Thanh giong moi quan he giua truyen thuyet tin nguong le hoi

Trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt có rất nhiều tín ngưỡng khác nhau như: thờ cúng thành hoàng làng, thờ cúng tổ tiên... Nổi bật trong đó chúng ta không thể không nhắc đến Tứ bất tử và trong đó bao gồm Thánh Gióng – Phù Đổng Thiên Vương. Do đó, nhóm chúng em lựa chọn tìm hiểu Đền Phù Đổng (Gia Lâm ) – nơi thờ Thánh Gióng, đồng thời cũng là nơi hội họp, bàn việc của dân làng. Đền được coi là trung tâm sinh hoạt văn hóa gắn bó với một cộng đồng dân cư và mang đặc trưng của nền văn hóa Việt Nam. Một trong những nơi có tín ngưỡng thờ thánh Phù Đổng Thiên Vương được thể hiện rõ nét chính là làng Phù Đổng ở Gia Lâm và đền Sóc ở Sóc Sơn (Hà Nội). Đền Phù Đổng còn được gọi là đền Thượng, tương truyền được dựng trên nền nhà cũ của Thánh Gióng, bên trong đê sông Đuống, còn đền Hạ (đền mẫu) thờ mẹ của Thánh Gióng nằm ngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đã ướm thử rồi sinh ra Thánh Gióng. Năm 1010 khi dời đô về Thăng Long, Lý Thái Tổ đã cho dựng đền đến nay đã được trùng tu nhiều lần. Đền Gióng có giá trị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, đây cũng là nơi tôn vinh tín ngưỡng và văn hóa của cộng đồng làng xã. Đền Gióng được xếp hạng là di tích quốc gia đặc biệt bởi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vào năm 2013 . Chuyến tham quan, khảo sát tại làng Phù Đổng (Gia Lâm - Hà Nội) của nhóm chúng em xuất phát lúc 7h30 (ngày 21/01/2024) từ Trường Đại học Văn Hóa Hà Nội và đến nơi lúc 9h30p. Chúng em thật sự may mắn khi nhận được sự giúp đỡ tận tình của các bác, các cô, các chú và người dân địa phương nơi đây. Họ rất nhiệt tình giải thích và cung cấp những thông tin, số liệu cụ thể cho nhóm chúng em nên nhờ đó mà chúng em đã có thể hoàn thành tốt bài khảo sát này. Nhóm chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Nguyễn Thành Nam vì đã nhiệt tình chỉ dạy và tạo điều kiện cho chúng em có chuyến tham quan,

Thánh- Gióng - mối quan hệ giữa truyền thuyết, tín ngưỡng lễ

hội

Cơ sở văn hóa Việt Nam (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội)

Scan to open on Studocu

Thánh- Gióng - mối quan hệ giữa truyền thuyết, tín ngưỡng lễ

hội

Cơ sở văn hóa Việt Nam (Trường Đại học Văn hóa Hà Nội)

Scan to open on Studocu

STT HỌ TÊN MÃ SV NHIỆM

VỤ

ĐÁNH GIÁ CỦA NHÓM

ĐÁNH GIÁ CỦA GIẢNG VIÊN

là làng Phù Đổng ở Gia Lâm và đền Sóc ở Sóc Sơn (Hà Nội) Đền Phù Đổngcòn được gọi là đền Thượng, tương truyền được dựng trên nền nhà cũ củaThánh Gióng, bên trong đê sông Đuống, còn đền Hạ (đền mẫu) thờ mẹ củaThánh Gióng nằm ngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đãướm thử rồi sinh ra Thánh Gióng Năm 1010 khi dời đô về Thăng Long, LýThái Tổ đã cho dựng đền đến nay đã được trùng tu nhiều lần Đền Gióng có giátrị lịch sử và kiến trúc nghệ thuật, đây cũng là nơi tôn vinh tín ngưỡng và vănhóa của cộng đồng làng xã Đền Gióng được xếp hạng là di tích quốc gia đặcbiệt bởi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vào năm 2013

Chuyến tham quan, khảo sát tại làng Phù Đổng (Gia Lâm - Hà Nội) của nhómchúng em xuất phát lúc 7h30 (ngày 21/01/2024) từ Trường Đại học Văn Hóa HàNội và đến nơi lúc 9h30p Chúng em thật sự may mắn khi nhận được sự giúp đỡtận tình của các bác, các cô, các chú và người dân địa phương nơi đây Họ rấtnhiệt tình giải thích và cung cấp những thông tin, số liệu cụ thể cho nhóm chúng

em nên nhờ đó mà chúng em đã có thể hoàn thành tốt bài khảo sát này

Nhóm chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến thầy Nguyễn Thành Nam

vì đã nhiệt tình chỉ dạy và tạo điều kiện cho chúng em có chuyến tham quan,

khảo sát thiết thực này Do thời gian của chuyến đi có hạn nên bài thu hoạch củanhóm chúng em còn nhiều sai sót, nhóm chúng em rất mong được sự chỉ dẫn,góp ý của Thầy cũng như các bạn cùng lớp.

