao hàm cả những phương hướng, mục tiêu xuất phát từ lợi ích cơ bản của giai cấp và cả hoạt động thực tiễn của các giai cấp, chung các nhóm xã hội, các đảng phái chính trị, các chính khách và của mỗi người dân trong việc thể hiện lợi ích giai cấp

Chính trị là vấn đề sống còn của mối quốc gia, mỗi dân tộc do đó nghiên cứu chính trị học và vấn đề được rất nhiều quốc gia đầu tư và quan tâm

Để hiểu được chính trị học là gì chúng ta cần tìm hiểu đối tượng của chính trị học, nó hướng đến ai, nhóm đối tượng nào để đưa ra nội dung cho phù hợp, bên cạnh đó cần tìm hiểu các phương pháp nghiên cứu chính trị học để có thể đưa ra được những chính sách phù hợp góp phần phát triển kinh tế đất nước

Xuất phát từ những lý do trên em đã chọn vấn đề: “Đối tượng và phương pháp nghiên cứu chính trị học” để làm tiểu luận kết thúc môn học.

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG

1 Khái niệm chính trị

Chính trị là một hiện tượng xã hội ra đời gắn liền với sự ra đời của giai cấp và Nhà nước Từ khi xuất hiện, chính trị đã có ảnh hưởng to lớn tới quá trình tồn tại và phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại Bởi vậy nghiên cứu và định hình về chính trị cũng được các học giả Đông - Tây

- kim - cổ bàn luận không ít giấy mực Trước khi chính trị học ra đời với tư cách

là một khoa học (political science) nghiên cứu chính trị như một chỉnh thể, có đối tượng, phương pháp, khái niệm, phạm trù , đã có rất nhiều các quan niệm, quan điểm, thậm chí là tư tưởng, học thuyết của các học giả khác nhau bàn về các khía cạnh của chính trị Dưới đây, sẽ trình bày một số quan niệm về chính trị, trong đó có các quan niệm của các học giả trước Mác và quan niệm của chủ nghĩa Mác

- Các quan niệm trước Mác về chính trị

Ở phương Tây thời kỳ cổ đại, nổi lên các triết gia, chính trị gia lỗi lạc về chính trị:

Hê-rô-đốt: Được mệnh danh là người "cha của chính trị học" Từ chỗ nghiên cứu và phân tích sự khác biệt giữa các hình thức chính thể: Quân chủ, Qúy tộc và Dân chủ, ông khẳng định chính trị tốt nhất là thể chế hỗn hợp của các chính thể này

Platon: Chính trị là “nghệ thuật cung đình” liên kết trực tiếp của người anh hùng và sự thông minh Sự liên kết đó được thực hiện bằng sự thống nhất tư tưởng và tinh thần hữu ái Chính trị là nghệ thuật cai trị Cai trị bằng sức mạnh là độc tài, cai trị bằng nghệ thuật mới là đích thực

Aristotle: Chính trị là sản phẩm của sự phát triển tự nhiênlà hdnh thức giao tiếp cao nhất của con người; con người là động vật chính trị; quyền lực chính trị

có thể được phân chia thành lập pháp, hành pháp và tư pháp

Ở phương Đông cổ đại, nhất là ở Trung Quốc thời kỳ "bách gia chư tử" -trăm hoa đua nở - -trăm nhà đua tiếng cũng xuất hiện những tư tưởng chính trị kiệt xuất Nổi bật nhất là các quan niệm của Khổng tử, Hàn Phi tử, Lăo tử

Khổng tử: Chính trị là công việc của người quân tử, là làm cho chính đạo, chính danh Ông xây học thuyết về Nho gia với các quan điểm Tam cương, Ngũ thường - là cơ sở nền tảng cho các xã hội phong kiến phương Đông lúc bấy giờ và cả sau này

Hàn Phi tử: Ông quan niệm để thực hiện hoạt động chính trị cần thiết phải xây dựng và ban hành pháp luật Với luận thuyết nổi tiếng về thế, thuật và pháp

