II. THÂN BÀI -Nhan đề -Lời đề từ 1: Bốn câu thơ đầu (Khát vọng mãnh liệt, phi thường…) - Bài thơ được bắt đầu bằng bốn câu thơ ngũ ngôn tưởng như lệch nhịp so với toàn bài và thể hiện một ước muốn lạ thường: Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất; Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi. Mở đầu bài thơ, Xuân Diệu đã thể hiện một cái tôi công khai không giấu giếm, như một sự thách thức với thơ ca trung đại khi thổ lộ lòng mình một cách trực tiếp bằng hai chữ “tôi muốn” đầy chủ động. Cụm từ “tôi muốn” sau đó được lặp lại một lần nữa trong câu thơ thứ ba để nhấn mạnh khát khao, mong muốn rất táo bạo, ngông cuồng của nhà thơ. Vì yêu nên thi sĩ luyến tiếc và muốn giữ lại tất cả vẻ đẹp đang có ở cuộc đời này. Nắng và gió vốn là những hiện tượng tự nhiên có quy luật riêng của nó mà con người không có khả năng để chi phối hay thay đổi. Vậy mà, thi sĩ lại muốn đoạt quyền của tạo hóa để “tắt nắng” và “buộc gió” để cho thời gian ngừng trôi, để sắc màu đừng nhạt mất, hương thơm đừng bay đi, để thời gian mãi ngừng lại ở phút giây này và lưu giữ mãi khoảnh khắc kì diệu của cuộc đời, để thi sĩ được sống mãi trong tuổi trẻ và tình yêu. Với câu ngắn, nhịp thơ nhanh, phép điệp nhịp nhàng, bốn câu thơ tựa như khúc dạo đầu đầy hứng khởi của một tâm hồn yêu đời, yêu sống thiết tha, nồng nàn.
Trang 1Vội vàng - Xuân Diệu
I Mở bài
Trong cuốn Thi nhân Việt Nam, nhà phê bình văn học Hoài Thanh viết: "Thơ Xuân Diệu còn là một nguồn sống dào dạt chưa từng thấy ở chốn nước non lặng lẽ này - Xuân Diệu say đắm tình yêu, say đắm cảnh trời, sống vội vàng, sống cuống quýt, muốn tận hưởng cuộc đời ngắn ngủi của mình" Xuân Diệu là một cây bút có sức sáng tạo mãnh
liệt, là nhà thơ “mới nhất trong các nhà thơ mới” Là nhà thơ của tình yêu, tuổi xuân, tuổi trẻ với giọng thơ sôi nổi, đắm say, ông mang đến cho thơ ca đương thời một sức sống mới, cảm xúc mới qua một quan niệm sống mẻ và những cách tân nghệ thuật đầy sáng tạo Ông còn được mệnh danh là “ông hoàng thơ tình” Thơ Xuân Diệu bộc lộ hồn thơ trẻ trung, nồng nàn và tình yêu cuộc sống Trong đó không thể không kể đến bài thơ ‘Vội vàng’, rút trong tập “Thơ thơ” - tập thơ đầu của Xuân Diệu Bài thơ thể hiện quan niệm nhân sinh của tác giả trước Cách mạng tháng Tám Tuổi trẻ rất đẹp, rất đáng yêu, một đời người chỉ có một lần tuổi trẻ Bởi vậy ta phải biết quý trọng và sống hết mình với tuổi trẻ và thời gian Nhan đề “Vội vàng” là một từ láy và là một tính từ thể hiện trạng thái của con người Mặt khác cũng thể hiện ý thức về thời gian Ở đây “Vội vàng” không phải chỉ sự dồn dập, hấp tấp mà ý muốn nói lên triết
lí sống: sống gấp, sống vội, sống trọn vẹn từng phút giây, sống có ý nghĩa Mở đầu là lời đề từ ''Tặng Vũ Đình Liên''
Vũ Đình Liên là nhà thơ đặc trưng với phong cách thơ buồn, hoài niệm, giàu lòng thương người và niềm hoài cổ Trước hiện thực đớn đau, ông đã né tránh thực tại để tìm về quá khứ, tìm lại những giá trị văn hóa cổ xưa Còn Xuân Diệu thì ngược lại, ông là nhà thơ của tình yêu, của mùa xuân và tuổi trẻ với một giọng thơ đắm say, yêu đời tha thiết Xuân Diệu đã thổi hồn vào thơ mới những quan niệm sống mới mẻ, tinh thần lạc quan, say sưa tìm kiếm lẽ yêu đời Lời đề từ như nhắc khẽ người bạn thơ cùng thời hãy nhanh chóng thoát khỏi nỗi u buồn, hãy biết buông bỏ, tận hưởng cuộc sống và thôi hoài niệm về quá khứ để hướng tới những điều tốt đẹp trên đời
II Thân bài
1 Đoạn 1 - 13: Tình yêu cuộc sống thiết tha và say đắm của tác giả.
