Bài giảng Những xu hướng công nghệ mới trong thương mại điện tử

Trong xu thè dó, Việt Nam dang tich cực tái cơ càu nên kinh tê theo hướng tăng cưỡng khoa học và công nghệ, thúc dây khơi nghiệp và đỏi mới sáng tạo, đào tạo nhân lục chuyên môn cao, hiệ

llEgt TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỌI

Chú biên: TS Phùng Tuấn Anh

BÀI GIẢNG NHỮNG XU HƯỚNG

■ CÔNG NGHỆ MỚI ■

TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TƯ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦY LỌI

Chù biên: TS Phùng Tuấn Anh

Tham gia biên soạn: TS Nguyền Thị Oanh

MỤC LỤC

BÀNG MỤC CÁC CHỮVIÉTTÂT 7

DANH MỤC BÀNG 9

DANH MỤC HÌNH 9

l.ờl MỞ DÂU II CHƯƠNG I XV HƯỚNG CÒNG NGHỆ THƯƠNG MẠI DIỆN TỪ' 13

l.l KINH TỄ SỚ 13

I I I Khái niệm về kinh te số 13

1.1.2 Đặc điểm kinh tể số 19

1.2 CHUYÊN ĐỎI SÓ 19

1.2.1 Khái niệm chuycn đòi sò 20

1.2.2 Thách thức của chuyển đổi số 22

1.2.3 Xu hướng chuyên dôi sò 23

1.3 NÊN TẢNG PHÁT TRIẺN THƯƠNG MẠI 28

1.3.1 Khái niệm VC mô hình kinh doanh nên táng 28

1.3.2 Các loại nền táng thương mại 30

1.3.3 Các hình thái VC nen tang 32

1.3.4 Sự tác động cúa kỳ thuật số lèn nen tang 33

1.4 KHOA nọc CÔNG NGIIB VÀ ĐÔI MÓI SÁNG TẠO 35

1.4.1 Đậc trưng pltát triền khoa học công nghệ vã đòi mõi sáng tạo 36

1.4.2 Phát trièn công nghệ nhâm nâng cao nâng lục cạnh tranh 43

1.5 P11ÁTTR1ẺN NGUỎN NHÂN Lực 48

1.5.1 Chien lược phát triên nguôn nhân lục trong giai đoợn chuyên đôi sô 48

1.5.2 Đặc trưng cúa nguồn nhân lực trong chuyền đối sổ 49

CHƯƠNG 2 MỘT SÔ XƯ HƯỚNG CÔNG NGHỆ CHÍNH 52

2.1 INTERNET VẠN VẬT (IOT) 52

2.1.1 Khái niệm cùa Internet vạn vật (loT) 52

2.1.2 Đúc điểm của Internet vạn vật 52

2.1.3 Úng dụng cùa loT 56

2.2 TRĨ TUỆ NHÂN TẠO (AI) 59

2.2.1 Khái niệm về trí tuộ nhàn tạo (AI) 59

2.2.2 Đặc điểm của trí tuệ nhãn tạo (AI) 61

2.2.3 ưng dụng tri tuệ nhân tạo AI 66

2.3 DỬ LIỆU LÓN (BIG DATA) 68

2.3.1 Khái niệm dữ liệu lớn (Big Data) 68

2.3.2 Đậc điểm của dù liệu lởn 70

2.3.3 ửng dụng dữ liệu lớn (Big Data) 71

2.4 CÔNG NGHỆ IN 3D 75

2.4.1 Khái niệm còng nghộ in 3D 75

2.4.2 Đặc diêm công nghệ in 3D 76

2.4.3 ưng dụng còng nghệ in 3D 78

2.5 CÓNG NGHỆ BLOCKCHAIN 81

2.5.1 Khái niệm Blockchain 81

2.5.2 Đặc điểm công nghệ Blockchain 82

2.5.3 ưng dụng cua còng nghộ Blockchain 91

2.6 CÔNG NGHỆ THựC TÉ AO VR VÀ AR 101

2.6.1 Khái niệm thực tế ào VR vả AR 101

2.6.2 Dậc điểm thực tế ão VR vả AR 102

2.6.3 ửng dụng thực te VR và AR 103

CHƯƠNG 3 ỨNG DỤNG CÔNG NGHẸ TRONG THƯƠNG MẠI DIỆN TỨ 109

3.1 ỦNG DỤNG CÔNG NGHỆ TRONG SẢN XUẢT 109

3.1.1 Các công nghệ chinh nâng cao nàng lực sản xuất 110

3.1.2 Tác động cùa còng nghệ dèn sán xuât 115

3.1.3 Lợi ích cùa việc img dụng cõng nghệ trong sàn xuất 117

3.2 ỦNG DỤNG CÒNG NGHẸ TRONG QUẢN LÝ CHUÔI CUNG ÚNG 121

3.2.1 Các cõng nghệ chinh nâng cao hiệu quá dịch vụ logistics 122

3.2.2 Tác động cùa công nghệ đẽn quàn lý chuỗi cung úng logistic 133

3.2.3 Lợi ich cua công nghệ den quán lý chuồi cung úng logistic 134

3.3 ỦNG DỤNG CÔNG NGHẸ TRONG QUẢN TRỊ ĐIẺU HÀNH DOANH NGHIỆP 136

3.3.1 Cõng nghệ trong quán tri điêu hành doanh nghiệp 136

3.3.2 Tác động cùa công nghệ đến quàn trị điều hãnh 140

3.3.3 Lợi ich cua ứng dụng cõng nghệ trong quan tri điêu hành doanh nghiệp 141

3.4 ỦNG DỤNG CÒNG NGHẸ TRONG THANH TOÁN ĐIỆN TU 146

3.4.1 Cõng nghệ trong thanh toán diện tư 146

3.4.2 Hệ thống thanh toản điện lữ 155

3.4.3 Thanh loan diộn tư và ngân hàng điện tư ớ một sỏ quòc gia trên the giới 166

3.5 ÚNG DỤNG CÔNG NGHẸ TRONG MARKETING 170

3.5.1 Khái niệm Digital Marketing 170

3.5.2 Tảc động cũa công nghệ đến hoạt động Marketing 171

3.5.3 Lợi ich cùa việc ứng dụng Digital Marketing 177

CHƯƠNG 4 PIIÁTTRIÉN NGUÒN NHÂN Lực CÒNG NGHẸ 179

4.1 NGUÔN NHẢN Lực TRONG NÊN KINH TÈ sô 179

4.1.1 Dặc trưng nguồn nhân lực trong nền kinh tế số 179

4.1.2 Nguồn nhân lực chắt lượng cao ISO 4.1.3 Vai trò cùa nguồn nhân lực chat lưọng cao 182

4.2 CHẢT LƯỢNG NGƯỐN NHẢN Lực 186

4.2.1 Anh hưởng của Cõng nghiệp 4.0 tới người lao động 186

4.2.2 Phát ưièn nãng lực nguỏn nhân lực 195

4.3 XẢY DỤNG TÓ CHỨC HỌC TẬP THỜI KINH TẼ SÓ 199

4.4 ĐINH HƯỚNG PHÀTTRIÉN NGUỒN NHÂN Lực 201

4.4.1 Một số định hướng cùa Chinh phũ 202

4.4.2 Công tác phát niên nguòn nhân lực xã hội 204

4.4.3 Công lãc phát niên nguồn nhân lực trong cảc doanh nghiệp 205

4.5 GIÁO DỰC ĐẢO TẠO NGƯỐN NHÂN Lực 206

4.5.1 Tâm quan trọng đào lạo nguồn nhãn lực 206

4.5.2 Đảo tạo đội ngũ quàn lý doanh nghiệp 209

4.5.3 Đảo lạo đối với người lao động 210

THUẬT NGỮ TIÊNG ANH SŨ DỤNG TRONG BÀI GIÁNG 219

TÀI LIỆU THAM KHÁO 221

TNDN Thu nhập doanh nghiệp

TMĐT Thưong mại điện tư

TTTM Trung (âm thương mại

CMCN Cách mạng cóng nghiệp

DN Doanh nghiệp

KH Khoa học

ĐMST Đói mới sáng tạo

KNST Khói nghiệp sáng tạo

CNH 11ĐII Cong nghiệp hóa, hiện dại hóa

CNTT Công nghệ thông tin

API Application Programming Interface - Một giao diện lập

trình ứng dụng

FDI Foreign Direct Investment - Tồ chức kinh tế có vốn đầu tư

nước ngoảiGDP Gross Domestic Product - Tông sàn phâm trong nuởcKII&CN Khoa học và công nghệ

NHTM Ngàn hàng thtrong mại

TTĐT Thanh toãn điện tư

Comprehensive and Progressive Agreement forCPTTP Trans-Pacific Partnership - Hiệp định Đôi tác Toàn diện

và Tiến bộ xuyên Thái Binh Dương

OECD Organization for Economic Cooperation and

Development - Tô chức Họp tác vã Phát triển Kinh tếR&D Research & Development - nghiên cửu vã phát triên

DANH MỤC BÁNG

Báng 1.1 Bốn loại kinh doanh nền tăng 30

Bang 3.1 ưng dụng các thict bi, cõng nghệ trong hoạt động logistics 130

Báng 3.2 Hệ thống phân mềm/ưng dụng logistics tại các doanh nghiệp 132

DANH MỤC HÌNH Hình 1.1 Khái niệm kinh tế số theo phạm vi 18

Hỉnh 1.2 Sỏ lượng dơn xin câp băng sáng chc tại Việt Nam 40

Hình 1.3 Tỷ lệ nhập học 40

Hình 1.4 Xcp hạng kỹ năng nguồn nhân lực các nước trong khu vực 50

Hình 2.1 24 nước đứng đầu sữ dụng thiết bị kết nối nâtn 2015 53

Hĩnh 2.2 Cách hộ thống loT hoạt dộng 57

Hình 2.3 Phép thử Turing 60

Hình 2.4 Sơ dô tạo và kiêm tra chữ ký sô 84

Hình 2.5 Cấu trúc dù liệu của Blockchain 85

Hình 2.6 Cảu trúc cùa block gỏc trong Blockchain 86

I lình 3.1.1 lệ thống thực - ào trong săn xuất thông minh 113

Hình 3.2 Các hoụt dộng cơ ban cùa chuỗi dịch vụ logistics 122

I lình 3.3 7 trụ cột chi sổ đỗi mới sáng tạo quốc gia 142

Hình 3.4 Môi trưởng vi mô 172

LỜI MÔ ĐÀU

Đè vượt lén và búi phã trong thời dại còng nghệ 4.0 các doanh nghiệp càn dõn dâu những xu hướng công nghệ tương lai một cách nhanh chõng Xu hướng phát triên xã hội và tâng tnrơng khu vục khác nhau đã tạo ra những thay dôi đãng kê trong bức tranh toàn câu

vê nghiên cứu khoa học, công nghệ, giáo dục và kinh doanh Một thê giới khoa học và còng nghệ da cực dang nôi lên sau nhiêu thập ký thòng tri cua Hoa Kỳ Liên minh châu Au và Nhật Bán

The giới đang hướng đến cảc nên kinh tẽ thâm dụng tri thúc, láng cường họp lác vả cạnh tranh vé khoa học vã cõng nghệ Trong nên kinh tế tri thức, nghiên cửu khai thác thương mại khoa học còng nghệ, vã công việc tri tuệ khảc ngày câng trữ nên quan trọng Các nên kinh tẽ nãy dựa vào lục lượng lao động có tay nghề cao đau lư bền vừng vào nghiên cửu vả phát triẽn đê sán sinh các dòng kiến thức tạo nên cốt lôi của nên săn xuất thâm dụng tri thức trong cảc ngành công nghiệp chế tạo vã dịch vụ Hãng hóa và dịch vụ cũa các ngành công nghiệp nảy đà phát triển các thị trưởng chưa lững tồn tại trước đỏ, giúp các nước hội nhập và cạnh tranh trong thị trưởng loàn cầu

Trong xu thè dó, Việt Nam dang tich cực tái cơ càu nên kinh tê theo hướng tăng cưỡng khoa học và công nghệ, thúc dây khơi nghiệp và đỏi mới sáng tạo, đào tạo nhân lục chuyên môn cao, hiện đại hóa nen nông nghiệp đê hướng tới một nên kinh té ứng dụng tri thức cao hơn với các doanh nghiệp có kha nâng hội nhập và cạnh tranh trên thị trường quốc tẽ

Dự kiến trong tương lai nhùng xu hưởng mõi nôi nãy sê định hĩnh lại cách thức kinh doanh và dõng một vai trò quan trọng giúp các doanh nghiệp mờ rộng hoạt dộng trong thê giới cạnh tranh hậu dại dịch COVID-19 Tinh hĩnh cấp thiết dà thúc đây rất nhiều tiến bộ trong quả trinh sô hóa cảc quâ trinh hoạt dộng săn xuất kinh doanh ở mọi công doạn khi nhu câu thương mại diện lũ đà tàng vọt trong nhùng nám vừa qua Bên cạnh đó các công ty cùng đỏi mặt với ãp lục nội bộ trong việc đưa hoạt dộng trờ nên hiệu quá mang linh licit họp vã phán úng nhanh hon dê đãp úng kỹ vọng cũa nguôi liêu dùng vè săn phàm Điêu nãy dần

sự thay dôi trong cách các công ty đánh giá cãc nhà cung cấp vã nguồn gốc hàng hỏa đê đáp úng nhừng mong đợi đố

Bài giang iNhững xu hướng công nghị mới trong thương mại điện tứ tập trung vào

khoa học công nghệ và đôi mới sáng lạo tròn thê giới irong việc nàng cao nâng lực cạnh tranh cua các quôc gia thông qua khoa học cõng nghệ và dôi mới sáng tạo

Thông qua cuốn Bài giăng nãy nhùng kiến thức cập nhật vẽ xu hướng cùng nhu vai trô cũa khoa học và cóng nghệ trong phát triên kinh tẽ thế giời sê dược cung cap nhâm trang

bị cho học viên cảc hiêu biết tòng quan nói chung và nhừng vân đề có liên quan den TMĐT nói riêng Bén cạnh đó cung cãp kiến thúc cơ bán cho sinh viên thuộc chuyên ngành Thương mại điện tứ vẽ các xu hưởng công nghệ chinh mang tinh cập nhật có tác dộng lớn trong thời

kinh té sô Nội dung chính cua món học cung cap các thông tin về xu hướng phát tricn nen kinh tẻ số phát triên nên kinh tê tri thức, dinh hướng phát trièn lĩnh vục thương mại diộn tư trên thế giởi cũng như Việt Nam; Cung cấp những hiểu biết cơ ban về một số cóng nghộ trí tuệ nhàn tạo (AI) Internet vạn vật (loT), dữ liệu lớn (Big Data) Blockchain vã ứng dung cua chúng trong lĩnh vực thương mại diện tử; Cung càp hicu biêt ve xây dựng doanh nghiệp

và nguồn nhân lực trong thời kinh tê sỏ cơ chè học tập tỏ chức và học tập cá nhân dê liên tục cập nhật các kiẻn thức cỏng nghệ mới trong lĩnh vục Thương mại diện tư