- ông là đại diện tiêu biểu của phái Pháp gia Lão tử: Với quan điểm "vô vi nhi trị" - không làm gì mà mọi người tự thuần phục, tự tìm đến với con đường chính đạo thì đó là cái gốc của nghệ thuật trị nước

Thời kỳ đêm trường trung cổ: Chính trị được các nhà Thần học và chủ nghĩa duy tâm như Tômat Đa-Canh cho rằng "chính trị có nguồn gốc từ quyền lực tối cao của Thượng đế" Thời kỳ các học thuyết và tư tưởng tư sản về chính trị: Nổi tiếng với các thuyết "tam quyền phân lập, khế ước xã hội" Chính trị được quan niệm là công việc của những "công dân" có tài sản

Các tư tưởng và học thuyết nêu trên ít nhiều đã đề cập được những vấn đề

cơ bản của chính trị như vấn đề tổ chức Nhà nước, các hình thức Nhà nước và các chính thể, vấn đề quyền lực Nhà nước, thủ lĩnh chính trị Tuy nhiên do những hạn chế về lập trường, quan điểm, điều kiện lịch sửxã hội mà các học thuyết đó ít nhiều còn bộc lộ những quan điểm thô sơ, chất phác, thậm chí là sai lầm về chính trị

Quan điểm C.Mác V.ILênin về chính trị

Chính trị là hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, cũng như các dân tộc và các quốc gia với vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực Nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của Nhà nước và xã hội, là hoạt động chính trị thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đương lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích

2 Nguồn gốc của chính trị

Nguồn gốc kinh tế của chính trị

Nguồn gốc kinh tế của chính trị thể hiện ở những điểm sau:

Thứ nhất, xét về sự xuất hiện của chính trị trong lịch sử nhân loại: Chính trị ra đời gắn liền với sự xuất hiện của giai cấp và nhà nước Sự xuất hiện đó lại liên quan chặt chẽ đến vấn đề tư hữu tư liệu sản xuất - tư hữu những của cải dư thừa của xã hội- cũng tức là liên quan đến hoạt động kinh tế Để bảo vệ cho sự tư hữu về tư liệu sản xuất đó, những tầng lớp "trên" của xã hội đã tổ chức ra nhà nước nhằm mục đích cưỡng chế các giai tầng xã hội khác Như vậy chính trị xuất hiện trong lịch sử xuất phát từ kinh tế

Thứ hai, xét trên góc độ lợi ích: Chủ nghĩa Mác- Lê nin khẳng định chính trị chính là lợi ích, là quan hệ giữa các giai cấp trong việc phân chia lợi ích Như vậy chính trị chính là sự biểu hiện tập trung của kinh tế

Thứ ba, xét trên quan điểm về các hình thái kinh tế, xã hội: Chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng, bao gồm hệ tư tưởng chính trị, nhà nước, các đảng phái xuất hiện khi xã hội phân chia thành các giai cấp dựa trên cơ sở hạ tầng kinh tế Như vậy, chính Cơ sở hạ tầng kinh tế là yếu tố quyết định đến sự hình thành các quan điểm và các thiết chế chính trị Tuy nhiên, chính trị cũng có tính độc lập tương đối và tác động trở lại tới cơ sở hạ tầng là các quan hệ sản xuất

Theo chủ nghĩa Mác- Lênin "Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, đồng thời chính trị không thể không chiếm vị trí hàng đầu so với kinh tế” Việc hình thành một quan điểm Chính trị đúng về lĩnh vực kinh tế là điều kiện để giải quyết có hiệu quả những nhiệm vụ kinh tế Viết về điều này, Lênin khẳng định"Không có một lập trường chính trị đúng thì một giai cấp nhất định nào đó, không thể giữ vững được sự thống trị của mình, và do đó, cũng không thể hoàn thành được nhiệm vụ của mình trong lĩnh vực sản xuất"

Nguồn gốc xã hội

Mâu thuận xã hội gay gắt là nguyên nhân để chính trị ra đời và phát triển,

sự mâu thuận này diễn ra giữa các giai cấp trong lòng xã hội, đỉnh điểm đó là đấu tranh giai cấp

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CHÍNH TRỊ HỌC

Chính trị học là khoa học nghiên cứu đời sống chính trị của xã hội với tư cách là một chỉnh thểnhằm làm sangs tỏ những qui luật và tính qui luật chung nhất của chính trị; nghiên cứu cơ chế tác động và những phương thức, thủ thuật chính trị để hiệnt thực hoá tính qui luật và những qui luật đó trong xã họip được

tổ chức thành nhà nước Theo Lênin: cái quan trọng nhất trong chính trị là “ tổ chức cơ quan nhà nước ”

Chính trị là:

+ Sự tham gia của nhân dân vào các việc của nhà nước, các định hướng của nhà nước, xác định hình thức, nhiệm vụ, nhân dân hoạt động của nhà nước

+Bất kỳ vấn đề xã hội nào cũng mang tính chính trị vì việc giải quyết nó trực tiếp hoặc gián tiếp đều gắn với lợi ích của giai cấp, với vấn đề quyền lực Vậy quan điểm trên đòi hỏi ta phải tiếp cận chính trị với tư cách:

-Là một hình thức hoạt đông xã hội đặc biệt

-Là một loạt quan hệ xã hội đặc thù

2.1 Đối tượngnghiên cứu

-Chính trị có đối tượng nghiên cứu là những tính qui luật, qui luât chung nhất trong lĩnh vực chính trị của đời sống xã hội

-Ngoài ra chính trị học cũng nghiên cứu cơ chế tác động, thủ thuật vận dụng những qui luật đó trong đời sống chính trị

-Một hình thức hoạt động xã hội đối trọng liên quan dẫn đến vấn đề nhà nước: chính trị học nghiên cứu;

+Mục tiêu chính trị trước mắt và những mục tiêu triển vọng mang tính hiện thực, cũng như con đường giải quyết những nghĩa vụ để đạt được mục tiêu đó

+Những phương pháp, phương tiện, thủ thuật cộng hình thức tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra

+Việc lựa chọn và sắp xếp cán bộ thích hợp để giải quyết những nghĩa vụ

đó

- Một hệ thống những quan hệ xã hội đặc biệt liên quan đến vấn đề nhà nước chính học nghiên cứu

+Mối quan hệ giữa các giai cấp ( thực chất là quan hệ về lợi ích chính trị

mà các giai cấp theo đuổi)

+Hệ thống Đảng chính trị, mối quan hệ qua lại giữa chúng dẫn đến hình thành: lý luận chung chính trị cộng kinh nghiệm hoạt động và biệc vận dụng những kinh nghiệm đó vào việc xác định

+Nhà nước và tính chất nhà nước; cơ cấu và cơ chế sử dụng quyền lực nhà nước

+Nhà nước quan hệ dân tộc và các tầng lớp xã hội khác nhau ( hình thành

lý luận dân tộc và vận dụng vào điều kiện cụ thể của mỗi dân tộc )

+Việc lựa chọn và sử dụng con người thích hợp để giải quyết những nghĩa vụ chính trị cụ thể

+Quan hệ giữa các quốc gia ( hình thành học thuyết chính trị quốc tế )

2.2 Phương pháp nghiên cứu

Nói một cách chung nhất, phương pháp nghiên cứu của chính trị học là sự vận dụng phương pháp biện chứng duy vật, lý thuyết về hình thái kinh tế - xã hội

, học thuyết về giai cấp và điều tra giai cấp, quan điểm duy vật lịch sử nói chung vào việc nghiên cứu lĩnh vực chính trị của đời sống xh

Về mặt phương pháp luận:

