Tiểu luận trình bày các quá trình phát triển của quy hoạch Ở liên xô

Giai đoạn hình thành và phát triển ban đầu 1917-1928 Quá trình phát triển quy hoạch đất đai ở Liên Xô trong giai đoạn 1917-1928 là một trong những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng n

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

KHOA ĐỊA LÝ

TIỂU LUẬN TRÌNH BÀY CÁC QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA QUY HOẠCH Ở

LIÊN XÔ

Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Thị Duyên - 23001655 Nguyễn Thị Hương Giang - 23001657 Phạm Thị Hoài - 23001662

Đặng Khánh Huyền - 23001668 Phạm Thị Thúy Kiều - 23001671

Hà Nội, 26 tháng 10 năm 2024

MỤC LỤC

I Giai đoạn hình thành và phát triển ban đầu (1917-1928) 3

1 Đặc trưng quy hoạch (1917-1928) 3

2 Những hạn chế quy hoạch ở Liên Xô ( 1917-1928) 5

3 So sánh quy hoạch Liên Xô và các nước khác (1917-1928) 6

II Giai đoạn công nghiệp lớn(1929-1941) 7

1 Đặc trưng quy hoạch (1929-1941) 7

2 Những hạn chế quy hoạch ở Liên Xô (1928-1941) 9

3 So sánh quy hoạch ở Liên Xô và các nước khác ( 1929-1941) 10

III Giai đoạn chiến tranh và phục hồi ( 1941-1953) 12

1 Đặc trưng quy hoạch ( 1941-1953) 12

2 Những hạn chế quy hoạch ở Liên Xô ( 1945-1953) 15

3 So sánh quy hoạch ở Liên Xô và các nước khác ( 1941-1953) 17

IV Giai đoạn phát triển toàn diện (1953-1991) 18

1 Đặc trưng quy hoạch ( 1953-1991) 18

2 Những hạn chế quy hoạch ở Liên Xô ( 1953-1991) 20

3 So sánh quy hoạch ở Liên Xô và các nước khác ( 1953-1991) 22

V Giai đoạn từ 1991- nay 24

1 Đặc trưng quy hoạch (1991- nay) 24

2 Những hạn chế quy hoạch (1991- nay) 25

3 So sánh quy hoạch ở Liên Xô và các nước khác ( 1991- nay) 26

VI Các yếu tố ảnh hưởng đến quy hoạch đất đai 27

TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

I Giai đoạn hình thành và phát triển ban đầu (1917-1928)

Quá trình phát triển quy hoạch đất đai ở Liên Xô trong giai đoạn 1917-1928 là một trong những yếu tố quan trọng trong việc xây dựng nền tảng kinh tế nông nghiệp và công nghiệp hoá của quốc gia này Cải cách đất đai đóng vai trò then chốt trong chiến lược của chính quyền Bolshevik nhằm kiểm soát nông nghiệp và phân phối tài nguyên, đặc biệt là trong bối cảnh đất nước phải đối mặt với khủng hoảng lương thực và tình trạng kinh tế tàn phá sau chiến tranh

1 Đặc trưng quy hoạch (1917-1928)

• Ngay sau Cách mạng Tháng Mười năm 1917, một trong những biện pháp chính mà chính quyền Bolshevik thực hiện là ban hành Sắc lệnh về đất đai vào tháng 10 năm 1917 Sắc lệnh này đã quốc hữu hóa toàn bộ đất đai tư nhân, bao gồm cả đất của các địa chủ lớn, nhà thờ và tầng lớp quý tộc, trao đất cho các uỷ ban địa phương để phân phối cho nông dân theo nguyên tắc

"công bằng" và "sử dụng chung"

• Chính sách này được ủng hộ mạnh mẽ từ tầng lớp nông dân, những người đã mong muốn sở hữu đất từ lâu, và là một trong những yếu tố quan trọng giúp chính quyền Bolshevik giành được sự ủng hộ tại vùng nông thôn