TẠP THÈ BIÊN SOẠN

Chương 1

XL HƯỚNG CÒNG NGHỆ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TƯ

Chương I giới thiệu những khái niệm cơ bân vé kinh lẽ tri thức, kinh tè sò, xu hướng chuyên đòi so nôn lãng phút triển thương mại kinh tẽ số khoa học công nghệ và đòi mới sủng tạo trong phát triền kinh tế số định hướng phát triển nguồn nhãn lực

1.1 KI MI TÊ SÔ

1.1.1 Khái niệm về kinh tề số

Trước khi đèn với khái niệm ve kinh tẽ sỏ ta tim hiẽu khải niệm vã giai đoạn phát triẽn

vẽ kinh tế tri thức

Krw/i tè tri thức lả một xu hướng, một giai đoạn phát trièn mới sau kinh lê cóng nghiệp, trong đó vai trỏ cùa sán xuất, phân phối và sử dụng tri thức trong tùng trướng kinh tế ngây càng trớ nên quan trọng

Sau đỏi mới Việt Nam đạt được nhiêu thành tựu vẽ phát triền kinh tế vã trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, đặc biệt sau khi CPTPP chinh thức cỏ hiệu lực vào ngây 14/01/2019 Việt Nam được coi là dicm den hâp dan đòi vời các nhã dàu tư nước ngoài vã

là cơ hội đe mờ rộng thị trường xuât khâu cho nhiêu ngành hãng công nghiệp Tuy nhiên, với các nước trong khu vực và các nước mói công nghiệp hóa như Singapore, Thái Lan Malaysia thi nàng lực cạnh tranh cúa các công ty ở Việt Nam vẫn cỏn thấp

Trong quá trinh phát trièn cùa các quòc gia trên thè giới, công nghiệp luôn lã ngành sán xuất vật chất cơ bán và công việc không ngừng phút triển, sè tạo ra súc mạnh, sức lan toa lớn để thúc đắy nền kinh te phát triền Đổi với Việt Nam công ty được coi lã xương sổng cùa cá nen kinh te năng lực cạnh tranh là một trọng yếu đế đinh vị quốc gia trên thị trường quỏc tê Trong những nám gân dây tỏc dộ phát triên năng lục cạnh tranh cua Việt Nam trong ( IP (chi sò CIP(Hiộu suàt còng nghiệp cạnh tranh) cùa Tò chức phát triền công nghiệp Liên Hiệp Quốc (UNIDO)) băng xếp hạng đà có nhùng kết quã cực kỹ ắn tượng Việt Nam trờ thành một trong nhừng nước tiên tiến trên thế giới khi tâng 23 bậc chi trong vỏng 6 núm (tử bậc 67 năm 2010 tiên len đứng thứ 44 năm 2016) và được đánh giá là "con hô đang gầm ớ châu Á" trỡ thành diem hấp dẫn của nhiều nhà sãn xuất trên thế giới

Tuy nhicn, nhã dâu tư chú yêu tập trung vào các hoạt dộng chè tạo dinh hướng xuât khấu và các ngành sử dụng nhiều lao động, còng nghệ lạc hậu Điều này có thê làm cho tốc

độ láng trưởng không bẽn vững, vi vậy Việt Nam can có biện pháp phù hợp đẽ thu hút các nhã đầu tư đầu tư vào các hoạt dộng thâm dụng công nghệ vã tri thức có giã trị gia tăng cao góp phân hoàn thành mục tiêu trờ thành một nước công nghiệp theo hướng hiện dại

Đẽ nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp Việt Nam cần đây mạnh phát trièn các cụm liên kết cóng nghiệp, tái co câu và đòi mới mô hĩnh lãng trưởng công nghiệp Tập trung đày mọnh phát triên còng nghiỹp phụ trợ vã các ngành còng nghiệp ưu tiên Đỏng thời, đày mạnh hoạt động nghiên cứu, sáng tạo vê khoa học - công nghệ, phát triên chuyên giao công nghệ và tàng cường lien kct các doanh nghiệp còng nghiệp ưong nước vói doanh nghiệp I- DI nham thúc đây sự tham gia cùa doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị loàn câu.Thông qua thực tế phát triền cùng như qua cốc công trình nghiên cửu có thê nói rang, kinh té tri thức lã giai đoạn phát triền mới, là sư chuyên dôi cùa nên kinh tẻ cóng nghiệp,

mà thực chất lã sự chuyên hướng từ dựa chú yếu vào nguồn vật chat sang dựa chú yếu váo nguồn lực trì tuệ con người; dó là nền kinh tè sư dụng có hiệu quá tri thức mới cua nhân loại

đê phát triên nhanh vả bồn vừng; trong đó phân lớn giá trị sân phàm được tạo ra là do tri thức.Nhùng nãm gân đây, trong nhiêu còng trinh nghiên cứu các vãn bàn chiến lược phát triền cua các quốc gia các nhà khoa học dà dùng nhiều tên gọi khác nhau để chi giai doạn phát triên mói của nen kinh tế như:

- Kinh tế thòng tin (information economy), kinh tế mạng (network economy), kinh tê

so (digital economy): nhãn mạnh vai trô quyêt dinh cua cõng nghê thòng tin ưong sự phát triển kinh tế

- Kinh tề học hói (learning economy): nhan mạnh động lực chú yếu cùa nen kinh tế là

sự học tập suôt dời cùa mọi người

- Kinh tê dựa vào tri thức (knowledge based economy), kinh tể dan dàt bởi tri thức (knowledge driven economy)

- Kinh te tri thúc (knowledge economy): nhân mạnh vai trò quyết định của tri thức và công nghê đoi vôi phát triẽn kinh tẽ

- Kinh tế mới (new economy): lã tên gọi chung, không xác định nội dung

Trong sỏ các tên gọi trên, kinh te trì thức là tên gọi thường dũng nhất Tô chức Hợp tác

vã Phát triển kinh tề (OKCD) đà chinh thức dùng khái niệm nảy tữ nãm 1996; theo đó, kinh

tổ tri thức là kinh tè dựa trực tiềp vào việc sán xuât phân phôi, sứ dụng tri thức và thông tin Tên gụi nảy nói lên được nội dung cot lôi cùa kinh tế mói, còn các khái niệm khác như kinh

te thòng tin kinh te so mói chì nói ve cóng nghệ thòng tin mặc dù cóng nghệ thõng tin là nội dung chú yêu nhai nhưng không bao gồm được các yếu tô tri thức vả còng nghệ khác Tuy nhiên, định nghĩa này cùa OECD dã dan đen một sự hiều lâm dó là phát triền kinh tê tri thức được coi lã phát triển cảc ngành cóng nghệ cao Chinh vi vậy, một so nước đà quá chú trọng vào phát triên cóng nghê cao mà không quan tâm dây du dên việc phát triền và ứng dụng trì thức vảo tâl cả các lình vục kinh tề

Bộ Thương mại và Công nghiệp Anh (nám 1998) cho ràng, kinh tề dược dan dảt bởi tri thức là nền kinh tế mà việc sân sinh và khai thác tri thức có vai trò nối trội trong quá trinh lạo ra cùa cái.

Tiếp đến Diễn đàn Hợp tãc kinh tế châu Ả - Thải Binh Dtrưng ỤXPEC) đù điều chinh

và dưa ra một dinh nghĩa mới hợp lý hơn: Kinh té tri thức là kinh tẻ trong dó sự san sinh ra truyền bá vả sir dụng tri thức lủ động lực chũ yêu nhất cùa sụ lảng trưởng, tạo ra của cãi, việc làm trong tãt ca các ngành kinh tế

Trên cơ sơ lãn đồng quan diêm cua APEC, năm 2004 Chương trình Phát triển Liên hợp quôc (UNDP) dã khái quát một cách dẻ hièu hon vê dinh nghĩa này: Kinh tẽ tri thức là kinh tẽ sử dụng có hiệu quá tri thức cho phát trièn kinh tế và xã hội, bao gôm cả việc khai thác kho tri thức toàn cầu cũng như làm chu và sáng tạo tri thức cho những nhu câu cùa riêng minh

Theo GS.VS Dậng Hữu trong bài viết Kinh tế tri thức với chiến lược phát triên cùa Việt Nam (tham luận tại 1 lội tháo khoa học Kinh te tri thức với nhừng vấn đề đạt ra ớ Việt Nam) dưa ra quan diêm: Kinh tê tri thức là kinh tể mà trong dó sư sán sinh, phô cập và sư dụng tri thức giừ vai trò quyết định nhất dối vói sự phát triển kinh tế, tạo ra cùa cái nâng cao chat lượng cuộc sống

Trong khi đõ nhá nghiên cứu Phạm Quang Phan với đề tái: "Những vấn đề cơ bàn về kinh tè tri thức'' cho rãng: Kinh tê dược gọi là kinh tê tri thirc phái báo dam các ticu chuẩn mang tinh định lượng sau:

a) Trên 70% GDP lã do các ngành săn xuât vã dịch vụ úng dụng công nghệ cao mang lại;b) Trong cơ cấu giã trị gia tàng, trên 70% lã ket quã cùa lao động tri óc;

c) Trên 70% lục lượng lao động là còng nhân tri tuệ;

d) Trcn 70% tư ban là tư ban con người"

Xu hưởng phát trièn kinh tè tri thức là xu hường cùa thời đại những quốc gia muon hĩnh thành kinh te tri thức phái coi trọng phút triên nguồn nhàn lực chất lượng cao, đặc biệt

là nhãn tài (những nhà lãnh đạo sáng suốt, những doanh nhãn tài ba, những nhà khoa học - công nghệ giòi) Dó chinh lã lục lượng quan trọng nhắt sân sinh, phô cập và sư dụng tri thức; thõng qua đó diện mạo cùa kinh tế tri thức được hình thánh với nhùng quy mô vã tốc độ khác nhau Kinh tê tri thức mang lại nhùng cơ hội và thách thức lớn trong sự phát tricn chua từng thấy của nhân loại, kinh tẽ tri thức có V nghía quan trọng trong phát triền xà hội ngây nay Diều này được thẽ hiện cụ thê ơ các phương diện sau:

- Phát triẽn kinh te tri thức lã co hội đẽ rút ngíín khoang cách lạc hậu

- Kinh tc tri thức là động lực thúc đầy tiến trình phát triển lực lượng sán xuất, lảm cho phân công lao động xã hội phát triển cã về chiều rộng lần chiều sâu.

- Kinh te tri thức được hình thành, phát triển trên cơ sớ các ngành sán xuất sứ dụng công nghệ cao tử đó tác động mạnh mê đen quá trình phát triển cua toàn bộ nen kinh tế

- Thúc đấy nông nghiệp phát triển nhanh thông qua các cuộc cách mạng: cách mạng xanh, cách mạng sinh học

- Thúc dãy cõng nghiệp, không ngửng gia tăng hàm lượng khoa học kỹ thuật, công nghệ trong san phàm công nghiệp, qua đó mà gia tăng giá trị sứ dựng, giá trị trao dõi cua sán phàm cóng nghiệp

- Thúc đấy phát triển ừ các ngành dịch vụ thông tin thương mại, tiền tệ, với nhiều hĩnh thức phong phú

- Thúc đẳy việc nàng cao đời sổng xã hội hướng đen một nen văn minh cao hơn

Dặc điểm của kinh tế tri thức

Trong thời đạt kinh tố (ri thức Việt Nam cỏ the bó qua các the hệ cóng nghệ trung gian

đẽ đi ngay vào các công nghệ tiên tiên, cõng nghệ cao, không hoãn toàn lệ thuộc vào cơ sớ

hạ tang đà có Trong các lĩnh vực công nghiệp dựa vào tri thức, nhắt là cõng nghệ thõng tin Việt Nam chậm hơn cãc nước đi trước một vãi thập ký có the chọn một sỏ linh vực de bứt phá lẽn trước Kinh te tri thức cho ta cơ hội đê thực hiện có hiệu qua nhừng nhiệm vụ cắp bách, bức xủc cũng như những nhiệm vụ co ban lâu dài trong quã trình cóng nghiệp hóa hiện đại hóa như: tạo việc làm xóa đói giam nghèo; phát triẽn nóng thôn, phãt trièn kinh te

• xã hội vũng sâu vùng xa dõi mới và phát triên các ngành sán xuãt dịch vụ; chuyên dịch nhanh cơ càu kinh te theo hướng hiện đại nâng cao hiệu qua năng lực cạnh tranh cua nõn kinh tẽ; đỏi mới vã phát triển các doanh nghiệp; dõi mới tô chức quán lý thực hiện Nhà nước cua dân do dàn vì dân phát huy mọi khá năng cùa con người

Như chúng ta đà biết, ngày nay mỗi quốc gia, mỏi tổ chức luôn coi yếu tố con người

là then chốt, do đó đà hình thành nên nhiều quan diêm, cách thức, hình thái dê phát triển con người, nhưng tựu chung lại các quan điềm, hình thức này đều không the nảm ngoài việc nâng cao tinh thẩn, thái độ, kỹ nàng, kiến thức (ASK - Attitude, Skill, Knowledge) cùa đội ngù và de đạt dược mục đích đó không có cách não khác ngoài việc học tập, trãi nghiệm, sáng tạo, phát triển và nàng cao tri thức Nói cách khác, việc học tập phái trớ thành một nét vàn hóa, một gene dặc trưng dược cụ the hóa thành chiến lược và hành động cùa mỏi quổc gia, tổ chức Tồ chức vã mồi cá nhân cần phài luôn thưởng trực ý thức hục tập nâng cao kiến thức, ý thức được việc tri thức luôn song hành trong cuộc sống cùa mỏi người, đổng thời mỗi người đều phải cỏ khá nâng, có quyền lợi và trách nhiệm làm hiện hữu tri thức cùa cả nhân,

tổ chức minh Đây là tiền đề quan trọng đế xây dựng và phát trièn tồ chức trong nen kinh te­tri thức hiện nay

Trong nén kinh tề tri thức, tồn tụi các luận điểm: (I) Các doanh nghiệp, tô chức, quốc gia phái chấp nhận sụ thay đôi vô cũng nhanh chóng về cơ sở lý luận, về yếu tổ công nghệ

vã cá ve phương pháp, cách thức dê dạt được mục tiêu; (2) Nen kinh tê tri thức tọo ra nét đặc trưng riêng, khó bất chước, tạo ra giá trị cao vã những giá trị này có thê lan tỏa rộng rài nhanh chóng; trong đó tri thức trơ thánh "nguỏn von" quan trọng trực tiếp tham gia vào quá trinh săn xuắt; (3) Hoạt động ứng dụng cõng nghệ lả hình thức sàn xuất quan trọng nhát, tiêu biểu nhải trong nen kinh te tri thức; dông thời công nghệ trong nên kinh te nãy mang tinh đồng bộ vả tinh tích hợp cao; (4) Kinh te tri thức không chi giãi quyết những vấn đề mang tinh xu hướng cua cuộc sống kinh te - xã hỏi mà còn dóng vai trô tọo ra xu hướng, tạo

ra những sàn phàm công nghệ thay đôi thói quen, hành vi cùa người tiêu dũng (ví dụ: học online, mua hãng online, vãn phỏng di dộng, )

