Môn học giáo dục thể chất 3 ( cờ vua) tiểu luận lịch sử hình thành cơ vua

Lý do chọn đề tài Cờ vua là một trò chơi chiến lược trí tuệ đã phát triển qua nhiều thế kỷ và hiệnnay trở thành một trong những môn thể thao trí tuệ phổ biến nhất trên toàn thếgiới, bao

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM

2 Lê Trung Hiếu

3 Nguyễn Trần Quốc Huy

4 Trần Thanh Phát

DANH SÁCH THAM GIA LÀM BÀI TIỂU LUẬN

Lâm Trần Chí Công

Lê Trung Hiếu

Nguyễn Trần Quốc Huy

Trần Thanh Phát

NHẬN XÉT CỦA GIÁO VIÊN

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

Cờ vua là một môn thể thao trí tuệ, ít đòi hỏi về mặt thể lực nhưng lại cần phải

có đôi chút sự bền bỉ và tập trung chuyên sâu, có đôi chút sự thông minh và sángtạo trong lối chơi Cờ vua không yêu cầu sân bãi hay đòi hiểu nhiều về dụng cụchơi, chỉ đơn giản là một bàn cờ và gồm 32 quân cờ và cũng không cần quánhiều người Ngoài ra các hình thức cờ vua cũng khá phong phú và đa dạng , cóthể nghiên cứu sách báo , qua internet ,… Chính vì thế cờ vua được yêu thíchbởi nhiều quốc gia trên thế giới (trong đó có Việt Nam )

Cờ vua mạng lại cho chúng ta khá là nhiều lợi ích: phát triển tư duy logic,luyện trí thông minh, giáo dục những phẩm chất tốt đẹp như tổ chức kỉ luật, kiêncường, bình tĩnh … Nó còn giúp nâng cao đời sống văn hoá tinh thần của nhândân, thực hiện việc trao đổi văn hoá thể thao với các quốc gia trên thế giới Đốivới học tập, rèn luyện cờ vua giúp học sinh và sinh viên tiếp thu các kiến thức

về khoa học tự nhiên và khoa học xã hội tốt hơn

Trong cờ vua không thể thiếu người chơi cờ Còn trong thi đấu người ta gọi làdanh thủ Danh thủ là danh hiệu cao quý nhất của FIDE, dành cho kỳ thủ cờ Vuagiỏi nhất thế giới Cả nam và nữ đều có thể đạt được danh hiệu này nếu như thật

sự kiệt xuất Danh hiệu WCC lần đầu tiên được giới thiệu năm 1886 Đây làdanh hiệu mà bất cứ kỳ thủ cờ Vua nào đều khao khát cháy bỏng để có được nó.Sau đây là lịch sử hình thành và phát triển của cờ Vua

Xin cảm ơn giảng viên bộ môn - Thầy Nguyễn Đức Thành đã giảng dạy tận tình,chi tiết để chúng em có đủ kiến thức và vận dụng chúng vào bài tiểu luận này.

Do chưa có nhiều kinh nghiệm làm đề tài cũng như những hạn chế về kiến thức,trong bài tiểu luận chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Rất mongnhận được sự nhận xét, ý kiến đóng góp, phê bình từ phía Thầy để bài tiểu luậnđược hoàn thiện hơn

Lời cuối cùng, xin kính chúc Thầy nhiều sức khỏe, thành công và hạnh phúc.”

LỜI CAM ĐOAN

Chúng tôi xin cam đoan tiểu luận: “Tìm hiểu các danh thủ cờ vua nam nữ ThếGiới và Việt Nam” là công trình nghiên cứu khoa học của toàn thể nhóm

Các số liệu, thống kê và kết luận nghiên cứu được trình bày trong tiểu luận làtrung thực và có nguồn gốc cụ thể, rõ ràng và chưa từng được công bố trong bất

cứ công trình khoa học nào khác

Chúng em xin chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cờ vua là một trò chơi chiến lược trí tuệ đã phát triển qua nhiều thế kỷ và hiệnnay trở thành một trong những môn thể thao trí tuệ phổ biến nhất trên toàn thếgiới, bao gồm cả Việt Nam Cờ vua được du nhập vào Việt Nam vào thế kỷ 20

và nhanh chóng trở thành một môn thể thao thi đấu chính thức tại nhiều trườnghọc và câu lạc bộ Khám phá lịch sử cờ vua giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quátrình hình thành và phát triển của trí tuệ, đặc biệt qua những biến chuyển trongtừng thời kỳ Dù mới phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam trong những thập kỷ gầnđây, cờ vua đã góp phần quan trọng vào việc phát triển tư duy logic và kỷ luậttrong giáo dục Tìm hiểu về quá trình phát triển của cờ vua ở Việt Nam giúpkhẳng định giá trị của môn thể thao trí tuệ này trong nền giáo dục và đời sống xãhội Cờ vua đã trải qua nhiều biến đổi khi lan rộng từ Đông sang Tây, từ Ấn Độđến châu Âu và các nước khác Mỗi quốc gia tiếp nhận và biến đổi cờ vua theophong cách và giá trị văn hóa riêng của mình Việc tìm hiểu về lịch sử phát triểncủa cờ vua từ nguồn gốc cho đến vị trí của nó trong xã hội hiện đại, cả ở ViệtNam và trên thế giới, mang đến nhiều bài học giá trị về văn hóa, giáo dục và tầmquan trọng của tư duy trong đời sống Vì vậy, nhóm chọn chủ đề: Lịch sử pháttriển cờ vua (ở Việt Nam và trên thế giới), làm chuyên đề cho nhóm

2 Mục tiêu nghiên cứu

Tìm hiểu về lịch sử phát triển của cờ vua từ những ngày đầu tiên ở Ấn Độ cổđại, sau đó lan rộng qua nhiều quốc gia và khu vực khác nhau Đồng thời khámphá sự phát triển của cờ vua tại Việt Nam, từ những năm đầu khi cờ vua du nhậpđến sự phát triển vượt bậc trong vài thập kỷ gần đây, các sự kiện quan trọng về

cờ vua ở Việt Nam

3 Phương pháp nghiên cứu

Tìm hiểu lịch sử cờ vua bằng cách thu thập các tài liệu từ các nguồn chính thống

từ sách, báo, tạp chí khoa học, và các trang web uy tín, hệ thống hóa thông tin vềquá trình ra đời, phát triển, và lan tỏa của cờ vua Sau khi thu thập thông tin từ

nhiều nguồn, phương pháp phân tích và tổng hợp sẽ được áp dụng để phân tíchchi tiết từng giai đoạn phát triển của cờ vua và tổng hợp lại thành một bức tranhtoàn diện về lịch sử môn thể thao này.

PHẦN NỘI DUNG

1 Khái quát về cờ vua

1.1 Nguồn gốc

Cờ vua là một trò chơi trí tuệ có lịch sử lâu đời, xuất phát từ các nền văn hóa

cổ đại và phát triển qua nhiều thời kỳ để trở thành trò chơi hiện đại như ngàynay Nguồn gốc của cờ vua được cho là bắt nguồn từ Ấn Độ vào khoảng thế kỷthứ 6, với trò chơi mang tên chaturanga Chaturanga là một trò chơi trên bàn cờđược chia thành bốn phần, tượng trưng cho bốn đơn vị quân đội thời xưa gồm

bộ binh, kỵ binh, voi chiến, và chiến xa, đại diện cho các quân Tốt, Mã, Tượng

và Xe trong cờ vua hiện đại

Từ Ấn Độ, trò chơi này lan rộng sang Ba Tư và trở thành shatranj Từshatranj, cờ vua tiếp tục phát triển khi truyền sang thế giới Ả Rập và Châu Âu,nơi luật chơi dần dần thay đổi theo thời gian Ở Châu Âu vào khoảng thế kỷ 15,trò chơi này có một bước chuyển lớn khi nữ hoàng (quân hậu) được thay đổi luật

để trở nên mạnh hơn, và từ đó cờ vua hiện đại bắt đầu hình thành

Đến thế kỷ 19, các quy tắc chuẩn của cờ vua hiện đại đã được xác lập vàkhông thay đổi nhiều cho đến ngày nay Ngày nay, cờ vua là một trong nhữngtrò chơi trí tuệ phổ biến nhất trên thế giới, được chơi bởi hàng triệu người và có

hệ thống giải đấu chuyên nghiệp rộng khắp

1.2 Bàn cờ và quân cờ

1.2.1 Bàn Cờ

Bàn cờ vua có hình vuông, gồm 64 ô chia thành 8 hàng (được đánh số từ 1đến 8) và 8 cột (được đánh dấu từ a đến h), tổng cộng 64 ô vuông xen kẽ giữahai màu sáng và tối

Hai người chơi ngồi đối diện nhau và bố trí bàn cờ sao cho ô góc dưới bênphải của mỗi người là màu sáng

Mỗi người chơi được sắp xếp quân của mình trên hai hàng đầu tiên của bênhọ

1.2.2 Các quân cờ

Mỗi người chơi có 16 quân, bao gồm: 1 vua, 1 hậu, 2 xe, 2 mã, 2 tượng, và 8tốt Các quân cờ này có vị trí khởi đầu cố định và di chuyển theo các quy tắcriêng.

Vua (King): Là quân quan trọng nhất, nếu vua bị chiếu bí, trò chơi kết thúc.Vua di chuyển một ô theo mọi hướng

Hậu (Queen): Là quân mạnh nhất, có thể di chuyển bất kỳ số ô nào theo hàng,cột hoặc chéo

Xe (Rook): Di chuyển theo hàng hoặc cột, bất kỳ số ô nào

Tượng (Bishop): Di chuyển theo đường chéo, bất kỳ số ô nào

Mã (Knight): Di chuyển theo hình chữ "L" (hai ô theo một hướng và một ôtheo hướng vuông góc), và là quân duy nhất có thể "nhảy" qua các quân khác.Tốt (Pawn): Di chuyển một ô về phía trước (trừ nước đi đầu tiên có thể đi haiô), chỉ ăn quân theo đường chéo

1.3 Luật chơi cơ bản

1.3.1 Mục tiêu của trò chơi

Mục tiêu của mỗi người chơi là chiếu bí (checkmate) vua của đối phương,nghĩa là đặt vua của đối thủ vào tình huống bị đe dọa trực tiếp mà không có cáchnào thoát

Nếu vua bị chiếu nhưng có thể thoát, đó gọi là "chiếu" (check), và người chơiphải tìm cách di chuyển hoặc bảo vệ vua của mình

1.3.2 Luật di chuyển các quân cờ

Vua (King): Di chuyển một ô theo mọi hướng (ngang, dọc, hoặc chéo) Vuakhông được di chuyển đến ô đang bị đe dọa

Hậu (Queen): Di chuyển theo bất kỳ số ô nào theo hàng, cột hoặc chéo

Xe (Rook): Di chuyển bất kỳ số ô nào theo hàng hoặc cột

Tượng (Bishop): Di chuyển bất kỳ số ô nào theo đường chéo

Mã (Knight): Di chuyển theo hình chữ "L" (hai ô theo một hướng và một ôtheo hướng vuông góc), có thể "nhảy" qua các quân khác

Tốt (Pawn): Di chuyển một ô về phía trước, ngoại trừ lần di chuyển đầu tiên,khi tốt có thể đi hai ô Tốt ăn quân theo đường chéo.

1.3.3 Các luật đặc biệt

Nhập Thành (Castling): Là nước đi đặc biệt giữa vua và một trong hai xe,trong đó cả hai quân đều di chuyển trong cùng một lượt Nhập thành chỉ có thểthực hiện khi:

Vua và xe chưa từng di chuyển

Không có quân nào nằm giữa vua và xe

Vua không ở trong tình trạng bị chiếu và không đi qua ô đang bị đối thủ kiểmsoát

Bắt Tốt Qua Đường (En passant): Khi một tốt di chuyển hai ô từ vị trí banđầu và đặt cạnh một tốt của đối thủ, đối thủ có quyền ăn quân tốt đó như thể nóchỉ di chuyển một ô Phải thực hiện ngay sau lượt đi đó

Phong Cấp (Promotion): Khi một quân tốt di chuyển đến hàng cuối của đốithủ, nó có thể được phong thành hậu, xe, mã hoặc tượng theo lựa chọn củangười chơi, thường là phong thành hậu

1.3.4 Kết thúc ván cờ

Chiếu Bí (Checkmate): Ván cờ kết thúc khi vua bị chiếu bí và không cònnước đi nào để thoát, và người chiếu bí giành chiến thắng

Hòa (Draw): Có nhiều trường hợp hòa trong cờ vua:

Hết Nước Đi (Stalemate): Khi một người chơi không còn nước đi hợp lệnhưng vua không bị chiếu

Thỏa Thuận Hòa: Cả hai người chơi đồng ý hòa

Luật 50 Nước: Không có nước bắt quân hoặc di chuyển tốt nào trong 50nước đi liên tiếp

Lặp Lại Thế Cờ 3 Lần: Khi cùng một thế cờ lặp lại ba lần trong ván đấu.Không Đủ Quân Để Chiếu Bí: Khi cả hai bên không còn quân đủ để tạothành chiếu bí (ví dụ chỉ còn vua)

1.3.5 Thứ tự lượt đi

Trong cờ vua, thứ tự lượt đi được quy định rõ ràng: người chơi cầm quân trắngluôn đi trước, sau đó đến người chơi cầm quân đen Hai bên lần lượt thay phiênnhau, mỗi lượt chỉ được di chuyển một quân cờ theo các quy tắc riêng của từngloại quân Việc trắng đi trước là quy tắc đã được thiết lập từ thời kỳ hiện đại của

cờ vua và không có ngoại lệ trong các giải đấu chính thức

Quy định về việc người chơi cầm quân trắng luôn đi trước giúp tạo ra sự côngbằng và nhất quán trong các trận đấu, đồng thời ảnh hưởng đến chiến thuật khichơi, vì người chơi cầm quân trắng có lợi thế nhỏ nhờ lượt đi trước để triển khaithế cờ của mình

Cờ vua đôi khi được nhìn nhận như là trò chơi chiến tranh trừu tượng, cũng như

là “các cuộc đấu trí tuệ”

Chơi Cờ vua được coi như là cách để rèn luyện tư duy và bản lĩnh

Cờ vua còn mang giá trị nghệ thuật, khoa học và thể thao

Ngoài ra, Cờ vua được chơi để tiêu khiển cũng như để thi đấu trong các câu lạc

bộ Cờ vua, các giải đấu, chơi trực tuyến và chơi theo cách gửi thư

2 Sơ lược lịch sử phát triển cờ vua trên thế giới

2.1 Giai đoạn đầu (6-7 thế kỷ)

Cờ vua có nguồn gốc từ trò chơi cổ Ấn Độ mang tên Chaturanga, xuất hiện vàothế kỷ 6 trong thời kỳ Gupta Trò chơi này mô phỏng chiến thuật quân sự vớibốn quân chủ lực tương ứng với các đơn vị quân trong quân đội thời đó: bộbinh, kỵ binh, chiến xa và voi chiến, về sau tương ứng với các quân tốt, mã, xe

và tượng trong cờ vua hiện đại Trọng tâm của trò chơi là bảo vệ quân "vua" –

yếu tố quyết định thắng bại, tương tự như vai trò của quân vua trong cờ vuangày nay

Từ Ấn Độ, Chaturanga lan truyền đến Ba Tư, nơi nó được gọi là Shatranj Trongngôn ngữ Ba Tư, "shah" (vua) là từ gốc của "check" trong cờ vua, và "shaamat"(vua bị bắt) là nguồn gốc của từ "checkmate" (chiếu hết) Từ Ba Tư, cờ vua tiếptục lan sang thế giới Hồi giáo và châu Âu vào thời kỳ Trung cổ

Nếu bạn muốn tìm hiểu chi tiết hơn về nguồn gốc của cờ vua và các giai đoạnphát triển của nó, bạn có thể xem thêm tại các tài liệu như bài viết trênChess.com và Homegrown India, vốn cung cấp nhiều thông tin chi tiết về lịch sửlâu đời của trò chơi này

2.2 Phát triển ở Ba Tư (7-8 thế kỷ)

Khi cờ vua lan rộng từ Ấn Độ đến Ba Tư vào khoảng thế kỷ thứ 6, nó được biếtđến với tên gọi Chatrang trong tiếng Ba Tư Trò chơi nhanh chóng phát triển vàgắn bó với văn hóa Ba Tư, đặc biệt là trong triều đình, nơi nó được coi là mộtphần quan trọng trong giáo dục của giới quý tộc Qua thời gian, các quy tắc vàtên của các quân cờ được thay đổi để phù hợp với ngôn ngữ và văn hóa địaphương, và từ đó hình thành một phong cách chơi khác gọi là Shatranj khi tròchơi được giới thiệu vào thế giới Hồi giáo và lan rộng đến châu Âu

Các quân cờ của Chatrang đã có những điểm tương đồng với cờ vua hiện đạinhưng vẫn giữ các đặc điểm văn hóa Ba Tư Ví dụ, quân Vizier (cố vấn cho vua)

di chuyển theo đường chéo một ô và quân Fil (voi) di chuyển hai ô chéo, khônggiống với quân Hậu và Tượng trong cờ vua hiện đại Nhờ có Shatranj, cờ vua trởthành trò chơi chiến thuật phổ biến khắp Trung Đông và sau đó lan sang châu

Âu, nơi nó tiếp tục thay đổi theo văn hóa địa phương và cuối cùng hình thànhnên phiên bản hiện đại của cờ vua

2.3 Thời kỳ Hồi giáo (8-10 thế kỷ)

Trong giai đoạn từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 10, cờ vua đã trở nên phổ biến ở cácnước Hồi giáo, đặc biệt sau khi người Ả Rập xâm chiếm Ba Tư Ở vùng đất mới,

trò chơi được biết đến với tên gọi Shatranj Shatranj giữ lại hầu hết các quy tắc

và cấu trúc từ phiên bản Chaturanga của Ấn Độ và Ba Tư, nhưng có vài thay đổiđáng chú ý ở một số quân cờ Ví dụ, quân Alferza (tiền thân của quân hậu hiệnđại) chỉ có thể di chuyển một ô theo đường chéo, còn quân "voi" (sau này thànhquân tượng) di chuyển hai ô theo đường chéo và có thể nhảy qua ô giữa

Người Ả Rập cũng đóng góp từ "shah mat," có nghĩa là "vua bị chiếu hết," từ

đó phát sinh ra từ “checkmate” (chiếu tướng) trong tiếng Anh Shatranj đượcyêu thích và lan truyền qua các quốc gia Hồi giáo, ảnh hưởng lớn đến sự pháttriển của cờ vua về sau khi nó đến châu Âu qua Tây Ban Nha và Bắc Phi

Âu đã được thay đổi để thể hiện quyền lực của nhà cầm quyền, phản ánh sự đềcao vai trò của hoàng gia trong xã hội châu Âu

Trong giai đoạn này, cờ vua trở thành biểu tượng của kiến thức và sự nhạy bén,

và bắt đầu được tầng lớp trí thức và quý tộc ở châu Âu coi là môn thể thao tinhthần giúp rèn luyện trí tuệ Các quy tắc và cách chơi ban đầu được truyền miệng,nhưng theo thời gian, một số cuốn sách và tài liệu viết về cờ vua cũng ra đời,trong đó nổi bật là cuốn "Libro de los Juegos" (Sách Trò Chơi) của Vua Alfonso

X của Tây Ban Nha vào thế kỷ 13 Cuốn sách này không chỉ đề cập đến các quytắc và chiến thuật chơi cờ mà còn bao gồm các trò chơi khác, cung cấp một cáinhìn toàn diện về văn hóa trò chơi của thời kỳ này

Đến thế kỷ 15, châu Âu đã chứng kiến một sự thay đổi quan trọng trong luậtchơi Các quân cờ bắt đầu có khả năng di chuyển nhanh và linh hoạt hơn Đặcbiệt, quân Hậu trở thành quân mạnh nhất trên bàn cờ với khả năng di chuyển tự

do, giúp trò chơi trở nên chiến thuật và kịch tính hơn, góp phần tạo nền tảng cho

sự phát triển của cờ vua hiện đại sau này

2.5 Cờ vua hiện đại (16-19 thế kỷ)

Vào thế kỷ 16, cờ vua tiếp tục phát triển với các quy tắc được cải tiến và thiếtlập một số chuẩn mực nhất định nhằm tăng tính chiến thuật và hấp dẫn của tròchơi Trong giai đoạn này, luật chơi được điều chỉnh, trong đó quân Hậu vàquân Tượng được phép di chuyển không giới hạn trong các hướng nhất định, tạo

ra các ván cờ phức tạp và đòi hỏi sự tinh tế trong chiến lược Đến thế kỷ 17 và

18, cờ vua trở thành môn giải trí phổ biến trong các triều đình và quý tộc châu

Âu, đặc biệt là tại Pháp, Anh và Ý

Vào thế kỷ 19, cờ vua bắt đầu bước vào thời kỳ chuẩn hóa với những sáng kiếnquan trọng trong thiết kế và tổ chức thi đấu Năm 1849, nhà thiết kế NathanielCook đã tạo ra bộ quân cờ Staunton, được đặt theo tên của kỳ thủ người Anh nổitiếng Howard Staunton Bộ cờ Staunton với các quân cờ được thiết kế rõ ràng,đơn giản, dễ nhận diện, đã được Hiệp hội Cờ vua Quốc tế chấp nhận làm tiêuchuẩn chính thức Thiết kế này giúp cờ vua trở nên phổ biến hơn nhờ khả năngnhận diện các quân cờ dễ dàng và tạo nên cảm giác chuyên nghiệp khi thi đấu

Bộ cờ Staunton vẫn là bộ quân cờ được sử dụng chính thức trong các giải đấuquốc tế ngày nay

Ngoài ra, đồng hồ cờ được giới thiệu vào cuối thế kỷ 19 trong các giải đấu quốc

tế, một bước tiến quan trọng nhằm kiểm soát thời gian thi đấu và giúp ngườichơi có kế hoạch chiến thuật hợp lý trong thời gian giới hạn Việc sử dụng đồng

hồ giúp hạn chế việc kéo dài trận đấu, đồng thời tạo ra tính công bằng cho cả haibên, thúc đẩy người chơi sử dụng thời gian một cách khôn ngoan

Các giải đấu quốc tế đầu tiên cũng bắt đầu xuất hiện, với trận đấu nổi tiếng nhấtgiữa kỳ thủ người Pháp Louis-Charles Mahé de La Bourdonnais và kỳ thủ ngườiAnh Alexander McDonnell vào năm 1834, được xem là giải đấu chính thức đầutiên trong lịch sử cờ vua hiện đại

2.6 Thế kỷ 20