Thảo luận môn kinh tế chính trị mác – lê nin Đề tài nghiên cứu mô hình kinh tế thị trường tự do Ở trung quốc

ĐẶC TRƯNG CƠ CHẾ VẬN HÀNH:...10 Nguyên tắc 1: Xử lý tốt mối quan hệ giữa điều hành vĩ mô của nhà nước với vai trò điều tiết của cơ chế thị trường...11 Nguyên tắc 2: Cần phải giữ vững câ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Hà Nội, ngày 28 tháng 06 năm 2022

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Tô Ái Linh Vương Thị Cẩm Linh Nguyễn Thị Ly Trần Thị Tuyết Mai

Hà Nội, ngày 28 tháng 06 năm 2022

2

LỜI CAM ĐOAN

Chúng em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu thuộc sở hữu của nhóm Các nội dung nghiên cứu của chúng em là hoàn toàn trung thực và chưa công khai dưới bất kỳ hình thức nào trước đây Những thông tin, số liệu phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được nhóm thu thập từ các nguồn khác nhau có trích dẫn nguồn gốc rõ ràng Nếu phát hiện có bất kỳ sự gian lận nào nhóm chúng em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung sản phẩm của nhóm mình.

Hà Nội, ngày 28 tháng 06 năm 2022

Nhóm trưởng

Trần Thị Phương Lan

MÔ HÌNH KINH TẾ THỊ TRƯỜNG TỰ DO Ở TRUNG QUỐC

LỜI CAM ĐOAN 3

LỜI MỞ ĐẦU 5

I MỤC TIÊU CỦA NỀN KTTT TỰ DO Ở TRUNG QUỐC: 6

1 Đặc trưng của mô hình Kinh tế thị trường định hướng XHCN: 6

2 Mục tiêu KTTT của TQ: 6

II ĐẶC TRƯNG SỞ HỮU CỦA NỀN KTTT TỰ DO Ở TRUNG QUỐC: 7

1 Kinh tế công hữu: 7

2 Kinh tế phi quốc hữu: 8

III ĐẶC TRƯNG PHÂN PHỐI: 9

1 Tính tự chủ của các chủ thể kinh tế rất cao: 9

2 Dung lượng, chủng loại hàng hoá trong nền kinh tế thị trường rất phong phú, đa dạng, do vậy mọi nhu cầu tiêu dùng của con người dễ dàng được thoả mãn 9

3 Giá cả được xác định ngay trên thị trường: 9

4 Cạnh tranh là một tất yếu của kinh tế thị trường: 10

5 Kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế mở: 10

IV ĐẶC TRƯNG CƠ CHẾ VẬN HÀNH: 10

Nguyên tắc 1: Xử lý tốt mối quan hệ giữa điều hành vĩ mô của nhà nước với vai trò điều tiết của cơ chế thị trường 11

Nguyên tắc 2: Cần phải giữ vững cân bằng tổng lượng kinh tế, thúc đẩy kết cấu kinh tế tối ưu hóa, thực hiện kinh tế tăng trưởng ổn định 11

Nguyên tắc 3: Vận dụng các biện pháp kinh tế, biện pháp pháp luật cùng với biện pháp hành chính cần thiết phụ trợ để thực hiện nhiệm vụ điều hành vĩ mô 12

V SO SÁNH VỚI MÔ HÌNH KTTT ĐỊNH HƯỚNG XHCNVN: 12

VI THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP: 14

1 Thực trạng: 14

a Thành tựu: 15

b Mặt hạn chế: 15

2 Biện pháp: 16

KẾT LUẬN 18

4

LỜI CẢM ƠN 19 TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI MỞ ĐẦU

Không thể phủ nhận được những lợi ích mà kinh tế thị trường đã đem lại chomỗi quốc gia Bởi KTTT chính là nền móng, tiền đề thúc đẩy các hoạt động sản xuất,tạo động lực, cơ hội việc làm cho người dân,… Từ đó hướng đến những mục tiêu vĩ

mô, thăng hạng về vị thế kinh tế, mà tiêu biểu đó là đất nước trung Quốc - một trongnhững quốc gia với nền kinh tế hàng đầu thế giới Để làm được điều đó đương nhiên

phải dựa vào nền kinh tế thị trường XHCN – sản phẩm của thời kỳ “đổi mới” Trung

Quốc lấy chế độ công hữu làm chủ thể, coi đó là chế độ kinh tế cơ bản Từ khi cảicách, mở cửa đến nay, kết cấu chế độ sở hữu ở Trung Quốc có sự chuyển biến lớn.Các loại hình kinh tế có chế độ sở hữu khác nhau hoàn toàn có thể phát huy ưu thế của

mình, thúc đẩy lẫn nhau cùng phát triển trong cạnh tranh thị trường, thực hiện "dân

làm, dân doanh, dân có, dân hưởng".