Chúng ta đang sóng trong một thê giới biên dỏng liên tục với sự phát tricn nhanh chóng, mạnh mè của khoa học công nghệ song hành với những vàn đề ngày câng nhận dược nhiêu sự quan tâm cùa dỏng dáo các quốc gia trẽn the giới như biền dôi khi hâu thiên tai dịch bệnh, khùng hoàng kinh te, chủ nghía cục đoan, The giới ấy có thè được mõ tà ngan gọn trong thuật ngừ VUCA (Volatility - Str biển động Uncertainty - Sự không chắc chắn Complexity - Sụ phức tạp Ambiguity - Sự mơ hồ)'

Khải niệm kinh tế sổ

Theo nhóm cộng tác kinh tể số Oxford, kinh tế sỏ là một nền kinh tể vận hành chù yếu dựa trên công nghệ sò đặc biệt là các giao dịch diện tứ tiên hành thông qua Internet Kinh tê

số bao gôm tât cả cãc lình vực vã nền kinh tế (cõng nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ săn xuất, phân phôi, lưu thông hàng hóa giao thông vận tai logistics, tài chính ngân hàng, ) mà còng nghệ số được áp dụng

R.Bukhl và R Heeks đà đua ra khái niệm tỏng quan nhất vẽ kinh tế so băng cách đe ra

hộ thòng "Khung khái niệm vê kinh tè sỏ" Khung khái niệm này nêu rõ phạm vi cùa kinh tê

so lỏi thuộc lình vực công nghệ thông tin truyền thõng (Core Digital Economy), phạm vi hẹp

là kinh tê sô (Digital Economy) vã phạm vi rộng lã kinh tè số hóa (Digitalised Economy) Trong đó (I) Kinh tế số lỏi bao gồm chê tạo phần cũng, dịch vụ thõng tin phan mềm vã

tư vân còng nghệ thông tin và truyền thõng (CNTT-TT); (2) Kinh tè sổ bò sung dịch vụ sò (Digital services) vã kinh tế nên lãng (Platform Economy) vảo kinh te so lỏi Hon nừa kinh

tê sỏ phợm vi họp còn bao gôm một bộ phận cùa kinh tc chia sc (Sharing Economy), kinh

tế gân kẽt lõng (Gig Economy); (3) Kinh tế sỏ hóa bó sung kinh doanh điện tử, thương mại diện tứ, công nghiệp 4.0 (Industry 4.0), nông nghiệp chính xác (Precision agriculture), kinh

te thuật toán (Algorithmic Economy), phan cỏn lại cùa kinh tẽ chia sẻ, kinh tè gủn két lõng vào kinh tè sô

1 Stiehm Judith I licks, Nicholas w Townsend (2002) The U.S Army War College Military Education

in a Democracy Tap chí Dai học Temples, httpj/comunidadcsebrae.com.br

Hình 1.1 Khái niệm kinh tế số theo phạm vi 2

Một cách tông quát, kinh tê sô là nen kinh te sứ dụng kicn thúc, thòng tin dtrợc so hóa

de hướng dẩn nàng cao phân bô nguón lực năng suất, mang lại tâng tnrong kinh tẽ chât lượng cao Một nen kinh tẽ trong dó bao gôm các mô hĩnh kinh doanh và quan lý tạo ra san phàm, dịch vụ sô hoặc hổ trợ cung cãp dịch vụ sổ cho chinh phu, doanh nghiệp và người dàn Phát triẽn kinh te só là sụ hội tụ cùa nhiêu còng nghệ mới như: dữ liệu lớn diện toán dám mày Internet vạn vật - IOT blockchain - Chuồi khôi, Tri tuệ nhân tạo AI, mạng không dày 5G Cõng nghệ mới cho phcp con người xu lý khói lượng cóng việc lớn đưa ra quyct dịnh thông minh hơn Điều này cũng dõng nghĩa với phàn tích dữ liệu lớn tạo ra cãp dộ mới trong phát triền kinh tề sò

Vẽ băn chất, đây là cảc mỏ hình (ỏ chức và phương thức hoạt động cùa nền kinh tẽ dựa trẽn ứng dụng cõng nghệ sỏ Có thè thay nhùng úng dụng cũa kinh te so hàng ngây bao gồm: thương mại điện tư xuyên biên giới, bân lẽ trực tuyên, đồng tien so chung, nen tăng công nghiệp sỏ học trực tuyền, khám bệnh trục tuyên, lãm việc từ xa vận chuyên, giao nhận, quáng cảo trực tuyến cùng được tích hợp cõng nghệ sô đẽ đáp ứng nhu cầu thuận tiện cho con người

Trong dó, có thê thày tinh kct nôi giữa các chu thê và chu trinh kinh tê nhờ vào các thành tụu cua còng nghệ thông tin và Internet giúp kct nòi hóa các nguôn lực, lược bo nhiêu khâu trung gian và tăng cơ hội ticp cận chuôi giá trị toàn cảu Có thê dựa trên kha nâng kct nôi thông qua các thict bị di động và kha năng tiêp cận với cơ sớ dữ liệu lớn nhũng tính năng

xứ lý thông tin sẽ được nhàn lên bới nhĩmg dột phá công nghệ trẽn nhiêu lĩnh vực

Rumana Bukht and Richard Hecks (2017) Defining, Conceptualising and Measuring the Digital Economy Paper No 68, Centre for Development Informatics, Global Development Institute, SEED

1.1.2 Đặc diêm kinh tê sô

Đặc dicm cùa kinh tế sỗ:

- Sử dụng còng nghệ sò và dữ liệu sô làm ycu tô dâu vào chinh

- Sử dụng môi trường sò làm không gian hoạt dộng chinh, sử dụng công nghệ thông tin - viễn thông đe tảng nủng suất lao động, đói mõi mỏ hình kinh doanh vả tối ưu hóa cấu trúc nên kinh tê

Kinh tê số bao gồm:

- Kinh tê sô 1CT là còng nghiệp còng nghệ thông tin và dịch vụ viển thông

- Kinh té sô nên tang là hoạt dộng kinh tê cua các nèn táng sô, các hệ thòng trực tuyên kết nỗi giừa cung và cầu và các dịch vụ trục tuyến

- Kinh tế số ngành lã hoạt động kinh tế của các ngành, lĩnh vực được gia táng đãng kể nhờ dâu vào công nghệ sô và dữ liệu sô, với mòi trường sô là không gian hoạt dộng chính

- Kinh té xã sô là việc vận dụng các nén tang, các giai pháp công nghệ sò vào các hoạt động kinh tế trẽn địa bàn để đạt được hiệu quá kinh tế cao hon

1.2 CHUYÊN ĐÓI SÓ

Nhiêu nghiên cứu đà chi ra rủng, chuyên đôi sô là một trong nhừng thuật ngừ được các nhà quán tri trong tỏ chức, doanh nghiệp quan tâm nhât trong ky nguyên sò ngây nay Vậy thực chắt chuyền đổi số lã gi? Có thế hiểu chuyên đỗi số (Digital Transformation) lã sự tích hợp các công nghệ kỹ thuật sô (các công nghệ liên quan den di dộng Big Data, Internet vạn vật - loTs Cloud Blockchain ) vào tãt cã cảc lình vực hoạt động cùa tô chức, doanh nghiệp

dê thay dôi căn ban cách thức vận hành, mô hĩnh kinh doanh và cung câp các giá tri mới cho khách hàng Nói cách khác, đây lã quá trinh chuyên đôi tử mô hĩnh kinh doanh truyền thong sang một mó hình doanh nghiệp trưởng thành so với khà năng úng dụng và tích hợp công nghệ mới đẽ thay đôi cách thức vận hãnh, quân lý thực thi

Trong xu hướng chuyên dõi sô dừ liệu khách hàng có thê coi lã một trong nhừng nên táng quan trọng dè dịnh hướng cho các hoạt dộng cua tô chức, doanh nghiệp Mọi hoạt dộng, quyết định của tô chức, doanh nghiệp neu muốn thành công và mang lại ket quã tốt thi đêu phai lây khách hàng làm tiling tàm, nhưng dê có thè dưa ra các quyết dịnh hướng dên khách hãng thi tô chức, doanh nghiệp cân phái có hièti biẽt sâu sắc ve khách hãng của minh Nhùng hicu biết này có the dược thè hiện rõ nhât qua những thông tin, dữ liệu vè hành vi cua họ vi thế cỏ thê coi dừ liệu là cầu nối đẽ tô chức doanh nghiệp nám bát và hiêu sâu sác các thị hiếu, nhu càu cua khách hàng và từ dó có thê dáp ứng tõt nhât các nhu càu này Điều nãy càng thè hiện rủ khi con người đang dành ngày càng nhiêu thời gian hon cho việc sir dụng mạng xà

hỏi (Instagrain Facebook Twitter, ) trên Internet, trong suôi quá trinh dỏ mồi hành vi cùa người dũng đcu có thế dề dàng dược ghi lại, "lưu vet" và hình thành nèn cơ sớ dữ liệu trên các nền táng sỏ và dó chinh lã công cụ hữu hiệu nhắt dê phán ánh những thi hicu nhu càu cùa người dùng do dõ dây có thê dược coi là nguồn tài nguyên thòng tin vô cũng quan trọng cho việc ra những quyêt dinh liên quan dên chiến lược, chinh sách sán phàm, chính sách khách hàng

Như vậy, có thế thầy chuyến đỗi số vừa là một xu thề tất yếu, vừa là một cõng cụ để tô chức, doanh nghiệp có thê nâng cao trái nghiệm khách hãng vả dạt dược các mục tiêu kinh doanh, nhùng lợi ích nảy lả vô cùng quan trọng và có thê dễ dâng nhận biết được đoi vói bầt

ki tô chức, doanh nghiệp nào Tuy nhiên, một trong nhừng khó khán, thách thức lớn nhầt đối với các doanh nghiệp, tò chúc ngây nay trong việc thực hiện chuyên đôi sỏ nam ở sự thiêu hụt về nhân lục có khá nàng đáp ứng được các ycu cẩu của chuyên đôi so Trên thị trướng nhân lực so lượng nhãn sự có sẵn nhung kha nàng này tù cảc cơ sờ dào tạo là không nhiêu

Đè có một nguồn nhãn lực đáp ứng dược cà ve sò lượng và chat lượng cho chuyên đôi số thì hầu hết các tò chức, doanh nghiệp đêu phái thực hiện việc đảo tạo bô sung, đào tạo lại

1.2.1 Khái niệm chuyên dôi sổ

Chuyển đôi sỗ không phái chi lã thiết lập một hạ tảng công nghệ cho doanh nghiệp mà

là kiến tạo năng lực thích nghi vã tồi ưu thánh công các cóng nghệ cùng như quy trình mới ờ

cà hiện tại vả tương lai Vói hau hết doanh nghiệp, diều nãy bao gồm cã ửng dụng quy trinh mới cho phép cá lành dạo và nhân viên tim tỏi, thứ nghiệm cùng như áp dụng từng bước một cách cỏ chiên lược bằng công nghệ mõi

Chuyên đôi số chính lã phá bó những rào cán, tháo gõ nhừng hạn che bới những quan diêm dă loi thời vã tận dụng công nghệ dê tạo ra những nguồn doanh thu mới căt giam chi phi và nâng câp trai nghiệm khách hàng

Dù doanh nghiệp hoạt dộng ỡ lình vực hay quy mô não chuyên đói sô thực thụ bao gôm việc SŨ dụng nhưng thiết bị, nền táng, hệ thống và kết nối mới đê tạo ra được:

♦ Mò hình kinh doanh lợi nhuận hơn

♦ Quy trinh vận hành hiệu quà lum

♦ Tiếp cận thj trường dề dâng hơn

♦ Cung cấp săn phâm/dịch V ụ tot lum cho người dùng

♦ Nguồn doanh thu mới

Vi những yếu tố nãy có kết nối trực tiếp tới việc kinh doanh cùa bạn như một khối tông thè, dề đạt được nhùng mục đích trẽn, kế hoạch chuyên đối số cùa doanh nghiệp cẩn phai giái quyết được ba diem trọng yếu:

1 Mỏ hĩnh kinh doanh: Doanh thu dên tử đàu chinh phục và giữ khách hãng bảng cách não.

2 Trai nghiệm khách hàng: San phàm và dịch vụ cỏt lõi quy trinh mà khách hàng tương tác và gắn bó với bạn

3 Quy trinh nội bộ: Cách làm việc, vận hành, phân tích và ra quyct dinh

Sau khi bạn hoàn thành chuông trinh chuyên đỏi so dùng nghĩa, đây sỗ là những thay đôi được nhìn thày từ góc nhìn lãnh đạo:

1 Doanh thu tãng: Thi phân lớn hon chiêm hữu dược thị trường mới và/hoặc giám được chi phi đề chinh phục và duy tri khách hãng

2 Gia tâng lợi the cạnh tranh: Sán phâm hoặc dịch vụ tôt hon dôi thù váhọặc giái quyết được nhu câu mới của thị trường mà chưa ai tim ra

3 I.àm được nhiêu hon vói ít thòi gian và chi phí hơn: Gia lãng hiệu quả vận hành, phôi họp vả nâng lực mới đè tận dụng được điẽm mạnh cũa mình nhanh chóng hơn.Dạt được theo cách não cùng phụ thuộc vào thực trạng cùa doanh nghiệp, nhũng rào cán vã tủi sán đạc thú cùng như bổi cánh của ngành kinh doanh Chuyền đói số ờ một tồ chức

từ thiện sỗ nhìn rât khác (và it tôn kem hơn rắt nhiêu) so với chuyên đòi ở một ngân hãng cỏ tiêng, nhưng sụ khác biệt mỗi dơn vị có thê tạo ra cho tương lai bền vững cùa chinh tô chức cũa minh thi đêu dột phá như nhau

Kỹ thuật sỗ

Từ góc nhìn cùa người tiêu dùng, kỹ thuật sô bao gôm tât cá mọi thứ trcn Internet (website; mạng xà hội; quàng cáo v.v ) và bất cứ điêu gì bạn có thê thực hiện, nhìn thây hoặc gán kết thòng qua các thiết bị có kết nổi với nhau, vi dụ như ti vi thõng minh, điện thoại

di dộng, máy tính xách tay thicl bi deo cá nhãn (các thiết bị đeo tay như dông hô thõng minh

đo dược nhịp lim cùa bạn khi bạn chạy ) và các đồ gia dụng cớ kết nối wifi (tú lạnh có the

tự đát thêm sừa khi cám biến thông báo sừa dù bị hóng)

