1 NHẬN ðỊNH VỀ ðIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM NĂM 2011 Phạm Thị Hoàng Anh Khoa Ngân hàng - Học viện Ngân hàng Mặc dù tỷ giá biến ñộng khá mạnh vào thời ñiể
Trang 11
NHẬN ðỊNH VỀ ðIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM NĂM 2011
Phạm Thị Hoàng Anh Khoa Ngân hàng - Học viện Ngân hàng
Mặc dù tỷ giá biến ñộng khá mạnh vào thời ñiểm ñầu năm, nhưng năm 2011 vẫn ñược coi là một thành công bước ñầu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong ñiều hành chính sách tỷ giá nhằm ñạt ñược các mục tiêu kinh tế vĩ mô cũng như trong việc ổn ñịnh thị trường ngoại tệ Bài viết ñiểm qua diễn biến tỷ giá USD/VND trong năm 2011, qua ñó ñưa ra một số nhận ñịnh về các biện pháp ñiều hành chính sách tỷ giá, và một số khuyến nghị chính sách cho năm 2012
1 Diễn biến tỷ giá USD/VND và các biện pháp ñiều hành chính sách tỷ giá trong năm 2011
Trong những năm gần ñây, tỷ giá và ñiều hành chính sách tỷ giá luôn là một vấn ñề ñược Chính phủ cũng như NHNN ñặc biệt quan tâm do những biến ñộng lớn của nó ñã gây ra ảnh hưởng tiêu cực tới
sự ổn ñịnh kinh tế vĩ mô Thực tế những năm gần ñây cho thấy, trong khi tỷ giá thường có xu hướng khá ổn ñịnh vào dịp ñầu năm do nguồn cung ngoại tệ dồi dào từ kiều hối, thì nó xu hướng biến ñộng lớn bất thường bắt ñầu từ tháng 8 và ñặc biệt vào các tháng cuối năm do nhu cầu thanh toán nhập khẩu, tất toán các khoản vay ngoại tệ ñến hạn, và sự tăng lên của giá vàng thế giới Tuy nhiên, diễn biến tỷ giá năm 2011 dường như không theo quy luật ñó khi tỷ giá biến ñộng khá mạnh vào dịp ñầu năm, ñặc biệt sau khi NHNN ñiều chỉnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng vào ngày 11/2 Trong khi ñó
tỷ giá lại dường như không có dấu hiệu quá căng thẳng khi mà chênh lệch tỷ giá giữa thị trường chính thức và tự do chỉ vào khoảng 300-400VND trong quý 4 năm 2010 (khá thấp so với chênh lệch khoảng 1.500-2.000VND của các năm trước) trong quý 4/2011
Diễn biến tỷ giá VND trong năm 2011 có thể ñược chia thành 4 giai ñoạn với các sắc thái diễn biến khác nhau của tỷ giá trên thị trường tự do (Hình 1):
- Giai ñoạn 1- Tháng 1/2011: Tỷ giá tự do ổn ñịnh quanh mốc 21.000, trong khi NHNN cố gắng kiềm giữ tỷ giá chính thức ở mức 18.932
- Giai ñoạn 2- Thời ñiểm sát Tết nguyên ñán ñến ñầu tháng 3/2011: Tỷ giá tự do tăng mạnh lên trên 22.300 sau khi NHNN phá giá
- Giai ñoạn 3- Trung tuần tháng 3 ñến ñầu tháng 8/2011: Tỷ giá tự do giảm mạnh, xuống sát với tỷ giá của NHTM sau khi NHNN thi hành nhiều biện pháp ñiều hành chính sách tỷ giá
- Giai ñoạn 4- Tỷ giá tự do bắt ñầu tăng mạnh vượt trên giá trần quy ñịnh của NHNN và tiếp tục dao ñộng quanh mức 21.300-21.400 cho ñến cuối năm 2011
Hình 1 Diễn biến tỷ giá USD/VND trên các thị trường trong năm 2011
Trang 22
Nguồn: www.sbv.gov.vn, www.vietcombank.com.vn
Giai ựoạn 1- Tháng 1/2011