Mô hình kinh tế hiện tại của nước Việt Nam được Đảng Cộng sản đặt tên gọi

là kinh tế thị trường định hướng XHCN Trong đó nhà nước giữ vai trò chủ đạo và có

trách nhiệm định hướng nền kinh tế, với mục tiêu dài hạn là xây dựng chủ nghĩa xãhội Một mô hình với sự tương đồng khá lớn với mô hình kinh tế hiện tại của Trung

Quốc Cụm từ "định hướng XHCN" mang ý nghĩa là nước ta chưa đạt đến CNXH mà

đang trong giai đoạn xây dựng nền tảng, hệ thống trong tương lai Chính vì vậy nêncòn kha khá sự non trẻ và thiếu sót, dẫn đến nhiều rủi ro, tiêu cực trong quá trình thựchiện và thử nghiệm Từ đó cũng đưa ra được những vấn đề thiết yếu cần chú ý giảiquyết và những biện pháp khắc phục nhanh chóng, hiệu quả cho nền kinh tế nước tahiện nay

Qua những nội dung trên, vận dụng thông tin, số liệu đã sưu tầm, cùng nhữngkiến thức đã được học, nhóm chúng em bắt tay vào thực hiện bài thảo luận với chủ

đề: “Nghiên cứu mô hình kinh tế thị trường tự do ở Trung Quốc” và tiến hành so

sánh, liên hệ với mô hình KTTT của Việt Nam hiện nay Từ đó đưa ra những điểmgiống và khác nhau, ưu điểm và hạn chế của mỗi mô hình, rút ra được các biện phápkhắc phục cần thiết

I MỤC TIÊU CỦA NỀN KTTT TỰ DO Ở TRUNG QUỐC:

1 Đặc trưng của mô hình Kinh tế thị trường định hướng XHCN:

- Là nền kinh tế hỗn hợp, vừa vận hành theo cơ chế thị trường, vừa có sự điều tiếtcủa nhà nước

- Là nền kinh tế đa dạng các hình thức sở hữu và đa dạng các thành phần kinh tế,trong đó khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Đất đai thuộc sở hữu toàndân

- Việc phân phối được thực hiện chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế,đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thôngqua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội

- Là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế

2 Mục tiêu KTTT của TQ:

- Thực thi thể chế KTTT XHCN tại Trung Quốc nhằm phát huy vai trò “hỗ trợ vàhợp tác” của Nhà nước một cách hiệu quả, hướng tới triển khai các chính sáchđiều tiết vĩ mô phù hợp của Nhà nước, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, điều chỉnh

bố cục cơ cấu kinh tế hướng tới các mục tiêu phát triển lâu dài, đồng thời vẫn phảikích thích tối đa sức mạnh của từng tế bào kinh tế Nhà nước đưa ra các kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội trung và dài hạn, mỗi 5 năm một lần (Trung Quốc gọi là

kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm) Nhà nước xuất phát từ các kế hoạchphát triển kinh tế - xã hội và lợi ích quốc gia tổng thể, lâu dài để thực hiện điều tiết

vĩ mô một cách chủ động và có sức mạnh, không bị ràng buộc bởi vấn đề đảngphái chính trị hay tập đoàn lợi ích như thường xuất hiện trong thể chế tư bản chủnghĩa

- Trung Quốc đang ở thời kỳ chuyển đổi phương thức phát triển và động lực tăngtrưởng, tối ưu hóa kết cấu kinh tế Xây dựng hệ thống kinh tế hiện đại hóa là yêucầu cấp bách và là mục tiêu chiến lược trong phát triển của Trung Quốc Theo đó,Trung Quốc xác định mục tiêu coi chất lượng là số một, ưu tiên hiệu quả và lợiích Dựa vào cải cách kết cấu theo hướng trọng cung làm động lực chính, thúc đẩy

thay đổi chất lượng, thay đổi hiệu suất và động lực của phát triển kinh tế Đối vớiphát triển kinh tế sẽ tập trung vào một số vấn đề:

  Đi sâu cải cách kết cấu theo hướng trọng cung

  Đẩy nhanh xây dựng đất nước với mô hình sáng tạo

  Thực hiện chiến lược chấn hưng nông thôn và phát triển nhịp nhànggiữa các vùng, miền

  Đẩy nhanh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa, 

  Thúc đẩy hình thành bố cục mới mở cửa toàn diện

II ĐẶC TRƯNG SỞ HỮU CỦA NỀN KTTT TỰ DO Ở TRUNG QUỐC:

- Kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa có sự kết hợp giữa cơ cấu sởhữu lấy chế độ công hữu là chủ thể, nhiều chế độ sở hữu cùngtồn tại và cơ chế thị trường

- Thành tựu của mô hình kinh tế thị trường XHCN:

1 Kinh tế công hữu:

- Là bộ phận cấu thành quan trọng của thể chế kinh tế thị trường

xã hội chủ nghĩa, lấy chế độ công hữu làm chủ thể

- Kinh tế tập thể là bộ phận cấu thành quan trọng của kinh tếcông hữu

- Vai trò:

+ Phát huy tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa, tăng cườngthực lực kinh tế, sức mạnh quốc phòng và sức gắn bó dân tộc củaTrung Quốc

 VD: Qua cố gắng trong hơn 10 năm qua, một mặt, kinh tếquốc hữu của Trung Quốc được phát triển lớn mạnh thêm mộtbước, khả năng kiểm soát và sức cạnh tranh tăng cường rõrệt, tổng tài sản quốc hữu đã đạt 12.000 tỷ NDT

+ Có vị trí chủ đạo trong các lĩnh vực then chốt liên quan đếnquốc kế dân sinh

8

 Trung Quốc đẩy nhanh bước đi cải cách của doanh nghiệpquốc hữu, xuất hiện một loạt những doanh nghiệp mạnh cóthực lực, có sức sống và có sức cạnh tranh.Kinh tế tập thể ởthành thị và nông thôn cũng không ngừng phát triển.

 Các doanh nghiệp dân doanh và doanh nghiệp có vốn đầu tưnước ngoài được trưởng thành “ngoài thể chế” chiếm tỷ trọngtăng vọt lên, trở thành chủ thể thị trường sôi động nhất trongkinh tế thị trường Trung Quốc, cơ cấu của chế độ sở hữu hợp

lý hơn

2 Kinh tế phi quốc hữu:

- Là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế xã hội chủnghĩa

- Gồm các hình thức: cá thể, tư doanh…

- Vai trò: huy động đầy đủ tinh thần tích cực của mọi mặt xã hội vàtăng nhanh phát triển sức sản xuất

 VD: Theo tính toán, 72% giá trị gia tăng công nghiệp của năm

1999 là do kinh tế phi quốc hữu tạo ra Tỷ trọng của kinh tếphi quốc hữu trong kinh tế quốc dân đã đạt gần 2/3, pháttriển đặc biệt nhanh chóng trong các ngành nghề côngnghiệp, xây dựng, nội thương, vận tải đường bộ, dịch vụ ănuống, và đã chiếm địa vị chủ đạo

Trở ngại chính trong việc đi sâu hơn nữa cải cách theo hướng thịtrường hoá của thể chế kinh tế thị trường XHCN:

- Thể chế quản lý tài sản quốc hữu quy phạm và hiệu quả chưađược xây dựng nên, chính quyền can thiệp quá mức, làm chodoanh nghiệp quốc hữu ở vào tình trạng “chính quyền và doanhnghiệp không tách ra”, doanh nghiệp quốc hữu không thể thực

sự trở thành chủ thể của thị trường, thiếu sức cạnh tranh

 Cải cách về thể chế quản lý tài sản quốc hữu tụt hậu.

- Vì:

+ Nhiều bộ ngành đều có chức năng bổ vốn, quản lý người vàquản lý việc tách rời khỏi quản lý tài sản, vấn đề “không ai chịutrách nhiệm” tồn tại song song với vấn đề “ngũ long trị thuỷ”,

“nhiều đầu mối can thiệp hành chính”, làm cho doanh nghiệpquốc hữu rất lúng túng

+ “Ai cũng quản, mà cũng chẳng ai quản”, “người sở hữu thực

sự vắng mặt”, làm cho doanh nghiệp quốc hữu bị “người trongnội bộ khống chế”

 Dù có cải tạo theo chế độ cổ phần hoá và xây dựng doanh nghiệp theo chế độ doanh nghiệp hiện đại, thì cũng thường là “đẹp mà không bền”.