Kỳ thuật số cố mật ờ mọi nơi nhưng nó trờ nen thật sự có ảnh hương khi bạn dặt nó trong bối cánh quy mỏ tập đoàn hay doanh nghiệp Ờ góc độ náy kỳ thuật sổ bao gồm tất

cá các vàn dê liên quan dèn việc quán lý CNTT trong doanh nghiệp cùa bạn - từ sàn phâm hãng tồn kho vận hành chuồi cung ứng chơ tới mọi vấn đề VC marketing truyền thông và cá nhân sự Trẽn thực te chúng ta khô tim thấy một cấu phần trong việc kinh doanh mã không

cỏ yêu to kỹ thuật só liên quan tới việc vận hành cua bõ phận hay càu phân dỏ Việc kỹ thuật

sò được áp dụng tôt vả mang lại hiệu quà tới đâu Lại là một vân đè khác

Với phạm vi quá rộng cùa kỹ thuật sò ta nên nghĩ vè nó như một chia khóa mơ ra những năng lực mới cho doanh nghiệp hơn lã một danh sách các hạ tầng Ví dụ kỳ thuật sô

cỏ (hê giúp bãt kỳ doanh nghiệp não dạt được:

♦ Ghi nhận tình hình vã ra quyẻt định tụ động

♦ Xử lý dược các quy trinh và giao dịch phức tạp một cách nhanh chóng

♦ Tạo dicu kiện cho việc giao tiẽp và gân kẽt trẽn quy mô lón

Nhung có lõ diêm quan trọng nhât cân lưu ý lã kỹ thuật sô thật ra là một co ché dàn chú hóa quycn lực Đó là lý do duy nhắt cho nhừng thay đôi tử chỗ các cõng ty lớn năm kiêm soát tat cả các ycu to: chuỗi cung ứng, phương tiện săn xuât hãng loạt, nguồn hàng không lo tới ngày hõm nay khi mà bât cứ ai cũng có thê chinh phục được thị trường từ doanh nghiệp khơi nghiệp trong nhã đề xe Cũng nhở kỳ thuật số người binh thường - không chi các thương hiệu lớn - có thê thu hút vả giữ chân khách hàng đon giàn chi bảng tim ra cách thông minh

đẽ tạo dựng và mang lại giá trị thông qua kỳ thuật số Ta thường nghe thây những kết luận như: Uber là công ty vận tãi taxi lớn nhât thế giới nhưng lại không sớ hữu chiếc xe hơi nao .Airbnb là chuồi khách sụn lớn nhât nhưng không sờ hữu một bất dộng sán nghi dưỡng nào (McRae 2015) Vã đây cùng chinh lã diem mã chuyền đói vã cãc yếu tổ thách thức tấn công các doanh nghiệp lớn Hụ vốn không muôn dân chú hóa vi dó không phái cách họ vôn kiêm soát chuồi cung ứng khống lồ Họ không muốn liên kết và chia sc vì dó không phái cách mã giá trị dược tạo ra hoặc dược báo vệ

1.2.2 Thách thúc cùa chuyền đổi số

Loài ngưỏi vổn thích sự tiện lợi Tất cả cãc công nghệ từng tồn tại liay sử tồn tại đều được tạo ra đê giàm hoặc thay thê sức lao dộng cân bo ra đè đạt được kèt qua cuòi - tảl cá vi mục tiêu giam nỗ lục phai bò ra và tụo ra thòi gian ranh cho nhừng việc đáng kê hon Song

có một cái bẫy Chúng ta tìm kiềm sự thuận tiện nhưng theo một cách tự nhiên, ta cùng né tránh các quy trinh mói Thay dõi mang lại rui ro và đỏi hói no lực (ke thù tự nhiên cua sụ thuận tiện) Bạn nôi vói nhãn viên rúng, họ phái học một kỳ nâng mõi dê cái thiện hiệu quá công việc trong tương lai, huyèt áp cùa hụ chãc chân sẽ tàng Ngay cà các nhàn viên thích học hói và tự nguyện tham gia các co hội huân luyện cũng sê cam nhặn được sự gia tăng cùa adrenalin trong máu đi kẽm với sự lo lang khi nghi đen phái thay đôi một thói quen

Năm giai đoạn cùa chuyền đổi sổ đối với mỗi cá nhân

Giai đoạn l: Chối bó

Tỏi không thật sự cần một chiếc điện (hoại mõi Vậy nếu các mầu điện thoại mới cỏ thêm (inh nâng thi sao? Chúng rắt dắt, khó sử dụng vã tôi cùng chi dùng diện thoại cho vài việc thòi

Giai đoan 2: Sợ hãi

Cõ quá nhicu lựa chọn và lựa chọn nào cũng dãt dó! Neu ký hợp dông hai nãm, ta sẽ

cỏ mức giá ré hon nhung sè ra sao nếu sau một tháng (ỏi thầy không thích?

Giai đoạn 3: Giận dừ

Cái nút này đê làm gi nhi? Tât cá danh bạ và lịch làm việc cùa tôi đã biên dâu mắt? Tỏi biết ngay đòi điện thoại lã sai lầm

Giai đoạn 4: Thích thú

Những bửc ánh này thật tuyệt! Tôi sS chia se lên mạng băng tính năng ra lệnh qua giọng nói! Tinh năng này thật sự tiện khi đang lái xe

Giai đoạn 5: Nghiện

Tỏi mở lại điện thoại cù thấy nó thật nâng vả chạy quá chậm so với điện thoại mới Thật không thê tin lôi lại chò lâu đèn vây đê mua điện thoại mới

Các đặc điếm này khiến còng nghệ mời được đón nhận chậm him ừ giai đoạn đầu khi

mà thay dói là yếu tô nòi bật nhát cùa quà trinh cai lien Một khi hộ thông mới thích ứng dược lại khiên hệ thõng khó bị bõ lại vi nó đà trờ nên thoái mái, quen thuộc và do đó lãm cho quy trinh trò nen thuận tiện

Dó là lý do vì sao thay dôi đè bài kịp với công nghệ không phái là vân đê Vân đẽ thật

sụ là thay đổi thái độ tiếp nhận thay đổi

Đè hiểu được phan ứng cua nhân viên, quan lý và khách hàng trước những thay dõi

mà bạn sê đẽ xướng, hây nghi lại cách bạn thích ứng với những chuyên đòi số mà bạn đà trãi qua Moi lân có điện thoại, máy tinh xách tay hay xe hoi mới chúng ta đêu trài qua những phán ứng tự nhiên và con người nhát VÓI sự thay đòi nãy

VÓI sự phố biển cùa trái nghiệm nãy bạn có thế nghĩ chuyển đồi sổ là việc dần dắt doanh nghiệp và nhân sự trái qua quá trinh nàng cấp lởn lao đe quay lại làm việc như thường Song tât cá những diet! này mời chi là tạo ra nen tang cho một sư chuyên dôi mới trong hai nâm tiếp theo khi nhừng nâng cấp đà thực hiện sớm trò nên lỏi thôi

Đó lả lý do vi sao thách thức của chuyên đỏi sỏ chinh là tìm ra cách lãm việc mõi đẽ đám bào hoạt động thay dôi và cài tiên liên tục trong doanh nghiệp sẽ là hoạt dộng côt lõi

1.2.3 Xu hướng chuyên đôi số

Công nghệ kỳ thuật so thay đòi cách chúng ta kết noi với khách hàng vã tạo ra giá trị cho họ Có thê chủng ta lớn lên trong một thê giới mà doanh nghiệp làm công việc quen thuộc là quáng bã thông tin vã giao sàn phàm đẽn cho khách hàng Ngây nay moi quan hệ với khách hãng có tinh song phương him: sự giao tiẽp và đánh giá của chính khách hàng khiên họ tro thánh người có anh hưởng quan trọng hon cá các quáng cáo và những người nôi tiếng Dặc biệt, sự tham gia lích cực cúa khách hàng trô thảnh động lực chú chốt cho thảnh công cua doanh nghiệp

Công nghệ kỳ thuật sổ đang thay đôi cách chúng ta nhìn nhận vẻ cạnh tranh Càng ngày, chúng ta càng phai cạnh tranh với các đôi thu không chi đền tử cùng ngành công nghiệp mà cá những công ty ngoài ngành, những đỏi thu ngoại đụo đang sư dụng công nghệ

kỳ thuật sô dê "lay dĩ" khách hãng cùa chúng ta Chúng ta cỏ thê vừa phai cạnh tranh khóc liệt với đối thu làu năm trong một máng thị trường lại vữa pha) họp tác vói họ dưa vào năng lưc cua họ trong một mang thị trưởng khác Câng ngày, các tãi sán cạnh tranh cua chúng ta

có thê không năm bên trong tô chức mà là một phàn cua một mạng lưới doi tác mà chúng ta tạo dựng ưên cơ sở nhùng moi quan hệ kinh doanh coi mớ hơn

Cỏ thế sự thay đổi rò nhất mả công nghệ kỳ thuật số tạo ra cho chúng ta là ớ câch tư duy vê dù liệu Trong các hoạt động kinh doanh truyền thống, dù liệu lảm ton kém chi phí thu thập, khó lưu trừ vã chi được sừ dụng tại nhùng "OC đáo” bên trong tô chức Chi riêng việc quàn trị dù liệu đà dẫn đến sự đầu tư ton kém của doanh nghiệp vào việc mua sam vã bão trì các hệ thống công nghệ thông tin dồ sộ (lẩy vi dụ hệ thống hoạch định nguồn lục doanh nghiệp dùng đê theo dõi kho hãng trong nhã máy đặt ở Thải Lan đen các hàng hóa thành phàm dược bán ở Thảnh pho Kansas) Ngày nay dìr liệu đang dược tạo ra vói một tốc độ chưa từng có - không chi bơi doanh nghiệp mả bới bất kỳ cá nhân nào I lon nừa, các

hệ thông lưu trù dừ liệu dựa trẽn điện toán đám mây ngày câng rè lum de truy cập và dễ sữ dụng Thách thức lơn nhất hiện nay là làm sao biền khôi lượng dừ liệu không lồ chúng ta sở hữu thành các thông tin cỏ giả trị

Công nghộ kỳ thuật so cũng dang thay dôi cách chúng ta thực hiện dôi mời sáng tạo Trước dây dôi mời sáng tạo rât tỏn kem rủi ro cao và it dược chia sẽ Thư nghiệm các ý tưởng mới thường phức tap và tôn kém vì vậy doanh nghiệp thường dựa vảo dội ngũ quán lý

dè hình dung ra các ycu tố câu thành sán phàm trước khi tung ra thị trường Ngày nay công nghệ kỳ thuật sỏ cho phép kiêm chứng và thư nghiệm ý tương liên tục, một việc làm không tương trước đây Mau san phâm cỏ thê dược thư nghiệm với chi phi thâp và ỷ tương dược kicm chứng nhanh chỏng với cộng đồng người dũng Việc học hoi rút kinh nghiệm liên tục

và thứ nghiệm lộp lại nhanh sán phàm, trước cũng như sau thòi diêm tung ra thj trưởng dà trơ thánh một lieu chuãn

Cuối cúng, công nghệ kỹ thuật so buộc chúng ta suy nghi khác di về cách chúng ta hiêu

vã tạo ra giá trị cho khách hàng Cái mả khách hàng coi trọng cỏ thè thay đủi nhanh chóng,

vã các đoi thù cùng dang không ngừng tim ra nhùng CƯ hội mới đê tạo ra giá trị cho chính khách hàng cùa chúng ta Một hiện tượng thường gặp khi một doanh nghiệp đạt thành công não đó trên thị trường là sự xuất hiện cũa sự tự màn nguy hiem trong doanh nghiệp đó Giồng nhu Andy Grove dà cành báo từ nhiều năm tnrơc, trong kỳ nguyên số hóa, "chi có sự hoang tương là sồng sót” Không ngừng vượt ra khói các khuôn khò đê tim kiêm nguồn giá trị mới cho khách hãng dà trơ thành một dõi hòi song còn đồi với doanh nghiệp ngày nay

Tỏng hợp lại chúng ta có thè tim hiểu các áp lưc kỹ thuật sỏ dang dinh hĩnh I91 năm phương diỳn chu chốt trong chiên lược: khách hàng, canh tranh, dữ liệu, dỏi mới sáng tụo và

giá tri Năm phương diện nảy mò tá bổi cánh cái tô trong thời dại sỏ hiện nay trong hoạt dộng kinh doanh (đê dễ nhớ bạn có thê gọi năm phương diện nãy lã CC-DIV).

Trong nãm phương diện này cóng nghệ kỹ thuật sò dang dinh nghía lại nhiêu nguyên tắc mang tính nen tang cứa chiến lược và thay đối các luật chơi buộc doanh nghiệp phai tuân thủ đe thành cóng Nhiều lực can truyền thống đà được gờ bó kẽm theo nhiều cơ hội mới được mờ ra

1.2.3.1 Khách hàng

Phương diện dâu tiên trong chuyên dõi sổ là khách hàng Trong lý thuyêt trước dây khách hàng được xem như các đổi tượng tống hợp mã doanh nghiệp cần tiểp thị và thuyẻt phục mua hãng Mỏ hình tháng thế về cảc thị trưởng đại chúng tập trung vảo việc đạt được hiệu quả kinh tế quy mõ thông qua sàn xuất đại trà (tạo ra một sàn phàm dê phục vụ nhiều khách hàng nhâl có the) vã truyền thông đại chúng (sứ dụng một thông diệp và kênh truyèn thông nhât quân đe tiép cận và thuyết phục dược nhiều khách hàng nhàt trong cùng một thời diem)

Trong ky nguyên sô hóa, chúng ta chuyên sang một the giới dược mõ tá không chi bới thị trưởng dọi chúng mà bói các mạng lưới khách hàng Trong mỏ hình nãy khách hàng kết nối với nhau một cách năng động và tương tác theo cách thức làm thay đồi mổi quan hệ cũa họ với nhau cùng như với doanh nghiệp Khách hàng ngày nay không ngửng kết nối với nhau và gãy ánh hường lèn nhau và định hình uy tín cứa doanh nghiệp cùng như các thương hiệu Việc sư dụng các công cụ kỹ thuật sô cùng làm thay dôi cách khách hàng tim kiêm, dành giá mua săm và sứ dụng sán phàm cũng như cách họ chia se tương tác và kct nôi với các thương hiệu

Điêu này buộc doanh nghiệp suy nghĩ lại VC phễu tiêp thị truyền thòng cùa họ và dánh giã lại hành trình mua hãng cùa khách hãng, bảt đảu từ việc sứ dụng mọng xà hội cõng cụ tìm kiếm, mán hĩnh điện thoại thông minh, hoặc máy tinh đề bân đến lúc bước váo cứa hãng, tham van dịch vụ khách hàng qua kênh tu vần trực tuyên trên mạng Thay vi chi xem khách hàng là đòi tượng đê bản hãng, doanh nghiệp cân nhận thức ràng một khách hàng năng dộng, thuộc vẽ một mạng lưới có thè chính là nhóm tập trung (focus group) tòt nhât

đe tiên hãnh khao sát trơ thành đại sứ thương hiệu, hoặc chinh là dõi tác dõi mói sáng tạo của doanh nghiệp

1.2.3.2 Cạnh tranh

Phương diện thử hai trong cái lò doanh nghiệp trong thôi đại sô lã cạnh tranh: các doanh nghiệp cạnh tranh và hợp tác với nhau như the nào? Thông thường, cợnh tranh và họp tác được xem như hai mặt đổi nghịch: doanh nghiệp cạnh tranh với các đổi thu giồng họ và hợp tác với các đối tác trong chuỗi cung ứng phân phối sán phàm hoặc cung cấp đầu vảo cần thiết cho sàn xuầt

