Bối cảnh vụ việc Đầu năm 2019, sau vài tháng khi Vinamilk tuyên bố trúng thầu, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đăng tải một số bài viết với những thông tin trái chiều vềvai trò nhà
Thông tin các bên liên quan
Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Báo điện tử Giáo dục Việt Nam được thành lập vào ngày 15/11/2011 với cơ quan chủ quản là Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam cùng sứ mệnh trở thành một diễn đàn uy tín, cung cấp những thông tin chính xác, cập nhật và hữu ích về lĩnh vực giáo dục Đến tháng 4/2020, dưới sự chỉ đạo của Tổng Biên tập Nguyễn Tiến Bình và Phó Tổng Biên tập Đào Ngọc Tước, Báo điện tử Giáo dục Việt Nam chính thức được đổi tên thành Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam Và để thuận tiện cho việc trình bày, trong phạm vi bài tiểu luận này, chúng em xin thống nhất gọi tên cơ quan báo chí này là Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam.
Dựa theo giấy phép hoạt động Báo điện tử vào năm 2020, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam hoạt động theo tôn chỉ, mục đích sau: Cập nhật tin tức, hoạt động của Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam Định kỳ cập nhật thông tin theo quy định pháp luật để thông tin chuyên sâu, chuyên ngành; giới thiệu, đăng tải kết quả nghiên cứu khoa học; tham gia tư vấn, phản biện chính sách về giáo dục đại học, cao đẳng ở Việt nam, góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục và đào tạo Việt Nam.
Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, sau 13 năm hình thành và phát triển, đã khẳng định được vị thế là một kênh thông tin có sức ảnh hưởng trong lĩnh vực giáo dục Bằng việc cung cấp đa dạng các bài viết chuyên sâu, tạp chí không chỉ đáp ứng nhu cầu tham khảo, tìm hiểu thông tin của giáo viên, phụ huynh và học sinh sinh viên Nhiều bài viết của tạp chí đã đóng góp tích cực vào việc cải thiện chất lượng giáo dục, nâng cao được tính gắn kết, kịp thời của các cơ quan quản lý với người dân Tuy nhiên, Tạp chí cũng từng gặp phải những vấn đề trong quá trình hoạt động dẫn đến bị xử phạt trong hai vụ việc liên quan đến Công ty Cổ phần Tập đoàn FLC vào năm 2018 và với Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam Vinamilk vào năm 2019.
Vinamilk
1.2.1 Thông tin chung về Vinamilk
Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) là thương hiệu dẫn đầu trong ngành sữa không chỉ tại Việt Nam mà còn vươn tầm quốc tế Vinamilk được thành lập vào năm 1976, tiền thân là Công ty Sữa - Cà phê Miền Nam, trực thuộc Tổng cục Thực phẩm Khi mới thành lập, Vinamilk quản lý 3 nhà máy sữa là Thống Nhất,
Trường Thọ, Dielac, chủ yếu sản xuất sữa đặc, sữa chua và bột dinh dưỡng Năm
1992, công ty chính thức đổi tên thành Công ty Sữa Việt Nam (Vinamilk) và tiếp tục tăng cường đầu tư vào sản xuất và phát triển các sản phẩm từ sữa Hệ thống phân phối toàn diện và chiến lược kinh doanh sáng tạo đã giúp Vinamilk không chỉ giữ vững thị phần trong nước mà còn mở rộng ra các thị trường quốc tế Hơn nữa, Vinamilk còn là đại diện duy nhất từ Đông Nam Á trở thành thương hiệu sữa lớn thứ 6 toàn cầu theo Báo cáo ngành thực phẩm đồ uống toàn cầu do Brand Finance công bố năm 2022.
Trải qua hơn 48 năm hình thành và phát triển, Vinamilk đã không ngừng cải tiến và mở rộng quy mô để đạt được vị trí top 40 công ty sữa lớn nhất thế giới Sự thành công này đến từ tầm nhìn của công ty: trở thành biểu tượng niềm tin về dinh dưỡng và sức khỏe cho người tiêu dùng Việt Nam Đồng thời, với triết lý kinh doanh lấy khách hàng làm trung tâm, Vinamilk không ngừng nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng danh mục sản phẩm mới, và luôn đặt yếu tố bền vững trong kinh doanh lên hàng đầu Công ty cũng đạt được nhiều giải thưởng danh giá trong và ngoài nước, từ "Thương hiệu quốc gia" đến "Top 10 hàng Việt Nam chất lượng cao", thể hiện vị thế vững chắc trong ngành sữa.
Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ đó, Vinamilk cũng từng gặp phải một số bê bối như lo ngại sữa nhiễm melamine năm 2008, cáo buộc quảng cáo gây hiểu nhầm vào năm 2012 và tranh cãi về giá bán sữa giai đoạn 2014-2015, gây ảnh hưởng tới uy tín thương hiệu Và vụ kiện của Vinamilk với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam năm 2019 càng đặt ra câu hỏi lớn cho cả doanh nghiệp và nhà báo:
“Liệu Vinamilk có đang thực hiện đúng tầm nhìn và triết lý kinh doanh mà công ty đã đề ra?” Để giải quyết khủng hoảng này, Vinamilk đã đưa ra quyết định kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam để bảo vệ danh tiếng, bảo vệ thương hiệu quốc gia trước các thông tin không chính xác và chứng minh giá trị cốt lõi mà công ty luôn theo đuổi.
1.2.2 Vinamilk và chương trình “Sữa học đường” tại Hà Nội
Chương trình "Sữa học đường" được triển khai tại Việt Nam dựa trên các khuyến nghị của Tổ chức Nông lương Thế giới (FAO), dựa trên nghiên cứu từ báo cáo “School Milk Programmes: Nutrition, Health and Educational Benefits” củaFAO năm 2013 Báo cáo này chỉ ra rằng việc cung cấp sữa tại trường học giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng, chiều cao, cân nặng, và khả năng tập trung học tập của trẻ em Từ khuyến nghị này, Chính phủ Việt Nam đã triển khai chương trình "Sữa học đường" nhằm cải thiện thể chất và nâng cao chất lượng dinh dưỡng cho trẻ em từ 2-12 tuổi.
Ngày 8/7/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1340/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình "Sữa học đường", nhằm bổ sung dinh dưỡng cho trẻ em từ mẫu giáo và tiểu học đến năm 2020 thông qua sữa tươi Đây được xem là giải pháp hiệu quả để cải thiện tình trạng dinh dưỡng và thúc đẩy phát triển chiều cao ở trẻ em Với mục tiêu nâng cao sức khỏe thế hệ tương lai, chương trình đã nhận được sự quan tâm và ủng hộ từ nhiều tổ chức cũng như doanh nghiệp.
Sau hơn một tháng kể từ khi xét thầu, Vinamilk đã trở thành nhà thầu cung cấp sữa cho chương trình "Sữa học đường" Hà Nội năm 2018, theo Quyết định số 2484/QĐ-SGDĐT.Vinamilk đã được trao gói thầu chương trình sữa học đường nhờ vào kinh nghiệm phong phú trong việc triển khai các chương trình tương tự Tiêu biểu là chương trình Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam được thực hiện từ năm 2008, chương trình hướng đến trẻ em nghèo, có hoàn cảnh khó khăn trên khắp cả nước dưới sự chủ trì của Quỹ bảo trợ trẻ em Việt Nam thuộc Bộ Lao động, Thương binh và xã hội Bên cạnh đó, cơ sở vật chất hiện đại, bao gồm các trang trại bò sữa công nghệ cao của Vinamilk, như trang trại ở Tây Ninh đạt tiêu chuẩn quốc tế, đã tạo nên lợi thế cạnh tranh Gói thầu trị giá hơn 3.828 tỷ đồng đã được trao cho Vinamilk, với mức giá trúng thầu 6.286 đồng/hộp sữa tươi tiệt trùng 180ml Vinamilk đã hỗ trợ 23% chi phí, cao hơn mức yêu cầu, giúp tiết kiệm hơn 300 tỷ đồng cho ngân sách thành phố Đây là một bước tiến lớn trong việc giúp trẻ em Hà Nội tiếp cận nguồn dinh dưỡng từ sữa chất lượng cao, đồng thời giảm bớt gánh nặng tài chính cho phụ huynh và xã hội.
Thông qua Báo cáo Phát triển Bền vững của Vinamilk hàng năm, công ty đã nhấn mạnh chiến lược phát triển bền vững và trách nhiệm với cộng đồng thông qua các chương trình xã hội, đặc biệt là Chương trình "Sữa học đường" Và năm 2019,Vinamilk đã khởi kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam liên quan đến những thông tin không chính xác về chương trình "Sữa học đường" Những bài viết củaTạp chí được công bố đã gây ra sự hoài nghi về tính an toàn và minh bạch của chương trình, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín của công ty.