Trong những ngày ựầu năm 2011, do chênh lệch giá vàng trong nước và thế giới tiếp tục tăng cao ựã ựẩy giá USD trên thị trường tự do tăng lên trên mức 21.000 Trước sức ép liên tục về phá giá VND, nhưng NHNN vẫn tiếp tục kiềm giữ duy trì tỷ giá bình quân liên ngân hàng tại mức 18.932, trong khi các ngân hàng thương mại (NHTM) niêm yết tỷ giá tại mức trần 19.500 Diễn biến này khiến cho chênh lệch tỷ giá giữa thị trường chắnh thức và tự do (paralell market premium) ựẩy lên tới 1.500-1.600VND (tương ựương khoảng 8% so với tỷ giá chắnh thức) đà tăng tỷ giá trên thị trường tự do chỉ chững lại vào cuối tháng 1, nhưng sau ựó lại có xu hướng tăng mạnh trong các ngày sát và sau kì nghỉ Tết nguyên ựán 2011 Diễn biến này hơi khác với các năm trước khi mà tỷ giá USD thường giảm vào dịp Tết do lượng kiều hối ựổ về nhiều Sự tăng mạnh của giá USD tự do tại thời ựiểm ựó có thể do chênh lệch khá lớn giữa giá vàng trong nước và thế giới (hơn 1 triệu VND/lượng) Bên cạnh ựó, sự kì vọng của giới ựầu cơ về khả năng NHNN sẽ tiến hành phá giá VND ngay sau Tết cũng có thể ựược coi
là nguyên nhân khiến cho giá USD tự do tăng Diễn biến tỷ giá USD/VND trong những ngày ựầu năm mới 2011 cho thấy giới ựầu cơ ựang trông chờ nhiều vào các tắn hiệu của NHNN về ựiều hành chắnh sách tỷ giá
Giai ựoạn 2- Thời ựiểm sát Tết nguyên ựán ựến ựầu tháng 3/2011
đúng như dự ựoán và kì vọng của thị trường, ngày 11/2 NHNN ựã tiến hành ựiều chỉnh tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng thêm 9,3% (tương ựương với việc VND bị phá giá 8,5%) ựồng thời thu hẹp biên ựộ dao ựộng tỷ giá xuống ổ1% động thái ựiều chỉnh tỷ giá lần này ựược kì vọng sẽ giúp cho VND xắch lại gần hơn với giá trị thực và có thể giúp loại trừ ựược phần nào tình trạng Ộtồn tại 2 tỷ giá với mức chênh lệch quá lớnỢ trong thời gian khá dài, từ ựó giúp khơi thông nguồn cung ngoại tệ cho các NHTM Hành ựộng này của NHTW còn giúp làm giảm sức ép tới nguồn dự trữ ngoại hối ựang khá mỏng trong ngắn hạn Không những thế, sự ựiều chỉnh tỷ giá khá mạnh tay lần này của NHNN sẽ có thể ựưa ựến những tác ựộng tắch cực ựến xuất khẩu trong khi lại tác ựộng không ựáng kể tới nhập khẩu bởi các doanh nghiệp ựã phải giao dịch với tỷ giá trong thời gian khá dài nên việc thay ựổi tỷ giá lần này chỉ là sự Ộhợp thức hóaỢ các giao dịch Thêm vào ựó, việc NHNN ựưa ra một thông ựiệp rõ ràng hơn về chắnh sách tỷ giá sẽ khiến cho các nhà ựầu tư nước ngoài mạnh tay giải ngân vốn FDI, FII do tâm lý trông chờ NHNN phá giá thêm ựã ựược loại trừ
Một ựiểm thay ựổi khá quan trọng sau ngày 11/2 ựó là NHNN ựã thực hiện linh hoạt trong việc niêm yết tỷ giá chứ không cố ựịnh tỷ giá trong thời gian dài như trước ựây thông qua việc tăng/giảm tỷ giá này theo ngày (Hình 1) Tỷ giá niêm yết tại các NHTM cũng biến ựộng cũng chiều với tỷ giá bình
Trang 33
quân liên ngân hàng mặc dù luôn ñược niêm yết kịch trần (+1%) Tuy nhiên, ñộng thái ñiều chỉnh tỷ giá của NHNN lại dường như không có mấy tác ñộng tích cực tới thị trường tự do khi mà giá USD liên tục tăng kể từ ngày 11/2 cho ñến cuối tháng 2, ñặc biệt biến ñộng khá mạnh trong ngày 17/2 khi giá bán ñược niêm yết vượt 22.000, ñạt kỉ lục 22.300 vào ngày 19/2 Sự tăng mạnh ñột biến của giá USD