Nhóm chúng em xin chân thành cảm ơn!

I Truyền thuyết về Phù Đổng Thiên Vương

1.1 Truyền thuyết Thánh Gióng

Vào đời Hùng Vương thứ sáu, tại Kẻ Đổng hay còn gọi là làng Gióng Mốt(tên Nôm của làng Đổng Xuyên sau này) thuộc bộ Vũ Ninh xưa có một ngườiđàn bà làm nghề trồng rau, “sống trinh khiết một mình không lấy chồng” Saumột đêm mưa gió, sáng sớm bà ra vườn cà ven sông, thấy một vết chân lớnchưa từng có Bà đưa chân mình ướm thử Nhìn thấy vườn bị giẫm nát, nhưng

cà vẫn còn tươi, bà bèn hái về ăn Sau đó, bà thấy trong mình chuyển động rồi

có thai Gần đến ngày sinh, dân làng biết được, liền đuổi bà ra khỏi làng Cùngđường, bà phải về ở cữ tại trại Nòn (thuộc đất xóm Ban hiện nay) Vào ngàymùng bảy tháng giêng âm lịch, bà sinh ra được một cậu bé khôi ngô tuấn tú Nhưng đã ba năm cậu bé chẳng biết nói cười, hằng ngày chỉ nằm trên thúngtreo trên gióng tre Do vậy, mọi người gọi cậu là Gióng, bà vô cùng buồn phiền

và lo lắng Khi đó, ngoài ngõ vang lên tiếng sứ giả rao mõ báo tin nước có ngoạixâm và nhà vua đang cầu hiền tài ra giúp nước Chợt cậu bé Gióng bật ra tiếngnói, thưa với mẹ cho gọi sứ giả vào Bà mẹ và dân làng làm theo Gặp mặt sứgiả, cậu Gióng ngồi dậy truyền bảo: Người hãy về tâu với đức vua đúc cho tamột con ngựa sắt cao hơn 18 thước, một cây kiếm sắt dài 7 thước, một roi sắt vàmột chiếc nón sắt để ta đo dẹp giặc

Nhận tin sứ giả tâu lên, vua tức tốc truyền cho làm vật dụng mà Gióng yêucầu Rồi sứ giả chuyển đến cho Gióng Lại nói chuyện cậu bé Gióng, từ saungày gặp sứ giả, Gióng bảo mẹ và dân làng cứ lo cơm, cà cho Gióng ăn no sẽlớn lên và đánh được giặc Bà mẹ cùng dân làng cuống cuồng chạy ngược xuôi

lo cơm cà phục cụ cậu Gióng Khi ăn đến mười nong cơm, ba nong cà, mỗi lần

ăn xong một nong cơm lại vươn vai và vụt lớn lên như thổi Vải vóc do dân làngmang đến rất nhiều để may quần áo mà vẫn không đủ Dân làng bèn phải lấyhoa lau buộc thêm vào để che kín người Sau một bữa ăn, Gióng vươn vai đứngdậy, thân cao vài thước, hắt hơi mười tiếng rồi nhảy lên ngựa sắt Ngựa bị bẹprúm Sứ giả sợ hãi về tâu lại nhà vua, cho đúc ngựa mới, có đủ nội tạng như

ngựa thật, chịu được sức nặng của Gióng Khi mang ngựa sắt đến nơi cũng làlúc có tin cấp báo giặc Ân đang hoành hành cướp bóc ỏ Trâu Sơn Thánh Gióngliền đội nón sắt, cầm roi sắt, nhảy lên mình ngựa và thét lớn: “Ta là thiên tướngđây!” Rồi giật cương, ngựa chồm lên, hí dài một tiếng và phi như gió, miệngphun lửa tưng bừng, làm cháy xém cây cối, nhà cửa mấy làng bên.

