Bài tập thuyết trình cơ sở văn hóa việt nam Đề tài vùng văn hóa tây bắc

Đặc điểm văn hóa của vùng Tây Bắc.... Vị trí và đặc điểm tự nhiên của vùng văn hóa Tây Bắc.. Ngoài sông Đà là sông lớn, vùng Tây Bắc chỉ có sông nhỏ Lịch sử hình thành vùng Tây Bắc bắt đ

TRƯỜNG ĐẠ I H C QUỐC TẾ HỒNG BÀNG Ọ KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI

NGÀNH: TÂM LÝ HỌC

BÀI TẬP THUY T TRÌNH Ế MÔN: CƠ SỞ VĂN HÓA VIỆT NAM

ĐỀ TÀI: VÙNG VĂN HÓA TÂY BẮC

NHÓM TH ỰC HI N: NHÓM 5 Ệ

MỤC LỤC DẪN NHẬP

1 V ịtrí và đ ặc điểm tự nhiên c a vùng văn hóa Tây Bắ ủ c 3

1.1 V ị trí địa lý 3

1.2 Điề u ki n tự nhiên 4 ệ 2 Đặc điểm dân cư c a vùng văn hóa Tây ắc ủ B 6

3 Đặc điểm văn hóa của vùng Tây Bắc 7

3.1 Văn hóa vậ t ch t 7 ấ 3.1.1 Văn hóa nông nghiệp 7

3.1.2 Nhà ở 8

3.1.3 Trang phục 9

3.1.4 Ẩ m th 9 ực 3.1.5 Văn hóa ngh thu ệ ật 10

3.2 Văn hóa tinh thần 11

3.2.1 Tín ngưỡng 11

3.2.2 Tôn giáo 13

3.2.3 Chữ viết 14

3.2.4 Văn học dân gian 14

3.2.5 Phong t ục t ập quán 15

4 Tổng kết 17 TÀI LIỆU THAM KHẢO

NỘI DUNG DẪN NHẬP

Tây Bắc là vùng đất k l ỳ ạ và h p dấ ẫn, b i không chỉ có cảnh quan thiên nhiên ở hùng vĩ, đời sống văn hóa các dân tộc rấ ặ ắt đ c sc, mà trong chi n tranh gi i phóng ế ả dân tộc, con người, vùng đ t này đã có nhi u đóng góp to l n, góp ph n quan trấ ề ớ ầ ọng vào chiến th ng c a đất nước; nhiềắ ủ u tên ngư i, tên núi, tên sông đã đi vào thi ca, ờ

nước

1 Vị trí và đặc điểm tự nhiên của vùng văn hóa Tây Bắc

1.1 Vị trí địa lý:

biên giới với Lào và Trung Quốc

- Điện Biên, Nghĩa Lộ, Mường Thanh là các bồn địa ở Tây Bắc Còn Tà Phình, Mộc

1.2 Điề u ki tự nhiên ện

- Địa hình:

gọi là địa máng sông Đà) Ngoài sông Đà là sông lớn, vùng Tây Bắc chỉ có sông nhỏ

Lịch sử hình thành vùng Tây Bắc bắt đầu từ cách đây 500 triệu năm và đến bây giờ vẫn tiếp tục Thuở ban đầu, vùng này là biển và chỉ có một số đỉnh ở dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Sông Mã là nổi lên trên mặt biển Biển liên tục rút ra xa rồi lại lấn vào suốt hàng trăm triệu năm Trong quá trình ấy, đã có những sự sụt lún mạnh, góp phần hình thành các tầng đá phiến và đá vôi Vào cuối đại Cổ sinh (cách đây chừng 300 triệu năm), dãy Hoàng Liên Sơn và dãy Sông Mã đã được nâng hẳn lên Địa máng sông Đà lúc đó vẫn chìm dưới biển Cho đến cách đây 150 triệu năm, chu kỳ tạo núi Indochina làm cho hai bờ địa máng từ từ tiến lại gần nhau, khiến cho trầm tích trong địa máng uốn lên thành những nếp uốn khổng lồ, đồng thời làm cho tầng đá vôi có tuổi cổ hơn lại trồi lên trên tầng đá phiến, tạo thành những cao nguyên

đá vôi ngày nay Trong quá trình tạo núi, còn có sự xâm nhập của macma Kết quả

là, vùng Tây Bắc được nâng lên với một biên độ đến 1000 mét

Vì là địa máng, vùng vỏ rất động của trái đất, nên Tây Bắc là vùng có nguy cơ động đất cao nhất Việt Nam

Dãy Hoàng Liên Sơn dài đến 180km, rộng 30km, cao từ 1500m trở lên

Đỉnh cao nhất Phanxipăng 3142m

- Có 3 con sông tự nhiên:

Dòng Nặm Tao (sông Hồng)

Sông Mã

Dòng Nặm Té (Sông Đà)

2 Đặ c điểm dân cư a vùng văn hóa Tây Bắc củ

cư trú t i đây TK XI ạ - XII

- Người H’Mông có từ 300 - 400 năm

ảnh hư ng văn hóa đ ng hóa củ ộc ngư i khác trong vùng.ở ồ a t ờ

Dân tộc Giấy

3 Đặc điểm văn hóa của vùng Tây Bắc

3.1 Văn hóa vậ t ch t ấ

3.1.1 Văn hóa nông nghiệp

Với địa hình chủ yếu là đồi núi, bị chia cắt m nh, khí h u kh c nghiạ ậ ắ ệt và

núi Tây Bắc Tuy nhiên, nó l i góp mộạ t phần quan tr ng đ hình thành nên nét văn ọ ể hóa truyền th ng cố ủa vùng này

Nông nghi p là ngành nghệ ề ch yếu, n i bật là làm ru ng bậủ ổ ộ c thang Văn hóa nông nghi p củệ a dân t c Thái n i tiếng vớ ệộ ổ i h thống tưới tiêu, đư c ợ gói g n trong 4 tọ ừ “Mư ng- Phái - Lái - Lin”, lợi dụng độ dốờ c c a dòng ch y, ngưủ ả ời

vào ruộng, đó là “ i” Còn “l n” là cách llá ị ấy nướ ừc t nguồn lên núi cao, dẫn về ruộng,

người Thái nuôi cá ngay trong mực nư c c a ruớ ủ ộng lúa

Dòng su i đóng vai trò quan tr ng trong tâm linh cố ọ ủa con người, su i là nơi ố ngụ của thần nước, những đoạn nước cuốn thành vực hằng năm người ta thường

như bí, c i, đ u, đu đ Rả ậ ủ ừng là nơi con ngư i lờ ấy thuốc để chữa bệnh và săn bắt

Chăn nuôi gia súc nổi bậ ớt v i vi c nuôi trâu bò là nhệ ất Trâu kh e hơn, ưa ẩm, ỏ chịu rét hơn bò d thích nghi vễ ới điều ki n nuôi th trong rệ ả ừng

3.1.2 Nhà ở

Từ mườ thế kỉ trở lại đây, v i vai trò chi ớ ủ thể trong lịch sử phát triển của vùng, văn hóa Thái (với nh ng yếu tố ếữ ti p biến từ văn hóa Đông Nam Á ổi lên như mộ) n t

3.1.3 Trang phục

nên bản sắc riêng

Trang phục của người Thái thư ng g m áo ng n, áo dài, váy, thờ ồ ắ ắt lưng, nón,

không hề làm mất đi tính riêng của văn hóa dân tộc

3.1.4 Ẩ m th ực

Tây Bắc là cái “nôi” của dân t c thiộ ểu số như Thái, Tày, Mường, Dao,

thống n i tiếổ ng Ngư i dân thườ ờng thưởng thức món ăn truyền thống trong các lễ hội, chợ, đặc biệt là vào những ngày Tết đến

Nhắc đ n đây không th không nhế ể ắc đến các đặ ảc s n n i tiếổ ng n c vùng như: ứ canh da trâu, riệu sâu chít, cơm lam, chéo…

3.1.5 Văn hóa ngh thu ệ ật

th loể ại từ tục ngữ, thành ng , các áng văn trong l tang, trong lễ hội, bài văn vữ ễ ần

dạy b o đ o đả ạ ức cho dâu r trong đám cưới, các thần thoể ại, c tích, truyệổ n cư i… ờ

"Xòe" là đặc s n ngh thu t múa Thái và tr thành bi u tư ng văn hóa Tây ả ệ ậ ở ể ợ

dịu dàng của hai chàng trai Có thể xem đây là một nét đặc trưng của vùng Tây Bắc

gà bằng tre, b ng đ ng hay bằ ồ ằng bạc Thơ ca Tây Bắc được sáng tác để hát, chứ không phải đ c Những truyệểđọ n thơ, nh ng áng sữ ử thi được trình diễn bằng cả

lả ơi)

3.2 Văn hóa tinh thần

3.2.1 Tín ngưỡng

Tín ngưỡng nông nghi p: L cúng r ệ ễ ừng

dựa vào núi r ng đ sinh sống, r ng ban cho họ gỗ ng nhà, hoa trái ừ ể ừ để dự

để ăn và khí h u trong lành Vì th , ngư i Mông quan niậ ế ờ ệm r ng, mằ ỗi khu rừng đ u có thề ần cai quản, vào rừng muốn chặt cây gỗ lớn ph i xin phép ả

xanh tốt

hoạt đ ng văn hóa tâm linh mang độ ậm b n sắc L đưả ễ ợc t chức ở gốc cây ổ

bàn th đểờ làm nơi cúng r ng ừ

• Trong bài khấn, th y cúng nói những lời tạầ ơn công đ c của th n r ng ứ ầ ừ

cho dân làng nói lên quyết tâm s bẽ ảo vệ ừ r ng thiêng của bản, hằng ngày

rừng

Tín ngư ỡng h u đồng ầ

• Hầu Đồng là nghi lễ giao ti p v i th n linh thông qua các ông, bà đ ng ế ớ ầ ồ Người ta tin s tái hi n hình nh các vị th n linh thông qua thân xác của ự ệ ả ầ ông, bà đ ng trong tr ng thái tâm linh thăng hoa s giúp hồ ạ ẽ ọ được g p các ặ

vị thánh thần và cầu được ban tài lộc, cho mưa gió thuận hoà hoặc gặp nhiều điều may mắn

mỗi giá đ ng, âm điệồ u ch u văng vẳng, hoà vào hương khói, vào lòng ầ người khi n không ế gian nơi đ n linh thiêng, miề ếu c ổtrởnên huy n diề ệu

• Những ngôi đ n ở vùng Tây Bắc là nơi gắề n li n v i tín ngư ng th M u, ề ớ ỡ ờ ẫ các vị tướng có công đi u binh khiề ển tướng tiêu diệt kẻ thù, b o vả ệ vùng biên ải như đền Mẫu Âu Cơ (Phú Thọ), đền Mẫu Đông Cuông (Yên Bái),

đền Thư ng, đ n B o Hà,… ợ ề ả

Tín ngư ỡ ng th cúng t ờ ổ tiên

• Bà con thường tổ ch c lễ cúng vào ngày cúng cơm của dòng họ trong ứ những ngày đầu năm mới theo lịch Thái, tính theo lịch can, chi

đạt, mùa màng bội thu thì phải chú tr ng đến việọ c th ờcúng tổ tiên Nên từ

đầu năm bà con đã có k ho ch cho bị cho vi c th cúng ế ạ ệ ờ

cơm của dòng họ, mỗi gia đình sẽ cho con cháu đến ph ụ giúp gia chủ làm

một đĩa tr u, cau, 1 bó lá dong, một con dao, một cái thớt, 1 cái xiên thịt, ầ

1 cái híp nư ng thớ ịt, 1 khẳng xạ (m t loạộ i dụng c ụđựng rau) lên chỗ c l ọ ọ hóng (gian thờ ể) đ báo trước với tổ tiên

3.2.2 Tôn giáo

- Công giáo:

một thiết ch tạế o liên k t ch t ch , ổn đ nh, tồế ặ ẽ ị n tại xuyên th i gian và các ờ thể chế chính trị Cộng đồng Công giáo vùng đ ng bào dân tộồ c thiểu số là liên kết ch t ch , dư i sặ ẽ ớ ự thống nhất điều hành chung về sinh hoạt đạo theo các cơ cấu hành chính đạo từ cấp giáo phận đến giáo hạt, giáo x , giáo h ứ ọ

và các điểm truyền giáo

• Tính cộng đồng tôn giáo tộc người th ểhiện mạnh mẽ ở việ ấ c l y ni m tin ề tôn giáo làm yếu t gắố n k t các nhóm sắ ộc Cho đ n nay ư c tính có ế c t ế ớ

người đ ng bào dân tộồ c thiểu số, ch yếu tậủ p trung ở tỉnh Phú Thọ, Hòa Bình, Yên Bái, Lào Cai, Tuyên Quang

- Tin lành:

có mộ ộ pht b ận ngư i H’Mông chuy n đờ ể ổi theo đạo Tin lành, và hiện nay

những t t c trong tổhủ ụ chức đám cưới, đám tang hay việc chữa b nh ệ

trường sống của thôn bản cũng s ch s , gọn gàng hơn, b o c gia đìnhạ ẽ ạ lự có biểu hi n giảệ m Ngư i H’Mông theo Tin lành cũng th c hi n khá tờ ự ệ ốt chủ

phương, phụ n ữH’Mông có nhiều cơ hội th hiệể n mình hơn

truyền th ng có phần bị “tổn hố ại” Người H’Mông theo Tin lành đã từ b ỏ hầu h t nhế ững sinh hoạt tôn giáo truyền thống, k c ể ả việc thờ cúng ông bà,

tổ tiên

3.2.3 Chữ viết

Người dân tộc thái có ngôn ngữ và ch viữ ết khá đa d ng Tính tạ ới thời đi m hiện ể

bản thiên tình ca

dướng với n i dung r t phong phú Ti ng Thái là ngônộ ấ ế ngữ đơn tiết, có thanh điệu Chữ Thái ở Việt Nam là loại chữ c ổ và hiện nay v n gi gần như nguyên ẫ ữ vẹn từ tổ tiên người Thái đ l ể ại

• Về đại thể, chữ Thái các mường Tây Bắc là như nhau Tuy số lượng các ký hiệu phụ âm nhi u ít khác nhau (tề ừ 18-23 ký hiệu p âm và đ u chia thành 2 hụ ề loại) nhưng các chữ cái biểu thị nguyên âm là th ng nhố ất Có tấ ảt c 17 ký hiệu thể ệ hi n nguyên âm và v n ầ

và 12 ký hiệu đ chỉ ể các nguyên âm còn lại

3.2.4 Văn h c dân gian ọ

Người Thái dù có một vài nghệ nhân giỏi sáng tác thơ nổi tiếng, có chữ viết cổ nhưng tác phẩm chủ yếu bằng phương thức truyền miệng

Người Thái còn có cả truy n thơ lịch sử l i quá ệ kể ạ trình thiên di của h vào ọ

Lịch sử bản Mường (Quán tố Mường)

+ Lễ hội Hoa Ban

Tây Bắc tổ chức vào tháng 2 âm l ch, khi hoa ban bị ắ ầt đ u nở trắng cả núi rừng Tây Bắc

to lớn của các v nhân thị ần ti n bối và cầề u cho quốc thái, dân an, b n ả

hạnh phúc

• Lễ hội Hoa Ban là ngày vui của h ọ hàng, của bản, mư ng và là dờ ịp cho trai gái gặp g , hỡ ẹn hò nhau Lễ hộ ồi g m 2 phần l và h i, phễ ộ ầ ễn l để cúng thần linh, ph n hầ ội để ạ to nên những tiếng cười tho i mái nhả ằm giáo dục con người vươn t i đi u t t đ p ớ ề ố ẹ

• Sau khi k t thúc phế ần lễ, bà con dân b n s ti p t c phần h i vớả ẽ ế ụ ộ i nhi u trò ề

hát đối đáp…

+ Lễ hội xuống đồng:

• Vào m i d p đỗ ị ầu tháng Giêng, người Tày, Nùng l i m ạ ởhội xuống đồng để tổng kết một năm lao đ ng, sản xuấộ t và chu n bị cho công việẩ c gieo tr ng ồ

làng đã vang lên h i chiêng trồ ống rộn rã c a lễ rưủ ớc Th ổCông và Thần Nông tiến ra khu ru ng ộ

dự l ễ cúng; c u mong cho lúa tốầ t như cỏ lau, cỏ lác, h t to như ngưạ ời người

chơi truyền th ng, m i trò chơi đềố ỗ u mang ý nghĩa cầu mùa, cầu sức khoẻ

3.2.5 Phong t ục t ập quán

• Là một tục lệ đã có hàng nghìn năm tuổi c a đủ ồng bào các dân tộc thi u sể ố

còn tồn tại

• Khi đêm xu ng, các chàng trai chưa vố ợ có thể cạy cửa nhà các thiếu nữ

cô gái và phả ểi đ cô gái y t t t ho c vấ ự ắ ặ ặn nh đèn n u cô gái ưng thuỏ ế ận Hai người chỉ được trò chuyện, tâm sự ở tư thế chung chăn, chung gối mà

trai gái mà còn là mối quan tâm chung của th thần, t ổ ổ tiên và gia đình Do

đó ngư i con trai (tờ ừ 15 tuổi trở lên) phải cạy cửa vào tận giư ng tâm tình ờ cùng ngư i con gái trườ ớ ực s chứng kiến của ba b , bề ốn trên

• Hành động cạy cửa cũng là d p đị ể thử tài khéo léo, giỏi giang của chàng trai Việc “vào tận nhà, sà tận giư ng” đờ ối tượng là cơ hội cho ngư i con ờ trai tìm hiểu gia c nh của ngư i con gái mà mình có th l y làm v Sau ả ờ ể ấ ợ vài đêm tìm hi u, cô gái có quy n quyể ề ết định cho nh ng chàng trai “ngữ ủ

trai sẽ mang b c trắng, l n béo sang hỏi cô gái làm vợ ạ ợ

- Nghi lễ ma chay của người Thái đen

giáo, tín ngưỡng, tập quán đ a phương và mối quan hị ệ giữa người v i ớ người

• Khi trong nhà có người m t, ngưấ ời nhà phả ắi t m rửa bằng nư c thơm và ớ thay qu n áo cho ngưầ ời chết, ngư i Thái cho r ng dùng nườ ằ ớc có ướp có

hôi tanh

• Người ta gội đ u, ch i tóc và thay qu n áo cho ngư i quá cố, bộ quần áo ầ ả ầ ờ

sẽ đư c m c theo th t áo trắng trong, áo đen ngoài Sau đó, họ ợ ặ ứ ự ở ở đặt người quá cố xuống đêm và lấy v i tr ng qu n quanh ngưả ắ ấ ời, v i đỏ phủ lên ả trên và l y mấ ột ít đ ng b c trồ ạ ắng cho vào tay ngư i ch t đ khi lên tr i hờ ế ể ờ ọ

sẽ có chút ti n đ tiêu ề ể

• Họ mua một con vịt, ch t đ u, hai cánh và hai chân buộc l i rồi đ c nh ặ ầ ạ ể ạ người ch t, n u đế ế ể lây h thườọ ng treo gác b p v i quan ni m khi ngưế ớ ệ ời chết lên tr i ph i đi qua sông và ti ng kêu của vịt sẽờ ả ế giúp đưa đư ng cho ờ người ch t qua sông đế ể mau lên tr i về ớờ v i t tiên ổ

Làm xong các thủ tục, ngư i nhà sẽ ọi ngườ g ời ch t m t lần nữế ộ a xem còn sống không Nếu không thưa thì h ra sân trưọ ớc kêu th t to “Tr i ơi! Bậ ờ ố/Mẹ tôi ch t r i!” ế ồ sau đó, nh ng ngư trong gia đình mữ ời ới được khóc

4 Tổng kết

Nhắ ớc t i Tây Bắc, có lẽ chúng ta l i nghĩ ngay đ n nh ng c nh núi non hùng vĩ, ạ ế ữ ả

văn hóa, nh ng mùa hoa, nhữ ững cái đẹp của con ngư i không kờ ể xi t Rế ất nhiều

ấy

ngọt của những thiên tình sử Ti n dễ ặn ngư i yêu nhưng cũng đờ ầy tiếng than thở của những thân ph n ngưậ ời Ti ng hát làm dâu, mộế t m t vùng đ t mang nhiộ ấ ều vẻ đẹp văn hóa độc đáo và hấp d n Bẫ ằng nh ng nét văn hóa rữ ất riêng ấy, Tây Bắc đã góp phần

TÀI LIỆU THAM KHẢO

2 http://quankhu2.vn/net-dac-trung-van hoa-cac dan toc tay bac/- - - -

4 https://laichau.gov.vn/tin-tuc- -su kien/chuyen de/lai chau dat nuoc va - - - -nguoi/am thuc- -tay bac huong - vi-vung-cao.html

5 https://paoquan.vn/am thuc- -tay bac va-nhung net-dac trung-thu vi/

-phien-cho-tinh-vung-cao

-10 https://baotintuc.vn/doi-song-van-hoa/nghe-thuat-mua-xoe-bai -sinh-hoat 2

11 https://baotintuc.vn/doi-song-van-hoa/nghe-thuat-mua-xoe-bai-1-dac san-

12 https://tuyengiao.vn/van hoa- -xa-hoi/van hoa/bao- -ton-phat-trien-nghe -thuat-xoe-thai-loai-hinh-mua-dac sac- -125964

-bao-tay-bac/

14 https://baoquangninh.com.vn/bat ngo voi- - -man-nhay-sap-dat-ky-luc viet-

-16 https://baodautu.vn/dinh-fansipan-bung-suc-song-voi-su-tro-lai cua vu-

-17 http://anhp.vn/show nghe- -thuat-vu-dieu-tren-may chinh thuc-ra mat- -khan -gia-tren dinh-fansipan- -137 d28635.html- tu

-18 https://baotayninh.vn/ha-giang-giu gin-phat huy-nghe det vai-lanh truyen - - -

-huy-nghe-det-vai lanh-truyen thong ha- -giang-78986.html

20 https://kinhtevadubao.vn/lang nghe- -det-tho-cam-dam-tinh-tinh-hoa

22 https://m.baodantoc.vn/tinh te- -nghe-cham-bac- -cao-o nguyen da-

-1608267218389.htm

24 https://m.youtube.com/watch?v=xKenFvOy7wU