Xem “Trắng-Đen” của Dương Thanh Ngọc Nguyên Hưng Nhìn thấy vài tấm ảnh tranh in trên thiệp mời đến dự lễ khai mạc triển lãm tranh của họa sĩ Dương Thanh Ngọc*, nhiều người trong làn
Trang 1Xem “Trắng-Đen” của Dương
Thanh Ngọc
Nguyên Hưng
Nhìn thấy vài tấm ảnh tranh in trên thiệp mời đến dự lễ khai mạc triển lãm tranh của họa sĩ Dương Thanh Ngọc(*), nhiều người trong làng mỹ thuật, đã tỏ ra không mấy hứng thú Có vẻ như, không có gì mới mẻ Thậm chí, còn có vẻ như, hơi dễ dãi, hời hợt Hơn nữa, Dương Thanh Ngọc cũng không phải là một cái tên xa lạ Nhớ lại những bức tranh anh đã từng tham gia ở một số triển lãm mỹ thuật tại TP Hồ Chí Minh trước đây, ít ai nghĩ, anh có thể làm một điều gì thực sự bất ngờ…
Tuy nhiên, Trắng-Đen là một triển lãm gây bất ngờ Bước vào phòng
tranh, nhìn thấy hàng trăm “mảnh-vuông-tranh” nhỏ nhắn, kiệm
màu-phần lớn chỉ có hai màu đen trắng-bày theo mảng, theo cụm và sắp xếp
liên tục tạo một nhịp điệu tương liên, người xem, hầu hết, đều có thể
cảm nhận, dường như, có điều gì không bình thường Trọng tâm của cuộc triển lãm, dường như, không phải là tranh Nó là cái gì bao gồm
cả phòng tranh Kể cả các khoảng cách giữa các tấm tranh, các mảng
Trang 2tranh Cái cảm nghĩ “dường như” bật ra tự nhiên này, có lẽ, có một ý nghĩa hết sức quyết định Nó kích hoạt một cách nhìn khác, một cách
tiếp cận khác nơi người xem
Quả thực, nói là triển lãm tranh, nhưng Trắng-Đen, là cuộc trình hiện
thuộc phạm vi Nghệ thuật Ý niệm (Conceptual Art)-một hình thức nghệ
thuật còn khá mới mẻ đối với số đông người Việt Nam Chẳng phải
ngẫu nhiên mà, ở gian bên này (triễn lãm), Dương Thanh Ngọc chỉ
chọn bày những bức tranh vuông nhỏ cùng cỡ và chỉ thể hiện chủ yếu bằng một bảng màu đen-trắng Và, cũng chẳng phải ngẫu nhiên mà ở
gian bên kia (triển lãm), Dương Thanh Ngọc lại chỉ bày những bức
tranh thể hiện hình ảnh những vật liệu trong lãnh vực xây dựng Sự lựa chọn cách bày này có chủ ý: hai gian triển lãm tạo thành một thế tương
tác làm “sáng” cho nhau Những viên gạch ống, những khối bê tông trơ
cốt thép thể hiện trong tranh không phải là những đối tượng thẩm mỹ
được tái tạo (không phải vì chúng “đẹp”), mà, chủ yếu, được “khái
niệm hóa” như là những thành tố cơ bản cho mọi công cuộc xây dựng-hết sức bình thường, nhưng cũng hết sức quan trọng… Những
“mảnh-vuông-tranh” (ở gian bên này) của Dương Thanh Ngọc là
những viên gạch ống, những khối bê tông như thế Đó những thành tố làm nên thế giới tinh thần của anh Mỗi bức tranh ở đây, không được
Trang 3xây dựng theo các nguyên tắc, các tiêu chuẩn thẩm mỹ của hội họa
“truyền thống” (bao gồm cả Cổ điển lẫn Hiện đại) Cho dù có đối
tượng xác định (một hình bóng, một khoảng không gian, một ký hiệu
trừu tượng…) và bố cục tương đối chặt chẽ, với những giá trị biểu xúc
nhất định-đủ để xem như một chỉnh thể độc lập, tự tại- nó vẫn chỉ có
thể được cảm nhận như một dấu vết của hiện thực, một mảnh vụn của nhận thức… Tất cả-đan xen, hòa trộn-biến cả phòng tranh trở thành
một không gian ý niệm-không gian của một hiện thực phì đại trong tư
duy người họa sĩ Đó là thế giới bề bộn sự kiện, bề bộn những mối bận
tâm, những ám ảnh, bề bộn những suy tưởng và cảm nhận, bề bộn
những ấn tượng hay biểu tượng v.v… và v.v… Triển lãm thành công ở
sự dung dị nhưng sáng tỏ của thông điệp nghệ thuật: bên trong, làm nên cái thế giới tinh thần người nghệ sĩ, cũng như ở mọi người,
không phải là những gì to tát, cao cả, mênh mông…, mà chỉ là
những gì hết sức bình thường, gần gũi, thậm chí là vụn vặt, vu vơ
Nó có ý nghĩa của một sự thức tỉnh, kéo người xem trở về với trạng thái hồn nhiên bình an nơi tâm hồn mình, khi mà, đời sống mỗi con người trong xã hội, càng ngày như càng bị cuốn trôi, nuốt chửng bởi những cơn bão lũ thông tin đủ loại với đủ những biểu tượng, ngẫu tượng hấp
dẫn, huyễn hoặc…-những thứ, làm cho mỗi người, không còn thực sự
biết mình là ai nữa…
Triển lãm có tên Trắng-Đen Trắng-Đen, không đơn giản là màu trắng
và màu đen Đó là ánh sáng và bóng tối Là khoảng không gian sự vật được nhìn thấy, hay tan biến Đó cũng là nội giới hiện tồn khép kín hay
Trang 4vén mở… Trắng-Đen trong ý nghĩa đó, là một hành trình đi qua ánh sáng và bóng tối chân nhận cái thực hữu nơi tâm tư người họa sĩ
Hành trình này, có lẽ, cũng nằm trong kinh nghiệm của mỗi người…