Gióng phi ngựa đến chỗ vua đang đóng quân nhận lệnh rồi hướng phía giặc

Ân làm tướng tiên phong, quân sĩ ào ào theo sau Thấy vậy, dân làng trên đườngđội quân Gióng đi qua cũng chạy theo Hai tướng Dực và Minh của đất Hà Lỗcũng đưa quân theo Gióng Xung giữa trận tiền, giặc Ân bị đánh tơi bời, đứa thì

bị giết, đứa sụp lạy, quy hàng Đang hăng chiến đấu, roi sắt của Gióng bị gãy,chàng liền quờ tay nhổ những khóm tre làng đầy gai mọc gần đấy quật vào giặc Đánh xong trận ở Trâu Sơn và Hà Lỗ, Gióng cho ngựa phi đến bến Bồ Đề vàdừng lại uống nước sông Hồng Vết chân của ngựa còn để lại hình lồi lõm ở mộtphiến đá tại làng Phú Viên Tiếp đó, Gióng lại phi ngựa vượt sông, đi ngược lên

hồ Tây, rồi buộc ngựa vào gốc đa bên bờ, nhảy xuống hồ tắm Nơi này về sauđược dân làng Xuân Tảo lập đền thờ cúng Ăn cơm nắm xong, ngựa đưa Gióngdạo khắp vùng Đông Anh, Kim Anh, Hiệp Hòa Mỗi nơi ngựa Gióng đi qua đã

để lại những cụm ao chuôm mang hình vết chân ngựa Khi đi qua Phù Lỗ, đếnchân núi Phù Mã, Thánh Gióng bèn cởi áo giáp sắt mắc vào cành đa, thúc ngựalên đỉnh núi Sóc, để lại nón sắt, roi sắt, nhìn non sông đồng ruộng quanh vùng

và hướng về Kẻ Đổng lần cuối, rồi một mình một ngựa bay thẳng lên trời Hôm

đó là ngày mùng chín tháng tư âm lịch

Sau khi thắng trận, để nhớ ơn người anh hùng, vua Hùng sai lập đền thờGióng ở làng quê, phong Gióng làm Phù Đổng Thiên Vương, phong mẹ Giónglàm Thánh Mẫu Bảo Vương, cho làng có xóm Ban nơi Gióng sinh ra được đặttên là làng Phù Đổng

Từ đấy trở đi, người dân quê Phù Đổng của Gióng năm nào cũng mở hội vàongày Gióng bay về trời, để nhớ lại chiến trận năm xưa và tưởng nhớ công ơncủa vị Thánh làng mình Trong khi đó, người dân hàng trăm làng quanh vùngnúi Sóc lại mở hội để tưởng nhớ ngày Gióng sinh ra, cùng nhau nhớ về ngườianh hùng đã có công giúp dân đánh giặc ngoại xâm, cứu nước.

1.2 Ý nghĩa truyền thuyết Thánh Gióng

Truyền thuyết Thánh Gióng là một câu chuyện truyền thống vô cùng đặc biệt

và ý nghĩa trong văn hóa Việt Nam Nó tượng trưng cho tinh thần đoàn kết, sự

hy sinh và lòng yêu nước của nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến đấu, bảo vệđất nước khỏi giặc ngoại xâm Câu chuyện Thánh Gióng đã tồn tại và đượctruyền đi qua nhiều thế hệ và nó vẫn giữ được giá trị sâu sắc cho đến ngày nay Thánh Gióng là biểu tượng của một anh hùng dân tộc mạnh mẽ, được sinh ra

từ người dân thường, nuôi dưỡng bởi lòng yêu thương của nhân dân Chàngkhông chỉ mang trong mình sức mạnh phi thường mà còn đại diện cho sự đoànkết và hy sinh của nhân dân Việt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước Câu chuyện Thánh Gióng cũng thể hiện sự kết hợp giữa con người và thiênnhiên trong cuộc chiến đấu Gióng được trang bị bằng những vật liệu tự nhiênnhư gỗ, tre, cây cỏ nhưng chúng đã trở thành những thứ vũ khí mạnh mẽ trongtay người Điều này thể hiện sự tương tác tốt đẹp giữa con người với thiên nhiên

và lòng yêu nước mạnh mẽ

Ngoài ra, câu chuyện còn thể hiện tình đoàn kết và lòng hy sinh của nhân dânViệt Nam trong cuộc chiến đấu bảo vệ đất nước Người dân đã tự nguyện đónggóp tài sản và nguồn lực để giúp Gióng chiến đấu Điều này thể hiện sự đoànkết và tinh thần yêu nước mạnh mẽ và là một thông điệp quan trọng về tinh thầncộng đồng Như vậy, câu chuyện Thánh Gióng không chỉ là một truyền thuyết

mà còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết, lòng hy sinh và tình yêu nước củanhân dân Việt Nam