a (1 - 4) Tình yêu cuộc sống trần thế “tha thiết”
Mở đầu bài thơ là bốn câu thơ có lẽ mang nét độc đáo nhất trong bài, thể hiện tình yêu cuộc sống trần thế “tha thiết” của thi nhân:
“Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đừng bay đi.”
Chỉ riêng bốn câu thơ mang thể ngũ ngôn tưởng như lệch nhịp so với toàn bài và thể hiện một ước muốn lạ thường Câu thơ ngắn kết hợp với nhịp điệu gấp gáp, dồn dập tựa như những cơn sóng đang trào dâng dữ dội trong lòng nhà thơ Điệp ngữ “Tôi muốn”, đều đứng ở đầu câu thể hiện khát vọng cháy bỏng của thi sĩ cùng với sự chủ động, kiêu hãnh về khát vọng, mong muốn rất táo bạo, ngông cuồng của nhà thơ Vì yêu nên thi sĩ luyến tiếc và muốn giữ lại tất
cả vẻ đẹp đang có ở cuộc đời này Thi sĩ muốn đoạt quyền của tạo hóa để “tắt nắng”, “buộc gió” Ta đều biết rằng nắng và gió luôn tuân theo quy luật của tự nhiên khiến con người không thế chi phối được Vậy mà ở đây, Xuân Diệu
có khát vọng hướng tới cái không thể, khát vọng chiếm đoạt quyền của tạo hóa để níu giữ vẻ đẹp đất trời Ông sợ gió cuốn đi hương thơm ngào ngạt, sợ nắng làm nhạt mất màu xuân sắc Xuân Diệu chỉ muốn thời gian mãi ngừng lại ở phút giây này và lưu giữ mãi khoảnh khắc kì diệu của cuộc đời, để thi sĩ được sống mãi trong tuổi trẻ và tình yêu Ước muốn níu giữ thời gian, chặn vòng quy luật của vũ trụ, đảo ngược quy luật thiên nhiên là một điều phi lý bởi ngay cả nhà thơ Xuân Quỳnh vẫn luôn tin vào quy luật của tạo hóa:
“Cuộc đời tuy dài thế Năm tháng vẫn đi qua Như biển kia dẫu rộng Mây vẫn bay về xa”
Nhưng đối với Xuân Diệu, ông muốn chiếm đoạt quyền năng của tạo hóa để giữ cho vẻ đẹp trần gian mãi mãi mang sắc xuân Dù có là ước muốn viển vông và phi lí đi chăng nữa thì nó vẫn là cái đáng yêu của một tâm hồn lãng mạn, luôn thiết tha yêu đời, yêu cuộc sống Dường như với ông, cuộc sống là cả một hạnh phúc lớn lao, kì diệu, sống là để tận hưởng và tận hiến Với câu ngắn, nhịp thơ nhanh, phép điệp nhịp nhàng, bốn câu thơ tựa như khúc dạo đầu đầy hứng khởi của một tâm hồn yêu đời, yêu sống thiết tha, nồng nàn
b (5-13) Bức tranh mùa xuân - Tình yêu cuộc sống trần thế
Bằng cặp mắt “xanh non”, “biếc rờn”, bằng cách sống “toàn tâm, toàn trí, toàn hồn”, Xuân Diệu đã phát hiện ra cuộc sống ở chốn trần gian là một thiên đường Điều đó thể hiện rõ qua bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người mà ông miêu tả Thiên nhiên thì tươi đẹp, sôi động và căng tràn sức sống Đó là một thế giới rực rỡ màu sắc, rộn rã những âm thanh, ánh sáng đang tỏa rạng, là cả một mùa xuân tươi đẹp với đầy hoa thơm và trái ngọt:
Của ong bướm này đây tuần tháng mật;
Này đây hoa của đồng nội xanh rì;
Này đây lá của cành tơ phơ phất;
Trang 2Của yến anh này đây khúc tình si;
Và này đây ánh sáng chớp hàng mi;
Nếu như các nhà thơ mới khác thường yêu sự tàn phai, héo úa của mùa thu và sợ mùa xuân đến như Chế Lan Viên từng viết:
Ai đâu trở lại mùa thu trước Nhặt lấy cho tôi những lá vàng?