• Tuy nhiên, việc phân phối đất đai không theo kế hoạch cụ thể và bị chi phối nhiều bởi các yêu cầu cấp bách sau cách mạng và nội chiến, khiến cho quản

lý đất đai trở nên thiếu ổn định

• Chính sách Kinh tế Thời Chiến (War Communism) và kiểm soát nông nghiệp (1918-1921)

• Chính sách Kinh tế Thời Chiến được áp dụng trong giai đoạn Nội chiến Nga (1918-1921) đã tác động sâu rộng đến nông nghiệp Chính quyền Xô Viết sử dụng phương thức trưng thu lương thực từ nông dân để đảm bảo nguồn cung cho quân đội và các thành phố lớn Điều này dẫn đến sự bất mãn lớn từ phía nông dân, vì nhiều sản phẩm của họ bị tịch thu mà không được trả tiền hoặc trao đổi hàng hoá tương xứng

• Trong suốt thời kỳ này, chính quyền cố gắng thiết lập quyền kiểm soát chặt chẽ hơn đối với sản xuất nông nghiệp và phân phối đất đai, nhưng lại không

có quy hoạch đất đai cụ thể Sự phân phối đất đai còn manh mún và tự phát theo yêu cầu của từng khu vực địa phương

Chính sách Kinh tế Mới (NEP) và những thay đổi trong quy hoạch đất đai (1921-1928)

• Năm 1921, sau sự thất bại của Chính sách Kinh tế Thời Chiến và nạn đói năm 1921-1922, Lenin đã khởi xướng Chính sách Kinh tế Mới (NEP), cho phép nông dân bán sản phẩm thặng dư sau khi nộp thuế lương thực bằng hiện vật NEP đại diện cho một sự nhượng bộ với nông dân và khuyến khích sản xuất nông nghiệp tư nhân, điều này giúp thúc đẩy việc sử dụng đất đai một cách hiệu quả hơn trong nông nghiệp

• Trong thời kỳ này, mặc dù chính quyền Xô Viết chưa thực hiện một kế hoạch đất đai dài hạn chính thức, nhưng đã có những biện pháp nhằm khôi phục sản xuất nông nghiệp và tăng cường việc quản lý đất đai thông qua sự giám sát của nhà nước Các hợp tác xã nông nghiệp và các nông trường quốc doanh (sovkhozy) cũng bắt đầu xuất hiện, tuy chưa đóng vai trò chủ đạo

• Vào cuối thập niên 1920, chính quyền Liên Xô bắt đầu hướng tới việc tập thể hóa nông nghiệp với mục tiêu kiểm soát toàn bộ quá trình sản xuất nông nghiệp và quản lý tài nguyên đất đai một cách tập trung Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất được công bố vào năm 1928, đã chính thức khởi động quá trình tập thể hóa trên quy mô lớn, từ đó định hình quy hoạch đất đai tập trung cho toàn

bộ nông nghiệp Liên Xô

• Từ thời điểm này, quá trình tập thể hóa diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh, đặc biệt dưới thời Stalin, khi các hợp tác xã nông nghiệp (kolkhozy) và nông trường quốc doanh (sovkhozy) trở thành mô hình chính trong sản xuất nông nghiệp Đất đai được tổ chức lại theo quy mô lớn và được quản lý tập trung bởi nhà nước

• Những thay đổi trong quản lý và quy hoạch đất đai ở Liên Xô giai đoạn 1917-1928 đã đặt nền móng cho một hệ thống nông nghiệp tập trung và cơ chế kiểm soát nhà nước chặt chẽ Tuy nhiên, quá trình tập thể hóa và việc cưỡng bức nông dân tham gia vào các hợp tác xã cũng dẫn đến nhiều hệ quả tiêu cực, đặc biệt là sự bất mãn của nông dân và tình trạng sản xuất nông nghiệp bị giảm sút trong một thời gian dài

2 Những hạn chế quy hoạch ở Liên Xô ( 1917-1928)

Trong giai đoạn này, đặc biệt sau Cách mạng Tháng Mười, quá trình quy hoạch đất đai ở Liên Xô đối mặt với nhiều thách thức Dưới đây là những vấn đề chính:

• Không có hệ thống pháp lý ổn định: Chính quyền Bolshevik chưa thiết lập một khuôn khổ quản lý đất đai rõ ràng, dẫn đến sự hỗn loạn trong việc phân chia và sử dụng đất

• Sự bất ổn trong các chính sách: Các chính sách về đất thường xuyên được điều chỉnh, khiến nông dân và các nhà quản lý gặp khó khăn trong việc lập

kế hoạch sản xuất

• Quan điểm lý tưởng hóa về tập thể hóa: Chính phủ tin rằng xây dựng nông nghiệp tập thể là hoàn hảo, nhưng thực tế nông dân không muốn từ bỏ đất đai và phương pháp canh tác truyền thống

• Thiếu nghiên cứu thực tiễn: Nhiều quyết định quy hoạch đất căn cứ vào lý thuyết mà không xem xét nhu cầu và điều kiện thực tế của nông dân

• Khủng hoảng sau chiến tranh: Sau Thế chiến I và Nội chiến Nga, nền kinh tế gặp khó khăn nghiêm trọng, làm cho việc quy hoạch đất trở nên phức tạp Các vùng nông thôn bị tàn phá và thiếu nguồn lực để phục hồi

• Khó khăn về lương thực: Tình trạng thiếu thốn lương thực do chiến tranh và quản lý kém đã dẫn đến nạn đói ở nhiều nơi, khiến việc quy hoạch đồng ruộng càng trở nên cấp bách nhưng khó thực hiện

• Thiếu nhân lực và nguồn lực: Chính quyền không đủ khả năng về nhân lực, tài chính để triển khai hiệu quả chính sách quy hoạch

• Thiếu hỗ trợ công nghệ: Các chính sách không được hỗ trợ bởi kỹ thuật nông nghiệp hiện đại, làm nông dân khó áp dụng phương pháp mới

• Phản ứng mạnh mẽ: Nông dân không chấp nhận các chính sách quy hoạch, dẫn đến kháng cự và nổi dậy Họ thường phản đối việc thu hồi đất và tập thể hóa

• Mâu thuẫn xã hội: Sự phân cách giữa nông dân và lãnh đạo Bolshevik gây ra mâu thuẫn sâu sắc, khó khăn trong việc thực thi chính sách

2.6 Quản lý và giám sát kém

• Thiếu hệ thống quản lý hiệu quả: Nhà nước không có hệ thống tốt cho quản

lý đất đai khiến lãng phí và quản lý kém

• Tình trạng tham nhũng: Thiếu minh bạch trong quy hoạch dẫn đến tham nhũng và lạm dụng quyền lực, làm mất lòng tin của nông dân

• Giảm năng suất: Quy hoạch đất không hiệu quả làm giảm năng suất nông nghiệp Nông dân không còn động lực khi mất quyền sở hữu đất

• Khó khăn trong duy trì sản xuất: Sự bất ổn trong việc sử dụng đất khiến nông dân khó khăn trong tái sản xuất và sinh sống

Kết luận

Quy hoạch đất đai ở Liên Xô trong giai đoạn này bị ảnh hưởng bởi nhiều hạn chế nghiêm trọng như thiếu chính sách rõ ràng, khủng hoảng kinh tế, sự phản kháng từ nông dân và quản lý kém, tạo ra các vấn đề sâu sắc trong lĩnh vực nông nghiệp

3 So sánh quy hoạch Liên Xô và các nước khác (1917-1928)

Trong giai đoạn 1917-1928, quy hoạch ở Liên Xô có những đặc điểm riêng biệt so với quy hoạch ở các nước khác Dưới đây là một số điểm so sánh chính:

• Liên Xô: Quy hoạch mang tính tập trung và kế hoạch hóa, với các quyết định chủ yếu được đưa ra từ trung ương Chính phủ thiết lập các mục tiêu phát triển cụ thể và thực hiện chúng một cách cứng nhắc