Ngày nay chúng ta sông trong một thê giới chi có ranh giới mèm giừa các ngành công nghiệp vả một trong nhừng thách thức lởn nhất cỏ the lã cạnh tranh bắt đối xứng - đõ lã khi nhiều doanh nghiệp đen từ nhùng ngành còng nghiệp khác, chàng có diem gì giống chúng ta nhung lại cung câp các giá tri có tinh cạnh tranh cho khách hàng cua chúng ta Hiện tượng:

"xỏa bó trung gian” trong thởi kỳ kỳ thuật số đang lán» đáo lộn các mối quan hệ hợp tác vã chuồi cung úng - doi tác kinh doanh lâu nám cỏ thê trờ thành đối thủ cạnh tranh lớn nhất nêu

họ bãi dâu phục vụ trực tiẽp khách hàng cùa chúng ta

Củng lúc dó có the chúng ta cần phái hạp tác với một dối thú cạnh tranh trực tiếp do các mô hình kinh doanh phụ thuộc lan nhau hoặc do những thách thức chung den (ừ bẽn ngoài ngành công nghiệp Quan trọng hơn cõng nghệ kỳ thuật sổ đang tâng cưởng sữc mạnh cho các mõ hĩnh kinh doanh nền táng (platform), cho phép một doanh nghiệp tạo ra vã tiếp nhận giá tri không lô khi hỏ trợ sự tương tác giũa các doanh nghiệp khác hoặc giũa những khách hàng vói nhau

Kct quá cuõi cùng cùa những thay dôi này là một bước chuyên lởn vê địa bàn cạnh tranh Thay vi dừng lại ờ một cuộc chiến có lóng bàng 0 giừa nhừng đổi thú giống nhau, cạnh tranh ngày càng giồng một trận dâu thè thao, ở đó các công ty có mô hình kinh doanh hoàn toàn khác nhau tranh giành tâm ánh hướng, và moi công ty dêu tim cách đạt dược nhiêu lợi thê hơn trong việc phục vụ khách hàng cuôi cùng

Ngày nay chúng ta dang chứng kiên một "cơn đại hông thủy'* vè dữ liệu Da sô dữ liệu

cỏ sản cho doanh nghiệp không dược tạo ra tù bât kỷ việc lụp kê hoạch một cách hộ thống não như nghiên cứu thị trưởng, thay vào đỏ nhừng khối lượng dừ liệu lớn chưa từng có đang được tạo ra tữ mọi cuộc dối thoại, tương tác, hoặc từ các quá trinh bên trong và bèn ngoài doanh nghiệp Ngây nay tniycn thông xã hội các thiét bi di dộng và cám bicn dặt trén mọi đối tượng trong chuỗi cung úng giúp doanh nghiệp tiếp cận được cá một "dóng sõng** dữ liệu phi câu trúc được tạo ra mà không cân hoạch định trước vã cỏ thê được khai phá với các công cụ phân tích mới

Các công cụ "dữ liệu lởn" cho phcp doanh nghiệp xây dựng những phương thức dự báo mõi tim ra nhùng xu hướng chưa từng biẻt tới trong hoợt dộng kinh doanh, và giai mã những nguồn giá tri mới Thay vi bị giới hạn trong địa phận cua cãc bộ phận nghiên cứu kinh doanh cụ thê, dừ liệu đang trớ thanh huyết mạch của mọi bi) phận trong doanh nghiệp và là

một tài sán chiến lược cân xây đựng, khai thác theo thòi gian Dữ liệu chính là một yêu tó song còn trong cách doanh nghiệp vận hành, tạo sự khác biệt, và tạo dựng giá tri mới.

1.2 3 4 Dối mới sáng tạo

Phương diện thứ tư cùa cải tỏ doanh nghiệp trong thời đại số là đỏi mũi sảng tạo (innovation): quã trinh thõng qua đó các ý tướng mới được phát triển, thư nghiệm vả đưa ra th) trường bơi doanh nghiệp Thông thường, đỏi mới sáng tạo được quan tri theo hướng chú trọng vào san phâm cuối cùng Vì việc thư nghiêm sàn phàm trên thi trường khá phức tạp và tôn kém mọi quyêt định đòi mới sáng lạo thường dựa trên việc phàn tích và càm nhận cùa các nhã quân lý Thất hại luôn đi kẽm với tồn thát lớn vể kinh tế vỉ vậy tránh thắt bại luôn

lã ưu tiên số một

Ngây nay các công ty khới nghiệp cho thấy công nghệ kỳ thuật số cho phcp triển khai dõi mới sàng lạo theo phương thức hoàn toàn mói: dựa vào quâ trinh học hôi không ngừng thông qua thư nghiệm nhanh Vi cõng nghệ kỳ thuật sổ tạo điều kiện đế việc thư nghiệm ý tương trơ nèn nhanh và dơn gian hon chúng ta cỏ thê tiếp thu phán hỏi cua thị trường ngay

từ giai doạn đâu cùa quá trinh dôi mói sáng tạo, cùng như qua các giai đoạn trung gian cho đến khi sán phẩm được tung ra, và cà giai đoạn sau đó

Cách tièp cận đói mới sáng tạo theo tư duy mới là tập trung vào việc thứ nghiệm san phâm một cách thận trọng và tập trung vào các mau thứ khả thi tôi thiêu (Minimum Viable Prototype, hay MVP) cho phép thu nạp được nhiều kinh nghiệm nhất và ton it chi phí nhai Các gia định được kiêm chững theo vòng lạp vã nhùng quyết định lựa chọn mẫu thiết ke san phàm được đưa ra dựa trên đánh giã cua khách hàng thục tể Theo cách tiếp cặn nãy sán phâm dược phát triển liên tục thõng qua một quá trinh tiét kiệm thời gian, giám chi phí thât bại và thúc đây học tập tô chức

1.2.3.5 Giá trị

Phương diện cuối củng của cái tổ doanh nghiệp trong thời đại số là giá trị mã doanh nghiệp mang lại cho khách hàng cứa minh - hay được gọi là tuyên bó giá trị (Value proposition) Thõng thường, tuyên bò giá tri cùa doanh nghiệp dược xem là khá nhất quán Sàn phàm cố thê dược cập nhật thèm tính nàng, các chiên dịch tiép thị được làm mới hoặc quy trinh hoạt dộng được hoàn thiện hơn, tuy nhiên giá trị cơ bàn mã một doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng được giá định lã không thay đôi vã được định nghĩa bới ngành công nghiệp (vi dụ cãc cõng ty xe hơi cung cáp giái pháp giao thõng, sụ an toàn, tiện nghi và vị thê xã hội theo những càp độ khác nhau) Một doanh nghiệp thành công sẽ có tuyên bô giá trị rõ ràng, tim ra dược diêm khác biệt trên thị trường (ví dụ giá cà hoặc thương hiệu), và tập trung vào việc thực thi, cung cap phiên bán lốt nhất cùa tuyên bỗ giá trị không đôi dỏ cho khách hãng từ năm này qua nủm khác

Trong thời dại kỹ thuật sô, nêu doanh nghiệp cứ dựa mãi vào một tuyên bô giá tri cù kỹ thi chăng khác gi tạo diêu kiện de dời thú cạnh tranh thách thức hoặc thậm chí lảm gián doạn

hoạt dộng kinh doanh cùa minh Mặc dù các ngành cóng nghiỹp sỗ thay dôi vào thời dicm chinh xác não dỏ và theo quy luật chuycn dôi do sụ ra dời cua các công nghệ mói doanh nghiệp não tự trân an rãng sư thay đỏi chưa den ngay sỗ bị bo lại phia sau sớm nhất Trong bôi cánh kinh doanh dang chuyên dỏi chúng ta chi có cách dòi phó an toàn nhất là di theo

lộ trinh dôi mời khỏng ngửng, xem mọi còng nghệ như mót phương án dê mơ rộng vã hoãn thiện tuyên bõ giã tri cung cáp cho khách hãng Thay vi chờ đợi dê thích nghi khi sự thay dôi diễn ra như một lựa chọn sòng cỏn doanh nghiệp cán tập trung vào việc nám băt cơ hội mới

tử bo những lợi the dang suy thoái và thích nghi sớm de dỏn dâu xu thê thay dôi

1.3 NẺN TÀNG PHẤT TRIẺN THƯƠNG MẠI

1.3.1 Khái niệm về mô hĩnh kinh doanh nển táng

Hiện nay vẫn tôn tại sụ mơ hồ trong khái niệm nển tâng, nó có nghía chung nhất là

"cái mà trên đó bạn có thè xây dựng giãi pháp cùa bạn" Trong linh vục công nghệ, nên tâng

có thê là bãt kỹ phần mềm cơ bán nào mà trên đó, các chương trinh bô sung được xây dựng Trong các ngành công nghiệp truyền thõng, nó có the hãm ý một kênh phân phối Trong tiếp thị, nó có thè liên quan đèn bât kỳ thương hiệu hoặc dòng sân phàm nào có thê được sử dụng

đè giới thiệu các sàn phàm mới Trong phạm vi cùa kinh tế thương mại điện lữ chúng ta sè thào luận ve các nen tàng trên một phương diện cụ thê - như một loại mõ hĩnh kinh doanh

Li I.I ,\'guồn gẩc cua lý thuyết nền tang

Ý tưởng nen tăng là mò hĩnh kinh doanh cớ nguồn gốc tử các lý thuyết kinh tế về thị trướng lưởng diện (two-sided market) được pliát trièn bời Jean-Charles Rochet “ vã người dược trao giãi Nobel Jean Tirole cùng với Thomas Eisenmann Geoffrey Parker Marshall Van Alslyne ‘ vả nhưng học giã khác Công việc cùa họ lã nghiên cứu giá cả vã sự cạnh tranh trong cãc thị trưởng mã một doanh nghiệp phục vụ cho hai nhóm khách hàng riêng biệt nhưng phụ thuộc lần nhau Họ thây rang, hai nhỏm khách hãng nãy thường có độ nhạy cám

vẽ giá cà khác nhau vã ờ các thị trưởng hiệu quã một bẽn thường trợ giã cho bẽn kia (vi dụ: nhã quãng cão lãi trợ chi phi truyẽn thõng cho người tiêu dùng, vã người bán lải trọ chi phi giao dịch của thè tin dụng cho người mua hàng SŨ dụng chúng)

Nghiên cứu kinh doanh lường diện dã dan đen việc nhận ra răng những tác động tương

tư cũng có (hê dược thây trong các thị trường có hơn hai nhóm khách hàng (ví dụ Visa vã MasterCard két nòi không chi những người tiêu dùng sử dụng thè tín dụng và những người bán châp nhận the mà cỏn cá các ngân hàng phát hành thè) Điêu này dan đen khái niệm tông quát hon vê thi trường da diện (multisidcd market) Cùng lúc đó lý thuyêt nãy bãt dầu chuyên dịch từ việc xem xét các dộng cơ cua thi trường (dó là ai sẽ tra mức giá nào cho

Rochet Jean-Charles, and Jean Tirole “Platform competition in two-sided markets.” Journal of the curopcan economic association 1.4 (2003) 990-1029

'Eisenmann, Thomas, Geoffrey Parker, and Marshall w Van Alstyne “Strategies for two-sided mar­kets." Harvard business review 84.10 (2006); 92

nhùng người khác theo nguyên tăc càn bãng) sang việc xem xét các loại doanh nghiệp khiến chúng kha thi (dó là điều gi tạo ra sự khác biệt trong mò hình kinh doanh cùa Visa hoặc MasterCard và yếu tô chia khóa thành công cùa các mỏ hĩnh này lã gì).

Thuật ngữ trong kinh tế học về mò hình kinh doanh ở trung tâm của thị trường đa diện lã một nền táng đa diện, hay chi đơn giãn lả nên táng Trong các phần tiếp theo, bạn có thè áp dụng cách dùng thuật ngừ nen tàng (platform) đè tham chiếu tói mủ hĩnh kinh doanh nên táng

Bảng cách ãp dung các lý thuyẻt kinh te này chúng ta cỏ thê bãt đâu hièu dược sửc manh và giá tri dộc đáo cùa những doanh nghiệp như Airbnb, uber hoặc Xiaomi

1.3.1.2 Dinh nghĩa vê nên tảng

Bán mô tá chính xác và rỗ ràng nhát vè cầu tao cùa nên táng bãi nguỏn từ nghiên cứu cùa Andrei Hagiu và Julian Wright Nghiên cứu cua họ dã cho ra định nghĩa: Một nên tang

là mò hình kinh doanh tao ra giá tri bâng cách tạo diều kiện (huân lợi cho các lương tác trực liềp giữa hai hoãc nhiêu nhóm khách hàng khác nhau

Trong định nghía nãy có ba diêm chinh đủng chú ý từ lặp luận cũa I lagiu vã Wright

- Các nhõm khách hàng khác nhau: Đê trò thành một nen tang, mô hình kinh doanh phai phục vụ ít nhảt hai bẽn hoặc nhóm khách hàng khãc nhau (Đây có (he là người mua và người bán nhà phát trièn phân mém và người tiêu dùng, thương gia chu the và ngân hàng, v.v ) Sư có mật cân thiết cùa các bẽn khác nhau giai thích tại sao một mạng truyén thông đơn thuân (như Skype, fax hoặc diện thoai) không phai là một nên tang: mặc dù nó kẽt nôi khách hàng với nhau, nhưng khách hàng dcu thuộc cùng một nhóm Những dộng lực dặc biệt cùa nen tang phát sinh bới vì họ tập hợp cãc nhỏm khác nhau mã mỏi nhóm có một vai trò khác nhau, dóng góp và nhàn lai các loai giá tri khác nhau

- Tương tác trực liếp: Các nền tăng phái cho phép hai hoặc nhiêu bẽn lương tác trực tiếp vói nhau với mức độ độc lập nhát định Trong một nền lăng nhu Airbnb hoặc eBay, hai bẽn được tụ do tạo ra các hồ sơ riêng của họ đặt thương lượng giã vã quyết định cách họ muôn giõĩ thiệu dịch vụ hoặc sân pliâin cùa minh Đây lã một sự khác biệt quan trọng giừa một nền tăng và một đại lý bán lẽ hoặc kênh bán hãng Tính độc lập trong tương tác là lý do tại sao định nghía về nên lăng không bao gôm một mõ hĩnh chợ kẽl noi các thương hiệu với nhùng người mua hãng hoặc một cõng ly lư van liên kẽt hàng dọc kẽt noi khách hãng với nhân viên được tuyên dụng

- Tạo diêu kiện thuận lợi: Mặc dù các tương tác không bi chi phoi bơi các doanh nghiệp nên táng, nhưng chúng phái diễn ra thông qua và dược tạo diêu kiện bới nen táng

Hagiu, Andrei, and Julian Wright "Multi-sided platforms.’' International Journal of Industrial Orga­nization 43 (2015): 162-174