1.3 Truyền thuyết Thánh Gióng dưới góc nhìn văn hóa

Dù tồn tại ở các làng khác nhau, nhưng nhân vật trung tâm của lễ hội Gióng,nhân vật được người dân các làng tin tưởng, phụng thờ hàng ngàn năm nay làThánh Gióng – một nhân vật huyền thoại Trong điện thần của các tín ngưỡngdân gian Việt Nam, khó có một nhân vật huyền thoại nào đa diện, đa nghĩa và

đa giá trị như hình tượng Thánh Gióng Cũng khó có nhân vật huyền thoại nàođược tất cả các vương triều quân chủ và dân gian thờ phụng hàng ngàn nămkhói hương không dứt trong ba tư cách: vừa là “Vương”, vừa là “Thánh”, vừa là

“Thần” thiêng liêng, đầy niềm tin tưởng của cả người dân lẫn các vương triềunhư người anh hùng làng Phù Đổng

Hội Gióng, nơi lắng đọng của những lớp phù sa văn hóa tín ngưỡng Huyềnthoại về người anh hùng sẽ là căn cốt cho các lễ hội về người anh hùng Trongquá trình phát triển, các lớp phù sa văn hóa – tín ngưỡng sẽ lắng đọng trong lễhội Hội Gióng ở các làng xã: Phù Đổng, Hội Xá, Đặng xá, Vệ Linh, đều cónhân vật trung tâm của lễ hội là người anh hùng làng Phù Đồng: Thánh Gióng Giá trị của hội Gióng ở đền Phù Đổng là dân gian đã làm thiêng hóa, vật chấthóa một trong những anh hùng ca hay nhất của người Việt bằng một hệ thốngdiễn xướng mang tính biểu tượng, đầy tính sáng tạo của dân gian với nhữngbiểu tượng độc đáo Diễn xướng của hội Gióng ở đền Phù Đổng là sáng tạo vănhóa của người Việt qua hàng ngàn năm lịch sử Người ta có thể bắt gặp trongvăn học dân gian một số dân tộc ở Việt Nam những truyền thuyết về các anhhùng có công lao đánh giặc, giúp dân, cứu nước, cứu đời nhưng người anh hùngtrở thành một nhân vật có vị trí hàng đầu trong các vị thần được thờ phụng, tintưởng của tâm thức dân gian và trở thành nhân vật trung tâm của một hội trậnvới các biểu tượng độc đáo thì quả là hiếm gặp ở các lễ hội của người Việt

Hội Gióng đền Phù Đổng được lưu truyền từ thế kỷ XI đến hiện nay, đónggóp một phần quan trọng vào kho tàng hội làng Việt Nam Từ hương lễ, hộiGióng đã trở thành hội vùng và có tầm cỡ quốc gia Người dân đã sáng tạo một

hệ thống biểu tượng vừa thực, vừa ảo, vừa thiêng liêng, vừa đời thường để táihiện chiến công đánh giặc giữ nước, giữ làng của một anh hùng trong truyềnthuyết khiến cho hội Gióng luôn hấp dẫn và cuốn hút các thế hệ con người Baođời nay, hội Gióng ở đền Phù Đổng và ở các làng khác là chất keo kết dính cộngđồng cư dân các làng thờ phụng Thánh Gióng và các làng khác ở châu thổ Bắc

Bộ Người dân bao đời nay vẫn truyền tụng câu ca:

“Mùng bảy hội Khám, mùng tám hội Dâu,

Mùng chín đâu đâu trở về hội Gióng”

II Từ truyền thuyết đến tín ngưỡng thờ Thánh Gióng trong dòng chảy lịch

Đổng, gặp một bà mẹ đang mang thai, bà bảo rằng mình đã được thần linh cholinh khí Sau đó, bà mẹ sinh ra một cậu bé khổng lồ, chỉ sau một đêm đã biếtnói, biết đi, biết đòi ăn Cậu bé lớn lên nhanh chóng, chỉ sau một thời gian ngắn

đã trở thành một tráng sĩ lực lưỡng Cậu bé đã đánh tan quân giặc Ân, bảo vệđất nước Sau khi đánh giặc xong, cậu bé bay về trời, trở thành một vị thần