có thể bắt nguồn từ chênh lệch giá vàng thế giới và trong nước vẫn ñang duy trì ở mức khá cao, cộng thêm với tâm lý ñầu cơ của người dân cũng như sự e ngại về giá trị của VND Không những thế, thông tin dự trữ ngoại hối tại thời ñiểm ñó chỉ còn khoảng 10 tỷ USD và những quan ngại về tình hình lạm phát cao có thể là những nguyên nhân góp phần khiến cho giá USD tự do liên tục tăng mạnh
Giai ñoạn 3- Trung tuần tháng 3 ñến ñầu tháng 8/2011
Trước những bất ổn của thị trường ngoại hối tự do do tác ñộng của tâm lý và hiện tượng ñầu cơ làm giá của các ñại lý thu ñổi ngoại tệ, NHNN cho biết sẽ kiểm soát chặt chẽ hoạt ñộng thu ñổi ngoại tệ với sự phối hợp của công an và quản lý thị trường ðây là biện pháp ñầu tiên nằm trong gói các biện pháp mà NHNN ñưa ra nhằm thực hiện tốt Nghị quyết 11 của Chính phủ nhằm bình ổn thị trường ngoại hối, tăng niềm tin vào giá trị VND và hạn chế tình trạng ñô la hóa nền kinh tế Thông tin này ñã khiến cho thị trường ngoại hối tự do ngừng giao dịch ngay trong ngày 7/3/2011 (phiên ñầu tuần thứ 2 của tháng 3) làm nhiều người có nhu cầu giao dịch ngoại tệ ngỡ ngàng Mặc dù không thể phủ nhận vai trò của các ñại lý thu ñổi ngoại tệ trong việc ñáp ứng nhu cầu ngoại tệ cho các cá nhân, thậm chí là doanh nghiệp, nhưng cũng phải thừa nhận rằng ñây cũng là gây nên những bất ổn của thị trường tiền
tệ Chính vì vậy kiểm soát hoạt ñộng của các ñại lý này là một trong những biện pháp của NHNN nhằm ổn ñịnh hoạt ñộng của thị trường ngoại tệ tự do qua ñó bình ổn vĩ mô nền kinh tế, chống USD hóa nền kinh tế và tăng niềm tin của người dân vào giá trị VND trong thời ñiểm hiện nay
Cùng với việc kiểm soát chặt thị trường ngoại tệ tự do, NHNN cho biết sẽ cụ thể hóa giải pháp tiến tới xóa bỏ hoàn toàn hoạt ñộng kinh doanh vàng miếng trên thị trường tự do cũng như ñưa hoạt ñộng của thị trường vàng vào khuôn khổ như ñã ñề ra trong Nghị quyết 11 thông qua việc ban hành các quy ñịnh về giao dịch vàng (dự kiến ñược ban hành trong Quý 3) Thông tin về các biện pháp kiểm soát chặt thị trường vàng lần này của NHNN ñược kì vọng sẽ tránh ñược tình trạng ñầu cơ vàng, vốn ñược coi là nguyên nhân chính gây nên những bất ổn của thị trường vàng cũng như liên thông tới thị trường ngoại tệ tự do như trong thời gian trước ñây Thêm vào ñó, nó có thể giúp loại bỏ tình trạng găm giữ, tích trữ vàng trong dân, phục hồi niềm tin vào VND Ngoài ra, nó sẽ giúp cho NHNN tránh phải ñưa ra các quyết ñịnh nhập khẩu vàng liên tục (nhu cầu tăng ñột biến do tâm lý tích trữ, ñầu cơ trong dân mỗi khi giá vàng thế giới tăng), giảm áp lực tới dự trữ ngoại hối quốc gia Các biện pháp hành chính này dường như tỏ ra khá hiệu quả khi mà tỷ giá giao dịch “ngầm” tự do liên tục giảm xuống từ trên 22.000 vào thời ñiểm ñầu tháng 3 xuống chỉ còn 21.100-21.150 tại thời ñiểm cuối tháng, ñưa chênh lệch tỷ giá chính thức và tự do xuống còn 210 - 250 VND
Trong Quý 2, NHNN tiếp tục ban hành các văn bản pháp lý nhằm bình ổn thị trường ngoại hối, hạn chế tình trạng USD hóa nền kinh tế và hướng tới mục tiêu chỉ sử dụng VND trên lãnh thổ Việt Nam khi áp trần lãi suất huy ñộng USD là 3% (Thông tư 09, ngày 9/4) và sau ñó là 2% (Thông tư 14, ngày 2/6); Quyết ñịnh 750 về tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc ñối với tiền gửi ngoại tệ từ 4% lên 6% (ngày 9/4) và sau ñó tăng lên 7% (ngày 1/6) Với các biện pháp nhằm hạn chế huy ñộng và cho vay bằng ngoại tệ này của NHNN ñã giúp khơi thông nguồn ngoại tệ do người dân nhận thấy nắm giữ USD không có lợi bằng VND1 nên có xu hướng bán USD ñể gửi tiết kiệm bằng VND, giúp tăng nguồn cung ngoại tệ trên thị trường ngoại hối Không những thế, NHNN ñã mở rộng ñối tượng phải kết hối ngoại tệ khi ban hành Thông tư 13 (có hiệu lực từ 1/7/2011) Chính vì vậy, không có gì là khó hiểu khi trong quý 2, cùng với ñà giảm của tỷ giá bình quân liên ngân hàng, các NHTM liên tiếp giảm tỷ giá mua và bán xuống dưới mốc trần tỷ giá (+1%) theo quy ñịnh của NHNN, thậm chí có thời ñiểm gần sát với giá sàn, dao ñộng quanh 20.500-20.700 (Hình 1) ðây là lần ñầu tiên kể từ tháng 5/2010, tỷ giá của các NHTM rơi khỏi mốc trần của NHNN Cùng với diễn biến trên thị trường chính thức, tỷ giá trên thị trường tự do cũng tiếp tục suy giảm, biến ñộng tương ñối cùng chiều với tỷ giá bình quân liên ngân hàng và tỷ giá niêm yết tại các NHTM Sự ổn ñịnh trên các thị trường ngoại tệ ñược kéo dài cho ñến
1
Chênh lệch lãi suất huy ñộng USD và VND lên tới 11-15% tùy theo kì hạn và số lượng tiền gửi trong khi tỷ giá USD
ñược dự báo chỉ tăng nhẹ, thậm chí là có thể tương ñối ổn ñịnh vào cuối năm
Trang 44
ựầu tháng 8/2011 khi mà sự tăng giá kỉ lục của giá vàng thế giới ựẩy giá vàng trong nước tăng cao, ựã khiến cho giá USD tại các ngân hàng cũng như trên thị trường tự do tăng lên sát trần quy ựịnh của NHNN
Giai ựoạn 4- từ tháng 8/2011 ựến cuối năm
Trong các năm gần ựây, tỷ giá thường có xu hướng biến ựộng rất mạnh trong quý 4 với chênh lệch giữa tỷ giá chắnh thức và tỷ giá thị trường tự do thường ở mức khá cao, dao ựộng khoảng 1.000-2.000VND Mặc dù hiện tượng này vẫn chưa ựược loại trừ hoàn toàn trong quý 4 năm 2011 do các nguyên nhân vốn từng gây nên những biến ựộng trên thị trường tự do vẫn tiếp tục xảy ra nhưng mức chênh lệch chỉ còn khoảng 300-400VND có thể coi là Ộchấp nhận ựượcỢ Sự ổn ựịnh tạm thời và những chuyển biến tắch cực trên thị trường ngoại tệ tự do tại thời ựiểm cuối năm 2011 ựược cho là bắt nguồn từ một số nguyên nhân trong ựó phải kể ựến những cam kết của NHNN nhằm bình ổn thị trường ngoại tệ, theo ựó tỷ giá USD/VND sẽ ựược ựiều chỉnh không quá 1% kể từ ngày 7/9/2011 cho ựến hết năm Ngoài ra, diễn biến thuận lợi của cán cân thương mại, cán cân tổng thể trong năm 20112, ựặc biệt trong những tháng cuối năm ựã hỗ trợ khá ựắc lực cho những cam kết của NHNN Không những thế những quy ựịnh và biện pháp kiểm soát chặt chẽ thị trường vàng ựã khiến cho biến ựộng của thị trường này không còn gây nhiều tác ựộng tiêu cực ựến thị trường ngoại tệ tự do như trước ựây
2 đánh giá hoạt ựộng ựiều hành chắnh sách tỷ giá của NHNN năm 2011
Trong năm 2011, NHNN ựã ban hành và thực thi khá quyết liệt nhiều biện pháp ựể nhằm ổn ựịnh thị trường ngoại tệ Các biện pháp này ựược tổng kết trong bảng sau:
Bảng 1 Các biện pháp ựiều hành tỷ giá của NHNN trong năm 2011
Biện pháp ựiều hành Nội dung