• Các nước khác: Nhiều quốc gia phương Tây trong giai đoạn này vẫn áp dụng

mô hình thị trường tự do, cho phép các doanh nghiệp và cộng đồng địa

phương có tiếng nói trong quy hoạch và phát triển

• Liên Xô: Tập trung vào phát triển công nghiệp hóa nhanh chóng để xây dựng nền tảng cho xã hội xã hội chủ nghĩa Các mục tiêu chủ yếu là tăng cường sản xuất công nghiệp và quân sự

• Các nước khác: Nhiều quốc gia chú trọng đến phát triển kinh tế tổng thể và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân, với các yếu tố xã hội và môi trường được xem xét

• Liên Xô: Quy trình ra quyết định tập trung và thường thiếu sự tham gia của các bên liên quan Những quyết định này có thể không phản ánh nhu cầu thực tế của người dân

• Các nước khác: Quy trình thường bao gồm sự tham gia của các bên liên quan, như cộng đồng, doanh nghiệp và chính quyền địa phương, cho phép điều chỉnh linh hoạt hơn dựa trên phản hồi và nhu cầu thực tế

• Liên Xô: Những sai lầm trong quy hoạch và thực hiện kế hoạch có thể dẫn đến lãng phí nguồn lực và khủng hoảng kinh tế

• Các nước khác: Các quốc gia thường rút ra bài học từ kinh nghiệm lịch sử, chú trọng đến phát triển bền vững và sự tham gia của cộng đồng

Kết luận

Giai đoạn 1917-1928 ở Liên Xô đặc trưng bởi một mô hình quy hoạch cứng nhắc và tập trung, trong khi nhiều quốc gia khác áp dụng quy hoạch linh hoạt hơn, dựa trên nguyên tắc thị trường và sự tham gia của cộng đồng Những khác biệt này đã ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển kinh tế và xã hội của từng quốc gia

Quá trình quy hoạch đất đai của Liên Xô từ năm 1929 đến 1941 gắn liền với việc tập thể hóa nông nghiệp và chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp cá thể sang nền kinh tế xã hội chủ nghĩa với quy mô lớn Chính sách đất đai trong giai đoạn này là một phần quan trọng trong các kế hoạch 5 năm và liên quan chặt chẽ đến mục tiêu công nghiệp hóa nhanh chóng của Liên Xô dưới thời Joseph Stalin

1 Đặc trưng quy hoạch (1929-1941)

• Bối cảnh: Sau cuộc Cách mạng Tháng Mười năm 1917, chính quyền Xô viết

đã quốc hữu hóa đất đai từ địa chủ và phân phối lại cho nông dân Tuy nhiên,

đến cuối thập niên 1920, chính sách này không còn phù hợp với mục tiêu công nghiệp hóa, và Liên Xô cần một cơ chế kiểm soát nông nghiệp để cung cấp lương thực và nguyên liệu cho quá trình công nghiệp hóa

• Chính sách tập thể hóa (1929): Chính phủ Liên Xô khởi xướng chính sách tập thể hóa nông nghiệp vào năm 1929 Theo đó, các nông dân bị buộc phải

từ bỏ đất đai và gia nhập các trang trại tập thể (kolkhoz) hoặc các trang trại quốc doanh (sovkhoz) Mục tiêu là kiểm soát sản xuất nông nghiệp, tăng năng suất và cung cấp đủ lương thực cho các khu vực công nghiệp mới

• Xóa bỏ kulak (địa chủ giàu có): Một phần quan trọng của chính sách tập thể hóa là loại bỏ tầng lớp kulak, những nông dân giàu có, mà Stalin coi là kẻ thù của xã hội chủ nghĩa Điều này dẫn đến việc bắt giữ, trục xuất hoặc hành quyết hàng triệu người kulak và gia đình họ

• Kolkhoz (Hợp tác xã nông nghiệp): Trong hệ thống kolkhoz, nông dân

không sở hữu đất riêng mà làm việc trên đất thuộc sở hữu của nhà nước Họ nhận được phần thưởng nhỏ từ thu nhập chung sau khi nộp một phần lớn sản lượng cho nhà nước Kolkhoz là mô hình phổ biến hơn so với sovkhoz

• Sovkhoz (Trang trại quốc doanh): Trong mô hình sovkhoz, nông dân trở thành công nhân của nhà nước và làm việc trên đất nhà nước Khác với kolkhoz, nông dân trong sovkhoz được trả lương cố định và nhà nước quản

lý hoàn toàn hoạt động sản xuất

• Mục tiêu: Chính phủ Liên Xô đặt mục tiêu quản lý hiệu quả sản xuất nông nghiệp, tận dụng quy mô lớn và cơ giới hóa để tăng năng suất, đồng thời đảm bảo nguồn cung lương thực ổn định cho quá trình công nghiệp hóa

• Sự kháng cự và cưỡng bức: Chính sách tập thể hóa vấp phải sự kháng cự mạnh mẽ từ các nông dân, đặc biệt là tầng lớp kulak Họ phản đối việc từ bỏ đất đai, phá hoại sản xuất và thậm chí giết chết gia súc để tránh bị tịch thu Nhà nước đáp trả bằng cách trục xuất, đàn áp và cưỡng bức lao động, gây ra

sự bất mãn sâu sắc

• Nạn đói (Holodomor 1932-1933): Hậu quả của chính sách tập thể hóa và quản lý kém dẫn đến một cuộc khủng hoảng lương thực nghiêm trọng vào đầu những năm 1930 Nhiều khu vực, đặc biệt là Ukraine, Kazakhstan và miền Nam nước Nga, chịu ảnh hưởng nặng nề bởi nạn đói lớn, làm hàng triệu người chết Nạn đói này thường được biết đến dưới tên Holodomor ở Ukraine, và được coi là một trong những thảm họa nhân đạo lớn nhất của thế

kỷ 20

1.4 Quy hoạch và cơ giới hóa nông nghiệp

• Cơ giới hóa: Một trong những mục tiêu chính của quy hoạch đất đai trong quá trình tập thể hóa là thúc đẩy cơ giới hóa nông nghiệp, nhằm tăng năng suất và giảm lao động thủ công Các nông trại được trang bị máy kéo và các thiết bị nông nghiệp khác, thường được cung cấp bởi các trạm máy kéo (MTS - Machine and Tractor Stations), cơ sở do nhà nước quản lý để cung cấp máy móc cho các kolkhoz và sovkhoz

• Quản lý chặt chẽ: Nhà nước Xô viết sử dụng hệ thống kiểm soát chặt chẽ sản lượng nông nghiệp và lương thực, với các chỉ tiêu sản xuất cụ thể cho mỗi trang trại tập thể và quốc doanh Điều này nhằm đảm bảo nhà nước có thể thu thập được lương thực đủ để cung cấp cho các thành phố công nghiệp hóa

và xuất khẩu để thu ngoại tệ

• Thành tựu hạn chế: Mặc dù có một số thành tựu trong việc tăng cường cơ giới hóa và mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp, quá trình tập thể hóa không mang lại kết quả như mong đợi Sản lượng nông nghiệp không tăng trưởng đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu, và nạn đói kéo dài, tình trạng thiếu lương thực và bất mãn xã hội trở nên trầm trọng

• Tác động xã hội: Hàng triệu người bị trục xuất hoặc giết chết trong quá trình cưỡng chế tập thể hóa Xã hội nông thôn của Liên Xô bị phá hủy, và quan hệ giữa nông dân và nhà nước trở nên căng thẳng kéo dài

• Ảnh hưởng đến cuộc chiến tranh: Những năm cuối của thập niên 1930 và đầu thập niên 1940 chứng kiến Liên Xô dần chuyển trọng tâm từ phát triển nông nghiệp sang tăng cường công nghiệp quốc phòng để chuẩn bị cho cuộc chiến tranh với Đức Quốc xã, đỉnh điểm là cuộc xâm lược của Đức vào năm

1941

=) Quá trình quy hoạch đất đai ở Liên Xô từ 1929 đến 1941 là một trong những giai đoạn quan trọng nhưng đầy tranh cãi trong lịch sử đất nước này Chính sách tập thể hóa nông nghiệp, mặc dù có mục tiêu thúc đẩy công nghiệp hóa và quản lý sản xuất hiệu quả hơn, đã gây ra sự tàn phá lớn cho nền kinh tế nông thôn và dân số nông dân Đây là một phần không thể tách rời trong quá trình hiện đại hóa đất nước nhưng cũng để lại những di sản đau thương và xung đột xã hội lâu dài

2 Những hạn chế quy hoạch ở Liên Xô (1928-1941)

Trong giai đoạn này, quy hoạch đất đai cũng gặp phải nhiều vấn đề nghiêm trọng Dưới đây là những điểm chính:

2.1 Cưỡng chế và thiếu tự nguyện:

• Cưỡng chế tập thể hóa: Nông dân bị buộc phải tham gia vào các trang trại tập thể mà không có sự đồng ý, dẫn đến phản kháng mạnh mẽ và xung đột với nhà nước

• Đàn áp: Chính quyền sử dụng biện pháp bạo lực để áp đặt, bao gồm tịch thu tài sản và đàn áp các cuộc khởi nghĩa

• Thiếu động lực: Nông dân không có quyền sở hữu đất, làm giảm ý thức trách nhiệm trong sản xuất Việc sản xuất không còn mang tính cá nhân, mà chỉ là nghĩa vụ, ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng sản phẩm

• Quản lý yếu kém: Các trang trại tập thể thiếu sự tổ chức tốt, dẫn đến sản xuất không hiệu quả

2.3 Khủng hoảng lương thực: Nạn đói Holodomo - Harmful content

2.4 Không đồng bộ: Quá trình cơ giới hóa diễn ra không đều giữa các khu

vực, gây lãng phí tài nguyên và thời gian

• Di dân: Nhiều nông dân rời bỏ vùng nông thôn để đến thành phố tìm kiếm cơ hội, làm giảm số lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp

Kết luận: Quá trình quy hoạch đất đai ở Liên Xô trong giai đoạn này gặp nhiều vấn

đề nghiêm trọng như cưỡng chế, giảm năng suất, khủng hoảng lương thực và ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội Những vấn đề này đã không chỉ gây ra khủng hoảng kinh tế mà còn để lại hậu quả nghiêm trọng về nhân đạo và xã hội cho đất nước

3 So sánh quy hoạch ở Liên Xô và các nước khác ( 1929-1941)

Giai đoạn 1929-1941 ở Liên Xô là thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ với nhiều thay đổi trong quy hoạch và phát triển, đặc biệt dưới sự lãnh đạo của Joseph Stalin Dưới đây là sự so sánh giữa quy hoạch ở Liên Xô và các nước khác trong giai đoạn này:

• Liên Xô:

o Quy hoạch tập trung: Quy hoạch được thực hiện qua các kế hoạch 5 năm, với mục tiêu rõ ràng về công nghiệp hóa và tập thể hóa nông nghiệp Quyết định chủ yếu đến từ trung ương, nhấn mạnh sự kiểm soát của nhà nước

• Các nước khác:

o Mô hình đa dạng: Nhiều nước phương Tây áp dụng quy hoạch dựa trên kinh tế thị trường, nơi mà các chính sách phát triển được xây dựng dựa trên nhu cầu thị trường và sự tham gia của khu vực tư nhân Quy hoạch thường linh hoạt và có sự điều chỉnh theo tình hình thực

• Các nước khác:

o Phát triển toàn diện: Nhiều nước tập trung vào phát triển kinh tế bền vững, cải thiện phúc lợi xã hội, và tạo ra một nền tảng ổn định cho phát triển lâu dài

• Liên Xô:

o Tập trung và cứng nhắc: Quy trình ra quyết định thường thiếu sự tham gia từ phía cộng đồng và các tổ chức xã hội Những quyết định này có thể không phản ánh nhu cầu của người dân

• Các nước khác:

o Tham gia và điều chỉnh: Quy trình quy hoạch thường bao gồm sự tham gia của nhiều bên liên quan, từ chính quyền địa phương đến cộng đồng, cho phép điều chỉnh linh hoạt hơn

• Liên Xô:

o Sai lầm trong quy hoạch: Nhiều bài học được rút ra từ những sai lầm trong việc thực hiện kế hoạch, dẫn đến lãng phí và khủng hoảng Tuy nhiên, Liên Xô vẫn duy trì tốc độ phát triển công nghiệp

III Giai đoạn chiến tranh và phục hồi ( 1941-1953)

1 Đặc trưng quy hoạch ( 1941-1953)

1.1 Giai đoạn Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại (1941-1945)

1.1.1 Tác động của chiến tranh đối với đất đai và nông nghiệp

Thiệt hại nghiêm trọng: Cuộc tấn công của Đức vào Liên Xô đã gây ra thiệt hại lớn cho đất đai, tài sản nông nghiệp và cơ sở hạ tầng Những khu vực quan trọng như Ukraine, phía Tây Nga và Belarus đã bị quân Đức chiếm đóng và tàn phá hết sức nghiêm trọng Hàng triệu nông dân buộc phải rời bỏ quê hương hoặc đã mất mạng trong các cuộc xung đột

• Khó khăn về nhân lực và trang thiết bị: Nhiều công nhân nông nghiệp đã gia nhập quân đội hoặc chuyển sang các ngành nghề khác, dẫn đến sự thiếu hụt

lao động trầm trọng ở nông thôn Ngoài ra, nhiều máy móc nông nghiệp đã

bị phá hủy hoặc không còn hoạt động do không được bảo trì định kỳ

• Di chuyển sản xuất và di tản: Chính phủ Stalin thực hiện các chiến dịch di cư

để chuyển nhà máy và một phần lực lượng sản xuất nông nghiệp từ phía Tây sang phía Đông, chủ yếu là Ural và Siberia, nhằm tránh tác động của các cuộc tấn công Đức Tuy nhiên, điều này không thể bù đắp cho những tổn thất

về nguồn lực và nhân lực tại các khu vực nông nghiệp truyền thống

1.1.2 Chính sách nhà nước trong thời kỳ chiến tranh

• Ưu tiên cho chiến tranh: Suốt cuộc chiến, chính quyền kiểm soát chặt chẽ lĩnh vực nông nghiệp và quy hoạch đất đai để đảm bảo cung cấp lương thực cho quân đội và công nhân sản xuất quốc phòng Các nông trang tập thể (kolkhoz) và quốc doanh (sovkhoz) buộc phải tăng cường sản lượng mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn, dẫn đến biện pháp quản lý nghiêm nhặt

• Huy động lao động nữ và thanh niên: Để giảm tình trạng thiếu hụt lao động nam giới, chính phủ Liên Xô đã kêu gọi phụ nữ, trẻ em và thanh niên tham gia vào lĩnh vực nông nghiệp Sự đóng góp của họ rất thiết yếu, nhưng năng suất vẫn giảm mạnh trong suốt thời gian chiến tranh

1.2 Giai đoạn phục hồi hậu chiến (1945-1953)

Sau khi chiến tranh kết thúc vào năm 1945, Liên Xô cần tái thiết và củng cố nền kinh tế, trong đó nông nghiệp và quy hoạch đất đai giữ vai trò quan trọng Chế độ Stalin tiếp tục áp dụng các biện pháp tập trung hóa để phục hồi

và phát triển sản xuất nông nghiệp, dù giai đoạn này cũng gặp nhiều thử thách

1.2.1 Kế hoạch phục hồi và phát triển đất nước (Kế hoạch 5 năm thứ tư,

1946-1950)

• Ưu tiên tái xây dựng: Kế hoạch 5 năm thứ tư (1946-1950) hướng tới việc phục hồi nhanh chóng nền kinh tế sau chiến tranh Trong lĩnh vực nông nghiệp, kế hoạch này tập trung vào việc tái thiết các nông trang

bị hư hại, khôi phục sản xuất và cải thiện công cụ sản xuất

• Khôi phục nông thôn: Chính phủ đã đầu tư mạnh mẽ vào việc xây dựng lại những khu vực bị ảnh hưởng bởi chiến tranh, tái tạo hạ tầng nông nghiệp như hệ thống thủy lợi, kho bãi và các nông trang tập thể Tuy nhiên, do hạn chế về tài chính và lao động, quá trình này diễn ra tương đối chậm