Đày là lý do tụi sao dinh nghĩa vẽ nèn táng trong trường họp này không bao gồm doanh nghiệp nhượng quyền thương mại như McDonald's hay H&R Block, họ bán quycn khai thàc thương hiệu, cung câp dào tạo và dịch vụ 110 trợ cho các chu sơ hữu cã nhàn cua cứa hàng nhượng quyển Mặc dù các nhã nhượng quyền thương mại trong một sô khía cạnh, tao điêu kiện giao thương giữa các ben nhận nhượng quyền (vi dụ: chu nhà hàng) và người ticu dùng cuỏi (vi dụ như khách hàng nhã háng), sự giao thương nãy không diễn ra thông qua công ty

sơ hữu nhượng quyên ban dàu và chi có một bên (người nhặn nhượng quyên) là có sự phụ thuộc gãn két nào dó vào công ty sơ him nhượng quyên

1.3.2 Các loại nền tâng thương mại

Nen táng không phai là mô hĩnh kinh doanh mới ữ thời dai kỳ thuật sỏ mặc dũ (nhu chúng ta sê thày) cỏng nghệ kỹ thuật sô dang thúc dảy sự lan rộng và thông trị ngày càng tàng cua mô hĩnh nãy Nhưng ngay cá trong thơi kỳ trước khi diện toán di dộng Internet hay thâm chi là cỏng nghệ thông tin trơ nen phô biên, mỏ hình kinh doanh nen táng dã tòn tai dưới nhiêu hĩnh thức khác nhau

David Evans và Richard Schmalcnsee 6 xác định được bôn loại mô hĩnh kinh doanh nên láng chinh Nhùng loại nên táng này (đỏi khi còn được gọi là chợ) tập hợp hai nhóm khách hàng riêng biệt đê trao đôi giã trị trực tiếp với nhau, mỗi nhõm bị thu húi bời sô lượng

vã chất lượng từ nhóm cỏn lại Mọt ví dụ quen thuộc lả các nhã mỏi giới bài động săn mang người mua đên với người bân Vi dụ khác là một trung lãm mua sâm quãng bã như một diêm mua sám dành cho người tiêu dũng vã cho nhùng ngươi bán thuê các gian hàng Trao đôi kỳ thuật sô có thê mang người mua và ngươi bân săn phàm (như eBay) cùng như các dịch vụ (như Airbnb) lại gằn nhau

Báng 1.1 Bon loại kinh doanh nền táng

Loại nền tâng Ví dụ trước Kỹ thuật số Ví dụ Kỹ thuật số

Trao đỏi

giao dịch

Mỏi giới bãt dộng san Thị trương san phàm (eBay Etsy)Trung lãm mua sàm Thị irưởng dịch vụ (Airbnd Uber)Cảu lạc bộ đêm Trang web hẹn hò (eHarmony)

Hệ thống

giao dịch

Thó tín dụngThe ghi nợ

1 lệ thong thanh toán kỳ thuật số (PayPal)

Tiền tệ kỳ thuật sổ (Bitcoin)

' Evans, David, and Richard Schmalenscc 'The industrial organization of markets with two-sided platforms." (2005)

Loại nền táng Ví dụ tnrớc Kỹ thuật sô Ví dụ Kỹ thuật sồ

Truyền thõng

dược hỗ trợ

bơi quang cáo

Báo (dược trợ cáp hoặc mien phi

do quâng cáo)

Trang web có quang cáo

Phát thanh truyền hĩnh Mạng xã hội cỏ quáng cáo

TV màu (RCA và CBS) Thiết bị choi Video game (Xbox,

PlayStation)Tiêu chuẩn

Nhiên liệu động cơ (Diesel và ethanol)

- Các hệ thống giao dịch: Những nen táng nảy hoạt động như một trung gian giừa các bẽn khác nhau đẽ tạo điêu kiện cho thanh toán và giao dịch tái chinh Các nhã phát hãnh thẻ tin dụng và thè ghi nợ cung cắp dịch vụ này liên kết chú the với nhau, thương gia và ngân hãng Các hệ thống thanh toán kỳ thuật số mới dũ lã PayPal hay Apple Pay đều hĩnh thành dựa trẽn cũng một mỏ hĩnh Đê thành cóng, một hệ thống giao dịch phái có đủ số thành viên tham gia tũ mỗi bên: thương nhân sê cãi đạt các máy đọc the vã chắp nhận các khoán phi trá cho nền táng này chi khi họ thấy một sổ lượng lởn khách hàng sử dụng hệ thống, khách hãng

sồ có kha nâng dâng ký tham gia hon nếu họ thấy dịch vụ được chắp nhận rộng rài bời cãc thương gia bán háng cho họ

- Truyền thông được quáng cão hổ trọ: Trong trường hợp này nên tang thường đóng vai trò bô sung trong việc tạo ra (hoặc cung ứng» cãc nội dung tmyèn thông hàp dản người tiêu dùng Vi dụ, một tờ báo in hoặc một ần phẩm tin tức trực tuyền thúc các nhà vãn để tạo

ra nội dung chuyên nghiệp Khi giá trị cua nội dung thu hút khán giá, nên táng có thê tính phi cho những nhả quãng cáo dang muôn gứi thông điệp quáng cào tới khán giã Khi nên tàng thu hút nhiêu người hon, giá trị cùa nó đôi với các nhả quãng cáo gia tãng Các nhà quàng cáo làn lượt cung cãp giá trị cho khán già bãng cách giâm thicu hoặc loại bo chi phí cua nội dung dành cho họ

- Cãc tiêu chuẩn phần cứng hoặc phản mềm: Nhừng nền táng này cung cắp một tiêu chuắn thống nhất cho việc thiết kế cãc sán phẩm kế tiếp để chúng hoạt động được cũng một lúc trên nhiều hệ thống vã mang lại lợi ích cho người dũng cuối Vảo thói diem ra đới cứa TV màu một cuộc "so găng" đà dtễn ra giữa RCA vã CBS đé xác đinh bên náo sê thiết lập bộ tiêu chuắn được sứ dụng bơi cãc đài truyền hĩnh và nhã sán xuất ti vi (RCA tháng) Sau dó việc giới thiệu bủng Video Cassette dần đến một cuộc cạnh tranh giừa các tiêu chuân VHS

vã Betamax cho phần cứng (VHS thăng) Nhưng không phai tắt cá cãc cuộc đối đầu về tiêu chuãn dẽu kết thúc với một người chiến thủng duy nhát Thị trưởng điện thoại thõng minh

ngày nay gản như bị phản chia giừa IOS cua Apple vã Android cua Google Mồi he diêu hãnh này là một nền táng phân mềm, cạnh tranh đe thu hút nhiêu hơn nhã phát tricn phân mèm giúp xây dựng các ứng dung Ngoài ra Android là nen tang phân cứng cho các nhà sán xuẳt thief bi câm tay như Samsung dang co gâng cạnh tranh với iPhone cùa Apple.

Danh sách nảy không phái là duy nhầt, các mô hĩnh kinh doanh nền táng mới có thê xuất hiện mà không phũ hợp vói bat kỳ loại não trong bon loại hình nãy Nhưng đày là cách phân loại hữu ích đê suy nghi vê sự khác nhau giừa các mò hĩnh kinh doanh nen tăng hiện tại

1.3.3 Các hỉnh thái về nền táng

Ngây nay, bất kỹ doanh nghiệp não cùng phái đổi mặt với sự lựa chọn chiên lược nên theo đuôi mò hình kinh doanh nên táng hay mõ hình kinh doanh truyền thòng?; nên xây dựng một cira hàng hay một cái chợ? Nên thuê một nhôm chuyên gia hay châm chút cho mạng lưới cùa họ phát triên? Nhưng sự lựa chọn không phải là một quyết định "được án cả ngà vê không" đơn gián Mò hình kinh doanh phũ họp có thê ờ một vị tri nào đó trên một "quang phò" gôm nhiêu hình thái khác nhau, từ dạng nền tâng đến phi nền táng

Hày xem xét yêu tổ thứ hai câu thảnh chât lượng cùa các nên tang: nen táng cho phép các ben mã nó két noi tương tác với nhau một cách trực tiẽp và dộc lập Trong thực te sự dộc lập nãy có nhiều câp dộ Cá Ưber và RelayRidcs dêu cho phép chủ sớ hữu xe hơi cung câp dịch vu di chuyên cho những người không có xe hơi (vói dịch vụ dầu tiên, xe thường di kẽm với người lái, vói dịch vụ thứ hai ban mượn xe và tư lái nó) Nhưng trong khi RclayRidcs cho phép người di xe dưa ra mirc giá cùa riêng mình, thì Ubcr lại dặt ra các mức giá dược chuãn hỏa Trong nhóm trỏ chơi điên tử cà hai bộ chơi game (console) như Xbox cùa Microsoft và cãc kho ứng dụng như Google Play đêu hoạt dộng như những nen tang, thu hút các nhã thiết kê bân trỏ chơi cùa họ và những game thu dang tìm kiêm trò chơi dè mua Tuy nhiên, các nhà sán xuảt console áp dặt nhiêu hon sự kicm soát len các tương tác: mặc dũ các láp trinh viền trỏ chơi thiết lập giã cá hợp dỏng mua thực tê lã giữa game thu vã Microsoft

I ren kho ứng dung Google Play, các bên dộc lập hơn: người choi game mua ứng dung tử nhá thiết kc ben thử ba nhung Google van duy tri đánh giá chàt lượng

Một sô công ty đà phối kết hợp thành công mô hĩnh kinh doanh nền táng và phi nên táng ngay trong cùng một dơn vị kinh doanh Amazon.com bat đau nhu một doanh nghiệp thương mại điện tứ thuần túy, mua bún sàn phàm giỏng như một nhà bán lẽ thông thường Tuy nhiên, sau đỏ nỏ cho ra mat Amazon Marketplace, cho phép các cửa hãng độc lập cung cấp hàng hóa dê bán trẽn trang vveb cùa Amazon, nhỡ đó tâng đãng kê sô lượng mặt hàng bán trên trang web vả mang về nhiêu lợi nhuận hơn cho Amazon Các mò hĩnh kinh doanh nên tâng hoặc phi nên tâng luôn đúng cạnh nhau Trên thực tè, các sán phàm tữ cả hai mô hĩnh này xuất hiện trong cúng một kết quà tim kiếm trên trang web của Amazon Trong thê giới bán lè chuỗi điện tữ Best Buy đà từng là đại lý bân lé truyền thống, kiêm soảt tầt cà cảc khia cạnh về cách thức săn phàm được định giá vã bày bân tại cứa hãng Mặc dù vậy, gan

dày hãng bán lé nãy cho phcp các thương hiệu lớn như Samsung Microsoft Sony Google

vã Apple thúc không gian trong các cữa hàng bán lè cùa minh Nhùng thương hiệu này tự vận hãnh gian hãng, gân thương hiệu lên thiết kể gian háng, dự trừ hãng vá thậm chi cỏ nhân viên bân hàng riêng tại các trung tâm bán lé cùa Best Buy Với việc bô tri các gian hàng nhó gân thương hiệu nhã săn xuất kiêu nãy Best Buy đang sir dụng mô hĩnh nên lãng đê kết nỏi người mua hãng với các thương hiệu mót cách trực tiẽp

Trong một số trưởng hợp cá hai mỏ hĩnh kinh doanh đều quan trọng với doanh nghiệp: vào năm 2014 Amazon báo cáo rông 42% lượng hàng bán ra cùa họ đen từ cãc đói tác trẽn

mô hình chợ Khi luật pháp cùa Ăn E)ộ không cho phép công ty nước ngoài tiến hành bán hãng trực liêp trên kênh thương mại điện tứ, Amazon đã gia nhập thị trường này với việc chi

áp dụng chiến lược nên táng, cho phép các nhả bán lé dịa phương bân sàn phàm thông qua Amazon.in vã các trung tâm phân phối hãng cùa nó Trong các trưởng hợp khác, một mô hĩnh kinh doanh chì có thê phục vụ những khách hàng cụ thê Evcmotc cung cap phân mèm ghi chép dựa trẽn dám mây cho 100 triệu người dùng Nó cũng cung cảp Evcmotc Platform cho phép các lập trinh viên độc lập xây dựng ứng dụng bõ sung cho người dùng Evcmotc và một Evernote Market dành cho việc xảy dựng phân cứng và các phụ kiện một cách dộc lập Nhừng dịch vụ nây chủ yếu nhăm vào khách hãng VÔI bán quyền doanh nghiệp, làm cho co

sơ khách hãng cùa cõng ty ngày càng mơ rộng

Ọuyẽl định theo đuôi một mõ hĩnh kinh doanh nen táng có thê thay dõi theo thời gian Nhã bán lé giãy Zappos.com xuãt phát lá một nên láng (một thị trưởng dành cho những thương hiệu giày nhà thiết kẽ và khách hàng) nhưng dă xoay chuyên chiên lược dè trơ thành một dại lý bán le trực tiep Apple dã thua trong cuộc chiền tranh máy tinh dê bân với Microsoft vi nó lìm cách kicm soát sự phát triển cùa phần cứng vã phần mem, trong khi Microsoft lích cực theo đuôi một chiên lược nền láng cho Windows, tim kiêm càng nhiêu đối tãc (bao gồm cãc nhã sán xuẩl máy linh và người phát triển phần mềm) càng tổt Apple gản như dã mắc sai lâm tương tự với iPhone trước khi thực hiện cú lội ngược dòng VC chiên lược vào nãm thứ hai, khi Steve Jobs cho phép các lập trinh viên bèn ngoài xây dựng các ứng dụng cho điện thoại mới Doanh số bán hàng lảng 245% vào nàm đỏ và iPhone, với một

mô hình kinh doanh nên táng đa diện đà liếp lục biên Apple trờ thánh cõng ly có giá trị lởn nhất trẽn thể giởi

1.3.4 Sự tác động của kỳ thuật sổ lên nền tăng

Như dã thây, các nên táng đa diện hiện hữu dưới nhiêu hình thức khác nhau trong nhiêu nàm qua Mô hình cơ bán cùa một sự trao đối thị trưởng có thề bắt nguồn từ những loại chợ xuất hiện sớm nhất nơi chù chợ hoặc chính quyên địa phương sờ hừu một khu đãl vã cho thuê gian háng hoặc thậm chi chi một diện tích méo mỏ để nhừng người bán cỏ thế bán hãng của

họ cho những vị khách bị lôi kéo dẽn với khu chợ

Vậy tại sao nhùng mô hình kinh doanh nên tâng dang trờ nên quan trọng như vậy? Tại sao chúng lại phát trién nhanh chóng vả ánh hưởng đến rât nhiều lỉnh vục khác nhau?