Với của hoa tươi, muôn cánh rã
Về đây, đem chắn nẻo xuân sang!
Thiên đường trên mặt đất vừa như một mảnh vườn tình ái vạn vật đang lúc lên hương, vừa như một mâm tiệc với thực đơn quyến rũ Nếu như những nhà thơ lãng mạn chỉ muốn sống một cuộc sống nơi thoát khỏi nơi trần thế, trốn khỏi cõi hư vô hão huyền, bồng lai tiên cảnh như Thế Lữ từng viết:
“Trời cao xanh ngắt Ô kìa Hai con hạc trắng bay về Bồng Lai”
(Tiếng sáo Thiên Thai – Thế Lữ) thì Xuân Diệu lại “Đốt cảnh bồng lai và xua ai nấy về hạ giới” Bức tranh hội tụ đầy đủ hương thơm, ánh sáng, màu sắc, âm thanh Cảnh vật hiện lên đều có đôi, có cặp: “ong bướm” – “tuần trăng mật”, “hoa” – “đồng nội xanh rì”,
“lá”– “cành tơ phơ phất”, “yến anh” – “khúc tình si” Xuân Diệu đã dựng lên một bức tranh thiên nhiên với những hình ảnh, màu sắc, âm thanh đẹp đẽ, tươi non, trẻ trung Nếu các thi nhân xưa thường chỉ sử dụng thị giác để cảm nhận vẻ đẹp của ngoại giới thì Xuân Diệu lại huy động tất cả những giác quan để cảm nhận cảnh vật đất trời lúc sang xuân Có lẽ do ảnh hưởng từ thơ ca phương Tây, Xuân Diệu đã sáng tạo ra những hình ảnh mới lạ in đậm phong cách nhà thơ Trong cảnh ấy có hình ảnh “tuần tháng mật” của loài ong bướm, chúng say mê trong mùa hoa tựa như con người đang chìm đắm trong niềm hạnh phúc ban đầu Ở đấy có hình ảnh “hoa của đồng nội”, “lá của cành tơ” gợi sức sống mới trẻ trung, phơi phới, hứa hẹn một mùa trái chín Điệp khúc “Này đây” không phải là sự thừa thãi câu chữ,
mà tô đậm không gian và thời gian, đó là ngay lúc này và ở tại đây Nhịp thơ gấp gáp, khẩn trương gợi lên mùa xuân tràn đầy sức sống, tươi tắn, rộn rã và tình tứ Sự phong phú bất tận của thiên nhiên, đã bày ra - “một thiên đàng trần thế” Vạn vật đều căng đầy sức sống, giao hòa sung sướng Cảnh vật quen thuộc của cuộc sống, thiên nhiên qua con mắt yêu đời của nhà thơ đã biến thành chốn thiên đường.Với các hình ảnh thơ tươi mới đầy sức sống, các tính từ được sử dụng theo mức độ đậm nhạt khác nhau, các biện pháp tu từ như liệt kê, điệp từ, điệp cấu trúc và cách tạo nhịp điệu dìu dặt Từng câu, từng chữ từng dòng nhanh gấp như muốn liệt kê ra tất thảy những gì tươi đẹp nhất mà cuộc sống ban tặng Vì thế mà các hình ảnh thiên nhiên vào thơ Xuân Diệu trở nên đẹp đẽ, lung linh, trở thành biểu tượng cho mùa xuân và tuổi trẻ Sự giải phóng của cái tôi và thi pháp hiện đại đã chắp cánh cho nhà thơ thể hiện được hay nhất trạng thái cảm xúc hồn nhiên, bồng bột trước vẻ đẹp của mùa xuân, đất trời và muôn loài
Bức tranh cuộc sống con người đầy niềm vui và hạnh phúc: Không chỉ bức tranh thiên nhiên, muôn loài mà cuộc sống con người cũng đầy niềm vui hạnh phúc:
“Và này đây ánh sáng chớp hàng mi, Mỗi buổi sớm, thần Vui hằng gõ cửa;
Tháng giêng ngon như một cặp môi gần;”
Tưởng như chưa bao giờ trong văn học Việt Nam hình ảnh mặt trời, ánh bình minh lại hiện ra dịu dàng, tình tứ và lãng mạn đến thế Mỗi buổi sáng mặt trời lại tỏa ánh bình minh đem sự sống đến cho muôn loài và với Xuân Diệu mỗi ngày được sống được nhìn thấy mặt trời, được chiêm ngưỡng hương sắc, vẻ đẹp của vạn vật là một ngày vui Mùa xuân không chỉ có những buổi bình minh rực rỡ khiến con người tràn ngập niềm yêu đời của những đôi mắt đẹp
mà còn có thần Vui đến gõ cửa đem niềm vui đến đến cho từng nhà, từng người Các nhà thơ mới khác thường tôn thờ vị thần Sầu bởi chịu ảnh hưởng sâu sắc của quan niệm mỹ học phương Tây là cái đẹp thường đi liền với cái buồn,
phải buồn thì mới đẹp “Em cứ đẹp và em mãi buồn” thì ở đây Xuân Diệu lại tôn thờ vị thần Vui vì vị thần ấy là
người đem đến niềm vui và hạnh phúc, khiến cho mỗi ngày của mỗi người ở chốn trần gian đều đầy vui sướng Trông nền văn học trung đại, thiên nhiên được lấy làm chuẩn mực cao nhất của cái đẹp, con người luôn được so sánh
với vẻ đẹp của thiên nhiên như mây, gió, trăng, hoa “Vân xem trang trọng khác vời / Khuôn trăng đầy đặn, nét ngài
nở nang” Nhưng đối với nhà thơ Xuân Diệu, con người mới là chuẩn mực cái đẹp "Tháng giêng ngon như một cặp
môi gần" Thiên đường trên mặt đất thắm sắc, ngát hương và tràn đầy ánh sáng nay được Xuân Diệu khép lại bằng lối văn vô cùng độc đáo và gợi cảm Tháng giêng thanh tân, diễm lệ, tràn đầy ánh sáng, màu sắc, hương thơm đã trở thành “cặp môi gần” của người tình Chỉ với một chữ “ngon” chuyển đổi cảm giác cho ta thấy tình yêu đời, yêu cuộc sống đến cuồng si của thi sĩ Ông bị ảnh hưởng rất rõ rệt trường phái thơ tượng trưng Pháp, trong một bài thơ khác ông cũng đã vận dụng sự tương giao của các giác quan:
“Đã nghe rét mướt luồn trong gió
Đã vắng người sang những chuyến đò”
Như vậy, qua bức tranh thiên nhiên tươi đẹp về cuộc sống thực tại trên trần thế, cảnh sắc vạn vật đã thể hiện với vẻ đẹp viên mãn, tràn đầy sức sống, thể hiện sự tình tứ, giao hòa, quấn quýt Bức tranh thiên nhiên đã thể hiện cái nhìn
Trang 3qua đôi mắt “xanh non, biếc rờn” về cuộc sống nơi trần thế Đó là ánh mắt trẻ trung, ngỡ ngàng như lần đầu nhìn thấy thế giới, cho thấy quan niệm thiên đường ở ngay cuộc sống trần thế, phản chiếu niềm say đắm, tình yêu đối với cuộc đời của nhà thơ Xuân Diệu Tâm trạng của nhân vật trữ tình được thể hiện rất rõ qua hai câu thơ:
“Tôi sung sướng Nhưng tôi vội vàng một nửa Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân”
Dấu chấm giữa câu thơ “Tôi sung sướng Nhưng tôi vội vàng một nửa” được phân tách nhà thơ thành hai phần cảm