III ĐẶC TRƯNG PHÂN PHỐI:

1 Tính tự chủ của các chủ thể kinh tế rất cao:

- Các chủ thể kinh tế trong nền kinh tế thị trường bao gồm cácdoanh nghiệp, các hộ kinh doanh, các cá nhân và cả nhà nước

Họ chính là người đề ra các quyết sách kinh tế, các kinh doanhkinh doanh, họ phải tự chịu trách nhiệm về tính khả thi của cácquyết sách, quyết định được ban hành, cũng như phải gánh chịurủi ro nếu có

- Chỉ có nền kinh tế hàng hoá dựa trên sự tách biệt về kinh tế giữanhững người sản xuất mới có được đặc trưng này Nó hoàn toànkhông thể có trong nền kinh

tế kế hoạch hoá, tập trung bao cấp

2 Dung lượng, chủng loại hàng hoá trong nền kinh tế thị trường rất phong phú, đa dạng, do vậy mọi nhu cầu tiêu dùng của con người dễ dàng được thoả mãn.

- Đặc trưng này cũng không thể có được trong một nền kinh tếhàng hoá kém phát triển Chỉ có trong nền kinh tế thị trường, với

10

trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất, của phân công vàchuyên môn hoá lao động, mới có được đặc trưng này.

3 Giá cả được xác định ngay trên thị trường:

- Theo lý luận giá trị của Mác, giá cả là sự biểu hiện bằng tiền củagiá trị hàng hoá Mà giá hàng hoá lại là sự kết tinh của hao phílao động xã hội cần thiết Song trên thực tế, giá cả không chỉđược quyết định bởi giá trị hàng hoá, còn chịu ảnh hưởng khá lớncủa quan hệ cung cầu Sự biến động của quan hệ cung cầu kéotheo sự biến động của giá cả và ngược lại

- Như vậy, trong nền kinh tế thị trường, giá cả là phạm trù kinh tếtrung tâm, vừa là chiếc “phong vũ biểu” phản ánh tình trạng củathị trường, lại vừa là công cụ thông qua cung cầu để điều tiếthoạt động của các chủ thể kinh tế

4 Cạnh tranh là một tất yếu của kinh tế thị trường:

- Mọi động lực của cạnh tranh suy đến cùng đều xuất phát từ lợiích kinh tế Trong cuộc cạnh tranh đó, tất yếu có người đượcngười thua Tuy nhiên, cần phân biệt cạnh tranh lành mạnh vàcạnh tranh không lành mạnh

- Cạnh tranh lành mạnh là tình trạng cạnh tranh diễn ra trongkhuôn khổ của pháp luật và bằng những biện pháp kinh tế – kỹthuật, qua đó nâng cao năng suất lao động, số lượng và chấtlượng hàng hoá, dịch vụ, hạ giá thành sản phẩm, tăng hiệu quảtrong kinh doanh Cạnh tranh lành mạnh là động lực phát triểncủa nền kinh tế thị trường

- Cạnh tranh không lành mạnh là những quan hệ cạnh tranh đượctiến hành bằng những hình thức, biện pháp phi kinh tế, vi phạmpháp luật, thu lời bất chính Quan hệ cạnh tranh kiểu nàygây

thiệt hại cho người tiêu dùng, đồng thời cũng gây thiệt hại cho

xã hội nói chung, nên cần nghiêm trị bằng pháp luật

5 Kinh tế thị trường là hệ thống kinh tế mở:

- Bởi kinh tế thị trường lấy trao đổi làm mục đích của sản xuấtkinh doanh, mà đã trao đổi thì phải “mở cửa”, hướng ra bênngoài) Trên thực tết, không thể tồn tại một nền kinh tế thịtrường theo kiểu “đóng kín”, không có giao lưu kinh tế với bênngoài Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường ở các nước trên thếgiới đều chứng minh điều đó

IV ĐẶC TRƯNG CƠ CHẾ VẬN HÀNH:

 Về quan hệ quản lý/ cơ chế vận hành: Xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị

trường xã hội chủ nghĩa với sự điều hành vĩ mô của Nhà nước.