Công nghệ kỳ thuật sỏ đang tiểp súc cho sư tăng trướng và sửc niạnh cua các nên táng

đa diện Cảc công nghệ hỗ trọ bao gom Web điện toán đám mày theo yêu câu giao diện chuông trinh ímg dụng (APIs) làm tảng múc độ tương hợp cùa dũ liệu, các tính nãng san phàm, truyền thông xà hội vã thiẽt bị điện (oán di động

Các công nghệ kỹ thuật sổ đang đồng thòi tạo ra bổn yếu tổ chinh cua nen táng:

- Logi bo lưc can khi thu nạp khách hàng: Nhờ vào Web API và các bõ phát triên phàn mem (Software development kits SDK), quả trinh thâu tóm khách hàng mói cho nên táng ngày càng loại bo được các lực cán Không càn thièt phai thương lượng các điêu khoán với mồi người tham gia mới trên nền tang đa diện, từ đỏ loại bó một nút thát cồ chai quan trọng cho sự tàng trường Ví dụ, để dật quáng cáo trên chương trinh truyền hình, nhã quáng cáo cân gáp và thưong lượng trực tiêp vói nhã mạng (hoặc thông qua người mua quang cão dỏng vai trô trung gian) và thâm chi có thê phái cam kết mua trước nhiều tháng Ngược lại đê đặt một quang cáo hiên thi Iren Google nhảm den khách hàng tim kiềm với các từ khóa cụ thè một nhã quáng cáo chi cân truy cập váo trang web Google Adwords nhập thông tin thê tin dụng vã bẩt đầu sứ dụng một công cụ tụ phục vụ đế kiếm tra khới chạy và tối ưu hóa chiến dịch quáng cáo trong thời gian thực

- Tâng trường theo quy mõ mo rộng: Điện toán dám mây giò dày cho phcp mọi doanh nghiệp dũ lờn hay nhó cùng mở rộng được quy mỏ nền táng cùa minh nhanh như khi thu hút thèm khách hàng mõi Bàng cách tham gia một dịch vụ hữu hình như di lại bảng xe hơi hoặc đặt phỏng nghi vã đưa nó lên một nen tang dựa vào đám mây các cõng ty như Ubcr

vã Airbnb có thê mớ rộng quy mò lãng trướng không giới hạn Một câu lạc bộ đèm truyền thong có thè phát tricn như một nen tang thu hút dòng thôi các vi khách ngoại hình hâp dan nhung nếu phát triển nhanh, nó SỄ dừng lại ở một ngường não đó cho đen khi nó có the bó tiên thuê hoặc mua một địa diêm mới rộng hon Ngược lại, , một nên táng kinh doanh trên đám mày cho phép người dùng tô chức các cuộc họp mặt xả hội tư phát ơ bãi cứ đâu tren the giới, không có giới hạn ró ràng nào về quy mò phát triến của nó (MectUp có 21 triệu thành viên ớ 1X1 quốc gia và có hàng nghìn cuộc họp mặt điền ra dông (hời trên khãp thế giới nhở vào McctUp.)

cỏ thê hãnh động giống nhu một công ty, theo cảch lốt nhất có thê

- Sự tin cậy: Án danh là điều tuyệt vời đế thúc dây một sổ tương tãc trẽn web nhưng đô không phái lã điều quá cẩn thiết cho một mô hình kinh doanh nền táng Sự gia tảng cũa các mạng xà hội vã kha năng xác thực thõng tin định danh thõng qua Facebook Google Twitter hoặc Linkcdln tạo diêu kiện cho ngay cá một startup nhó cùng có the sứ dụng một hệ thông xác nhận thõng tin định danh cho khách hảng mỏi trẽn nền táng cũa nỏ Sự tin cày cho phép các khuyên nghị và giới thiệu dịch vu dược lan truyền nhanh chóng tròn mạng xã hội 110 trợ đác lực cho việc mớ rộng quy mó cùa một hoạt dộng kinh doanh nền táng.

Có thê nói tác động km nhãt cùa công nghệ kỹ thuật sô đòi vói nên tâng là độ kín cùa các doanh nghiệp tham gia Trước thôi đại kỳ thuật số các doanh nghiệp sử dụng mô hĩnh nén tang thường là doanh nghiệp lớn - các cõng ty the tín dụng, trung tâm mua sâm công

ty truyền thòng - vì đỏi hói nguồn lực dè thu hút được so lượng lớn đôi tác tham gia Dày lã nhược diem lien quan đen hiệu ứng mạng lưới cho nền tang: cỏ the đòi hôi rat nhiêu vốn đe quy tụ các bẽn tham gia vào với quy mô đũ kin (các nhá kinh tẽ gọi đó là vãn đê "con gà vã quá trứng") Vởi sự trọ giúp cua các cõng cụ kỳ thuật số dược mỏ tá ớ trên, vấn dề về con gã

vã qua trứng rât de dược hóa giai Ngày nay các nen táng da diện không còn là sán chơi duy nhất cùa doanh nghiệp lỏn chúng chinh là bệ phóng ưa thích cho các dự án khói nghiệp mạo hiem ơ mọi quy mô cho cá doanh nghiệp lớn sáng tạo và doanh nghiệp nhô dãy tham vọng

1.4 KHOA HỌC CÔNG NGHỆ VÀ DÓI MỚI SÁNG TẠO

Bổi cánh quốc tế thôi gian tới có nhiều biến đổi cãc nền kinh tể mới nỗi đang tạo ra sức cp cạnh tranh quôc tẽ nhâm làm thay dôi cán cân và trật tự kinh tê the giới, nhiêu thách thức toán câu nãy sinh như van đề ô nhiễm môi trưởng, biến đôi khi hậu bệnh dịch lan nhanh đòi hói sụ hợp tác cua các quốc gia trẽn the giói Những biến đổi nãy có tác động lớn đen xu hướng phát then thị trường khoa học và công nghệ thê giói nói chung và từng quòc gia nói riêng, trong đó cỏ Việt Nam

Việt Nam ngày càng cái thiện dược vị tri cũa mình trên bán dỏ cõng nghiệp thế giới, các sán phàm cõng nghiệp chê tạo ngày càng da dụng và phong phú, dồng thời thị trường xuất khầu các mặt hàng này ngây càng được mờ rộng Tuy nhiên, so với các nước trong khu vực cơ cấu cõng nghiệp Việt Nam vê dộ linh xáo cõng nghệ vẫn côn khá thấp, tý trọng sán phàm thâm dụng cóng nghệ trung binh và cao trong tông MVA cùa Việt Nam chiêm ty lệ nhô Nủng lực cạnh tranh còng nghiệp vần còn tháp so với các nuớc trong khu vực và các nước mới công nghiệp Đè nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp càn dày manh liên kêt các doanh nghiệp trong nước vái doanh nghiệp FDI, thúc đây doanh nghiệp tư nhàn trong nước tích cực tham gia váo chuỗi giá trị loàn cầu Dồng thôi Việt Nam cằn nâng cao chất lượng nguồn nhân lực công nghiệp, tập trung phãt tricn các ngành công nghiệp ưu tiên vã công nghiệp hỗ trợ cô chinh sách phát triên cãc cụm liên kết ngành, dôi mới mỏ hĩnh tảng trương theo hướng sứ dụng cóng nghê trung bình và cao hướng den xuât khâu dê tham gia ngây càng sâu rộng vào chuồi giá trị toàn cầu Dê cãi thiện được vị (ri cùa minh trên bán đồ công nghiệp thế giới trong bổi cánh hội nhập sâu rộng vã xu hường cua cuộc cách mạng công nghiệp mõi thi còng việc nâng cao nâng lực canh tranh công nghiệp quốc gia là vân de câp

thiết và cỏ vai trô quyêt định đen sự tôn tại không chI cùa ngành cỏng nghiệp mã ca nên kinh

tê cùa đát nước Việt Nam đẽ trơ thành một đãt nước cóng nghiệp hiện đại vã trơ thành một quốc gia thịnh vượng

1.4.1 Đặc trưng phát triẽn khoa học công nghệ và đôi mới sáng tạo

Thữnhât, cuộc cách mạng cổng nghiệp lãn thứ tư và khoa học còng nghe toàn câu lìẽp tục phát triên mạnh mè vò có nhùng xu hưởng mòi.

Trong thời gian tới khoa học vã cõng nghệ tiếp tục phát triẽn và ngày càng đóng vai trỏ quan trọng trong phát triên kinh tẽ - xà hội Đẽ có thê thoát khoi suy thoái và khung hoàng kinh tế phục hồi đà tâng trưởng và phát triển ben vừng, cãc nước đều phái tiếp tục đầy inạnh đau tư phát triển khoa học vả cõng nghệ nhàm ứng dụng thảnh tựu khoa học và cõng nghệ vào săn xuât đặc biệt là các thành tựu khoa học vả còng nghệ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư như: tri tuệ nhân tạo, vạn vật kết nối Internet, in 3D nhằm tạo ra các sân phàm và công nghệ sàn xuât mới

Xu hưởng liên kết, họp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học vã cóng nghệ ngây câng tàng Đông tác giá quõc tế vã đong lảc giã trong nước tàng nhanh vã trờ thành hĩnh thức họp tác khoa học phô biên Các sân phàm khoa học và công nghệ được tạo ra đang cỏ xu hương chuyên từ cá nhân sang nhóm, từ quốc gia sang quốc tế Ilọp tác quốc tế trong nghiên cứu cho phép các chu thê trên thị trường khoa học và công nghệ khai thác được các thành quá nghiên cứu vê khoa học và cõng nghệ cùa the giới, tận dụng dược vỏn công nghệ, nhân lực cùa đòi tác và dê phát huy lợi thê so sánh trong nghiên cứu khoa học và còng nghệ

- Khoa học vã công nghệ thế giói hướng váo nhùng ngành tảng trướng mỏi lã công nghệ thòng tin, công nghệ môi trương, công nghệ sinh học công nghệ nano Còng nghệ thông tin và những ngành công nghệ 4.0 lãm thay đói không gian, thời gian, cách thức sân xuất, ticu dùng san phàm toàn câu Nghiên cứu trong công nghệ môi trưởng có thè giúp dạt dược các mục tiêu bao vệ mòi trường như giam nhẹ biên đòi khí hậu, kiêm soát ó nhiễm không khi và nước, nâng cao da dạng sinh học vã nâng cao hiệu qua sử dụng tài nguyên thiên nhiên Công nghệ sinh học giúp đạt được các mục tiêu phát triên kinh tẻ và xà hội ben vũng nhu giúp cái thiện sức khoé cộng đồng, bao vệ mỏi trưởng, sán xuất nông nghiệp và nâng lượng sạch Công nghệ nano có tác động lớn tới kinh tế vã xà hội ơ các quốc gia Nõ giúp thu nhô các thiết bị công nghệ thông tin phát triển nghiên cứu bộ gen và góp phan sán sinh

ra nàng lượng tái tạo

Như vậy xu the phát tríẽn cua khoa học và công nghệ toàn câu thời gian tới tiẽp tục khăng định tài sán tri tuệ khoa học vả còng nghệ, thị trưởng khoa học vá công nghệ cỏ vai trỏ ngày càng quan trọng, đạc biệt lã việc sán xuất ra các sán phẩm khoa học vã cóng nghệ liên liến, hiện đại cỏ hãm lượng tri thức cao mang lại giả trị lớn

Thứ hai toàn câu hóa và hội nhập quỏc tề có nhùng biêu hiên mới.

Toàn cằu hóa và hội nhập quốc te trên the giới vẫn lã xu hương chú đạo trong sự vận động cùa kinh tè thè giới thời gian tới Toàn càu hóa tiẽp lục thúc dãy sụ phát triền và xà hội

hóa lực lượng sán xuảt Toàn cảu hỏa lãm sâu sảc hơn sự chuyên môn hỏa vã phàn công lao động quốc tế, lảm cho cạnh tranh quốc tế ngây càng gay gằt Toàn cầu hóa và hội nhập quốc

tẽ lãm cho (ự do hóa thương mại, đầu tư tái chinh, chuyên giao công nghệ được đây mạnh ó

cá cãp dộ song phương và da phương, khu vực và toàn càu tạo dicu kiện cho việc thâm nhập, phụ thuộc lẫn nhau giữa thị trưởng khoa học và cóng nghệ cãc quốc gia

Bên cạnh dó xu hướng toàn câu hóa và hội nhâp quốc tè có biêu hiện mới dó là: Thay đôi hoàn thiện các thê chc nguyên tãc trong các hiệp định quốc tè cho phù họp với tinh hĩnh mới; Gia tâng sự lien kèt giữa các nước trong việc giai quyềt những vân de mang tính toàn cảu; sãp dặt định vị lại trát tự sức mạnh và quycn chi phôi kinh tê thê giới cùa các trung tâm kinh tế

Thứ bu, nền kinh tế thê giới có những biên đùi nhanh chóng.

Cùng với sự phát trìèn manh mẽ cùa cuộc cách mang khoa học vả cóng nghệ hiện đai

và xu hướng toàn cáu hóa hội nhập quôc tê có những net mới nên kinh té the giới có bước phát triền và biên dời manh mẽ Canh tranh trong nen kinh tê thi trường toàn cảu hóa ngày càng quyét liệt hơn, các doanh nghiệp mới thường ra dời lừ một sáng chè một công nghệ mới Trong cuộc canh tranh toàn câu ráo net hiện nay không còn cho dửng cho các doanh nghiệp làm án theo đường mòn, không chịu dôi mới công nghệ, dôi mới sán phâm

Bên cạnh dó nén kinh tẽ the giới đang trài qua nhừng bước tháng trầm, cuộc khùng hoàng lãi chinh và suy thoái kinli tế toàn cầu đà gây lỏn thắt năng nề cho nên kinh tẽ the giới Cuộc khùng hoàng kinh tế này diễn ra cùng vói khùng hoàng náng lượng, khùng hoàng khi hậu vã mỏi trường Do vặy sau cuộc khùng hoảng này kinh te thế giới sè cỏ sự lải câu trúc

vã có sự biên đôi nhanh chóng, kinh lẽ tri thức được thúc đây và phát trièn mạnh mê, khoa học và cõng nghệ ngày cảng đóng vai trò quan trọng trong phát triẽn các nước phát triên sẻ tập trung phát triẽn mạnh cõng nghệ cao vã đông thời chuyên dịch công nghệ thắp cho cãc nước đang phát triên

Trong bôi cánh công nghệ tri thức và sáng tạo dang trớ thành yêu tỏ then chót quyết định nâng lực canh tranh và tâng trưởng kinh tê cùa moi quốc gia thi doanh nghiệp dõi mới sáng lao giữ vai trò trung tâm trong quá trình phát trién Các doanh nghiệp Việt Nam có nhiêu tiêm năng nhưng cũng dây thách thức trong quá trinh dôi mới sáng tạo Giai pháp là cân tạo môi trường thè chè pháp luật thuận lợi thúc dày phát tricn các ngành, các lĩnh vực liên quan den dõi mới sáng tạo cua doanh nghiệp Ví dụ như việc nghiên cứu cùa các trường đại học, cóng nghiệp phụ trọ cõng ty khói nghiệp, phát trièn vãn hóa doanh nghiệp Theo thống kê cùa Tạp chi Echelon (Singapo) tính đến năm 2018, Việt Nam cỏ khoáng 3.000 DN khới nghiệp đôi mới sâng tạo (ĐMST) Con số này tăng gằn gắp đôi so với số liệu ước tinh vảo năm 2015 (khoáng 1.800 DN) Bên cạnh đỏ cỏ gằn 70 khu không gian lãm việc chung 50 cơ sớ ươm tạo vả lõ chức thúc dãy kinh doanh, đà hĩnh thành thèm một sỏ quỳ đau

tư mạo hiểm như các Quỳ đâu tư mạo hiêm của Tập đoàn Vingroup Startup Viet Partner

Đặc biệt, chất lượng và sỏ lượng thương vụ đàu tư cho các startup có xu hướng tăng mạnh trong nãm 2018, trong 92 thương vụ đầu tư nhận tòng số vốn 889 triệu USD, chi riêng

10 giao dịch hàng đầu đà mang về 734 triệu USD chiếm 83% tổng giá trị thỏa thuận, tâng gâp 3 lân so với nãm 2017 Sụ hiện diện cùa các nhà đâu tư quôc tè cho KNST tâng mạnh, vói nhận diện chú yếu là nhùng doanh nhàn khới nghiệp đà thành công ở thê hệ đâu mong muon dâu tư cho các DN KNST ở thê hộ sau

Các nước cõng nghiệp mới đà xây dựng định hướng phãt triẽn K1ỈCN&ĐM quõc gia

đè hướng dẩn "một cách hộ thống" quốc gia di ihco nền kinh te tiên tiến về công nghệ Mò hĩnh phát triển cóng nghiệp Hàn Quổc được đặc trưng bới sự dẫn dát cùa cảc tập đoàn lớn

vã tích tụ theo chiều dọc, hoạt dộng KHCN&ĐM dược phát triền mạnh trong cãc tập doàn Ngược lại Dãi Loan thúc đày đôi mới trong công nghiệp thòng qua phát triên mạng lưỡi liên kết mạnh mỗ giừa doanh nghiệp nhó vã vừa với các viện nghiên cứu cõng Mỏ hình tô chức tập đoàn km cùa Hàn Quòc tàng tòc thâm nhập vào nhiêu thị tnrờng nước ngoài, trong khi Đãi Loan tập trung phát triển các doanh nghiệp nhó và vữa thiết lập mối quan hệ với các tập doãn đa quốc gia, không dựa vào lộp đoàn da quốc gia de học hoi còng nghệ mà hình thành nhùng viện nghiên cứu dè phát triển công nghệ mỏi cho riêng mình, gửi kỳ sư sang các nước

cỏ công nghệ cao đẽ học tập;

Tiếp cận sứ dụng còng cụ tữ phía nhu cầu khuyến khích nhu cầu cho đồi mói Các quôc gia dưa ra những công cụ de đáy nhanh việc chuyên giao, khai thác vã thương mại hóa nghiên cứu cõng vã quan tâm nhiều hơn đen các cóng cụ xuãt phát từ phía cầu;

Xây dựng chiên lược mang tinh tham dự: Nhiêu quốc gia đà vận dụng cách tiếp cận có

sự tham dự vào việc thiết ke và thực hiện chiến lược quốc gia cùa mình Đan Mạch dà tiến hành một cuộc dôi thoại quốc gia với các ben liên quan không thuộc khu vực công đè chuàn

bị cho Chiên lược Đôi mới cùa Đan Mạch vã lập một danh mục cãc thách thức Một tông quan gàn đây vê hộ thòng đôi mới cua Chile két luận răng, có một nhu câu dôi với việc hiện đại hóa các thiết chê quăn trị KHCN&DM và sự tham gia nhiều hơn cùa khu vực tư nhân trong việc quán lý cãc cơ quan thực hiện

Trong bôi cánh hiện nay Việt Nam có nhiều cơ hội vàng cho việc phát triên KH&CN

Là một dât nước dang phát tricn với chi sô GDP hãng nãm đêu tâng, Việt Nam có nhiêu cơ hội đè phát triển Nliắl là trong năm 2020 ánh hường cúa đại dịch covid trẽn toàn cầu các nền kinh tê khác đều sụt giám, duy chi có Việt Nam là nước van giữ dược GDP dầu người cao và tảng so với cùng kỳ năm 2019 Diều này cho thấy, nền kinh tế Việt Nam chưa bào hòa dang còn nhiều co hội để phát triển trong giai đoạn 2021-2030 Btrởc váo giai đoạn 2021-2030 Việt Nam dang dứng trước nhiều cơ hội và thách thức trong thúc dây phát tricn khoa học và công nghệ Cơ hội cụ thề lả:

4- Xúc tiến thương mại đà tạo điều kiện thu hút von đầu tu nước ngoài vào nước ta Độc biệt ớ lĩnh vực khoa học vã công nghệ, các nước tiên tiến có nen khoa học và công nghệ phát triền cao như Mỹ Nhật Bán, Hàn Ọuôc, Singapore đêu đô dôn sự chú ý vào Việt Nam

Sự hội nhập, giao lưu vói nên khoa học cóng nghộ cua thè giói dâ giúp Việt Nam tiềp cận với còng nghệ hiện dại, lừ đó học tập kinh nghiệm, tiếp thu thành tựu và phát huy khá nàng sáng tạo, ứng dụng vào thực tiền.

t Việc chuyên giao cảc dãy chuyền cõng nghệ tiên tiến cùa thế giới vảo tùng ngành nghê, linh vực cụ thê ơ Việt Nam như: cõng nghệ sán xuât ô tô công nghệ sàn xuất thiẽt bi

di động cẩm tay, chip và củc sàn phàm viễn thông, công nghệ xây dụng cầu dường vả dặc biệt công nghệ thông tin trong các ngành dịch vụ tài chinh, ngân hãng đă góp phân đưa các ngành này lừng bước liếp cận và đạt đen trình độ cùa thế giới Một ví dụ điên hình về sự tiếp thu học công nghệ hiện dại vã phát minh sảng tạo chinh lã thành tựu khổng lổ sáng chế xe hơi mang thương hiệu VinFast cùa tập đoàn Vingroup trong thời gian gàn dãy Không những

lả chiếc xe hơi nội địa dằu tiên do người Việt san xuất dưới sự hỗ trợ từ củc chuyên gia ô tò hãng đâu tử ngành cõng nghiệp ô tỏ cua Mỹ vả châu Au dựa trên nen tang cõng nghệ Đức

vã thiêt kẽ dậm chât llalia, ô tò cùa VinFast còn là sán phâm hoàn háo khiên những nước

đi đầu về cõng nghệ phái ne phục Bẽn cạnh đỏ các chương trinh họp tác dào tạo nhân lực công nghệ thõng tin và nghiên cứu khoa học trinh độ cao nhâm tiếp nhận, chuyên giao những thành tựu tiên tiên cùa the giới cùng được mớ rd Diều này góp phẩn nàng cao nãng lực, trinh

độ của đội ngũ những ngưởi làm khoa học hiện có và phát tnẽn đội ngũ các kỳ sư công nghệ thông tin tre đè họ ke tục sụ nghiệp phát triền nen còng nghệ 4.0 hiện dại giúp Việt Nam ngây củng viron tới đinh cao từng bước chạm tới mốc tiên phong

Kháo sát Global Entrepreneurship Monitor (GEM) đánh giả chãt lượng cùa hệ sinh thái khơi nghiệp ĐMST thông qua cuộc kháo sát chuyên gia Cuộc kháo sát nãy tập trung vào các yếu tố có ánh hường đến cá nhân người khới nghiệp và các hoạt dộng khới nghiệp hon là cãc yếu tổ môi trưởng kinh tế vĩ mỏ Nhìn chung, cơ sơ hạ tằng liếp tục lã chỉ số được xèp hang cao nhàt trong hộ sinh thái khơi nghiệp Chi sò có diêm tháp nhât là giáo dục kinh doanh trong trưởng tiêu học và trung học Một tín hiệu lích cực lã khoáng một nữa các chi số cùa hệ sinh thãi khơi nghiệp ơ các nền kinh te dã dược cái thiện so với năm 2016 trong dó cái thiện mạnh nhất là tài chính cho khới nghiệp, giáo dục kinh doanh trong trướng tiểu học

vã trung học sự nâng động cùa thị trưởng nội địa

Thực trạng đối mơi sáng tạo tại các doanh nghiệp Việt Nam

SỐ lượng bang phát minh sáng chế xin cãp phép tại Việt Nam đà cỏ sự tủng trương manh trong những năm qua Cụ the sỏ lượng bảng phát minh tảng gân 6 lãn trong vòng 15 nàm, từ mức 1150 bang phát minh sáng chế xin cấp phép nãm 2003 lên mức 6071 bang sáng chẽ năm 2018 vơi mức bàng phát minh sáng chẽ như trẽn, kẽ từ năm 2007 trinh độ khoa học cõng nghệ tại Việt Nam dã vượt qua ngưỡng hâp thụ Điêu này khàng định FD1 có tãc đóng tích cực đẽn lãng cưởng dôi mới công nghệ tại Việt Nam Cùng cân lưu ỷ thêm lảng, trong so băng phát minh sáng che xin cáp phép, chi có 646 bâng phát minh (chiêm khoang 10,6%) là do người cư trũ xin cấp phép, còn phẩn lớn bàng sáng chế là do người không cư trú xin cáp phép Diều nãy cho thấy phần não bức tranh về năng lực cõng nghệ tại Việt Nam khi các công nghệ ticn tiền thuộc VC người nước ngoài

■ Sgưòi không cu trú ■ Nguôi cư trú

Hĩnh 1.2 Số lượng đon xin cấp bằng sáng chế tại Việt Nam

Nguồn: WIPO 2020

Đối vôi chất lượng nguồn nhãn lực bộ dù liệu của UNESCO không cỏ dù liệu về tỷ

lệ nhập học trung học chung cho Việt Nam nhừng nâm gân đây Dừ liệu cập nhật nhất cho Việt Nam lã năm 1998 vói 58.26% tỷ lệ nhập học trung học chung trẽn tống dân số đến tuồi

di học (UNESCO 2019), thấp hơn rẩt nhiều so với mức nguờng dà tinh được Kê cả khi tinh

số lượng nhập học dựa trẽn dừ liệu kháo sát quốc gia VHLSS 2018 thỉ số liệu tại Việt Nam vẫn thấp dưới nguờng mục tiêu Cụ thẻ, tỷ lệ nhập học chung dối vời cấp TIICS năm 2016 lã 97.4 vã dối với cắp THPT lã 80.2%, tỳ lệ nhập học đúng tuồi đối với cấp TI ICS lã 87,9% vã dối với cắp TUPT lã 69.6% (Trung lãm thõng tin vả dự báo kinh tế - xi hội quốc gia 2019)

Có thê thảy, chãi lượng nguồn nhân lực tháp là một trong cảc rão cán đỏi với việc hap thụ các lọi ích về đỏi mới công nghệ lừ nguỏn vỏn đau tư trực liếp nước ngoài

Hình 1.3 Tý lệ nhập hục

Nguồn: VHLSS, 2018

Khi so sánh hệ sinh thái khơi nghiệp DMST ơ Việt Nam với 54 nước khác trên the giới (GEM, 2017) hai chi sỏ cua Việt Nam có thứ hạng cao nhát lã: Năng động của thi trường nội địa (5/54) Văn hóa và chuân mực xã hỏi (6/54) Co sớ hạ tâng, chi sô có diêm trung binh cao

nhải ờ Việt Nam có thứ hạng cao thứ ba ưong sô 12 chi số cua hộ sinh thái khởi nghiệp, xếp

thứ 10/54 Hai chi sô có thử hạng cao tiếp theo dỏ là Độ mờ cùa thị trưởng nội dia (12/54)

vã Chinh sách Chính phú (13/54) Việc chi so chinh sách cua Chính phu dù chi dược đánh giá ở mức 2.4/5 diêm nhưng van xép thứ 13/54 cho thầy việc có hộ thông chinh sách tốt vã hiệu qua nhảm thúc dãy khơi nghiệp và phát triển kinh doanh không chi lã vãn đề cùa riêng Việt Nam mã là cùa nhiêu nước trẽn thê giới Ba chi số trong hộ sinh thái khoi nghiệp có thứ hạng tháp nhât cua Việt Nam năm 2017 là: Tài chinh cho kinh doanh (39/54) Giáo dục kinh doanh sau phô thòng (40/54) vã Chương trinh 110 trợ Chinh phú (43/54)

Chiến lược phát triền khoa học công nghệ vã đối mói (KHCN&ĐM) quốc gia cỏ vai trò nhu một thiết chế còng, là công cụ phục vụ quân lý nhà nước và càn cữ phân bô nguồn lực cho phát triền KHCN&DM Tuy nhiên, đe có thê xây dụng dược một chiên lược

KI ICN&DM tốt dóng góp cho sự phát triên KI 1CN&ĐM cùng nhu phục vụ phát triển kinh tề-xà hội phụ thuộc vảo nhiều yếu tố vả cách tiếp cận đối vởi phát triển KHCN&ĐM Việt Nam giai đoạn 2021-2030

- Trong nội dung chiên lược KHCN&ĐM cân xuât phát từ nhu câu cùa thực tiễn vã gàn kết chãt hon vói sự vận dộng cua thực tiền phát triển KHCN&ĐM kinh tẻ-xâ hội cùa dât nước Muôn phát hiên dược xu thề khách quan cùa thực tiễn phát triẽn KHCN&ĐM dât nước cân coi trọng còng tác tông kct thực tiễn trong nước de kịp thôi phát hiện nhừng nhân tỏ mói nhu câu dòi hoi mời doi với KHCN&ĐM Một khi dà phát hiện ra xu the mói nhu câu dòi hói mới từ thực tiền thi việc hoạch định chiên lược thực chát là tập trung dâu tư nguỏn lực vã tạo co che thuận lợi đề nuôi dưỡng và khai thác xu thề mới nhu càu mói đỏ

- Chuyên cách tiếp cận phát triên KHCN&DM từ “trọng cung” (KH&CN dãy), tập trung chú yếu “tạo tri thức" trong khu vực công sang cách tiếp cận “trọng cẩu" (nhu cau'thi trương kéo), tập trung vào khu vực doanh nghiệp tư, lấy doanh nghiệp làm trung tâm Hay nói cách khác là vạn dụng cách tiếp cận hệ thống dôi mới quốc gia Chiến lược dược xây dựng với cách tiếp cận nảy tạo diều kiện cho các luồng tri thức, công nghệ được lưu chuyên

“linh hoạt” trong toàn nên kinh tề thúc đày quá trinh tạo ra, phô biến và sừ dụng tri thức, công nghệ, lãm cho củc liơạt dộng kinh tế - xà hội ngày càng trờ nên thâm dụng tri thức, thúc đày sự hình thành củc ngành công nghệ cao và đội ngừ nhàn lực tay nghề cao Chiên lược KHCN&DM phái thê hiện được sự gằn kết hữu co và nhất the hóa với chiến lược tòng thế phát trièn kinh tế - xà hội, bão dám sự tương thích giừa các mục tiêu, định hướng, giâi pháp chiên lược phát triền KIICN&ĐM vói các mục tiêu, định hưởng, giãi pháp chiên lược phát triển kinh tế-xâ hội

- Muốn sự gán kết hừu co nãy cỏ hiệu quá, cần xác định rò mõ hĩnh phát triển kinh tế

mà Việt Nam theo duỗi Kinh nghiệm quốc te cho thấy, có rất nhiều mò hĩnh phát triển kinh