xúc: nửa sung sướng và nửa vội vàng Tâm trạng sung sướng là niềm hạnh phúc, lạc quan, tươi vui đón nhận cuộc sống bằng tình cảm trìu mến, thiết tha, gắn bó Còn vội vàng là tâm trạng tiếc nuối, buồn đau bởi nhà thơ sợ tuổi trẻ qua đi Xuân Diệu luôn là con người như thế đấy! Trong lúc vui ngất ngây thì tình yêu thi sĩ đã phải thổn thức bởi những điều tiếc nuối Cũng bởi vì vậy, mặc dù đang sống trong mùa xuân nhưng thi nhân đã cảm thấy tiếc nuối mùa
xuân: “Tôi không chờ nắng hạ mới hoài xuân” Đây là tâm trạng hoài cổ mà ta thường bắt gặp trong thơ của các thi
nhân xưa Nhưng ở đây, sự hoài cổ của Xuân Diệu thật lạ và ám ảnh, nhà thơ không chỉ tiếc nuối những cái dĩ vãng
đã qua mà còn tiếc nuối ngay cả những cái đang hiện hữu Mùa xuân chưa qua mà Xuân Diệu đã cảm thấy tiếc nhớ, đây quả là một trái tim quá nhạy cảm với những chuyển biến của thời gian cũng là một tâm hồn đa sầu, đa cảm Bằng ngôn ngữ rất đỗi Phương Tây nhưng cũng chẳng kém phần gần gũi, thân thuộc, Xuân Diệu đã mang đến cho người đọc một giọng thơ lạ, một cách cảm nhận về mùa xuân thật nồng nàn, tha thiết Thông qua những điệp từ, điệp ngữ, những phép láy vần, điệp thanh, những biện pháp so sánh, ẩn dụ, hoán dụ đặc biệt là ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, Xuân Diệu đã làm hiện lên một bức tranh thiên nhiên nhiều màu sắc, một tình yêu mùa xuân, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống Đặc biệt là quan niệm mới mẻ về cuộc sống: Trần gian tươi đẹp
2 Đoạn 2 - 17: Tâm trạng băn khoăn của tác giả về tuổi trẻ của đời người trước sự qua đi nhanh chóng của thời gian.
Không chỉ dừng lại ở việc thể hiện tình yêu tha thiết của mình đối với cuộc sống nơi thiên đường hạ giới mà thi nhân còn thể hiện nỗi băn khoăn về sự ngắn ngủi của kiếp người và sự qua nhanh của thời gian qua 17 câu tiếp theo Trước tiên đó là quan niệm hết sức độc đáo:
“Xuân đương tới nghĩa là xuân đương qua Xuân còn non nghĩa là xuân sẽ già”
Các từ ngữ: “đương tới” với “đương qua”, “còn non'” với “sẽ già” tương ứng, đối lập nhau, diễn tả mùa xuân và thời gian vận động không ngừng Bước đi của mùa xuân, dòng chảy của thời gian là mải miết, vô tận và trôi qua rất
nhanh Trong hiện tại “đang tới" đã có màu li biệt “đương qua”, trong dáng vẻ “còn non” hôm nay đã báo hiệu một tương lai “sẽ già” Chữ “đang” chuyển thành chữ “đương” một cách nói điệu đà, rất thơ Người ta mừng vì mùa xuân tới thì Xuân Diệu trong niềm vui chào đón mùa xuân thoáng qua có một chút xót xa vì nó tới cũng là lúc tuổi xuân dần trôi qua Xuân Diệu đã đối lập mùa xuân của đất trời với tuổi xuân của con người Nếu như mùa xuân của đất trời qua đi rồi lại trở về theo đúng vòng tuần hoàn của nó Còn tuổi xuân của con người thì một đi không trở lại Xuân Diệu từng viết: “Trong gặp gỡ đã có mầm li biệt” để rồi đến bài thơ “Vội vàng” thì triết lí nhân sinh gắn liền với cảm thức về thời gian một lần nữa được nhấn mạnh
Chính vì cảm nhận được tuổi xuân của con người một đi không trở lại nên thi nhân thấy tiếc nuối, buồn đau:
“Mà xuân hết nghĩa là tôi cũng mất Lòng tôi rộng nhưng lượng trời cứ chật Không cho dài tuổi trẻ của nhân gian”
Vẫn là những từ ngữ mang màu sắc tương phản, Xuân Diệu đã đi từ mùa xuân của thiên nhiên để mở ra mùa xuân của con người Với giọng điệu như hờn giận, u hoài, Xuân Diệu đã sử dụng triệt để, hiệu quả biện pháp nghệ thuật
đối lập ‘xuân đường tới – xuân đương qua’, ‘xuân còn non - xuân sẽ già", "lòng tôi rộng – lượng trời cứ chật’, ‘còn trời đất - chẳng còn tôi mãi’ Sự tương phản trở đi trở lại trong các dòng thơ kết hợp những liên từ "nghĩa là "nói làm
chi’, "nhưng" để lý giải đã đem đến giọng điệu sôi nổi nhịp thơ tranh luận Tất cả đã thể hiện triết lí nhân sinh về dòng thời gian trôi nhanh, một đi không trở lại Nhà thơ không chỉ nhạy cảm với thời gian mà còn ý thức sâu sắc về cái tôi cá nhân “Lòng tôi rộng” mà “lượng trời cứ chật” Tác giả yêu đời đến thế nên muốn trường sinh bất tử, muốn trẻ mãi không già, muốn được sống mãi để tận hưởng hương sắc cuộc đời Dưới ngòi bút của thi sĩ, con người cá nhân càng trở nên mong manh, nhỏ nhoi và dễ dàng tàn biến, cá nhân càng khao khát sống mãnh liệt, lại cũng không thể vượt qua được quy luật nghiệt ngã của tự nhiên Với triết lí nhân sinh đó, Xuân Diệu đã ngầm khẳng định: Tuổi xuân con người ngắn ngủi, chỉ có một lần và trở nên vô giá Đất trời thì còn mãi nhưng tuổi xuân con người thì không, dường như thiên nhiên đã trở thành lực lượng đối kháng với con người Và rồi Xuân Diệu còn say sưa tranh luận với quan niệm cũ về thời gian:
“Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại Còn trời đất nhưng chẳng còn tôi mãi Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời”
Trang 4Xuân Diệu đã tạo nên thế đối lập giữa cá nhân nhỏ bé với sức mạnh vô thường của tạo hóa, thi nhân như nhận ra sự bất lực của mình khi muốn chiến thắng thời gian Bởi vì dẫu vũ trụ là vĩnh viễn, dẫu thời gian có thể tuần hoàn nhưng tuổi trẻ của con người “chẳng hai lần thắm lại” Nhận ra cái yếu hạn trong sức mạnh của con người, Xuân Diệu như thở dài ở những câu thơ chất chứa nỗi buồn về sự bất lực trước quy luật tự nhiên, ý thức được điều đó, nhà thơ lại càng trân trọng tuổi xuân hơn và đây cũng là tiếng nói tiêu biểu của một tâm hồn tha thiết yêu đời, yêu cuộc sống Nguyễn Du từng viết:
“Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ”
Nhìn thấu sự trôi qua nhanh chóng, một đi không trở lại của thời gian nên cảm nhận về thời gian của Xuân Diệu là cảm nhận đầy tính mất mát, mỗi khoảnh khắc trôi qua là một sự mất mát, chia lìa Mỗi sự vật trong vũ trụ đang từng giây, từng phút ngậm ngùi chia li, tiễn biệt một phần của đời mình:
“Mùi tháng, năm đều rớm vị chia phôi Khắp sông núi vẫn than thầm tiễn biệt Con gió xinh thì thào trong lá biếc Phải chăng hờn vì nỗi phải bay đi?
