Bài tập nhóm môn comparative law phân tích sự tương Đồng và khác biệt trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật anh và mỹ

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP NHÓM MÔN: COMPARATIVE LAW ĐỀ BÀI: ĐỀ SỐ 4 Phân tích sự tương đồng và khác biệt trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ Hà

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP NHÓM MÔN: COMPARATIVE LAW

ĐỀ BÀI: ĐỀ SỐ 4

Phân tích sự tương đồng và khác biệt trong cấu trúc nguồn

luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ

Hà Nội, 2024

BẢNG ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG NHÓM

Lớp: 4631 – TL2

Nhóm 4

Chủ đề làm bài tập nhóm: Đề số 4

Hà Nội, ngày 11 tháng 9 năm 2024

Nhóm trưởng Nguyên Trần Phương Nguyên

1 Có ba mức xếp loại: A: Tốt; B: Khá; C: Trung bình

Tiến độ thực hiện (đúng hạn) Mức độ hoàn thành Họp nhóm Kết

luận xếp loại1

Có Không Khôngtốt Trungbình Tốt Tham giađầy đủ Tích cựcsôi nổi

Đóng góp nhiều ý tưởng

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT 1

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG CHÍNH 1

I Điểm tương đồng trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ 1

II Điểm khác biệt trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ 2

1 Sự khác biệt về số lượng nguồn luật 3

2 Sự khác biệt trong một số nguồn luật cụ thể 3

2.1 Án lệ 3

2.2 Luật thành văn 4

2.2.1 Hiến pháp 4

2.2.2 Luật 5

KẾT LUẬN 5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

HTPL : Hệ thống pháp luật QPPL : Quan hệ pháp luật QHXH : Quan hệ xã hội

LỜI MỞ ĐẦU

Hệ thống pháp luật của Anh và Mỹ đều là hai quốc gia tiêu biểu thuộc hệ thống Common Law, vì vậy giữa hai hệ thống nguồn luật sẽ có điểm tương đồng Tuy nhiên vốn là những quốc gia đa sắc tộc, đa tôn giáo với văn hóa đa dạng, lãnh thổ rộng lớn và

sự thay đổi nhanh chóng về xã hội, kinh tế và chính trị nên dẫn đến cấu trúc nguồn luật ở hai quốc gia này cũng sẽ tồn tại những điểm khác biệt nhất định Việc tìm hiểu cấu trúc nguồn luật của hai quốc gia đặc biệt này của hệ thống Common Law có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu, giải thích, ban hành và áp dụng pháp luật Để làm rõ vấn đề

này, nhóm sinh viên xin lựa chọn phân tích đề tài: “Phân tích sự tương đồng và khác

biệt trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ”.

NỘI DUNG CHÍNH

I Điểm tương đồng trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ

Thứ nhất về án lệ: Án lệ được thừa nhận là nguồn chính thống và được sử dụng phổ

biến Án lệ của Anh và Mỹ đều có chung nguyên tắc “Stare decisis”, có nghĩa là toà án

cấp dưới phải tuân theo án lệ của tòa án cấp trên Ngày nay, đây vẫn là nguyên tắc xương

1

sống của pháp luật Anh, Mỹ được xây dựng dựa trên hoạt động của các tòa án và tòa án

có thể quyết định sửa đổi nguyên tắc này Việc coi trọng án lệ xuất phát từ một số lý do như tạo tính ổn định cho pháp luật, thống nhất, có khả năng dự đoán và chắc chắn.  

Thứ hai về các tác phẩm của các học giả pháp lý (các học thuyết pháp lý): Các tác

phẩm này thường được trích dẫn bởi các luật sư và thẩm phán trong quá trình hành nghề luật và sử dụng giống như một nguồn luật Các học thuyết pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn các thẩm phán và luật sư giải thích và áp dụng các QĐPL, dành cho các chuyên gia luật và sinh viên luật nghiên cứu, tham khảo trong quá trình làm luật và học tập kinh nghiệm Hiện nay, các học thuyết pháp lý vẫn tiếp tục được phát triển

và hoàn thiện

Thứ ba, về các văn bản pháp luật thành văn: Ngày nay, luật thành văn ngày càng

được coi trọng với giá trị hiệu lực cao nhất, số lượng văn bản QPPL cũng được ban hành với số lượng ngày càng tăng Tuy nhiên, do Mỹ và Anh đều là hai quốc gia có HTPL thuộc dòng họ Common Law và chung nguồn gốc lịch sử nên án lệ vẫn giữ vị trí quan trọng nhất định trong HTPL

Nguyên nhân dẫn đến những điểm tương đồng trên xuất phát từ sự phát triển của

2

pháp luật Mỹ được hình thành trên nền tảng thông luật của nước Anh Vào thế kỷ XVII,

Mỹ từng là thuộc địa của Anh Anh đã dùng pháp luật của mình để gây ảnh hưởng tới các hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp ở các nước thuộc địa nhưng trên thực tế vào thời điểm đó, những người di cư (chủ yếu là người Anh) cảm thấy chán nản với chế độ hà khắc và không thích theo mô hình pháp luật phức tạp này Họ nghĩ đến việc ban hành pháp luật thành văn, tuy nhiên gặp nhiều khó khăn vì không có tư duy và kỹ thuật xây dựng pháp luật thành văn nên những đạo luật ban đầu rất sơ sài và không đáp ứng thực tiễn. Đến thế kỉ XVIII, kinh tế chính trị ổn định hơn, người Anh ở Bắc Mỹ lúc này cần pháp luật để điều chỉnh rộng rãi các mối QHXH, nhưng do trước đó chưa có HTPL nào điều chỉnh nên họ lựa chọn tiếp tục đi theo truyền thống Common Law Pháp luật nước Anh đã thực sự ảnh hưởng pháp luật Mỹ trên nhiều phương diện và khía cạnh khác nhau

II Điểm khác biệt trong cấu trúc nguồn luật của hệ thống pháp luật Anh và Mỹ

Song song với những nét tương đồng, cấu trúc nguồn luật của HTPL Anh và Mỹ cũng tồn tại những điểm khác biệt nhất định hình thành thành dựa trên cơ sở: Đầu tiên, đây là hai quốc gia độc lập có chế độ kinh tế, chính trị, văn hóa, vị trí địa lý khác nhau

3

ảnh hưởng đến HTPL, cụ thể là nguồn luật Đặc biệt, xét về đặc điểm dân cư thì Anh là quốc gia lâu đời với dân cư thuần nhất, Mỹ là nước ra đời sau có nhiều dân nhập cư đa sắc tộc và tôn giáo nên tư duy pháp lý có sự khác biệt

Tiếp theo, pháp luật nước Anh có sự thay đổi khi được tiếp nhận vào Mỹ trong suốt thời kỳ thuộc địa Cho đến những năm cuối thời kỳ thuộc địa, toàn bộ các bang của Mỹ

có HTPL mà trong đó bao gồm Common Law của nước Anh và những nguồn luật thành văn được ban hành ở các bang thuộc địa Do đó, Common Law khi du nhập vào Mỹ đã bị

thay đổi Hơn nữa, nguyên tắc “stare decisis” là xương sống trong pháp luật Anh, nên

Anh không có Hiến pháp thành văn mà chỉ bao gồm các QPPL có nguồn gốc luật thành văn hoặc nguồn án lệ Còn Mỹ vì sự tồn tại và nhằm dung hòa lợi ích các bang, Mỹ phải xây dựng bản Hiến pháp Liên bang

1 Sự khác biệt về số lượng nguồn luật

Điểm khác biệt trong cấu trúc nguồn luật của hai HTPL Anh và Mỹ thể hiện rõ nét nhất là về số lượng nguồn luật Nhìn chung, số lượng nguồn luật của HTPL Anh có phần phong phú hơn Theo đó, nếu như trong HTPL Mỹ chỉ có ba loại nguồn luật bao gồm: Án

lệ, Luật thành văn, các tác phẩm của các học giả pháp lý thì HTPL Anh có tới năm loại

4

nguồn bao gồm: Án lệ, Luật thành văn, Luật của Liên minh Châu Âu, Tập quán pháp địa phương và các tác phẩm của các học giả có uy tín Sự khác biệt cơ bản tập trung ở hai nguồn luật chính là Luật thành văn và Án lệ Cụ thể, luật thành văn của Anh chia ra thành các văn bản do thượng nghị viện trực tiếp hoặc uỷ quyền ban hành trong khi ở Mỹ lại chia thành các văn bản với tên gọi rõ ràng, được sắp xếp có trình tự như: Hiến pháp, luật, các văn bản dưới luật do cơ quan hành pháp ban hành Bên cạnh đó, trong Luật bất thành văn của Mỹ chỉ có Án lệ còn ở Anh thì đa dạng hơn gồm: Tập quán phổ biến từ thời thượng cổ (các phán quyết gồm cả Án lệ của Tòa án Hoàng gia và luật công lý), tập quán hoặc luật lệ địa phương và luật cá biệt

2 Sự khác biệt trong một số nguồn luật cụ thể

2.1 Án lệ

Thứ nhất, về mức độ tuân thủ nguyên tắc Tiền lệ pháp (Stare Decisis): Ở Anh, việc

bám sát vào tiền lệ pháp trong hoạt động xét xử là yêu cầu nghiêm ngặt Thượng nghị viện, tòa án cao nhất ở Anh đã tự cho rằng mình phải tuyệt đối tuân thủ các phán quyết trong quá khứ của chính mình Song, chỉ những bản án được xuất bản mới trở thành án lệ

và có giá trị ràng buộc Trong khi đó, thẩm phán Mỹ đề cập nhiều hơn tới hệ quả thực tiễn

5

của một phán quyết và liệu những hệ quả này có phù hợp với nhu cầu chính sách hơn là với sự kiên định của người thẩm phán trong việc xét xử vụ việc hiện tại trong mối quan

hệ với tiền lệ pháp Như vậy, quyền tự quyết của thẩm phán ở Mỹ lớn hơn ở Anh và trong việc áp dụng án lệ thì ở Mỹ thể hiện sự tự do hơn, không bị bó hẹp vào nguyên tắc “stare decisis”

Thứ hai, về vai trò án lệ: Ở Anh, án lệ không chỉ được ban hành để giải thích luật

thành văn, mà còn có vai trò trong sáng tạo ra một số quy phạm thành văn Còn ở Hoa

Kỳ, án lệ được tạo ra chủ yếu bởi hoạt động giải thích luật thành văn, vì vậy, án lệ giải thích ở Hoa Kỳ có giá trị ràng buộc cao

Thứ ba, về “cấu trúc” án lệ: Ở Anh, trong án lệ có sự phân biệt giữa hai phần là

Ratio Decidendi - phần cơ sở pháp lý đi đến quyết định, Obiter dicta - phần mang tính bàn luận thêm của thẩm phán Đối với Hoa Kỳ, do các thẩm phán chủ yếu ban hành án lệ nhằm giải thích pháp luật thành văn và quan điểm của thẩm phán cũng có sự ảnh hưởng bởi chính sách đương thời, do đó các bản án lệ được các thẩm phán ban hành còn chia thêm phần Core Proposition, là những đề xuất mang tính cốt lõi

6

2.2 Luật thành văn

2.2.1 Hiến pháp

Anh là nước không có hiến pháp thành văn (hiến pháp được rút ra từ những loại nguồn khác nhau) Một số đạo luật quan trọng làm thành Hiến pháp Anh phải kể đến gồm: Luật quyền con người năm 1688, Luật kế vị ngai vàng năm 1701, Luật Cộng đồng châu Âu, Theo quan điểm phổ biến của người Anh, pháp luật thành văn mặc dù được thừa nhận là nguồn luật nhưng thực chất chỉ được ban hành trên cơ sở chắt lọc, hợp nhất các QPPL nằm rải rác trong án lệ Trái với Anh, nước Mỹ có hiến pháp thành văn: Liên bang và các bang đều có hiến pháp thành văn Hiến pháp Mỹ được ban hành năm 1787

và được coi là đạo luật cơ bản của quốc gia Mỹ là một nước liên bang, mỗi tiểu bang của

Mỹ đều có hiến pháp riêng mà theo cách giải thích của tòa án tối cao của tiểu bang, hiến pháp có hiệu lực cao hơn các đạo luật khác của tiểu bang nhưng phải phù hợp với hiến pháp liên bang

2.2.2 Luật

Thứ nhất, xét về hệ thống các văn bản pháp luật: Nếu như ở Mỹ đã xác định được

hệ thống các VBPL điều chỉnh các lĩnh vực QHXH cụ thể, rất đồ sộ và có kỹ thuật pháp

7

điển hoá về cấu trúc cũng như nội dung ở mức độ cao VD: bộ luật ở Mỹ được hợp thành bởi nhiều đạo luật, ban hành ở các thời điểm khác nhau, được xếp theo vần a, b và c rồi đánh số theo tiêu đề mà không phải sản phẩm pháp điển hoá nhằm điều chỉnh một lĩnh vực QHXH cụ thể như trong truyền thống civil law Trong khi đó, ở Anh vẫn thiếu vắng các bộ luật “kiểu” châu Âu lục địa, các lĩnh vực như: Luật hợp đồng, uỷ thác, vẫn tiếp tục là sản phẩm của cơ quan tư pháp và hầu như chưa được pháp điển hoá

Thứ hai, xét về thẩm quyền ban hành và giá trị pháp lý của các văn bản pháp luật

Ở Mỹ có rất nhiều đạo luật cả ở cấp liên bang và cấp bang Hiến pháp Mỹ quy định luật Liên bang có giá trị pháp lý cao hơn luật của các bang Trừ Hiến pháp Mỹ, các đạo luật

do quốc hội Mỹ thông qua có giá trị pháp lý cao nhất, cao hơn cả phán quyết của tòa án cấp liên bang và cấp bang và cao hơn các đạo luật tương ứng của các bang Trong khi đó,

ở Anh, chính quyền địa phương có thẩm quyền ban hành VBPL ở địa phương thì chính quyền mỗi bang của Mỹ cũng đều có quyền ban hành luật riêng áp dụng trong bang Phần lớn luật thành văn của các bang vẫn luôn độc lập tuyệt đối với luật thành văn của các bang khác

8

KẾT LUẬN

Luật thành văn và án lệ đều là những nguồn quan trọng trong HTPL Anh và Mỹ Giữa các HTPL trong cùng một dòng họ cũng có nhiều điểm khác biệt bởi mỗi quốc gia đều có chủ quyền độc lập và có những điểm riêng biệt trong quá trình hình thành trong kinh tế và văn hóa xã hội Và cũng sẽ khó có thể đánh giá được hệ thống nguồn luật nào hoàn thiện, ưu việt hơn, mà chỉ có thể đánh giá mức độ phù hợp của hệ thống nguồn luật đối với hoàn cảnh xã hội, kinh tế, chính trị của quốc gia đó

9

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tham khảo trong nước

1 Trưòng Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật so sánh, Nxb Tư pháp, Hà Nội, 2022

2 Nguyễn Vân Nam, Lý luận và thực tiễn về án lệ trong hệ thống pháp luật của các nước Anh, Mỹ, Pháp, Đức và những kiến nghị đối với Việt Nam, Luận án tiến sĩ luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội, 2021

Tài liệu tham khảo nước ngoài

3 Holland, “The Elements of Jurisprudence (7th edition)”, Oxford University Press, 1917

4 Peter de Cruz, “Comparative Law in a Changing World”, Cavendish Publishing, 1999

5 Thomas Lundmark, “Interpreting Precedents: A Comparative Study”, The American Journal of Comparative Law, vol 46, 1997

10

6 Gunther A.Weiss, “The Enchantment of Codification In The Common-Law Word”, Yale Journal of International Law, Summer 2000, p.p 511-513 (Cite as 25 Yale J.Int’L.435)

11