   Trung Quốc cho rằng, phương thức phân bổ các nguồn tài nguyên là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của hệ thống kinh tế Xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN làm cho vai trò của thị trường trong phân bố các nguồn tài nguyên được phát huy một cách đầy đủ, nâng cao mạnh mẽ hiệu quả vận hành của nền kinh tế Để xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường XHCN, Trung Quốc đã đề ra 3 nguyên tắc sau:

Nguyên tắc 1: Xử lý tốt mối quan hệ giữa điều hành vĩ mô của nhà nước với vai trò điều

tiết của cơ chế thị trường.

- Trong điều kiện kinh tế thị trường, tất cả các hoạt động đều phải tuân theo quy luật giá trị , thích ứng với sự thay đổi của cung - cầu, cần phải thông qua công năng của đòn bẩy giá cả và cơ chế cạnh tranh để phân bố tài nguyên vào đúng khâu có hiệu quả, loại bỏ cơ chế xin - cho và đặc quyền của các doanh nghiệp nhà nước Cần phải sử dụng ưu điểm của thị trường để phản ứng nhanh nhạy với các tín hiệu kinh tế, thực hiện cơ chế chọn lọc tự nhiên ( yếu kém thì bị đào thải đối với các doanh nghiệp) thúc đẩy cân đối giữa sản xuất và nhu cầu.

- Tuy nhiên, vai trò mang tính nền móng của thị trường đối với phân bổ các nguồn lực cần phải được tiến hành dưới sự điều hành vĩ mô của nhà nước Để khắc phục những nhược

12

điểm và bất cập của tính tự phát thị trường, cần phải dựa vào sự lãnh đạo, điều hành của Nhà nước Đặc biệt ở thời kỳ đang chuyển đổi thể chế kinh tế khi nâng cấp kết cấu sản nghiệp và kinh tế phát triển thì vai trò của nhà nước càng quan trọng.

Nguyên tắc 2: Cần phải giữ vững cân bằng tổng lượng kinh tế, thúc đẩy kết cấu kinh tế

tối ưu hóa, thực hiện kinh tế tăng trưởng ổn định.

- Nền kinh tế quốc dân không thể phát triển lành mạnh trong tình huống kết cấu kinh tế không cân bằng giữa tổng cung và tổng cầu Nhiệm vụ điều hành kinh tế vĩ mô của Nhà nước chính là hiểu biết những tình huống và nắm được toàn cục phát triển của nền kinh

tế, dựa vào xu thế thay đổi của nền kinh tế quốc dân và tính quy luật mà vận dụng các biện pháp điều tiết dựa trên vai trò của cơ chế thị trường, điều hành quan hệ kinh tế trên các mặt nhằm giữ vững cân bằng tổng lượng kinh tế, thúc đẩy kết cấu kinh tế đạt tối

ưu, thực hiện kinh tế tăng trưởng ổn định.

 Nguyên tắc 3: Vận dụng các biện pháp kinh tế, biện pháp pháp luật cùng với biện pháp

hành chính cần thiết phụ trợ để thực hiện nhiệm vụ điều hành vĩ mô.

- Biện pháp kinh tế chủ yếu bao gồm: vận dụng các chính sách tài chính, tiền tệ và chỉ đạo công tác kế hoạch hóa để điều tiết nền kinh tế quốc dân Để đảm bảo sự hài hòa trong chính sách điều hành vĩ mô và vận dụng tổng hợp các đòn bẩy kinh tế, cần phải xây dựng được cơ chế phối hợp qua lại ràng buộc lẫn nhau giữa tài chính, tiền tệ và kế hoạch.

- Biện pháp pháp luật bao gồm: vận dụng các quy phạm pháp luật và pháp quyền về quản

lý kinh tế, làm cho các hoạt động kinh tế có thể được tiến hành theo trật tự.

- Trong quá trình chuyển đổi sang thể chế kinh tế thị trường XHCN, sử dụng biện pháp hành chính trong phạm vi nhất định vẫn rất cần thiết, nhưng phạm vi này sẽ ngày càng thu nhỏ cùng với sự hoàn thiện của các biện pháp kinh tế và pháp luật.

- Cần lấy biện pháp kinh tế là chủ yếu, vận dụng tổng hợp các biện pháp, phát huy vai trò của hệ thống điều hành vĩ mô, đảm bảo cho nền kinh tế phát triển liên tục và bền vững.

V SO SÁNH VỚI MÔ HÌNH KTTT ĐỊNH HƯỚNG XHCNVN: