tiểu luận công nghệ sản xuất các sản phẩm lên men từ thịt – công nghệ sản xuất nem chua

Hàm lượng chất đạm trong các loại thịt như thịt lợn, gà, vịt, bò, chim...đều xấp xỉ như nhau nhưng còn tuỳ theo thịt nạc hay mỡ mà hàm lượng chất đạm cao haythấp..  Sự phát sáng: xuất h

MỤC LỤC

Mục lục……… 1

1 Tổng quan về thịt……… 3

1.1 Giá trị dinh dưỡng của thịt……… 3

1.2 Đặc điểm vệ sinh của thịt……… 7

1.3 Tiêu chuẩn Việt Nam (7046: 2002) về thịt tươi……… 13

a Phạm vi ứng dụng ……… 13

b Tiêu chuẩn viện dẫn ……… 14

c Định nghĩa ……… 15

d Yêu cầu kỹ thuật ……… 15

2 Công nghệ sản xuất các sản phẩm lên men từ thịt – Công nghệ sản xuất nem chua ……… 22

2.1 Khái quát về nem chua ……… 22

2.2 Các vùng nem ngon nổi tiếng ……… 22

2.3 Nguyên liệu sản xuất nem chua ……… 23

2.3.1 Thịt nạc ……… 23

a Thành phần hóa học của thịt ……… 23

b Các yêu cầu của thịt……… 23

2.3.2 Da heo ……….23

a Cấu tạo của da heo……… 23

b Vai trò của da heo……… 23

2.3.3 Các loại gia vị……… 24

a Đường ……… 24

b Muối………24

c Bột ngọt……….24

d Tỏi……… 24

e Tiêu ………25

f Ớt………26

g Chất màu đỏ……… 26

2.3.4 Bao bì……… 26

a Lá vông……… 26

b Bao nylon……… 26

c Lá chuối……… 26

2.4 Tác nhân vi sinh vật……… 26

2.5 Quy trình sản xuất………27

a Sơ đồ công nghệ………

27 b Thuyết minh một số điểm cơ bản trong quy trình………28

2.6 Một số công nghệ sản xuất sản phẩm thịt lên men ở các nước Châu Á……… 28

3 Dinh dưỡng và vệ sinh an toàn thực phẩm nem chua………32

3.1 Thành phần dinh dưỡng của nem chua……… 32

3.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nem chua……… 32

3.3 Chất lượng nem chua……… 33

a Yêu cầu đối với nem……….33

b Chỉ tiêu vi sinh vật cho phép………

33 c Một số hư hỏng thường gặp………

33 3.4 Một số bệnh thường gặp khi ăn nem chua……… 34

Tài liệu tham khảo……… ……… 36

1 Tổng quan về thịt

Thịt là một trong những thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao Thịt các động vậtmáu nóng như thịt lợn, thịt bò, thịt gia cầm có chứa nhiều axit amin cần thiết, cácchất béo, chất khoáng, vitamin và một số các chất thơm hay còn gọị là chất chiếtxuất

Hàm lượng chất đạm trong các loại thịt như thịt lợn, gà, vịt, bò, chim đều xấp

xỉ như nhau nhưng còn tuỳ theo thịt nạc hay mỡ mà hàm lượng chất đạm cao haythấp Về chất lượng chất đạm của thịt đều có đầy đủ các acid amin cần thiết và ở tỷ

lệ cân đối, có tác dụng hỗ trợ tốt cho ngũ cốc Thịt các loại nói chung nghèo canxi,giàu photpho Tỉ lện Ca/P thấp Thịt là thức ăn gây toan

I.1 Giá trị dinh dưỡng của thịt

- Thịt tất cả các loài nói chung chứa nhiều nước, lượng nước lên tới 70– 75%

- Protit chiếm 15 – 20%

- Lượng lipit dao động nhiều (1 – 30%) tùy thuộc vào loại súc vật và

độ béo của nó

- Gluxit trong thịt chỉ có rất ít, khoảng % dưới dạng glucoza và

glycogen dữ trữ ở gan và cơ

- Lượng tro khoảng 1%

- Giá trị sinh học protein thịt 74%, độ đồng hóa protein thịt 96 – 97%.Trong thịt ngoài các protein có giá trị sinh học cao, còn có collagen vàelastin là loại protein khó hấp thu, giá tri dinh dưỡng thấp vì thành phần

nó hầu như không có tryptophan và xystin là hai axit amin có giá trị cao.Loại này tập trung nhiều ở phần thịt bụng, thủ, chân giò Colagen khi đunnóng chuyển thành gelatin là chất đông keo Còn elastin gần như không bịtác dụng của men phân giải protein Vì vậy ăn vào và thải ra nguyên dạng

- Trong thịt còn chứa một lượng chất chiết xuất tan trong nước, dễ bayhơi, có mùi vị thơm đặc biệt, số lượng khoảng 1,5-2% trong thịt Nó có tácdụng kích thích tiết dịch vị rất mạnh Các chất chiết xuất gồm có creatin,creatinin, carnosin (có nitơ) và glycogen, glucoza, axit lactic (không có nitơ) Khi luộc thịt phần lớn các chất chiết xuất hòa tan vào nước làm chonước thịt có mùi vị thơm ngon đặc hiệu

- Chất béo có ở tổ chức dưới da, bụng, quanh phủ tạng, bao gồm cácaxit béo no và chưa no Các xịt béo no chủ yếu là Palmitic (25-30%) vàStearle (16-28) Các axit béo chưa no chủ yếu là Oleic (35-43%), axit béochưa no có nhiều mạch kép khoảng 2-7%

- Riêng mỡ gà có 18% axit linoleic và mỡ ngựa có 16% Linolenic, đó

là những axit béo chưa no cần thiết mà cơ thể không tự tổng hợp được

Mỡ lợn lớp ngoài có nhiều axit béo chưa no hơn lớp sâu

- Về chất khoáng, thịt là nguồn photpho (116-117mg%), ka li

(212-259mg%) và Fe ( 1,1-2,3 mg%) tập trung nhiều ở gan Vi yếu tố có Cu,

- Ở gan, thận, tim, não có nhiều Colesteron và photphatit

- Thịt gia cầm thuộc loại thịt trắng có nhiều protein, lipit, khoáng vàvitamin hơn so với thịt đỏ

Bảng: Thành phần dinh dưỡng thức ăn Việt Nam

110Thịt bê nạc 2 85 20,0 0,5 0,0 0,0 0 8 176,0 1,7 0 0 0 30,0 0,23 2,0

111 Thịt bò 2 118 21,0 3,8 0,0 0,0 59 12 226,0 3,1 83 378 0 12,0 0,10 1,0

112Thịt mông chó 2 338 16,0 30,4 0,0 0,0 0 16 43,0 1,0 0 0 0 0,0 0,04 0,0

113 Thịt vai 2 230 18,0 17,6 0,0 0,0 0 20 36,0 0,7 0 0 0 0,0 0,04 0,0

Bảng Mức cung cấp năng lượng trung bình từ khẩu phần thức ăn của người Việt

I.2 Đặc điểm vệ sinh của thịt

Thịt là nguồn thức ăn có giá trị dinh dưỡng cao, được xếp vào thức ăn nhóm I,đồng thời lại là thức ăn dễ chế biến dưới nhiều dạng món ăn ngon vì vậy nó là thức

ăn thường gặp hàng ngày trong bữa ăn của nhân dân ta Nếu chúng ta sử dụng thịtkhông đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh thì thịt trở nên gây hại cho người sử dụng

Thịt bị ôi thiu, hỏng sẽ tiết ra chất độc gây dị ứng hoặc ngộ độc tuy nấu nướng khéo che đậy được mùi vị hư hỏng nhưng chất độc vẫn còn

Các dạng hư hỏng của thịt:

Hóa nhầy: giai đoạn đầu của quá trình hư hỏng thịt

Các vi khuẩn thường thấy ở lớp nhầy:

• Micrococcus albus, M liquefaciens, M aureus, M candidus

• Streptococcus liquefaciens; E coli

• Bact alcaligenes, Bac mycoides, Bac mesentericus

• Pseudomonas

• Leuconostoc

• Lactobacillus, và một số loại nấm men.

 Lên men chua

Các vi khuẩn thường thấy:

Các vi khuẩn thường thấy:

• Vi khuẩn hiếu khí: Proteus vulgaris, Bacillus subtilis, Bacillus mesentericus, Bacillus

megatherium,

• Vi khuẩn kỵ khí: Clostridium perfringens,

Clost putrificum, Clost Sporogens

 Sự biến đối sắc tố: thịt chuyển từ màu đỏ sang

xám, nâu hoặc xanh lục

Các vi khuẩn thường thấy khi lạp xưởng, xúc

 Sự phát sáng: xuất hiện khi thịt bảo quản chung với cá

Các vi khuẩn thường thấy :

• Photobacterium

 Sự ôi: khi thịt chứa mỡ

Các vi khuẩn thường thấy :

 Sự hình thành vết màu: phụ thuộc vào lọai vi khuẩn hiếu khí

Các vi khuẩn thường thấy :

• Bacterium prodigiosum hoặc Serratia

marcerans: vết đỏ

• Pseudomonas pyocyanes: vết xanh

• Pseudomonas fluorescens: vết xanh lục

• Chromobacterium: xám nhạt, nâu đen

• Micrococcus: vết vàng

Vi sinh vật trong 1 số sản phẩm từ thịt:

 Thịt muối: phụ thuộc vào lọai vi khuẩn hiếu khí

Các vi khuẩn thường thấy: vi khuẩn chịu mặn

 Thịt bảo quản lạnh: ướp lạnh và lạnh đông

Các vi khuẩn thường thấy :

• Thịt ướp lạnh: Pseudomonas,

Achromobacter, Flavobacterium, Alcaligenes,

Pseudomonas

Aerobacterium, Micrococcus, Lactobacillus, Streptococcus, Leuconostoc,

và gan) chứa độc chất Bufotonin, Bufotoxin Các loại nhuyễn thể khi chết dễ phân hủysinh độc tố Mytilotoxin Các độc tố này gây liệt thần kinh trung ương Nếu ngộ độc nặngngười bệnh có thể chết do liệt hô hấp hoặc tuần hoàn

 Bệnh lao:

Khá phổ biến trong động vật, nhất là loài cỏ sừng Các nội tạng như phổi, thận thườngchứa nhiều vi khuẩn lao hơn cả Vì vậy rất nguy hiểm khi xử dụng thịt và phủ tạng cóchứa vi khuẩn lao mà chưa được nấu chín kỹ, ướp muối không có khả năng diệt vi khuẩnlao

Về phương diện vệ sinh, không sử dụng thịt và phủ tạng những con vật mắc bệnh laotoàn thể Đối với súc vật bị lao cục bộ ở phổi, xương, thận thì loại bỏ các bộ phận lao,còn thịt của nó đem chế biến kỹ có thể dùng được với điều kiện con vật không gầy quá

 Bệnh than:

Bệnh than thường găp ở trâu bò, có thể da, thể phổi và thể ruột Ở súc vật thường gặpcác tổn thương ở ruột Bệnh lây sang người do tiếp xúc nhiều hơn qua đường ăn uống.Trực khuẩn than thể thực vật không có nha bào không chịu được nhiệt độ cao

Ở 55 – 58 0C vi khuẩn bị tiêu diệt sau 10 – 15 phút Nha bào than thì ngược lại chịu đượcnhiệt độ rất cao Sức nóng khô 120 – 1400C phải sau 3 giờ mới tiêu diệt được Vì vậy súcvật bị than phải huỷ toàn bộ và triệt để Thịt các con vật khác nếu để lẫn vào thì cũng phảihủy toàn bộ Ở lò sát sinh, chỗ để con vật bị bệnh than phải được tẩy uế ngay Các côngnhân có tiếp xúc phải được tiêm phòng ngay

 Bệnh lợn đóng dấu:

Bệnh do trực khuẩn Erisipelothrix insidiosa gây xuất huyết viêm da ruột, thận và toànthân bại huyết, lách sưng to Súc vật mắc bệnh chủ yếu là lợn, đặc biệt là lợn con 3-4tháng tuổi Dê con, gà vịt, bồ câu cũng có thể mắc bệnh này Bệnh lây dễ dàng sangngười qua đường tiếp xúc hoặc ăn uống thịt và phủ tạng súc vật mắc bệnh

Sức đề kháng của vi khuẩn tương đối cao, các cách chế biến thịt thông thường khônglàm vi khuẩn chết Ở 1000C phải sau 2 giờ vi khuẩn mới bị tiêu diệt

Xử lý: Hủy toàn bộ và triệt để như bệnh than

là một bọc mầu trắng, trong, lớn nhỏ khác nhau Hạt chứa đầy nước, ở giữa là đầu có vòi

để hút: kén sán ở rải rác trong các bắp thịt, ở tổ chức liên kết

Khi người ăn phải thịt có kén sán nấu chưa chín thì lớp vỏ ngoài của kén bị tan ra,đầu sán thò ra bám vào niêm mạc ruột non, lớn dần, sau 2-3 chúng nó phát triển thànhcon sán trưởng thành dài 6-7 m Tỉ lệ người bị mắc bệnh sán do ăn thịt lợn có sán chỉchiếm 1%, do ăn thịt bò có sán chiếm 99% Có lẽ do cách chế biến, với thịt bò thường chỉxào tái, chưa đủ nhiệt độ và thời gian cần thiết để diệt sán

Xứ lý thịt khi bị sán: Tùy theo mức độ, nếu số lượng kén sán dưới 3kén/40 cm2 thịt

thì có thể chế biến kỹ hoặc ngâm nước muối 10% trong 20 ngày Nếu trên 3 kén/40 cm2thịt thì phải hủy bỏ, không dùng để ăn

b Sán nhỏ (Toe nia echincoccus}

Thường gặp ở chó, nhất là chó hoang dại và các động vật ăn thịt Vật chủ trung gian

là động vật có sừng, lợn, lạc đà, các loài gậm nhấm và người Ký sinh trùngEchinococcus sống ở ruột non của vật chủ chính, trứng theo phân, đi vào ruột của vật chủtrung gian, thoát vỏ, chui qua thành ruột vào máu đi đến các nội tạng Tại đây chúngchuyển thành dạng nang loại một túi hay nhiều túi Người mắc bệnh sán bị hao mòn, gầycòm rất nhanh Lợn và các động vật có sừng bị nhiễm Echinococcus thể nang, do đó thịtcủa chúng ít nguy hiểm đối với người Tuy vậy, về phương diện vệ sinh, thịt và phủ tạng

có kén sán chỉ dùng sau khi đã chế biến thành tạo phẩm

c Giun xoắn ( Trichinella spiralis ):

Giun xoắn nhỏ, dài 2 mồm, ký sinh chủ yếu ở lợn rồi đến chó, mèo, chuột Giun xoắnsống ở ruột sau vài tháng có thể đẻ ra vài nghìn ấu trùng, ấu trùng đi vào máu, theo dòngmáu tới các bắp thịt cơ vân; lớn lên và cuộn thành hình xoắn ốc nằm trong màng hình bầudục Kén giun thoáng thấy ở các bắp thịt, lưỡi, quai hàm, sườn, bụng Nếu người ăn phảithịt lợn có giun xoắn nấu chưa chín, giun xoắn sẽ chui vào dạ đày, vỏ kén giun xoắn bịdịch vị phá hủy, bọ giun thoát ra đi xuống ruột non, phát triển ở thành ruột làm viêmviêm mạc ruột và chảy máu ruột Nếu đói, bọ giun sẽ vào máu, theo dòng máu tới bắp thịtsau một thời gian từ 10-28 ngày, có khi chỉ 5-8 ngày sau bệnh sẽ phát ra Bệnh nặng haynhẹ còn tùy thuộc vào thời gian ủ bệnh ngắn hay dài

Bệnh cảnh lâm sàng giống như bệnh ngộ độc cấp tính Bệnh nhân sốt cao 39 – 400C,đau ở các bắp thịt miệng làm cho bệnh nhân nhai và nuốt đau Triệu chứng đặc hiệu là

phù ở mắt, mi mắt, nhức mắt Tất cả các bắp thịt đều bị đau, bệnh nhân thấy khó thở, khó

nói, khó nuốt , mật cứng Cơ tim cũng có thể bị đau Tỉ lệ tử vong của bệnh còn khá cao.Nếu qua khỏi, bệnh nhân còn thấy đau các bắp cơ vài tháng sau nữa Ðể phòng bệnh giunxoắn cần làm tốt khâu khám thịt, nhất là thịt lợn Nếu thịt lợn có giun xoắn bắt buộc phải

xử lý, cắt từng miếng dày 8 cm đem hấp ở 1000C trong giờ 30 phút mới có thể dùngđược Lòng lợn tiết canh là loại thức ăn dễ gây bệnh giun xoắn Vì vậy nên hạn chế sửdụng đến mức tối đa

I.3 Tiêu chuẩn Việt Nam (7046: 2002)

Thịt tươi – Qui định kỹ thuật

(Fresh meat – Specification)

a Phạm vi ứng dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng cho thịt gia súc, gia cầm và thịt chim, thú nuôi ở trạng thái tươi dùng làm thực phẩm

b Tiêu chuẩn viện dẫn

- Quyết định số 178/1999/QĐ - TTg: “Qui chế ghi nhãn hàng hoá lưu thông trong nước và hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu”

- TCVN 3699 : 1990 Thuỷ sản Phương pháp thử định tính hydro sulphua và

chung đếm Clostridium perfringens – Kỹ thuật đếm khuẩn lạc.

- TCVN 4992 : 1989 (ISO 7932 : 1987) Vi sinh vật học Hướng dẫn chung đếm

Bacillus cereus Kỹ thuật đếm khuẩn lạc ở 300C.

- TCVN 5151 : 1990 Thịt và sản phẩm của thịt Phương pháp xác định hàm lượng hàm lượng chì

- TCVN 5152 : 1990 Thịt và sản phẩm của thịt Phương pháp xác định hàm lượng thuỷ ngân

- TCVN 5153 : 1990 Thịt và sản phẩm của thịt Phương pháp phát hiện Salmonella.

- TCVN 5155 : 1990 Thịt và sản phẩm của thịt Phương pháp phát hiện và đếm số

Escherichia coli.

- TCVN 5156 : 1990 Thịt và sản phẩm của thịt Phương pháp phát hiện và đếm số

Staphylococcus aureus.

- TCVN 5667 : 1992 Thịt và sản phẩm thịt Phương pháp xác định tổng số vi khuẩn hiếu khí.

- TCVN 5733 : 1993 Thịt Phương pháp phát hiện ký sinh trùng

- ISO 13493 : 1998 Meat and meat products – Detection of chloramphenicol content – Method using liquid chromatography (Thịt và sản phẩm thịt – Phát hiện hàm lượng cloramphenicol – Phương pháp sử dụng sắc ký lỏng)

- AOAC 945.58 Cadmium in food - Dithizone method (cadimi trong thực phẩm – Phương pháp dithizon)

-AOAC 956.10 Diethylstilbestrol in feeds - Spectrophotometric method

(Dietylstylbestrol trong thức ăn gia súc – Phương pháp quang phổ)

- AOAC 995.09 Chlortetracycline, Oxytetracycline, and tetracycline in Edible AnimalTissues – Liquid chromatographic method (Clotetraxyclin, oxytetraxyclin, và tetraxyclin trong thức ăn gia súc – Phương pháp sắc ký lỏng)

- AOAC 977.26 Clostridium botulinum and Its toxin in foods – Microbiological method (Clostridium botulinum và độc tố của chúng trong thực phẩm – Phương pháp vi sinh vật học)

c Định nghĩa

Trong tiêu chuẩn này áp dụng định nghĩa sau đây:

Thịt tươi (fresh meat): Thịt của gia súc, gia cầm và thịt của chim, thú nuôi sau khi

giết mổ ở dạng nguyên con, được cắt miếng hoặc xay nhỏ và được bảo quản ở nhiệt độ thường hoặc nhiệt độ từ 0 0C đến 4 0C

d Yêu cầu kỹ thuật

 Nguyên liệu

Thịt tươi phải được lấy từ gia súc, gia cầm, chim và thú nuôi sống, khoẻ mạnh, được

cơ quan kiểm tra thú y có thẩm quyền cho phép sử dụng làm thực phẩm

 Yêu cầu cảm quan

Yêu cầu cảm quan đối với thịt tươi được qui định trong bảng 1

Bảng 1 – Yêu cầu cảm quan của thịt tươi

- Tuỷ bám chặt vào thành ống tủy (nếu có)

2 Màu sắc Màu đặc trưng của sản phẩm

3 Mùi Đặc trưng của sản phẩm, không có mùi lạ

4 Nước luộc

thịt Thơm, trong, váng mỡ to

 Các chỉ tiêu lý hoá

Các chỉ tiêu lý hoá của thịt tươi được quy định trong bảng 2.

Bảng 2 – Yêu cầu về các chỉ tiêu lý hoá của thịt tươi

2 Phản ứng định tính dihydro sulphua (H2S) âm tính

3 Hàm lượng amoniac, mg/100 g, không lớn

 Dư lượng các kim loại nặng

Dư lượng các kim loại nặng của thịt tươi được quy định trong bảng 3

Bảng 3 – Dư lượng các kim loại nặng trong thịt tươi

 Các chỉ tiêu vi sinh vật

Các chỉ tiêu vi sinh vật của thịt tươi được quy định trong bảng 4

Bảng 4 – Các chỉ tiêu vi sinh vật của thịt tươi

Tên chỉ tiêu Giới hạn tối đa

1 Tổng số vi sinh vật hiếu khí, số khuẩn lạc trong 1 g sản

phẩm

106

2 E.coli, số vi khuẩn trong 1 g sản phẩm 102

3 Salmonella, số vi khuẩn trong 25 g sản phẩm 0

4 B cereus, số vi khuẩn trong 1 g sản phẩm 102

5 Staphylococcus aureus, số vi khuẩn trong 1 g sản phẩm 102

6 Clostridium perfringens, số vi khuẩn trong 1 g sản phẩm 10

7 Clostridium botulinum, số vi khuẩn trong 1 g sản phẩm 0

 Các chỉ tiêu ký sinh trùng

Các chỉ tiêu ký sinh trùng của thịt tươi được quy định trong bảng 5

Tên chỉ tiêu Giới hạn tối đa

(mg/kg)