1 điều chỉnh tỷ giá bình
quân liên NH
Từ 18.932 lên 20.693 (tương ựương với việc VND bị phá giá 8,5%) (11/2/2011)
2 Thay ựổi biên ựộ dao Giảm biên ựộ từ ổ3% xuống ổ1% (11/2/2011)
2 Số liệu XNK mới nhất cho thấy nhập siêu của Việt Nam trong năm 2011 chỉ tương ựương với khoảng 11% kim ngạch xuất khẩu (thấp hơn nhiều so với kế hoạch là 16% ựược ựề ra trong NQ11 Kim ngạch xuất khẩu tăng tới 35% so với năm
2010 Theo ước tắnh cán cân tổng thể của Việt Nam năm 2011 thặng dư khoảng 3 tỷ USD
Trang 55
động tỷ giá
3 Các biện pháp tiền tệ và
hành chính khác
- Kiểm sốt chặt thị trường ngoại hối tự do
- Khơng được huy động và cho vay bằng vàng (1/5/2011); Tiến tới xĩa bỏ hồn tồn hoạt động kinh doanh vàng miếng trên thị trường tự do
- Các biện pháp nhằm hạn chế huy động và cho vay ngoại tệ:
+ Quy định đối tượng được vay bằng ngoại tệ (Thơng tư 07, ngày 24/3/3011):
+ Áp lãi suất trần huy động USD là 3% (9/4/2011), sau đĩ giảm xuống 2% (2/6/2011);
+ Tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 4% lên 6% (9/4/2011); và 7%
(1/6/2011)
- Mở rộng đối tượng phải thực hiện kết hối ngoại tệ (Thơng tư
13 ban hành 1/6, cĩ hiệu lực 1/7/2011)
- Quy định về việc mang ngoại tệ tiền mặt, đồng VN tiền mặt của cá nhân khi xuất nhập cảnh (5000USD và 15 triệu VND phải khai báo với Hải quan- cĩ hiệu lực từ 1/9/2011)
- Quy định về việc mua, bán ngoại tệ tiền mặt của cá nhân với các TCTD được phép mua 100USD/ngày (Thơng tư 20 ngày 29/8//2011)
- Cam kết khơng điều chỉnh tỷ giá quá 1% từ ngày 7/9 đến cuối năm 2011
- Quy định mức xử phạt đối với các giao dịch ngoại hối trái phép (Nghị định 95/2011/ND-CP ngày 20/10/2011) theo hướng tăng mức phạt3
Nguồn: www.sbv.gov.vn
Cĩ thể nĩi rằng, các biện pháp điều hành tỷ giá và thị trường ngoại tệ quyết liệt của NHNN theo tinh thần của Nghị quyết 11 được đưa ra từ tháng 3 đã đem lại một số tác động khá tích cực tới tỷ giá cũng như thị trường ngoại tệ trong năm 2011 Cụ thể như sau:
Thứ nhất: NHNN đã thể hiện một vai trị khá chủ động và tự tin trong điều hành chính sách tỷ giá: (i)
động thái chủ động phá giá mạnh của NHNN để loại trừ tâm lý “chờ đợi phá giá thêm” của giới đầu cơ; (ii) chủ động phát tín hiệu giữ ổn định tỷ giá trong quý 4 năm 2011 (khơng điều chỉnh tỷ giá quá 1%) và thực hiện thành cơng
Thứ hai: Cĩ sự thay đổi đáng kể trong cách thức cơng bố tỷ giá bình quân liên ngân hàng Cụ thể, nếu
trong các năm trước NHNN thường giữ cố định tỷ giá trong một thời gian dài, rồi đột ngột điều chỉnh
tỷ giá, thì năm nay NHNN đã điều chỉnh tỷ giá thường xuyên hơn, linh hoạt hơn (cĩ tăng, giảm tùy theo cung cầu trên thị trường)4
Thứ ba: Cách thức điều hành chế độ tỷ giá hối đối của NHNN dường như đã cĩ sự thay đổi từ chế độ
tỷ giá neo với USD trong giai đoạn 2008-2009 (nhằm ứng phĩ với cuộc khủng hoảng tài chính tồn
3 Ngày 20/12/2011, cơ quan chức năng đã cơng bố về việc tịch thu tồn bộ 500.000USD và hơn 10 tỷ VND trong giao dịch ngoại tệ trái phép tại TPHCM ðộng thái này của các cơ quan chức năng đã khiến cho tỷ giá trên thị trường tự do giảm tới 100VND so với ngày hơm trước
4 Tuy nhiên, cũng cĩ những thời điểm NHNN cố định tỷ giá trong một khoảng thời gian nhất định
Trang 66
cầu) sang chế ñộ tỷ giá linh hoạt hơn dựa trên rổ tiền tệ5, ñặc biệt kể từ ngày 11/2/2011 Kết luận này dựa vào kết quả thực nghiệm xác ñịnh sự biến ñộng của tỷ trọng USD trong rổ tiền tệ VND theo ngày trong giai ñoạn từ 2/1/2007-29/4/2011 (Hình 2) Cụ thể bằng việc sử dụng công cụ lọc Kalman áp dụng cho phương pháp Frankel and Wei (1994, 2008)6, nghiên cứu của Phạm Thị Hoàng Anh (2010); Takagi và Phạm (2011) ñã chỉ ra rằng, tỷ trọng của USD trong rổ tiền tệ VND ñã giảm từ 90-97% trong giai ñoạn 2007-2010 (giai ñoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu), xuống còn khoảng 77-80% trong quý 2/2011
Hình 2 Diễn biến tỷ trọng USD trong rổ tiền tệ xác ñịnh VND trong giai ñoạn
4/1/2007-29/4/2011 (ñơn vị: %) 7
a/ Có CNY (Nhân dân tệ) trong rổ tiền tệ VND
b/ Không có CNY (Nhân dân tệ) trong rổ tiền tệ VND
Nguồn: Phạm Thị Hoàng Anh (2010), Takagi và Pham (2011)
Thứ tư: Chênh lệch giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá trên thị trường tự do ñã ñược thu hẹp ñáng kể từ
mức 1.000-2.000VND xuống còn 300-400VND tại thời ñiểm cuối năm 2011, thậm chí có những lúc chênh lệch rất thấp chỉ ở mức 10-20VND (thời ñiểm giữa năm) ðây có thể coi là thành công bước ñầu của NHNN trong việc giữ ổn ñịnh tỷ giá, ñặc biệt trong các giai ñoạn cao ñiểm
Thứ năm: Sau một thời gian dài liên tục giảm, dự trữ ngoại hối của Việt Nam ñã bắt ñầu tăng trở lại
Tính ñến ngày 20/7, NHNN ñã mua vào khoảng 4,8 tỷ USD ñưa lượng dự trữ ngoại hối của Việt Nam
5
Rổ tiền tệ VND bao gồm tiền tệ của các nước có quan hệ thương mại, ñầu tư chính với Việt Nam, bao gồm: Mĩ (USD),
EU (EUR), Anh (GBP), Úc (AUD), Nhật (JPY), Trung quốc (CNY), Singapore (SGD), Hàn quốc (KRW), Malaysia (MYR), Thái (THB) Tiền tệ ñịnh giá là SDR (Quyền rút vốn ñặc biệt) của IMF
6 Xem thêm phụ lục ñể biết thêm chi tiết của phương pháp nghiên cứu này
7
Do CNY ñược neo cố ñịnh với USD trong một thời gian khá dài từ năm 2008-19/6/2010, nên các tác giả ñã ước lượng tỷ trọng USD trong rổ tiền tệ của VND trong 2 trường hợp: (i) có CNY; (ii) và không có CNY
Trang 77
tắnh ựến tháng 7 vào khoảng 17-17,5 tỷ USD, tương ựương khoảng 8,5 -9 tuần nhập khẩu Như vậy dự trữ ngoại hối ựã tăng ựáng kể so với con số 10 tỷ USD hồi ựầu năm
Thứ sáu: NHNN ựã thực hiện khá cương quyết những biện pháp kiểm soát thị trường tự do cũng như
các biện pháp hạn chế tình trạng USD hóa và vàng hóa nền kinh tế Nhờ ựó mà hiện tượng ựầu cơ trên thị trường tự do có xu hướng giảm; tâm lý tắch trữ ựầu cơ vào vàng và ngoại tệ của người dân giảm dần Sự liên thông cũng như tác ựộng tiêu cực của sự biến ựộng giá vàng trong nước và thế giới tới giá USD trên thị trường tự do ựã dần dần giảm xuống (Hình 3)
Hình 3 Diễn biến giá vàng trong nước (SJC) và tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do từ tháng
7-12/ 2011
(Trục tung bên trái: USD/VND; trục tung bên phải: giá vàng SJC - VND/chỉ)