• Vấn đề an ninh lương thực và hạn hán: Mặc dù có nỗ lực hồi phục, nông nghiệp Liên Xô vẫn phải đối mặt nhiều thách thức Năm 1946, một trận đói lớn diễn ra chủ yếu do hạn hán nghiêm trọng và hệ thống phân phối kém Điều này khiến tình hình thiếu lương thực trở nên trầm trọng hơn, tạo áp lực lớn lên nông dân

1.2.2 Chính sách đối với nông trang tập thể (kolkhoz) và quốc doanh (sovkhoz)

• Khôi phục và hiện đại hóa: Trong giai đoạn hậu chiến, chính phủ tiếp tục củng cố mô hình nông trang tập thể và quốc doanh Nhà nước yêu cầu các nông trang đạt tiêu chuẩn sản lượng cao, đồng thời đầu tư vào hiện đại hóa và cơ giới hóa để nâng cao năng suất Tuy đã có sự tăng cường trong việc sử dụng máy móc, song năng suất thực tế vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng

• Thắt chặt kiểm soát: Các biện pháp quản lý ngày càng trở nên nghiêm ngặt hơn, bao gồm việc thu thuế bằng sản phẩm nông nghiệp và yêu cầu nông dân giao nộp một phần lớn sản lượng cho nhà nước Hạn chế việc sử dụng sản phẩm tự sản xuất cũng khiến việc tăng năng suất không được khuyến khích do thiếu động lực kinh tế

• Đàn áp và di cư: Thời kỳ này chứng kiến những chính sách đàn áp mạnh mẽ đối với những người bị coi là "phản bội" hoặc không thực hiện theo chỉ tiêu sản xuất của nhà nước Hàng triệu người, bao gồm

cả các dân tộc thiểu số, bị cưỡng chế di cư, làm tăng thêm áp lực lên nguồn nhân lực trong nông nghiệp

1.2.3 Hậu quả kinh tế và xã hội

• Sản xuất nông nghiệp kém hiệu quả: Dù có những nỗ lực đáng kể trong công tác tái thiết và phát triển, nông nghiệp Liên Xô trong giai đoạn này vẫn không đạt được kết quả như mong muốn Sự thiếu động lực kinh tế từ mô hình tập thể hóa cứng nhắc cùng với quản lý yếu kém đã gây khó khăn cho năng suất

• Tình hình căng thẳng tại khu vực nông thôn hiện nay: Người dân làm nông đang phải chịu đựng tình trạng thiếu hụt lương thực, điều kiện sống không đảm bảo và gánh nặng từ các chính sách thuế nghiêm ngặt Điều này đã dẫn đến sự gia tăng bất mãn và lòng tin vào chính phủ giảm sút, mặc dù chính quyền đã áp dụng biện pháp đàn áp mạnh tay đối với mọi hình thức phản kháng công khai

1.2.4 Các chính sách đặc thù trong giai đoạn 1946-1953:

• Thực hiện thuế nông nghiệp: Sau chiến tranh, nhà nước đã nâng cao mức thuế đánh vào nông sản và yêu cầu nông dân giao nộp một phần đáng kể sản lượng của họ Hệ quả là xảy ra tình trạng thiếu lương thực trên thị trường nội địa, ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế nông nghiệp

• Tăng cường quy hoạch đất đai: Chính phủ tiếp tục thúc đẩy việc tập thể hóa mà không điều chỉnh cách thức quản lý đất đai cũng như sản xuất nông nghiệp Sự kiểm soát của nhà nước đối với hoạt động nông nghiệp càng lúc càng chặt chẽ hơn

• Chính sách chống kulak: Nhà nước vẫn kiên quyết đàn áp tầng lớp nông dân khá giả (kulak) mặc dù nhóm này đã gần như bị tiêu diệt sau các cuộc thanh trừng trước đó Những biện pháp đàn áp chính trị vẫn