- Chủ yếu dựa trên quan điểm của CN Mac-Lênin về CN duy vật biện

chứng và CN duy vật lịch sử

+Phép biện chứng duy vật góp phần phát hiện mâu thuẫn và động lực của

sự phát triển chính trị - xã hội dẫn đến xây dựng chiều hướng chung của sự phát triển lịch sử và vai trò của các lý luận chủ yêú trong xã hội

+Phép biện chứng duy vật giúp giải quyết một cách kh mối quan hệ giữa mục tiêu chính trị và phương tiện thực hiện mục tiêu đó ( trong khi kiên định mục tiêu chính trị có thể thay đổi phương pháp, phương tiện )

Vừa có phương pháp đặc thù, vừa vay vụ của các nhành khoa học khác

Phương pháp cụ thể:

-Phương pháp thống nhất giữa logic và lịch sử:

+Một sự kiện, một hiện tượng chính trị ra đời gắn liền với hoàn cảnh cụ thể

+Như vậy để có thể hiểu được đúng, một hiện tượngchính trị thì ta phải

có những tri thức về lịch sử xã hội của nó: hiện tượng đó xh như thế nào? trải qua các giai đoạn nào? hiện thời đang ở trong giai đoạn nào? khuynh hướng vận động trong tương lai ra sao?

+Nghiên cứu các hiện tượng chính phải đạt được mục đích là nhận được logic khách quan của nó Và bằng cách so sánh, phân tích, khái quát thực tế lịch

sử chính trị dẫn đến ta sẽ rút ra cái bản chất, qui luật của đời sống chính trị

-Phương pháp hệ thống:

+Mọi sự vận nói chung, đời sống chính trị, đời sống chính trị nói riêng đều là một hệ thống gồm nhiều nhân tố, nhiều quá trình có liên hệ hữu cơ và tác động lẫn nhau

+Tính hệ thống của các quá trình và đời sống chính trị sẽ qui định tính hệ thống của phương pháp nghiên cứu nó

-Phương pháp so sánh:

+So sánh hai hiện tượng, hai quá trình chính trị có thể thấy được tính tương đồng, sự khác nhau của mỗi chế độ chính trị Từ đó thấy được cái mạn, yếu của từng loại thiết chế

+So sánh các giai đoạn phát triển của một quốc gia dẫn đến có thể hiểu được đời sống chính trị cuả một quốc gia

+Bằng cách so sánh, ta có thể xét đoán được nguyên nhân của các sự kiện chính trị

- Phương pháp thống kê:

+Nhờ những sự kiện thực tế và số liệu cụ thể mang tính khách quan dẫn đến sự khái quái về chính tị sẽ có sức mạnh dẫn đến tăng tính thuyết phục và hiệu quả trong việc thực hiện các quyết sách chính trị trong thực tế Phối hợp tất

cả phương pháp dẫn đến tạo nên hiệu quả

Chương 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU

CHÍNH TRỊ HỌC

Thứ nhất, Hội đồng lý luận Trung ương trong tổ chức và hoạt động của

mình cần xác định nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu lý luận một cách cơ bản, hệ thống về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, về chủ nghĩa xã hội và đổi mới nhận thức về chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, coi đó là một phương hướng

ưu tiên, một trọng điểm lâu dài thuộc về đời sống tư tưởng và học thuật nước nhà Để thực sự là cơ quan đảm nhiệm trọng trách tổ chức hoạt động nghiên cứu; tập hợp được lực lượng nghiên cứu rộng rãi trong cả nước là những chuyên gia, học giả, những người có năng lực sáng tạo và bản lĩnh trong nghiên cứu để đóng góp tốt nhất về mặt lý luận cho Đảng và Nhà nước, Hội đồng cần xây dựng một chiến lược nghiên cứu cơ bản với những chương trình, kế hoạch và bước đi thật rõ ràng Hai vấn đề rất quan trọng được đặt ra: Tạo được môi trường khoa học và bầu không khí tự do, dân chủ cho hoạt động nghiên cứu, kích thích và khuyến khích những tìm tòi sáng tạo trong nghiên cứu; tập hợp được nhiều tài năng thuộc nhiều thế hệ khoa học sao cho đời sống học thuật và tư tưởng lành mạnh được tạo ra là vườn ươm, là lực đẩy làm nảy nở nhiều tài năng lý luận, đào tạo một đội ngũ các nhà khoa học trẻ, thực sự có tài, có tư chất và bản chất, có nhân cách khoa học thực sự đảm bảo cho khoa học phát triển, không rơi vào tình trạng lạc hậu và nguy cơ tụt hậu trong đà phát triển của khoa học hiện đại