Từ thời Hùng Vương, Căn cứ vào tấm bia đá ghi sự tích ở đền thì sau khiđánh thắng giặc Ân, vua Hùng sai dựng đền thờ để ghi nhớ công ơn của ThánhGióng Vua phong sắc ghi hiệu thần là Đổng Thiên Vương Ngôi đền được dựngvào nơi có vết chân ngựa sắt, tức là ngôi đền Thượng ngày nay Cũng theo vănbia, Đền Thượng là ngôi đền thờ Thánh Gióng đầu tiên, dựng trên ngọn núiNinh Sóc thuộc sơn phận làng Vệ Linh Tiếp đó dân lại dựng thêm ngôi đền nữagọi là đền Mã, đó là nơi xưa có cây đa tục truyền Thánh Gióng đã cởi áo sắtkhoác vào đó Ngôi đền này đến nay đã bị giặc phá mất tích Người dân đã lậpđền thờ Thánh Gióng ở làng Phù Đổng Đây là ngôi đền thờ Thánh Gióng chínhđầu tiên của nước ta

Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng ra đời trong bối cảnh đất nước đang bị giặc Ânxâm lược Sự ra đời của Thánh Gióng đã thể hiện khát vọng chiến thắng giặcngoại xâm của nhân dân ta Tín ngưỡng này cũng thể hiện tinh thần yêu nước,tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam

2.1.2 Thời kì phong kiến

Trong thời kì phong kiến, tín ngưỡng thờ Thánh Gióng được nhà nước phongkiến khuyến khích phát triển Các triều đại phong kiến đã cho xây dựng nhiềuđền thờ Thánh Gióng, đồng thời tổ chức các lễ hội Gióng lớn.Triều Lý là triềuđại đầu tiên trong lịch sử Việt Nam có những ghi chép cụ thể về tín ngưỡng thờThánh Gióng Đến triều Trần tiếp tục khuyến khích phát triển tín ngưỡng thờ

Thánh Gióng Triều Lê tiếp tục xây dựng và trùng tu các đền thờ Thánh Gióngtrên cả nước.

Lễ hội Gióng là một trong những lễ hội lớn nhất của cả nước Lễ hội được tổchức hàng năm vào ngày mùng 6 đến ngày 8 tháng Giêng âm lịch, tại hai địađiểm chính là đền Phù Đổng và đền Sóc

Lễ hội Gióng có nhiều nghi lễ độc đáo, thể hiện tinh thần yêu nước, tinh thầnđoàn kết, ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam Trong lễ hội, cónhiều hoạt động đặc sắc như:

 Lễ rước kiệu Thánh Gióng: Đây là hoạt động quan trọng nhất của lễ hội.Kiệu Thánh Gióng được rước từ đền Phù Đổng đến đền Sóc

 Lễ hội thi đấu vật: Đây là một hoạt động thể thao truyền thống của dântộc Việt Nam Các chàng trai trai tráng trong làng sẽ tham gia thi đấu vật

để thể hiện sức mạnh và tinh thần thượng võ của dân tộc

 Lễ hội rước cờ: Đây là hoạt động thể hiện tinh thần yêu nước, tinh thầnđoàn kết của dân tộc Việt Nam

2.1.3 Thời Cận - hiện đại

Trải qua hàng nghìn năm lịch sử, tín ngưỡng thờ Thánh Gióng vẫn được lưugiữ và phát huy trong đời sống của người dân Việt Nam Tín ngưỡng này thểhiện tinh thần yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh kiên cường của dântộc Việt Nam

Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng thời hiện đại có những nét mới nổi bật sau đây:

 Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng được phổ biến rộng rãi hơn Trước đây, tínngưỡng thờ Thánh Gióng chủ yếu tập trung ở các vùng quê, nơi có đềnthờ Thánh Gióng Tuy nhiên, ngày nay, tín ngưỡng này đã được phổ biếnrộng rãi ở cả thành thị và nông thôn Điều này thể hiện sự yêu mến,ngưỡng mộ của người dân Việt Nam đối với Thánh Gióng

 Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng được gắn kết với giáo dục truyền thống Lễhội Gióng được tổ chức hàng năm là dịp để giáo dục truyền thống yêunước, tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc ViệtNam cho thế hệ trẻ

 Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng được tiếp thu những yếu tố mới Trong tínngưỡng thờ Thánh Gióng thời hiện đại, có thêm những yếu tố mới nhưcác hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, nhằm thu hút sự tham giacủa đông đảo nhân dân

 Ngày nay, tín ngưỡng thờ Thánh Gióng không chỉ được lưu giữ ở cácvùng quê, nơi có đền thờ Thánh Gióng mà còn được phổ biến rộng rãi ở

cả thành thị Điều này thể hiện sự yêu mến, ngưỡng mộ của người dânViệt Nam đối với Thánh Gióng