Công ty Cổ phần Tập đoàn FLC
Công ty Cổ phần Tập đoàn FLC là một tập đoàn chuyên về kinh doanh bất động sản được thành lập vào tháng 10 năm 2011 (tiền thân là Công ty Tư vấn Quản lý và Giám sát Đầu tư) Đây là một trong những tập đoàn có sức ảnh hướng lớn trên thị trường đầu tư bất động sản tại Việt Nam.
Chiến lược kinh doanh của FLC hoạt động dựa trên mô hình công ty mẹ với nhiều công ty con, công ty liên kết, kinh doanh đa ngành, đa lĩnh vực, tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực như: phát triển dự án bất động sản, đầu tư tài chính, cung ứng nhân lực quốc tế, thương mại, du lịch và dịch vụ Trong đó, ngành kinh doanh “mũi nhọn”, cốt lõi để FLC phát triển “khổng lồ” như hiện hiện tại chính là bất động sản. Chiến lợi phẩm từ bất động sản đã đưa thương hiệu FLC trở thành chủ đầu tư lớn Top 10 Việt Nam FLC nhanh chóng trở thành “ông lớn” chủ đầu tư tiên phong và liên tục mang về những thành công lớn từ những chuỗi quần thể bất động sản du lịch nghỉ dưỡng, những dự án sân golf resort đẳng cấp quốc tế tại những vị trí trung tâm đắc địa hiếm có trải khắp đất nước Việt Nam.
Dự án đầu tiên ghi dấu ấn FLC trong lĩnh vực nghỉ dưỡng là Quần thể du lịch nghỉ dưỡng sinh thái FLC Sầm Sơn thực hiện với Công ty xây dựng Hòa Bình Dự án được khởi công tháng 5/2014 với tổng mức đầu tư 12.000 tỷ đồng trên nền một vùng đầm lầy rộng gần 300 ha Sau FLC Sầm Sơn, FLC tiếp tục ghi dấu ấn tại nhiều miền đất khác, từ Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, Hải Phòng đến Quảng Bình, Bình Định.
Công ty Cổ phần Tập đoàn Xây dựng Hoà Bình (trước đó là Công ty Cổ phần Xây dựng và Kinh doanh Địa ốc Hòa Bình) được thành lập năm 1987 và là tổng thầu của nhiều công trình có quy mô, yêu cầu kỹ - mỹ thuật cao và đã có những đóng góp to lớn cho thị trường xây dựng Việt Nam về số lượng công trình thi công, chất lượng ngành xây dựng với trình độ cao Vào tháng 5/2014, Công ty Hòa Bình và FLC đã ký kết hai hợp đồng thi công xây dựng các hạng mục thuộc dự án quần thể du lịch nghỉ dưỡng sinh thái FLC Sầm Sơn do Tập đoàn FLC làm chủ đầu tư Theo đó, Hòa Bình cho rằng đã nghiệm thu công trình vào năm 2015 nhưng đến
2018 vẫn chưa được quyết toán Vì thế công ty này đã cáo buộc FLC chậm thanh toán các khoản nợ trên 200 tỷ động cho các dự án mà Hòa Bình thi công.
Vụ kiện giữa Vinamilk và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Bối cảnh vụ việc
Đầu năm 2019, sau vài tháng khi Vinamilk tuyên bố trúng thầu, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đăng tải một số bài viết với những thông tin trái chiều về vai trò nhà cung cấp của Vinamilk trong Chương trình Sữa học đường Cụ thể các bài viết có nội dung liên quan đến vụ việc bao gồm:
- Bài “Để Vinamilk đưa sữa bột pha lại vào Sữa học đường là coi thường phép nước” do tác giả Hồng Thủy đăng vào 13:57 ngày 02/4/2019.
- Bài "Vinamilk pha vượt quy định 14 loại vitamin, khoáng chất vào Sữa học đường Hà Nội" do tác giả Hồng Thủy đăng vào 11:06 ngày 09/4/2019.
- Bài "Ai phải chịu trách nhiệm về việc pha thêm 14 chất khác vào Sữa học đường Hà Nội" do tác giả Hồng Thủy đăng vào 06:05 ngày 10/4/2019
- Bài "Học sinh Hà Nội đang uống thực phẩm chức năng mà cứ ngỡ Sữa học đường?" do tác giả Hồng Thủy đăng vào 10:06 ngày 12/4/2019.
- Bài "Sản phẩm của Vinamilk trái quy định hồ sơ mời thầu Sữa học đường Hà Nội" do tác giả Hồng Thủy đăng vào 07:57 ngày 13/4/2019
- Bài "Đừng lấy sức khỏe trẻ em Hà Nội tham gia Sữa học đường ra đánh cược cho Vinamilk" do tác giả Hồng Thủy đăng vào 08:46 ngày 15/4/2019.
Nội dung của hàng loạt bài báo nêu trên đã gây chú ý lớn, đồng thời đẩy Vinamilk vào tình thế bất lợi với nhiều cáo buộc Cụ thể, khi căn cứ vào bảng thành phần ghi trên bao bì, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam cho rằng các sản phẩm mà Vinamilk cung cấp là không đúng quy định của chính phủ vì những sản phẩm đó không phải là sữa tươi mà là sữa pha bột Ngoài ra, cơ quan báo chí này còn cho rằng Vinamilk đã có dấu hiệu thiếu minh bạch trong hoạt động tiếp thị khi tự đặt tên
“sữa dinh dưỡng” và điều này không được quy định trong Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với sản phẩm sữa dạng lỏng Đồng thời, họ cho rằng việc Vinamilk đặt tên chương trình từ thiện “Sữa học đường vì một Việt Nam vươn cao” là hành vi cố tình
“lập lòe” để đánh lừa công chúng, gắn sản phẩm của mình với tiêu chuẩn Sữa học đường của chính phủ, từ đó tạo lợi thế cho các cuộc đấu thầu sau nay Các bài báo còn sử dụng nhiều từ ngữ khá nặng nề và cố tình ám chỉ doanh nghiệp có thế lực
“chống lưng” để triển khai dự án sữa này, ví dụ các bài viết với tiêu đề như: “Ai tiếp tay để Vinamilk đổi sữa bột pha lại thành sữa dinh dưỡng học đường?” (ngày
6/4/2019), bài “Để Vinamilk đưa sữa bột pha lại vào Sữa học đường là coi thường phép nước” (ngày 02/4/2019)
Hành động của Vinamilk sau sự khiêu chiến của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
2.2.1 Đưa ra phản hồi chính thức trên Website
Trước những thông tin do Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đăng tải thì ngày 11/4/2019 Vinamilk đã có những phản hồi đầu tiên về các sản phẩm được sử dụng trong Chương trình Sữa học đường tại Hà Nội thông qua website chính thức của mình Liên quan đến vấn đề này, đại diện phía Vinamilk cho rằng tạp chí này đã đăng tải những bài viết mang nội dung tiêu cực dẫn đến nhiều ý kiến trái chiều, đồng thời gây ra tâm lý hoang mang và lo sợ cho học sinh và các bậc phụ huynh Để làm rõ những thắc mắc về mười bốn loại vi chất dinh dưỡng được bổ sung trong sản phẩm, phía Vinamilk đã đưa ra nhiều thông tin Cụ thể thì phía doanh nghiệp cho rằng sản phẩm Sữa tươi tiệt trùng nhãn hiệu “Vinamilk 100% Sữa tươi - Học đường” là hoàn toàn phù hợp với yêu cầu về chất lượng đã được quy định Bên cạnh đó, việc bổ sung các vi chất dinh dưỡng khác vào sản phẩm là hoàn toàn phù hợp với khuyến nghị của Bộ Y tế và Viện dinh dưỡng quốc gia, phù hợp với định hướng, ý nghĩa nhân văn và mục tiêu của Chương trình Sữa học đường Đặc biệt, Vinamilk còn nhấn mạnh việc không làm thương mại và tìm kiếm lợi nhuận từ chương trình này, tất cả đều được thực hiện vì mục tiêu phát triển thể chất cho trẻ em Do đó, khi nhận thấy những thông tin do Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đăng tải có dấu hiệu sai sự thật, phía doanh nghiệp đã đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội có văn bản chính thức báo cáo các bài viết của đơn vị này đến với các cơ quan chức năng có thẩm quyền, từ đó có những biện pháp xử lý kịp thời.
2.2.2 Vinamilk gửi văn bản đến cơ quan chức năng có thẩm quyền và tuyên bố khởi kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Trong buổi họp đại hội cổ đông thường niên năm 2019, khi trao đổi với riêng với Báo Tuổi Trẻ, bà Mai Kiều Liên - Tổng giám đốc Vinamilk đã có những phát biểu đầy quyết liệt, cụ thể bà cho biết: “Thương hiệu của chúng tôi không phải là cái bị bông để ai muốn nói gì thì nói Chúng tôi cạnh tranh là công bằng Nếu ai cạnh tranh không công bằng thì người đó sẽ lãnh hậu quả Chúng tôi không khơi dậy cuộc chiến, nhưng ai động đến thương hiệu Vinamilk, bôi nhọ thương hiệu của hơn 90 triệu dân Việt Nam là không thể chấp nhận được” Trong xu thế phát triển bền vững, bà cho rằng việc kiện ra tòa sẽ là một cách làm văn minh để xử lý những hành vi truyền thông sai sự thật, gây phương hại cho cộng đồng, cũng như làm hoang mang dư luận xã hội Chính vì vậy, với mong muốn làm rõ sự thật đằng sau vụ lùm xùm, trước sự chứng kiến của nhiều cổ đông, bà đã nhấn mạnh:“Quan điểm của Vinamilk là phản ánh đúng người, đúng sự việc Trên cơ sở đó, Vinamilk sẽ có các biện pháp phù hợp để phản ánh đến từng cơ quan thích hợp xử lý vụ việc Hiện những gì có dấu hiệu dân sự thì chúng tôi đưa ra tòa Còn cái gì có biểu hiện vi phạm pháp luật hình sự thì chúng tôi đưa qua cơ quan chức năng đề nghị xử lý”.
Sau khi xuất hiện những thông tin trái chiều được đăng tải trên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Vinamilk đã lập tức gửi văn bản đến các cơ quan có thẩm quyền để làm rõ sự việc Đồng thời, trong ngày 17/4/2019 Vinamilk đã tiến hành nộp đơn khởi kiện và cung cấp các tài liệu chứng cứ có liên quan Qua đó, phía doanh nghiệp đã đề nghị Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm buộc Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải gỡ bỏ các bài báo quy kết Vinamilk sai sự thật, buộc phía tạp chí phải đăng thông tin cải chính và xin lỗi công khai Sau khi tiếp nhận thông tin, ngày 10/5/2019 Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm đã chấp nhận thụ lý vụ án dân sự trên.
2.2.3 Vinamilk truyền thông mạnh mẽ trên mọi phương diện
Theo phân tích của chuyên gia xử lý các tình huống khủng hoảng truyền thông AzCan Nguyễn Đình Bình, Vinamilk đã có cách xử lý khủng hoảng thương hiệu vô cùng nhạy bén và nhanh chóng Cụ thể sau khi vụ việc diễn ra, phía doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc nhờ luật pháp can thiệp, ra thông cáo báo chí mà còn sử dụng những “thế lực vô hình” Đó chính là các bài viết từ góc độ cá nhân được đăng tải trên khắp mọi mặt trận, từ trang mạng xã hội Facebook cho tới các group hay trang tin Một phân tích khác của tác giả Tuyến Phạm trên cho rằng đây là biểu hiện của cạnh tranh thiếu lành mạnh từ các công ty đối thủ sau khi không giành được “suất” trong chương trình Sữa học đường Có thể thấy, những ý kiến chủ quan này đã có tác động không nhỏ đến việc định hướng góc nhìn của dư luận.
Nội dung hai phiên tòa xét xử
2.3.1 Nội dung phiên tòa sơ thẩm
Theo nội dung đơn kiện và lời khai trong quá trình giải quyết vụ án, phía doanh nghiệp và người đại diện đều đã căn cứ vào Quyết định số 1340/QĐ-TTG (ngày 8/7/2016) của Thủ tướng Chính phủ về “Chương trình Sữa học đường cải thiện tình trạng dinh dưỡng góp phần nâng cao tầm vóc trẻ em mẫu giáo và tiểu học đến năm 2020”, để có thể khẳng định rằng Vinamilk là đơn vị trúng thầu và ký hợp đồng cung cấp Sữa tươi học đường cho các trường trên địa bàn thành phố Hà Nội, đúng theo chương trình sữa học đường quốc gia.
Các sản phẩm mà Vinamilk cung cấp đều được công bố đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm theo Bản tự công bố sản phẩm số 16-C2/VNM/2018 và 17-C2/VNM/2018 cho sản phẩm “Sữa tươi tiệt trùng không đường nhãn hiệu VINAMILK 100% Sữa tươi - Học đường” và “Sữa tươi tiệt trùng có đường Nhãn hiệu VINAMILK 100% Sữa tươi - Học đường”.
Bên cạnh đó, các sản phẩm còn chế biến từ sữa bò tươi nguyên chất, không chất bảo quản, đáp ứng đầy đủ Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia theo Thông tư số 29/2017/TT-BNNPTNT (ngày 29/12/2017) của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, phù hợp với quyết định 5450/QĐ-BYT ngày 28/9/2016 của Bộ Y tế về việc
“Quy định tạm thời đối với sản phẩm sữa tươi phục vụ Chương trình Sữa học đường cải thiện tình trạng dinh dưỡng góp phần nâng cao tầm vóc trẻ em mẫu giáo và tiểu học đến năm 2020”. Được sản xuất tại các nhà máy đạt chuẩn an toàn thực phẩm, sản phẩm của Vinamilk còn có chất lượng đáp ứng “Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia đối với các sản phẩm sữa dạng lỏng”; được công bố chất lượng với các cơ quan có thẩm quyền theo quy định 15/2018/NĐ-CP (ngày 02/02/2018) về việc quy định chi tiết thi hành một số điều luật của Luật an toàn thực phẩm Không chỉ thế, mỗi sản phẩm còn được gắn nhãn hiệu mang tên "Sữa học đường" đúng theo Nghị định 43/2017/NĐ-CP (ngày 14/04/2017) của Chính phủ.
Theo quyết định 1340/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ thì ngoài các thành phần dinh dưỡng thiết yếu có sẵn trong sữa tươi nguyên liệu thì sữa học đường cần được bổ sung thêm nhiều dưỡng chất bắt buộc khác (Sắt, Canxi, Vitamin D) để đáp ứng nhu cầu của học sinh Căn cứ theo các quy định, ngoài 3 vi chất bắt buộc nêu trên thì Vinamilk đã bổ sung thêm 10 vitamin khác, bao gồm: Vitamin PP, Vitamin
C, Vitamin A, Vitamin E, Vitamin B1, Vitamin B2, Vitamin K1, Vitamin B6, Vitamin B5, Acid Folic và bốn khoáng chất bao gồm Iod, Kẽm, Đồng, Selen Và Vinamilk cho rằng việc bổ sung các thành phần nêu trên là hoàn toàn phù hợp khuyến nghị của Bộ Y tế, Viện Dinh dưỡng quốc gia, phù hợp với Công văn số 437/DDHĐ&NN (ngày 17/8/2018) gửi cho Cục An toàn thực phẩm và đặc biệt là hoàn toàn không vi phạm điều cấm của pháp luật Bởi theo Quyết định số 1340/QĐ-TTg (ngày 8/7/2016) của Thủ tướng Chính phủ thì sản phẩm Sữa học đường là Sữa tươi được phép bổ sung thêm các vi chất dinh dưỡng khác, tuy nhiên việc bổ sung đó phải đảm bảo đủ liều lượng và không vượt quá mức khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng Căn cứ vào các quy định nêu trên, Vinamilk cho rằng việc bổ sung các vi chất nêu trên là hoàn toàn có cơ sở.
Phía doanh nghiệp còn nhận định Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đăng tải các thông tin chủ quan, sai sự thật, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến độ uy tín, danh dự và quyền lợi vật chất của thương hiệu Do đó, để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của mình, Vinamilk yêu cầu Tạp chí Giáo dục phải đăng lời cải chính, xin lỗi công khai; đồng thời còn phải gửi văn bản thông báo đã hoàn thành việc cải chính và xin lỗi cho phía Vinamilk (theo khoản 1 Điều 42 Luật Báo chí); buộc phía tạp chí phải gỡ bỏ ngay các thông tin sai sự thật đã đăng tải nhưng phải lưu giữ nội dung trên máy chủ để phục vụ công tác thanh tra.
2.3.1.2 Phía Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam trình bày
Trong quá trình vụ án được thụ lý, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam và người đại diện cho rằng các bài viết mà mình đăng tải đều nằm trong tuyến bài phân tích, phản biện và góp ý về cách thức triển khai chương trình tương tự như những lần trước để đảm bảo tính cạnh tranh, giảm rủi ro, tăng minh bạch cho cộng đồng giám sát Cụ thể thì phía tạp chí cho rằng việc Vinamilk bổ sung 14 vi chất nêu trên vào sản phẩm để cung cấp cho Chương trình Sữa học đường là không đúng quy định của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Y tế, Hồ sơ mời thầu của Hà Nội, không phù hợp với khuyến nghị của Viện Dinh dưỡng và Cục An toàn thực phẩm.
Có thể thấy, Quy định 1340/QĐ (8/7/2016) của Thủ tướng Chính phủ đã đặt ra các quy định về nguyên liệu, quy trình sản xuất, phân phối và sử dụng, cũng như mức sữa phù hợp với lứa tuổi; bên cạnh đó, nếu muốn bổ sung 3 vi chất bao gồm sắt, canxi và vitamin D thì Bộ Y tế cần ban hành rõ là thêm mỗi chất bao nhiêu, từ đó doanh nghiệp mới có cơ sở pháp lý để triển khai Bên cạnh đó, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam còn đưa ra các thông tin về Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với các sản phẩm sữa dạng lỏng (QCVN 5-1:2010/BYT), cụ thể thì Quy chuẩn này không áp dụng đối với loại thực phẩm chức năng và chỉ có 4 loại sữa được phép sử dụng cho Chương trình sữa học đường đó là sữa tươi nguyên chất thanh trùng, sữa tươi thanh trùng, sữa tươi nguyên chất tiệt trùng và sữa tươi tiệt trùng Sở dĩ Tạp chí đưa ra thông tin này bởi họ cho rằng hai sản phẩm mà Vinamilk cung cấp cho Chương trình sữa học đường là các thực phẩm bổ sung, thuộc nhóm thực phẩm chức năng do Bộ Y tế quản lý chứ không còn là sữa tươi theo QCVN 5-1 :2010/BYT hiện do Bộ Công thương quản lý Và cho đến thời điểm Vinamilk khởi kiện thì Sở giáo dục và đào tạo Hà Nội chưa công bố văn bản nào thay đổi Hồ sơ mời thầu từ bổ sung 3 vi chất (sắt, canxi, vitamin D) thành 17 chất vào sản phẩm để cung cấp cho chương trình.
Trước yêu cầu khởi kiện của Vinamilk, ngày 20/01/2020 phía Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam có yêu cầu phản tố, họ yêu cầu Vinamilk phải bồi thường thiệt hại cho Nhà nước, sức khỏe của học sinh, cho các nhà báo của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam (gồm chi phí thuê luật sư và 10 tháng lương cơ bản cho ông Đào Ngọc Tước và ông Phan Doãn Phúc vì những ngày phải làm việc với các cơ quan chức năng và theo vụ kiện) Bên cạnh đó, tạp chí còn buộc Vinamilk phải công khai xin lỗi bằng văn bản, đăng trên 10 tờ báo chính thống và website của mình.
Trước những thông tin từ vụ tranh chấp trên, phóng viên Mạnh Quân đang làm báo Dân trí và điều hành một group các nhà báo lớn tại thời điểm đó đã phát biểu rằng sau khi đọc một số bài viết mà phía tạp chí đăng tải thì“thấy lập luận không vững lắm vì dẫn chứng mỏng, không dựa trên nghiên cứu, đánh giá nào.Trong khi ngược lại, phía doanh nghiệp kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam lại đưa ra khá nhiều căn cứ như ý kiến của Thanh tra Y tế, chuyên gia dinh dưỡng, các văn bản pháp quy cho phép bổ sung vi chất dinh dưỡng vào sản phẩm” Do vậy,phóng viên này cho rằng nếu “Vinamilk kiện ra tòa sau tố cáo này thì khả năng tạp chí thua kiện cũng khá cao”.
Không dừng lại ở đó, nhà báo Hoàng Nguyên Vũ cũng đưa ra quan điểm của bản thân về vụ việc trên trang cá nhân của mình, cụ thể ông tin rằng:“báo Giáo dục khi viết một loạt bài chắc chắn họ có những chứng cứ của mình Trong trường hợp chứng cứ yếu, thì pháp luật cứ mạnh tay xử lý để thượng tôn pháp luật, điều đó hết sức bình thường” Đồng thời, ông còn nhấn mạnh “bản chất của thông tin chỉ là thông tin, không cần động cơ và chỉ có sai hay đúng”,“Một doanh nghiệp không đặt tôn chỉ phục vụ khách hàng lên làm đầu là một doanh nghiệp không mang lại giá trị xã hội Nhất lại là liên quan đến sự phát triển thế hệ, điều đó, thậm chí là tội ác” Do đó, ông nhận định Vinamilk đang cố tình “hình sự hóa” vụ việc khi gửi đơn cho Bộ trưởng Công an yêu cầu điều tra lại động cơ đăng bài của tạp chí mà quên mất rằng điều cần làm là giải thích thích thấu đáo cho phụ huynh hiểu những sản phẩm mà con của mình đang uống hằng ngày là gì, và có đúng như những gì tạp chí nói hay không, và nếu Vinamilk cho rằng tạp chí đưa tin sai, thì phải“làm việc ngay với báo chí để cải chính và xin lỗi Tại sao phải làm thế? Vì người đọc là phụ huynh, họ cần biết sai đúng ở góc độ thông tin khoa học trước” Trái ngược với quan điểm của nhà báo Hoàng Nguyên Vũ, ông Nguyễn Thiện - cựu CEO của Công ty Truyền thông Tiêu điểm lại phát biểu trên trang cá nhân của mình rằng: “Nhiều bạn phê phán bà Mai Kiều Liên việc bà ấy đề nghị Bộ Công An xử báo Giáo Dục Việt Nam và chỉ ra con đường văn minh là hãy kiện ra tòa án Tôi cũng từng nghĩ và hành động như thế”.
2.3.1.3 Quyết định của Tòa án nhân dân quận Hoàn kiếm trong phiên tòa sơ thẩm
Ngày 28/9/2020 và 30/9/2020, Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm đã quyết định đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm công khai Theo bản án dân sự sơ thẩm số27/2020/DS-ST, Tòa án đã đưa ra các quyết định xét xử bao gồm việc chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Vinamilk, buộc Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải đăng lời cải chính, xin lỗi công khai (theo quy định khoản 1, Điều 42 Luật Báo chí), đồng thời gửi văn bản thông báo đã thực hiện đăng cải chính, xin lỗi cho Vinamilk; buộc tạp chí này phải gỡ bỏ ngay 5 bài báo sai sự thật nhưng phải lưu giữ nội dung trên máy chủ để phục vụ cho công tác thanh tra, kiểm tra (theo điểm d khoản 1 Điều 52Luật Báo chí) và cuối cùng là buộc Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải có trách nhiệm thông báo cho các cơ quan báo chí và các trang thông tin điện tử tổng hợp có thỏa thuận trong việc sử dụng tin, bài của báo mình nhằm thực hiện việc đăng lại lời cải chính, xin lỗi (theo điểm c khoản 5 Điều 42 Luật Báo chí).
2.3.2 Nội dung phiên tòa phúc thẩm
2.3.2.1 Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam kháng cáo
Sau khi có phán quyết từ phiên tòa sơ thẩm, ngày 6/10/2020, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam không đồng tình với bản án nên quyết định kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm và đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết nội dung sau Phía tạp chí cho rằng Tòa án đã có phán quyết không khách quan, không có cơ sở khi bản thân Vinamilk đã thừa nhận sản phẩm mà họ cung cấp là thực phẩm chức năng theo Thông tư số 43/2014/TT-BYT, nhưng Tòa án cấp sơ thẩm lại cho rằng tạp chí đăng tin sai sự thật Bên cạnh đó, theo quy định của Luật an toàn thực phẩm và các văn bản hướng dẫn thi hành luật thì không có bất kỳ một điều khoản nào quy định việc
“bổ sung” hay “tăng cường” vi chất dinh dưỡng vào sữa tươi Việc Tòa án sử dụng Thông tư số 31/2019/TT-BYT bắt đầu có hiệu lực từ ngày 20/1/2020, tức là sau 7 tháng khi tòa thụ lý vụ án để đồng tình với nhận định của Vinamilk là không đúng quy định pháp luật Không chỉ thế, trong đơn xin hoãn phiên tòa ngày 7/8/2020, tạp chí đã đề nghị Tòa án cấp sơ thẩm thu thập hồ sơ mời thầu để trực tiếp đối chiếu một cách khách quan nhưng không được chấp nhận Ở cấp sơ thẩm, việc tòa án chỉ căn cứ vào lời khai của Sở Giáo dục đào tạo Hà Nội là thiếu khách quan, có dấu hiệu bỏ qua chứng cứ quan trọng.
Kết quả sau cùng của vụ việc giữa Vinamilk và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
2.4 Kết quả sau cùng của vụ việc giữa Vinamilk và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
2.4.1 Đối với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Sau khi vụ việc diễn ra, phía Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam không chỉ bị thiệt hại ít nhiều về mặt vật chất, mà hơn hết phải gánh chịu rất nhiều tai tiếng về nghiệp vụ báo chí của mình Căn cứ theo quyết định của Tòa án cấp phúc thẩm, ngày 31/01/2021 Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã gỡ bỏ các bài viết được đề cập trong phán quyết phúc thẩm của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội Đến ngày 9/3/2021, phía tạp chí này cũng đã nhận được bản án dân sự phúc thẩm số 54/2021/DS-PT ngày 28/01/2021 của Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội về việc
"tranh chấp liên quan đến hoạt động nghiệp vụ báo chí" Và trong ngày 10/3/2021 thì Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam cũng chính thức đăng tải bài cải chính thông tin và xin lỗi chính thức trên trang website của mình.
Bên cạnh những hậu quả tiêu cực mà tạp chí phải gánh phải, có thể thấy Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam dường như đã tính toán trước được những hậu quả nhưng vẫn chấp nhận những rủi ro để đăng tải những thông tin nêu trên Quyết định mạo hiểm này đã giúp gia tăng lượt truy cập đáng kể cho trang báo Tuy nhiên, hành động đó cũng đặt ra nhiều câu hỏi về sự ưu tiên của báo chí giữa việc thu hút độc giả hay trách nhiệm xã hội.
2.4.2 Đối với Công ty cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk)
Sau khi vụ kiện kết thúc, ngày 12/3/2021 Vinamilk đã ra thông cáo báo chí với mong muốn một lần nữa khẳng định về sự minh bạch, chính trực và tuân thủ trong tất cả các hoạt động kinh doanh của mình đến với công chúng, người tiêu dùng, đối tác và các cơ quan truyền thông.
Mặc dù thắng kiện, nhưng Vinamilk cũng không thể tránh khỏi một số thiệt hại nhất định Các bài viết mang tính chủ quan và không đúng sự thật do Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đăng tải đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh của thương hiệu sữa này, làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với doanh nghiệp Đặc biệt là gây ra tâm lý hoang mang, lo sợ cho các bậc phụ huynh và trẻ em trên cả nước Không chỉ thế, từ khi vụ việc xảy ra, có không ít những bài chia sẻ, những bình luận mang tính chất tiêu cực về Vinamilk được lan tỏa nhanh chóng trên các nền tảng mạng xã hội, từ đó gây ảnh hưởng không ít đến độ uy tín và danh tiếng của doanh nghiệp.
Bài học kinh nghiệm
Theo đánh giá của nền tảng quản trị doanh nghiệp hợp nhất hàng đầu Việt Nam Misa Amis trong bài viết về khủng hoảng truyền thông của Vinamilk, việc phản ứng nhanh trước tình huống là một điểm cộng lớn cho doanh nghiệp này, “Nếu đánh giá tổng quan thì hoạt động xử lý khủng hoảng truyền thông của Vinamilk đã được thực hiện khá tốt, bảo vệ được thương hiệu, ngăn chặn khủng hoảng bùng phát nghiêm trọng Tuy nhiên, theo một số chuyên gia nhận định, đội ngũ của Vinamilk đã có thể làm tốt hơn nữa nếu rút ngắn được thời gian đưa ra phản hồi Doanh nghiệp có động thái xử lý càng sớm thì càng ngăn chặn hiệu quả được việc thông tin tiêu cực lây lan” Cũng ngay trong bài viết, tác giả đã phân tích rõ, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã bắt đầu có những bài viết nhắm vào Vinamilk từ tận tháng 3 năm 2019 Tính từ lúc bài viết mồi lửa cho khủng hoảng là “Để Vinamilk đưa sữa bột pha lại vào Sữa học đường là coi thường phép nước” được đăng tải thì đội ngũ Vinamilk đã mất 9 ngày cho công tác chuẩn bị xử lý khủng hoảng và công bố phản hồi chính thức Trong thời gian này, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã cho đăng tải thêm ít nhất 2 bài viết tiêu cực nữa về Vinamilk, và các thông tin tiêu cực xôn xao từ phía dư luận.
Ngoài ra, bài viết "Xử lý khủng hoảng truyền thông Vinamilk 2019: lối thoát nào để vượt bão tố?" trên Diễn đàn Doanh Chủ Azacan đã chỉ rõ tầm quan trọng của việc đối mặt trực diện với khủng hoảng Tác giả Nguyễn Đình Bình nhấn mạnh rằng, khi đối diện với thông tin tiêu cực, doanh nghiệp cần minh bạch, rõ ràng và chủ động cung cấp thông tin chính xác Đặc biệt, khi đối đầu với báo chí, việc đưa ra bằng chứng thuyết phục là yếu tố quyết định để lấy lại lòng tin của công chúng. Bên cạnh đó, bài viết cũng phân tích vai trò quan trọng của ngân sách truyền thông trong việc xử lý khủng hoảng Vinamilk đã tận dụng hiệu quả nguồn lực này để đưa tin tức chính thống đến công chúng, hạn chế sự lan tỏa của thông tin sai lệch Đồng thời, bài viết cũng nhấn mạnh sự linh hoạt, nhạy bén và tránh máy móc trong việc xử lý khủng hoảng, “Có thể thấy chính nhãn hiệu kể trên cũng có những cách xử lý trình Sữa học đường do Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam Việt Nam khơi mào. Vinamilk chọn làm tới cùng, kiện đơn vị này làm ảnh hưởng đến thương hiệu của họ với các thông tin sai lệch Thế nhưng ở tin đồn trên mạng cho rằng công ty nhập nguyên liệu không chất lượng Nhãn hiệu chỉ khẳng định doanh nghiệp đảm bảo chọn nguyên liệu chuẩn Họ đưa ra hàng loạt các chứng cứ chứng minh điều này.”
Thêm vào đó, theo trang Công ty cổ phần truyền thông Hugs Agency, trong bài viết “Khủng hoảng truyền thông và cách xử lý - Vinamilk”, tác giả đã chỉ ra tầm quan trọng của việc chuẩn bị kịch bản xử lý khủng hoảng, Vinamilk đã thể hiện một hình ảnh chuyên nghiệp trong việc đối phó với khủng hoảng truyền thông Với phản ứng nhanh chóng, thông điệp rõ ràng và sự hiện diện của người đứng đầu, Vinamilk đã nhanh chóng xoa dịu dư luận và khôi phục niềm tin của người tiêu dùng Việc tận dụng đa dạng các kênh truyền thông và chủ động tương tác với khách hàng cũng là một điểm sáng trong cách xử lý khủng hoảng của doanh nghiệp này Tác giả cũng cho rằng phía Vinamilk đã có những chuẩn bị kỹ lưỡng và một đội ngũ truyền thông chuyên nghiệp để đối phó với các tình huống bất ngờ, bà Mai Kiều Liên trực tiếp lên tiếng đã thể hiện sự cam kết của lãnh đạo doanh nghiệp trong việc bảo vệ uy tín của thương hiệu.
Tuy nhiên, nhà báo Hoàng Nguyên Vũ đã có một số chia sẻ về vụ việc giữaVinamilk và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam với tiêu đề “Vinamilk: Tính dùng công quyền bịt miệng công luận khi bị phanh phui?” với nội dung khá gay gắt và gây tranh cãi về việc Vinamilk kiên quyết kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam liệu có phải là đang cố gắng bảo vệ hình ảnh doanh nghiệp hay chỉ “bịt miệng” dư luận Ở góc nhìn ngược lại, Cựu CEO Công ty Truyền thông Tiêu Điểm NguyễnThiện nêu ý kiến “Tôi cho rằng : doanh nghiệp lớn, mạnh thế thì họ chẳng cần ra tòa mà làm như Vinamilk vì ra tòa thì chờ xử cũng đã bao thiệt hại, đó là chưa nói nhân danh Công lý nhưng phán quyết rất kỳ cục! Chỉ có doanh nghiệp vừa và nhỏ,thế yếu không kêu được ai thì mới kêu tòa mà thôi!” đi ngược với những quan điểm phê phán bà Mai Kiều Liên đối với việc bà ấy đề nghị Bộ Công An làm rõ vụ việc với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam Việt Nam.
Vụ kiện giữa FLC và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Bối cảnh sự việc
3.1.1 Vụ việc giữa Tập đoàn FLC và Công ty Hoà Bình
Vào năm 2014, Công ty Hòa Bình và Tập đoàn FLC đã ký kết 2 hợp đồng để thi công xây dựng: Hợp đồng số 57/2014 HĐTC/FLC-HBC ngày 15/10/2014 để thực hiện xây dựng hạng mục: Nhà câu lạc bộ (Club House), Trung tâm hội nghị (nhà đa năng) của dự án; sân golf và Khu nghỉ dưỡng quốc tế FLC Sầm Sơn; và
Hợp đồng số 18/2014 HĐTC/FLC-HBC ngày 01/12/2014 để thực hiện hạng mục xây dựng: Khu fusion và khu Alacarte của dự án; Khu đô thị sinh thái FLC Sầm Sơn do tập đoàn FLC làm chủ đầu tư tại Thị xã Sầm Sơn, tỉnh Thanh Hóa.
Từ phía Công ty Hòa Bình cho rằng họ đã thi công xong, ký Biên bản nghiệm thu và bàn giao công trình cho FLC vào khoảng thời gian từ tháng 05 đến tháng 07/2015 Đến cuối năm 2015, Công ty Hòa Bình đã đệ trình hồ sơ quyết toán cho Tập đoàn FLC Sau đó, trong Báo cáo tài chính của mình năm 2016 và năm
2017, cùng Công văn xác nhận công nợ ngày 08/02/2018 của chính FLC đều ghi nhận khoản nợ 213 tỷ đồng chưa trả cho Hòa Bình Đến tháng 2/2018, Tập đoàn FLC có gửi cho Công ty Hòa Bình thư xác nhận khoản nợ 213 tỷ đồng và cho đến tháng 10/2018, toàn bộ khoản nợ này cũng chưa được Tập đoàn FLC thanh toán cho Hòa Bình Trong khoảng thời gian trên, Công ty Hòa Bình đã gửi đơn kêu cứu gửi đến các cơ quan báo chí về vụ việc tranh chấp trên, trong đó có Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam.
3.1.2 Vụ việc giữa Tập đoàn FLC và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Ngày 01/10/2018, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đăng tải bài viết
“Doanh nghiệp tố FLC chây ì, nợ hàng trăm tỷ đồng” Trong bài viết, Tạp chí phản ánh về việc FLC nợ tiền thi công dự án trên 213 tỷ đồng và tìm nhiều lý do để chậm trễ thanh toán dù Công ty Hoà Bình đã gửi 13 công văn yêu cầu Cho đến thời điểm bài báo được đăng tải, sự việc vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
Cùng ngày 01/10/2018, sau bài viết của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tập đoàn FLC ngay lập tức đăng tải bài viết “Tập đoàn FLC khởi kiện Báo điện tử Giáo dục Việt Nam” trên trang website của doanh nghiệp Tập đoàn FLC đã khởi kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam vì cho rằng thông tin được đăng tải là sai sự thật, xâm phạm uy tín và ảnh hưởng đến hình ảnh của FLC trên thị trường, gây thiệt hại đến hoạt động kinh doanh Theo nội dung đơn kiện được gửi đến Toà án Nhân dân quận Cầu Giấy (Hà Nội), tập đoàn FLC và Công ty Hoà Bình vẫn trong quá trình trao đổi, đàm phán và giải quyết các bất đồng trong thực hiện hợp đồng. Chưa có bất cứ căn cứ gì để khẳng định số nợ của FLC, do hai bên chưa thống nhất được các vấn đề về nghiệm thu, khối lượng, đơn giá, thưởng, phạt tiến độ… đối với các hợp đồng này Tờ báo này cũng đề cập đến “đơn kêu cứu của Công ty cổ phần tập đoàn xây dựng Hòa Bình (Công ty Hòa Bình) phản ánh về việc FLC nợ tiền thi công dự án trên 200 tỷ đồng”, trong khi Công ty Hòa Bình xác nhận chưa từng cung cấp thông tin hay gửi “đơn kêu cứu” như tờ báo đã nêu Vì thế FLC khẳng định Tạp chí Giáo dục đã có hành vi cố ý đưa tin không chính xác, đưa thông tin mang tính chất tiêu cực, gây thiệt hại nặng nề đến uy tín và hoạt động của doanh nghiệp. Đơn kiện được tòa án thụ lý vào ngày 02/11/2018 Theo Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường, việc một tập đoàn tư nhân về bất động sản khởi kiện báo chí là hiếm thấy, đa phần doanh nghiệp lựa chọn im lặng hoặc thỏa thuận ngầm với cơ quan báo chí để ngừng khai thác thông tin, gỡ bài viết vì sợ khủng hoảng truyền thông và thiệt hại khó lường Luật sư Nguyễn Danh Huế, 1 trong 7 đại diện của FLC nhận xét việc Tập đoàn FLC khởi kiện cơ quan báo chí khi bị đăng thông tin không chính xác, tiêu cực và có xảy ra thiệt hại được đánh giá là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình làm lành mạnh hoá các cơ quan báo và loại bỏ những “ung nhọt” ra khỏi môi trường báo chí nước nhà.
3.1.3 Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam bị xử phạt vì đưa tin sai tôn chỉ
Sau thông tin Tập đoàn FLC sẽ khởi kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, phía Tạp chí vẫn tiếp tục đăng tải bài báo liên quan đến tập đoàn FLC:
- Ngày 02/10/2018, bài báo được đăng tải với tiêu đề “Tập đoàn FLC lại thất hứa đền bù hàng trăm hộ dân ở Thanh Hóa”.
- Ngày 09/10/2018: Hàng loạt báo, Tạp chí viết về Tập đoàn FLC
- Ngày 19/10/2018: Tập đoàn FLC đứng đầu các doanh nghiệp nợ thuế ở Bình Định
- Ngày 30/10/2018: Tập đoàn FLC cung cấp thông tin về Dự án Hoàng Long nằm bất động…
Dưới các bài đăng dồn dập của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Ngày02/11/2018, Tập đoàn FLC đăng tải bài viết với tiêu đề “Xử phạt Báo điện tử Giáo dục Việt Nam vì đăng tin sai tôn chỉ, mục đích” Nội dung bài viết nêu rõ thông tin từ văn bản phản ánh của Tập đoàn FLC gửi tới Cục Báo chí – Bộ Thông tin & Truyền thông vào ngày 22/9/2018 Ngày 01/11/2018, Cục chính thức ban hành quyết định về việc xử phạt vi phạm hành chính 30 triệu đồng đối với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam do đơn vị này đã có nhiều hoạt động không tuân thủ đúng tôn chỉ, mục đích ghi trong giấy phép hoạt động báo chí Cục cũng đề cập: “Tính riêng từ cuối năm 2017 đến tháng 9 năm 2018, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã đăng tải 63 bài viết về Tập đoàn FLC với tần suất thường xuyên nhưng không đề cập đến hoạt động giáo dục mà chỉ tập trung vào lĩnh vực xây dựng, bất động sản, chứng khoán” Theo Luật sư Nguyễn Danh Huế cho biết: “Chỉ trong vòng 1 năm, báo Giáo dục đã tung ra 63 bài viết về FLC, hiếm có một toà báo nào lại “nhiệt tình” với doanh nghiệp đến vậy Người ta hoàn toàn có thể đặt ra câu hỏi là đằng sau những loạt bài này là động cơ gì khi Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam với giấy phép hoạt động và tôn chỉ mục đích là đưa đưa tin bài trong lĩnh vực giáo dục nhưng lại “quan tâm” đến một doanh nghiệp đến vậy, cũng chính vì hoạt động sai tôn chỉ mục đích này mà Tạp chí Giáo dục bị Cục báo chí - Bộ TT&TT ra quyết định xử phạt 30 triệu đồng”.
Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã khiếu nại quyết định xử phạt này của Cục vì trong giấy phép của họ có tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực giáo dục và phổ biến giáo dục pháp luật trong các trường đại học, cao đẳng Ông Đào Ngọc Tước - phó tổng biên tập của Tạp chí cho rằng trường hợp giữa tập đoàn FLC và công ty Hoà Bình cần được đưa vào để giáo dục học sinh, sinh viên về thực hiện Pháp luật, rút kinh nghiệm cho bản thân mình và là “một trường hợp điển hình về thực hiện pháp luật và cần phải lấy đó làm bài học để rút kinh nghiệm cho bản thân mình, nếu kinh doanh thì phải kinh doanh cho nghiêm túc".
3.2.1 Phiên xét xử sơ thẩm
Trước khi phiên tòa sơ thẩm diễn ra, ngày 02/04/2019, FLC đăng tải thông bộ hồ sơ vụ kiện với đầy đủ văn bản của FLC gửi đến các cơ quan liên quan Đến ngày 24/9/2019, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã gửi thông cáo báo chí khẳng định việc đăng tải thông tin tại bài báo nói trên là hoàn toàn đúng sự thật dựa trên các tài liệu chính xác Ngày 28/09/2019, Tạp chí đăng bài “Xét xử công khai vụ kiện giữa Tập đoàn FLC và Báo điện tử Giáo dục Việt Nam” để một lần nữa khẳng định việc đăng tải thông tin về vụ việc là hoàn toàn đúng sự thật dựa trên các tài liệu chính xác, đúng Luật Báo chí, Luật Phòng chống tham nhũng và chỉ đạo của Đảng, Nhà nước đối với báo chí trong đấu tranh chống lại tệ tham ô, tham nhũng, các biểu hiện sai trái, tiêu cực
Vào lúc 8h30 sáng ngày 30/9/2019, Tòa án Nhân dân quận Cầu Giấy (Hà Nội) đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm vụ kiện Theo VnExpress đưa tin, tại phiên tòa, Tập đoàn FLC nêu lý do khởi kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đối với bài viết "Doanh nghiệp tố FLC chây ì, nợ hàng trăm tỷ đồng" vì bài viết này khiến đối tác và thị trường đánh giá, nhìn nhận không đúng về FLC, gây thiệt hại không nhỏ Theo đó, tập đoàn này đề nghị hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện và bồi thường thiệt hại Ngược lại, ông Đào Ngọc Tước - Phó tổng biên tập cho rằng nội dung của bài báo là hoàn toàn đúng sự thật và đúng với các quy định của Pháp luật, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước Nhà báo Nguyễn Hoàng - tác giả bài viết đã có liên hệ với Tập đoàn FLC bằng nhiều cách nhưng không nhận được phản hồi và cho biết thêm việc xác minh thông tin với FLC như thế nào là “việc nội bộ, không cung cấp thông tin” Trong trường hợp này, luật sư Nguyễn Danh Huế nhấn mạnh, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam tiếp cận tài liệu một chiều nhưng không xác minh đầy đủ mà cho đăng tải ngay là hành vi vô cảm, trái pháp luật, ảnh hưởng đến một doanh nghiệp với hàng ngàn lao động Mặt khác, Viện Kiểm sát Nhân dân thành phố Hà Nội cho rằng, bài báo của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã gây thiệt hại cho Tập đoàn FLC, đồng thời đã bị cơ quản lý là Bộ Thông tin và Truyền thông xử phạt sau khi đăng Liên quan đến hồ sơ công nợ giữa FLC và HBC, Viện Kiểm sát cho rằng có công nợ giữa hai bên nhưng chưa xác định được số nợ cụ thể Vì thế nội dung bài đăng của Tạp chí là vi phạm Điều 9 Luật Báo chí 2016 bởi nó không có căn cứ, gây mất uy tín hoặc ảnh hưởng đến các tổ chức, cá nhân khi chưa có bản án của Tòa án và không đúng theo giấy phép hoạt động của Tạp chí.
Hội đồng xét xử cũng dựa trên quyết định xử phạt của Cục Báo chí – BộThông tin & Truyền thông trước đó đối với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam và cho rằng Tạp chí này không đưa ra bằng chứng cho thấy đã liên hệ với Tập đoànFLC để xác minh thông tin Sau cùng, Tòa án Nhân dân Quận Cầu Giấy đã tuyên án sơ thẩm chấp nhận đơn khởi kiện của Tập đoàn FLC, buộc Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải bồi thường 14.900.000 đồng; đồng thời gỡ bỏ tất cả các bài viết đưa thông tin không chính xác; công khai xin lỗi FLC trên các phương tiện thông tin đại chúng; đăng tải ít nhất 3 bài báo xin lỗi công khai trên 3 tờ báo trung ương, trong 3 số báo liên tiếp.
Sau phiên toà, FLC Group đăng tải tin tức với tiêu đề “Tập đoàn FLC thắng kiện báo điện tử Giáo dục Việt Nam” khẳng định không có căn cứ việc FLC “chây ì” nợ Công ty Hòa Bình, cho rằng “Đăng tin không xác minh là hành vi vô cảm, trái pháp luật” và yêu cầu Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải xin lỗi vì đưa tin sai sự thật Tuy nhiên, bên phía Tạp chí không đồng tình và cho biết sẽ kháng cáo tất cả các quyết định có liên quan Ông Đào Ngọc Tước – Phó Tổng biên tập Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam cho biết theo quy định, Tạp chí không có thẩm quyền quyết định rút bài Vị này tiếp tục khẳng định lại bài báo đó vẫn là một bài báo hợp pháp, được sản xuất đúng quy trình và Tạp chí đang khiếu nại Cục Báo Chí về quyết định xử phạt Đồng thời, Tạp chí này có động thái liên tiếp đăng tải những bài báo liên quan đến phán quyết của Tòa án quận Cầu Giấy, khẳng định phía FLC có nợ số tiền
213 tỷ đồng đối với Công ty Hòa Bình và cho rằng khi có kháng cáo, phiên tòa phúc thẩm chưa xét xử thì bản án sơ thẩm cũng vẫn chưa có hiệu lực pháp luật Nhà báo Trần Quốc Trần cũng bày tỏ ý kiến không đồng tình với kết quả của phiên tòa và cho rằng Nguyên tắc xét xử là kiện gì xử nấy: “Tại sao lại lấy tôn chỉ mục đích (cái không thuộc vụ kiện, ko thuộc trách nhiệm quản lý, xử lý của Tòa án để quy kết cho cái thuộc về ngoại diện vấn đề (cần làm rõ bản chất là bài báo nêu có đúng không. Điều này rất quan trọng vì nó có thể khiến người ta hiểu lệch bản chất vấn đề).”.
Hàng loạt những bài báo liên tiếp được đăng tải thể hiện quan điểm của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đối với kết quả phiên tòa sơ thẩm:
- 01/10/2019: “Báo Điện tử Giáo dục Việt Nam sẽ kháng cáo bản án của Tòa án Cầu Giấy”
- 02/10/2019: “Thẩm phán Tòa án quận Cầu Giấy đánh giá chứng cứ chưa đầy đủ và thiếu khách quan”
- 03/10/2019: “Nói thẳng với 6 luật sư của FLC, "chây ì nghĩa là nợ mà không chịu trả"
- 04/10/2019: “Tập đoàn FLC tự công bố nợ Tập đoàn Hòa Bình 213 tỷ đồng, đến nay vẫn chưa trả”
- 07/10/2019: “Đến bao giờ Tập đoàn FLC mới chịu trả tiền cho Tập đoàn Hòa Bình?”
- 08/10/2019: “Thưa Tòa Cầu Giấy, tôn chỉ mục đích tối thượng của báo chí phải là sự thật”
- 09/10/2019: “Luật sư Trần Đình Triển: Tòa Cầu Giấy ra phán quyết vô căn cứ”
- 10/10/2019: “Liêm chính tư pháp nhìn từ vụ xét xử của Tòa án Cầu Giấy, Hà Nội (1)”
- 11/10/2019: “Chỉ có một sự thật duy nhất, FLC tự nhận nợ và chưa trả tiền cho Hòa Bình”
- 12/10/2019: “Liêm chính tư pháp nhìn từ vụ xét xử của Tòa án Cầu Giấy, Hà Nội (2)”
- 14/10/2019: “Bằng chứng viết bài FLC nợ Hoà Bình có thật, Tòa dựa vào đâu buộc báo gỡ bài?”
- 15/10/2019: “Nhiều bất thường khi Tòa án quận Cầu Giấy "quên" chứng cứ thể hiện nợ của FLC”
- 18/10/2019: “Tòa án quận Cầu Giấy không làm rõ những chứng cứ quan trọng xác nhận nợ của FLC”
Phía sau vụ kiện
3.3.1 Về phía Công ty Cổ phần Tập đoàn FLC
Vào 14 giờ 30 cùng ngày có kết quả từ hội đồng xét xử, FLC Group đăng tải thông tin “Y án sơ thẩm: Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải bồi thường và xin lỗi Tập đoàn FLC”, một lần nữa khẳng định Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải bồi thường và công khai xin lỗi Tập đoàn FLC trên các phương tiện thông tin đại chúng theo phán quyết phiên phúc thẩm ngày 15/5/2020 của Hội đồng xét xử Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội Mặc dù FLC đã chiến thắng về mặt pháp lý, nhưng bên cạnh đó, vụ lùm xùm cũng gây ảnh hưởng đến uy tín, thương hiệu doanh nghiệp, làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh hợp pháp của Tập đoàn Điều này góp phần mở đường cho nhiều doanh nghiệp khi đối mặt với truyền thông bẩn sẽ có thể đưa ra những lựa chọn phù hợp.
3.3.2 Về phía Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam
Sau những vụ kiện liên quan đến FLC, Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam phải đối mặt với nhiều sự chỉ trích và quay lưng của nhiều đọc giả Bên cạnh đó, dù cho vụ kiện có kết quả ra sao, mối quan hệ giữa doanh nghiệp và cơ quan báo chí sẽ trở nên căng thẳng hơn Đến hiện tại, Tạp chí này vẫn chưa thực hiện việc xin lỗi và cải chính theo như phán quyết Thậm chí, bài viết tố Tập đoàn FLC vẫn còn được duy trì trên trang web của Tạp chí Mặt khác, ngày 18/01/2022, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với ông Trịnh Văn Quyết - Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Tập đoàn FLC bị phạt tiền 1.5 tỷ đồng vì bán 74.8 triệu cổ phiếu FLC mà không báo cáo Ngày 19, 20 và 21/06/2022 Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam liên tục đăng tải các bài viết với tiêu đề “Nửa chặng đường quy hoạch báo chí và vấn đề “Tôn chỉ mục đích” lần nữa nhắc lại phán quyết của tòa án và đặt dấu chấm hỏi cho vụ việc này “Nếu tiếng chuông cảnh báo mà Báo điện tử Giáo dục Việt Nam gióng lên từ năm 2018 về việc làm ăn khuất tất, chụp giật của FLC được các cơ quan chức năng lưu ý, nếu “không đúng tôn chỉ mục đích hoạt động của báo” không được Tòa án Cầu Giấy viện dẫn như một trong các lý do khiến Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam thua kiện thì liệu tình trạng “nhiều người mua đất các dự án của FLC ở Quảng Ngãi kêu cứu” có xảy ra?”.
Kinh tế xanh - cơ quan của Trung ương Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam trong chuyên mục “Góc nhìn xanh”, bài viết “Tập đoàn FLC kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam: Chọn pháp lý rạch ròi hay lệ làng?” đã đưa ra nhiều thông tin và nhận định liên quan đến vụ việc giữa FLC và Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam.
Bài viết cho rằng, báo chí Việt Nam thường xuyên có nhiều bài viết tuyên truyền thông tin về giáo dục pháp luật, các vi phạm, tiêu cực, những vấn đề tranh chấp giữa các doanh nghiệp, tuy nhiên trường hợp cơ quan báo chí bị doanh nghiệp khởi kiện vì đưa tin không chính xác gây thiệt hại như Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam là trường hợp hiếm hoi Từ vụ việc này, trang tin cho biết có nhiều ý kiến đồng tình với việc Tập đoàn FLC khởi kiện cơ quan báo chí vì đưa tin không chính xác dẫn đến thiệt hại cho doanh nghiệp Đây được đánh giá là hành xử văn minh và tạo ra tiền lệ để các doanh nghiệp xem xét, kiến nghị cơ quan chức năng đứng ra phân xử, làm sáng tỏ thông tin và bảo vệ quyền lợi bị xâm phạm.
Luật sư Nguyễn Danh Huế - một trong 7 luật sư tham gia bảo vệ lợi ích của FLC trong vụ kiện cũng đã có quan điểm tương tự Ngày 4/10/2018, ông chia sẻ trên trang cá nhân: “Việc một doanh nghiệp khởi kiện một tờ báo là sự kiện rất hiếm từ trước đến nay nhưng đó thực sự là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình làm lành mạnh hoá các cơ quan báo chí và loại bỏ những ung nhọt ra khỏi môi trường báo chí nước nhà.” Ngay sau khi Tòa án Nhân dân Quận Cầu Giấy (Hà Nội) tuyên án sơ thẩm Tập đoàn FLC thắng kiện Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông nhận định việc doanh nghiệp khởi kiện báo chí có thể xem là một cách hành xử dũng cảm, văn minh và thượng tôn pháp luật Từ đó, ông cho rằng hành động này của FLC mở đường cho doanh nghiệp đối mặt với truyền thông bẩn sẽ có những lựa chọn phù hợp Qua đó, luật sư Nguyễn Danh Huế đúc kết đây là bài học cho cơ quan báo chí cẩn trọng khi tác nghiệp, sản xuất để tránh đối mặt với kiện tụng hay cao hơn là giết chết doanh nghiệp.
Luật sư Trần Thu Nam, một trong các luật sư của phía FLC có đồng nhận định Ông cho rằng chính vụ kiện của doanh nghiệp với báo chí như vụ việc của FLC là tiền lệ trong việc bảo vệ các doanh nghiệp trước truyền thông bẩn. Ở chiều hướng ngược lại, Kinh tế xanh cũng đưa ra nhận định vụ việc đã xảy ra là tiền đề để các cơ quan báo chí thận trọng hơn trong tác nghiệp, thu thập, củng cố chứng lý thông tin xác đáng về những vi phạm, tranh chấp thương mại của doanh nghiệp.
Củng cố cho quan điểm trên, nhà báo Nguyễn Quyết, một nhà báo của Tạp chí điện tử Gia đình mới, cho rằng việc FLC đã giải quyết khủng hoảng truyền thông bằng cách kiện báo chí là cái “cực chẳng đã” của họ vì đã không thể thương lượng với sự kiên định của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam trong việc gỡ đi các bài đăng tiêu cực Nhà báo nhận định các vụ kiện báo chí không đem đến bất kỳ lợi ích nào mà trái lại còn tạo hình ảnh xấu cho doanh nghiệp Qua vụ kiện này, sự cảnh giác của báo chí khi tiếp xúc với doanh nghiệp sẽ tăng lên, từ đó việc hợp tác với doanh nghiệp sẽ ngày càng khó khăn hơn Vì vậy, báo chí sẽ phải thận trọng và chặt chẽ hơn trong việc thu thập dữ liệu và viết bài để tránh việc “thưa nhau lên tòa” như vụ việc của FLC Có thể FLC đã thắng một vụ kiện nhưng họ đã thua trong trận chiến về mặt truyền thông, và việc kiện tụng với báo chí chưa bao giờ đem lại một cái kết có hậu. Điều này cho thấy FLC nói riêng và các doanh nghiệp khi vướng vào tranh cãi truyền thông nói chung nên xây dựng cho mình các kịch bản ứng phó với khủng hoảng nhanh chóng, đúng đắn, hạn chế tối đa thiệt hại có thể xảy ra Thay vì chọn đăng để né tránh khủng hoảng, doanh nghiệp có thể chọn hướng hành xử văn minh,tập trung xem xét và giải quyết vấn đề, kiến nghị cơ quan chức năng khi cần thiết để đứng ra phân xử, làm sáng tỏ thông tin và bảo vệ quyền lợi bị xâm phạm của chính mình Không chỉ làm dịu cơn bão dư luận mà cách xử lý khủng hoảng truyền thông minh bạch còn củng cố niềm tin và uy tín của doanh nghiệp trên thương trường.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bạch Đằng (2019, Tháng 10 Ngày 4) Tập đoàn FLC tự công bố nợ Tập đoàn Hòa
Bình 213 tỷ đồng, đến nay vẫn chưa trả.Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam. https://giaoduc.net.vn/tap-doan-flc-tu-cong-bo-no-tap-doan-hoa-binh-213-ty- dong-den-nay-van-chua-tra-post203048.gd
Ban Biên Tập (2021, Tháng 3 Ngày 10) Thông tin cải chính, xin lỗi.Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam https://giaoduc.net.vn/thong-t in-cai-chinh-xin-loi-post216172.gd
Ban Biên tập (2021, Tháng 5 Ngày 14) Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam 10 năm nhìn lại Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam https://giaoduc.net.vn/tap-chi-dien-tu-giao-duc-viet-nam-10-nam-nhin-lai-po st217764.gd
Bộ Thông tin và Truyền thông (2018, Tháng 11 Ngày 01) Xử phạt 30 triệu đồng đối với Báo điện tử Giáo dục Việt Nam. https://mic.gov.vn/xu-phat-30-trieu-dong-doi-voi-bao-dien-tu-giao-duc-viet- nam-197138086.htm Đỗ Thơm (2019, Tháng 10 Ngày 02).Thẩm phán Tòa án quận Cầu Giấy đánh giá chứng cứ chưa đầy đủ và thiếu khách quan Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam. https://giaoduc.net.vn/tham-phan-toa-an-quan-cau-giay-danh-gia-chung-cu-c hua-day-du-va-thieu-khach-quan-post202999.gd Đỗ Thơm & Tùng Dương (2019, Tháng 10 Ngày 01) Báo Điện tử Giáo dục Việt
Nam sẽ kháng cáo bản án của Tòa án Cầu Giấy Tạp chí điện tử Giáo dục
Việt Nam. https://giaoduc.net.vn/bao-dien-tu-giao-duc-viet-nam-se-khang-cao-ban-an-c ua-toa-an-cau-giay-post202949.gd Đỗ Việt & Mạnh Hùng (2021, Tháng 01 Ngày 28) Y án sơ thẩm vụ Vinamilk kiện
Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam Báo điện tử Công lý. https://congly.vn/y-an-so-tham-vu-vinamilk-kien-tap-chi-dien-tu-giao-duc-vie t-nam-180147.html
FLC Group (2018, Tháng 10 Ngày 01) Tập đoàn FLC khởi kiện Báo điện tử Giáo dục Việt Nam. https://www.flc.vn/bai-viet/tap-doan-flc-khoi-kien-bao-dien-tu-giao-duc-viet- nam/
FLC Group (2018, Tháng 11 Ngày 02) Xử phạt báo điện tử Giáo dục Việt Nam vì đăng tin sai tôn chỉ mục đích. https://www.flc.vn/bai-viet/xu-phat-bao-dien-tu-giao-duc-viet-nam-vi-dang-ti n-sai-ton-chi-muc-dich/