Thứ hai, Bộ Khoa học và Công nghệ với vai trò, chức năng của cơ quan

quản lý nhà nước về khoa học trên phạm vi và quy mô cả nước cần thành lập

một Vụ riêng, chuyên trách quản lý nghiên cứu triển khai về khoa học xã hội -nhân văn, trong đó đặc biệt chú trọng tới nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu lý luận.

Cần đầu tư ở cơ quan quản lý nhà nước về khoa học những chuyên gia am hiểu sâu sắc về khoa học, có kinh nghiệm nghiên cứu và quản lý, có thể tập hợp được

các chuyên gia thuộc nhiều chuyên ngành ở các cơ quan khoa học trong cả nước Tìm kiếm những giải pháp tạo động lực, những chính sách đầu tư cho phát triển, khuyến khích và trọng đãi các tài năng khoa học, tôn vinh các nhà khoa học và các thành quả nghiên cứu đem lại những lợi ích cho xã hội, có những đóng góp và cống hiến cho Đảng, Nhà nước và xã hội trong công cuộc đổi mới

Đã chú trọng nghiên cứu cơ bản tất phải đặt vấn đề đẩy mạnh những

nghiên cứu lý luận, nghiên cứu hàn lâm (hiểu một cách đúng đắn), đào tạo và

phát triển đội ngũ các nhà nghiên cứu lý thuyết có trình độ cao, là những chuyên gia đầu đàn ở từng lĩnh vực Điều này phải được thể hiện trong xây dựng đề tài, lựa chọn người chủ trì đề tài và thẩm định chất lượng công trình nghiên cứu

Thứ ba, Các viện và trung tâm nghiên cứu, các trường Đại học, đặc biệt là Đại học Quốc gia và các cơ sở đào tạo trên Đại học cần đưa dòng

nghiên cứu cơ bản vào chương trình, nội dung nghiên cứu và đào tạo, đặc biệt là đào tạo và giáo dục về phương pháp để sớm hình thành một đội ngũ các nhà khoa học nghiên cứu chuyên sâu về lý luận, đủ sức tiếp cận và làm chủ các lý thuyết mới, hiện đại, tạo được tiềm lực phát triển của khoa học xã hội - nhân văn Việt Nam, tiến kịp trình độ khoa học chung của khu vực và thế giới

Thứ tư, Nhà nước cần đầu tư đủ mạnh vào những đối tượng và địa chỉ

nghiên cứu được chọn lọc (cá nhân và tập thể) để thực hiện những công trình

nghiên cứu lý thuyết, cơ bản có tầm cỡ và dài hạn, có những ưu tiên cần thiết

cho việc xuất bản các công trình, các tuyển tập và toàn tập công trình của các tác giả có trình độ và uy tín khoa học cao, có ảnh hưởng lớn đến tư duy, nhận thức của xã hội, đến sự phát triển khoa học của nước nhà

Thứ năm, Nhà nước cần nghiên cứu để sớm thành lập quỹ nghiên cứu

cơ bản trong lĩnh vực khoa học xã hội - nhân văn và lý luận để đầu tư xứng

đáng cho lĩnh vực nghiên cứu, đào tạo và xét thưởng khoa học cho các đề tài,