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự phổ biến rộng rãi của tín ngưỡng thờ ThánhGióng thời hiện đại Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự phát triểncủa các phương tiện truyền thông đại chúng Các phương tiện truyền thông đạichúng đã giúp truyền bá rộng rãi truyền thuyết Thánh Gióng đến đông đảongười dân, đặc biệt là thế hệ trẻ Ngoài ra, sự phát triển của du lịch cũng gópphần quan trọng đến sự phổ biến của tín ngưỡng thờ Thánh Gióng Hàng năm,

có hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước đến thăm các di tích lịch sử,văn hóa liên quan đến Thánh Gióng Điều này giúp nâng cao nhận thức củangười dân về truyền thuyết Thánh Gióng và giá trị của tín ngưỡng thờ ThánhGióng

Lễ hội Gióng được tổ chức hàng năm là dịp để giáo dục truyền thống yêunước, tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam chothế hệ trẻ Đây là một lễ hội lớn và nổi tiếng của Việt Nam Lễ hội được tổ chứchàng năm vào ngày mùng 6 đến ngày 8 tháng Giêng âm lịch, tại hai địa điểmchính là đền Phù Đổng và đền Sóc

Lễ hội Gióng có nhiều nghi lễ độc đáo, thể hiện tinh thần yêu nước, tinh thầnđoàn kết, ý chí đấu tranh kiên cường của dân tộc Việt Nam Trong lễ hội, cónhiều hoạt động đặc sắc như:

 Lễ rước kiệu Thánh Gióng: Đây là hoạt động quan trọng nhất của lễ hội.Kiệu Thánh Gióng được rước từ đền Phù Đổng đến đền Sóc

 Lễ hội thi đấu vật: Đây là một hoạt động thể thao truyền thống của dântộc Việt Nam Các chàng trai trai tráng trong làng sẽ tham gia thi đấu vật

để thể hiện sức mạnh và tinh thần thượng võ của dân tộc

 Lễ hội rước cờ: Đây là hoạt động thể hiện tinh thần yêu nước, tinh thầnđoàn kết của dân tộc Lễ hội Gióng không chỉ là một lễ hội văn hóa, tín

ngưỡng mà còn là một hoạt động giáo dục truyền thống Lễ hội giúp giáodục thế hệ trẻ về truyền thống yêu nước.

2.2 Tín ngưỡng thờ đá

Thánh Gióng được sinh ra là một thần thoại mang tính kỳ bí đó là nguồn gốcthần linh: bà mẹ giẫm lên dấu chân ông Khổng lồ bằng đá trong vườn cà, rồi vềthụ thai, vết chân đó ngày nay đã được nhân dân vùng Phù Đổng (huyện GiaLâm) xây miếu thờ, vào dịp hội Gióng hàng năm, nhân dân trong làng thườngđến đây thắp hương và lễ Chi tiết này chứng tỏ trong tín ngưỡng thờ Gióng vẫnthấy mối quan hệ với tín ngưỡng thờ đá Ở trên núi Sóc có một hòn đá lớn, hìnhthù đặc biệt với nhiều nét lồi lõm được cho là dấu chân của ông Đổng Tươngtruyền đây là vết chân ông Đổng mà bà mẹ Gióng khi ra hái cà đã ướm chânvào, về nhà thụ thai và sinh ra Gióng Các cụ kể rằng, xưa kia trên đỉnh núi Sóc

có một ngôi miếu cổ, rất thiêng Miếu nhỏ, trong đó chỉ thờ một tảng đá lớn trên

đó có dấu chân ông Đổng Vết chân ông Đổng còn được dân gian lưu truyền ởmột số nơi khác nữa Theo quan niệm của dân gian, con người đặc biệt tất phảiđược sinh ra từ sự đặc biệt, từ vật linh và ngược lại, chỉ có vật linh mới sinh rađược con người đặc biệt, linh thiêng Theo cảm nhận của người dân, trong thếgiới tự nhiên, chỉ có 3 loại vật thể có khả năng chứa đựng tính thiêng, là loại vậtlinh: Đá, Gỗ và kim loại Đồng Chính vì vậy, mọi loại tượng thờ của bất kỳ nơithờ phụng nào, trong không gian đền, đình, miếu hay ngoài không gian tự nhiên,đều chủ yếu được tác tạo từ đá, cây, gỗ, đồng