Nguồn: www.vangsaigon.com Bên cạnh những ựiểm tắch cực ựó, thì hoạt ựộng ựiều hành chắnh sách tỷ giá của NHNN năm 2011 vẫn còn những vấn ựề chưa ựược giải quyết một cách triệt ựể đó là cơ chế hai tỷ giá (tỷ giá niêm yết tại các NHTM và tỷ giá thực tế mà các NHTM giao dịch) vẫn chưa ựược loại bỏ hoàn toàn khi mà tình trạng này vẫn còn diễn ra vào thời ựiểm cuối năm Ngoài ra, mặc dù ựã có những biện pháp hành chắnh quyết liệt nhằm ngăn chặn các giao dịch ngoại hối bất hợp pháp, nhưng thị trường tự do vẫn công khai hoạt ựộng và nó chỉ Ộtạm thời rút luiỢ khi các cơ quan chức năng kiểm soát gắt gao
3 Một vài khuyến nghị trong ựiều hành chắnh sách tỷ giá năm 2012
Năm 2011 chứng kiến sự thành công bước ựầu của NHNN trong ựiều hành chắnh sách tỷ giá Tuy nhiên, năm 2012 vẫn là một năm ựầy thách thức ựối với NHNN trong việc ổn ựịnh tỷ giá cũng như thị trường ngoại hối khi mà các áp lực gây tới tỷ giá dường như vẫn hiện hữu bởi lẽ:
(i) Năm 2011 chứng kiến nhập siêu của Việt Nam giảm mạnh do kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng ựột biến (35%) làm cho tỷ trọng nhập siêu trên kim ngạch xuất khẩu chỉ vào khoảng 11% (rất thấp so với con số mục tiêu là 16%) Tuy nhiên một vấn ựề ựặt ra là liệu mức tăng trưởng này có thể tiếp tục ựược duy trì trong năm 2012 hay không khi mà kinh tế toàn cầu vẫn ựang trong giai ựoạn suy thoái Không những thế, kim ngạch xuất khẩu năm 2011 tăng mạnh là do các mặt hàng xuất khẩu ựược lợi về giá chứ không phải do khối lượng xuất khẩu tăng Chắnh vì vậy, vấn ựề thâm hụt thương mại, một trong những nguyên nhân gây áp lực tới tỷ giá, vẫn sẽ khiến cho các nhà hoạch ựịnh chắnh sách phải quan tâm
(ii) Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chưa có dấu hiệu phục hồi rõ ràng thì vốn ựầu tư trực tiếp, vốn ựầu
tư gián tiếp, vốn ODA (nguồn tài trợ cho thâm hụt thương mại cũng như tạo nguồn cung USD cho thị trường ngoại hối) sẽ có thể không dồi dào điều này có thể khiến cho các áp lực tới tỷ giá khó mà giải tỏa
Trang 88
(iii) Trong năm 2012, mặc dù Chính phủ ñề ra mục tiêu lạm phát dưới 10% nhưng lạm phát vẫn luôn
là con ngựa bất kham ñối với các nhà hoạch ñịnh và quản lý chính sách kinh tế của Việt Nam Nhiều năm trước cho thấy dù chỉ tiêu lạm phát ñược ấn ñịnh khá thấp (7-8%) tại thời ñiểm ñầu năm nhưng thực tế thì các nhà hoạch ñịnh chính sách thường xuyên phải ñiều chỉnh con số này theo hướng tăng lên trong suốt năm tài chính.8
(iv) Sự tăng trưởng mạnh của tín dụng ngoại tệ trong các năm trước ñây ñược chứng minh là một trong những nguyên nhân khiến cho tỷ giá bất ổn vào dịp cuối năm Mặc dù NHNN ñã có những biện pháp hạn chế tăng trưởng tín dụng ngoại tệ trong năm 2011, nhưng báo cáo mới nhất của NHNN9 cho thấy tăng trưởng tín dụng ngoại tệ là 18,7%, cao hơn nhiều so với tăng trưởng tín dụng nội tệ (10,2%) Trong bối cảnh lãi suất VND vẫn tiếp tục ở mức khá cao và tỷ giá ñược dự báo sẽ tiếp tục duy trì ổn ñịnh trong năm 2012 thì các doanh nghiệp vẫn có thiên hướng vay bằng ngoại tệ Chính vì vậy, vấn ñề tăng trưởng tín dụng ngoại tệ sẽ vẫn dành ñược sự quan tâm của các nhà hoạch ñịnh chính sách
Trước những áp lực có thể có về tỷ giá trong năm 2011, chính vì vậy tác giả ñưa ra một số giải pháp nhằm ñiều hành chính sách tỷ giá năm 2011 ñạt hiệu quả cao hơn
Thứ nhất, về cơ chế ñiều hành chính sách tỷ giá NHNN cần tiếp tục ñiều hành tỷ giá theo hướng linh
hoạt, trong ñó tỷ giá VND cần ñược xác ñịnh theo một rổ tiền tệ chủ chốt, không nên chỉ neo VND theo USD ðồng thời, trong trường hợp cần phải phá giá thì NHNN cũng cần phải ñiều chỉnh tỷ giá ñủ mạnh ñể tránh “tâm lý trông chờ phá giá tiếp” và “tâm lý ñầu cơ” của doanh nghiệp, của người dân cũng như các nhà ñầu tư
Hình 4 Diễn biến tỷ giá thực song phương (RER) và ña phương (REER)
Nguồn: www.sbv.gov.vn, Thống kê Tài chính quốc tế của IMF, và tính toán của tác giả
Thứ hai, về vấn ñề ñịnh giá cao của VND Theo tính toán của tác giả thì VND bị ñịnh giá thực cao so
với USD cũng như so với rổ tiền tệ (Tỷ giá thực song phương USD/VND chỉ dao ñộng quanh mức 0,7-0,8- Hình 4) Chính vì vậy, nhằm hạn chế tình trạng nhập siêu cũng như giúp gia tăng sức cạnh tranh của nền kinh tế, NHNN cần ñiều chỉnh tỷ giá danh nghĩa USD/VND sao cho ít là ñưa tỷ giá thực song phương bằng 1, sau ñó sẽ ñiều chỉnh tiếp tục ñể ñạt ñược các mục tiêu kinh tế vĩ mô ñã ñề ra
Thứ ba, về ñiều hành chính sách tiền tệ nhằm tạo niềm tin của người dân vào giá trị VND: Trong bối cảnh các bất ổn kinh tế vĩ mô vẫn có thể tiếp tục diễn ra trong năm 2012 thì NHNN cần tiếp tục nhất quán mục tiêu của chính sách tiền tệ, nên thiên về ổn ñịnh vĩ mô nhằm ñạt mức lạm phát mục tiêu hơn
là mục tiêu tăng trưởng kinh tế ít nhất là trong giai ñoạn này Theo ñó, NHNN cần ñảm bảo sự nhất
8 ðơn cử như, chỉ tiêu lạm phát ñầu năm 2011 ñược ấn ñịnh là 7% Tuy nhiên con số này ñược ñiều chỉnh liên tục theo hướng tăng lên, và con số lạm phát thực tế mới công bố cho năm 2011 lên tới 18,12%
9
Thông cáo báo chí về ñiều hành chính sách tiền tệ năm 2011, ñịnh hướng và giải pháp ñiều hành năm 2012- NHNN ngày 17/12/2011
Trang 99
quán xuyên suốt các mục tiêu của chắnh sách tiền tệ như lãi suất, tắn dụng, tổng phương tiện thanh toán, tỷ giá Bởi vì chỉ có vậy mới có thể làm gia tăng niềm tin của người dân vào giá trị VND
Thứ tư, về các biện pháp quản lý chặt chẽ thị trường ngoại tệ và vàng tự do Mặc dù có nhiều ý kiến
về việc NHNN không nên sử dụng các biện pháp phi kinh tê (quản lý hành chắnh) ựối với các giao dịch vàng và ngoại tệ tự do, nhưng tác giả cho rằng các biện pháp này vẫn rất cần thiết ựể giúp bình ổn thị trường ngoại tệ trong lúc cao ựiểm, ắt nhất trong một vài năm tới đồng thời, NHNN cần thực thi một cách quyết liệt và thường xuyên, chứ không nên chỉ mạnh tay kiểm tra trong những lúc cao ựiểm của thị trường ngoại tệ tự do
Tài liệu tham khảo:
1 Phạm Thị Hoàng Anh (2010), Phân tắch ựịnh lượng về thành phần rổ tiền tệ và mức ựộ linh hoạt của tỷ giá VND, giai ựoạn 1999-2009, Tạp chắ Khoa học và đào tạo Ngân hàng, số tháng 1+2/2010
2 Takagi Shinji and Pham Thi Hoang Anh (2011), Responding to the global financial crisis: Vietnamese exchange rate policy, 2008-2009 Journal of Asian Economics, Vol 22, No.6, 507-517,
December 2011
2 Một số websites: www.sbv.gov.vn; www.gso.gov.vn; www.imf.org; www.vangsaigon.com