Những vật thiêng này như đại diện cho thế giới vật chất của vũ trụ, hạt nhântạo ra sức mạnh thần kỳ, hun đúc nên tầm vóc của các bậc thánh thần, đủ sứcmạng quyền linh chi phối vạn vật Chính vì vậy mà, không phải ngẫu nhiên, khingay từ tư duy cổ xưa, người dân Phù Đổng đã tạo quan hệ gắn kết giữa vết

chân đá – cội nguồn của tác tạo ra vị thánh thần của mình – với chiếc thống đá,chiếc liềm đá, chiếc chõng đá, tất cả hợp lại thành biểu tượng hoàn thiện chokhởi nguồn xuất phát, mang yếu tố thần kỳ, huyền thoại cho một nhân vật đặcbiệt Ở thôn Phù Dực, xã Phù Đổng có miếu Ban, thờ chiếc chõng đá và chiếcthống đá Nơi đây chính là rừng Trại Nòn xưa, là nơi sinh ra Thánh Gióng Vết chân đá, chõng đá, thống đá, liềm đá là những vật thiêng được nhân dânthờ phụng vì chúng gắn với những vị thần (ông Đổng, ông Gióng) Người dâncho rằng khi cúng tế, cầu khấn tại đây sẽ được các vị thần phù hộ độ trì Trongvết chân đá, theo tín ngưỡng dân gian có thể là nơi trú ngụ của ông Đổng cũngnhư trong chiếc chõng đá và chiếc thống đá có thể là nơi trú ngụ của ông Gióng.Người dân cầu khấn những vật bằng đá đó tức là cầu khấn ông Đổng, ôngGióng cứu giúp dân lành, tiêu diệt cái ác, mang lại điều tốt lành cho mình.

Như vậy, tín ngưỡng thờ đá là một phần không thể thiếu được trong nghi lễphụng thờ Thánh Gióng Các đồ vật bằng đá được phụng thờ gắn liền với sựtích Thánh Gióng, người anh hùng được sinh ra từ huyền thoại, dần dần đượclịch sử hóa, trở thành biểu tượng tổng hợp cho chân dung người anh hùng, cóthân xác khổng lồ, sức mạnh khổng lồ, đi đến khổng lồ về chiến công và tầmvóc, tiêu biểu cho truyền thống và khí phách của dân tộc Và người anh hùngdân tộc xuất thân từ dấu vết đá thần kỳ, theo tín ngưỡng và tâm thức dân gian đãtrở thành một trong bốn vị Thánh bất tử trong đời sống văn hóa tâm linh ViệtNam

2.3 Ý nghĩa của tín ngưỡng thờ Thánh Gióng

Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng mang nhiều ý nghĩa sâu sắc, thể hiện qua cáckhía cạnh:

Thứ nhất là thể hiện lòng yêu nước và tinh thần chống giặc ngoại xâm của ông

ta ta từ xưa đến nay Thánh Gióng là biểu tượng cho tinh thần quật khởi, ý chí

kiên cường của dân tộc Việt Nam trong cuộc chiến chống giặc ngoại xâm Hìnhảnh Thánh Gióng lớn nhanh như thổi, vươn vai vẫy tay, nhổ tre đánh giặc thểhiện sức mạnh phi thường của dân tộc khi đối mặt với kẻ thù.

Thứ hai là thể hiện sức mạnh đoàn kết toàn dân thông qua hình ảnh bà controng làng góp gạo nấu cơm, người người hăng hái đan áo, rèn vũ khí choThánh Gióng thể hiện tinh thần đoàn kết, tương trợ lẫn nhau của cộng đồngtrong cuộc chiến chống giặc

Thứ ba là bày tỏ niềm tự hào dân tộc qua tín ngưỡng thờ Thánh Gióng Tínngưỡng thờ Thánh Gióng thể hiện niềm tự hào dân tộc về truyền thống chốnggiặc ngoại xâm và tinh thần bất khuất của người Việt Nam từ xưa đến nay.Thánh Gióng đã trở thành biểu tượng của sức mạnh và lòng yêu nước nồng nàn

Và tinh thần ấy đã trở thành truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam ta từ xưađến nay và mỗi khi đất nước lâm nguy thì tinh thần đó lại dâng trào hơn bao giờhết

Thứ tư là tỏ lòng thành kính và biết ơn đối với vị anh hùng đã có công với đấtnước Tín ngưỡng thờ Thánh Gióng thể hiện lòng thành kính và biết ơn đối vớinhững người có công với đất nước, những vị anh hùng đã hy sinh vì độc lập dântộc nước nhà Đặc biệt với Thánh Gióng - người anh hùng đặc biệt đã được tônvinh là một trong tứ bất tử trong dân gian Việt Nam thì nhân dân lại càng tônkính và biết ơn hơn cả

III Hội Gióng

3.1 Hội Gióng ở làng Phù Đổng

3.1.1 Giới thiệu chung về làng Phù Đổng

3.1.1.1 Khâu chuẩn bị

Lễ hội Gióng ở làng Phù Đổng là lễ hội truyền thống thường niên, hình thành

từ thời Lý, được dân chúng các làng Phù Đổng, Phù Dực, Đổng Viên, ĐổngXuyên đứng ra tổ chức, trở thành lễ hội nổi tiếng nhất vùng châu thổ Bắc Bộ

Từ cuối tháng hai đến cuối tháng ba âm lịch, Ban Quản lý di tích cùng BanKhánh tiết và đại diện các thôn nhóm họp để bàn công việc chuẩn bị cho lễ hội,phân công nhiệm vụ và trách nhiệm của từng thôn Việc hệ trọng có tính quyếtđịnh cho toàn bộ diễn trình lễ hội là cắt cử người tham gia các vai ông hiệu(hiệu Cờ, hiệu Trống, hiệu Chiêng, hiệu Trung quân, hiệu Tiểu cổ), vai côtướng, xướng xuất – phù giá, các phường Áo Đen, phường Áo Đỏ cùng các vaidiễn khác phục vụ cho các vai chính trên đây Song hành với việc phân bổ, lựachọn các vai, Ban Khánh tiết đề xuất các yêu cầu chuẩn bị trang phục cho từngloại vai diễn, kiểm tra các loại dụng cụ, xe long mã và các loại đồ thờ cúng phục

vụ các công đoạn của lễ hội

Việc lựa chọn các vai ông hiệu:

Dựa vào tục lệ, Ban Quản lý di tích đền Gióng trực tiếp điều hành việc lựachọn người từ các thôn Phù Đổng (bao gồm Phù Đổng 1-2-3), Phù Dực (1-2),Đổng Viên, Đổng Xuyên nhận nhiệm vụ 6 ông hiệu: hiệu Cờ, hiệu Trống, hiệuChiêng, hiệu Trung quân và hiệu Tiểu cổ (2 người, phải dưới 11 tuổi), theo hìnhthức luân phiên nhau Cuối tháng hai (âm lịch), Ban Quản lý di tích đền Gióngphải công bố thôn nào có ông hiệu Cờ thì các cụ cao tuổi thôn đó được đứng ra

đánh trống tiên nghiêm Đối với trường hợp thôn nào đó không có người nhậnvai ông hiệu, thôn khác có thể cử người ra thay.

Khi được lựa chọn vào vai ông hiệu, người được chọn và gia đình coi như mộtniềm vinh hạnh và tự nguyện làm đơn xin đảm nhận, gọi là Ủy ban Nhân dân xãPhù Đổng (hoặc Ban Quản lý di tích đền Gióng) Bởi lẽ, được chọn vào vai ônghiệu vừa là vinh dự cho gia đình, dòng họ, vừa được mang danh ông Hiệu dodân chúng suy tôn gọi kèm theo tên suốt đời, nhưng cũng đòi hỏi người đóngvai ông hiệu phải có tư cách đạo đức tốt, có sức khỏe và tinh thần vì cộng đồng,gia đình có kinh tế vững vàng, không đòi hỏi công xá Trường hợp có 2 gia đìnhtrở lên cùng làm đơn nhận nhiệm vụ ông hiệu thì ưu tiên cho người trẻ tuổi hơn.Chậm nhất đến ngày 15 tháng ba (âm lịch), việc nhận các vai ông hiệu ở cácthôn phải hoàn thành để còn thời gian luyện tập

Trang phục các ông hiệu: Tất cả 6 ông hiệu đều được đội mũ hình quả đa màu

đỏ xung quanh thêu 9 rồng bay, vận áo đỏ, quần vàng, đai bụng, đai tay thêurồng Do mang các chức trách khác nhau nên giữa các ông hiệu cũng được phục

vụ, nghênh đón theo các hình thức khác nhau Chẳng hạn: phục vụ hiệu Cờ có 4lọng đen, 1 cờ trận; hiệu Trống: 2 lọng đen, 1 trống lớn; hiệu Chiêng: 2 lọngđen, 1 chiêng; hiệu Trung quân: 2 lọng đen, 1 trống khẩu lớn; hiệu Tiểu cổ: 1lọng đen, 1 trống khẩu nhỏ