Chim rộn ràng bỗng đứt tiếng reo thi Phải chăng sợ độ phai tàn sắp sửa”
Trời đất là vĩnh hằng, đời người là hữu hạn, hình dung về một thế giới chẳng còn tôi khiến thi nhân đau đớn, tiếc nuối khiến ông cảm thấy “Mùi tháng năm đều rớm vị chia phôi” Ở đây, thời gian, tháng năm vốn không có mùi vị nhưng Xuân Diệu lại cảm nhận được mùi và vị của nó chính là chia phôi, nó không diễn ra ở một không gian cụ thể hay nhỏ
bé mà diễn ra ở không gian rộng lớn “Khắp sông núi” Dường như chỗ nào cũng ủ ê những tiếng nỉ non, than vãn Một ngọn gió mùa xuân nhỏ bé, duyên dáng đang vương vấn với những cành cây chẳng muốn rời xa Gió và cây đang thì thào lời tiễn biệt và gió như giận hờn vì sớm phải chia tay Tiếng chim đang hót rộn ràng bỗng đứt giữa chừng bởi lo sợ độ phai tàn của cuộc thi sắp đến Nghệ thuật nhân hóa kết hợp với những câu hỏi tu từ liên tiếp như khẳng định thêm nỗi buồn của cảnh vật thiên nhiên khi xuân tàn và đó cũng là tâm trạng bâng khuâng, tiếc nuối đến ngẩn ngơ của thi sĩ Xuân Diệu Cách cảm nhận thời gian của thi nhân là cách cảm nhận đầy tính mất mát, có được điều đó là do tác giả ý thức được cái tôi cá nhân một cách sâu sắc, ý thức về sự có ý nghĩa của mỗi cá nhân trên đời
và cũng do ông luôn nâng niu, trân trọng từ giây phút của cuộc đời nhất là những năm tháng tuổi trẻ:
“Chẳng bao giờ, ôi! chẳng bao giờ nữa
Đến đây ta đã vỡ lẽ vì sao thi sĩ lại có khát vọng táo bạo, ngông cuồng là muốn tắt nắng buộc gió, níu giữ mãi tuổi trẻ mùa xuân ở lại Nhưng khát vọng cháy bỏng, ước muốn táo bạo ấy không thể trở thành hiện nên trở thành sự khắc khoải in đậm trong chữ “ôi”, dấu chấm cảm giữa dòng thơ và dấu chấm lửng cuối dòng thơ Không thể buộc gió, chẳng thể tắt nắng để níu giữ mãi hương sắc mùa xuân, Xuân Diệu đã hối thúc mình và mọi người hãy sống vội vàng, hãy chạy đua cùng thời gian: “Mau đi thôi! Mùa chưa ngả chiều hôm.” Lời giục giã hối thúc mang sắc điệu mạnh mẽ, quyết liệt bởi kiểu câu cầu khiến có sử dụng dấu chấm cảm giữa dòng Có thể nói câu thơ “Mau đi thôi! Với nhịp thơ dồn dập, gấp gáp, cách ngắt nhịp biến hóa, ý thơ như hóa lời giục giã với mọi người: hãy mau lên, vội vàng lên để tận hưởng những giây phút tuổi xuân, để sống có ý nghĩa khi chưa mãn chiều xế bóng
3 Đoạn 3 - 9: Tâm trạng vội vàng, thái độ sống gấp gáp đồng thời là tuyên ngôn về lẽ sống của Xuân Diệu.
Nỗi lo âu của nhà thơ về vòng quay của tạo hóa chợt bừng lên thành tiếng thôi thúc, gấp gáp: “mau đi thôi” Tiếng gọi mãnh liệt ấy từ lâu đã vang vọng suốt những trang thơ của Xuân Diệu:
“Mau với chứ vội vàng lên với chứ
Em em ơi tình non sắp già rồi”
hay:
“Gấp đi em anh rất sợ ngày mai Đời trôi chảy, lòng ta không vĩnh viễn”
Xưa kia nhà thơ Nguyễn Trãi từng viết trong chùm thơ “Tiếc cánh”:
“Xuân xanh chưa dễ hai lần lại Thấy cảnh càng thêm tiếc thiếu niên”
Những vần thơ ấy càng giúp người đọc thấy được ý thức về thời gian và tuổi xuân của thi sĩ Xuân Diệu Nhận ra rằng chẳng thể sống mãi với thời gian vậy cớ gì ta không ngại, không tận hưởng cuộc sống bằng cả trái tim nồng cháy trước khi ta già nua cơ chứ?
“Ta muốn ôm
Cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn
… -Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngươi!
Ba từ “Ta muốn ôm” được tách riêng biệt làm nổi bật hình ảnh nhân vật trữ tình đầy kiêu hãnh Ông như muốn đứng trên cao, dang rộng vòng tay để cảm nhận, để ôm trọn trái đất này Nhờ tình yêu cuộc sống cuồng nhiệt, tác giả đã tranh thủ lấy được vẻ đẹp của mùa xuân khi thời gian chưa tàn phá Giọng thơ gấp gáp, sôi nổi, kết hợp với điệp ngữ
Trang 5"Ta muốn" diễn tả niềm khao khát ráo riết, cuống quýt, vội vàng, muốn được sống no nê, đủ đầy Những động từ mạnh: ôm, riết, thâu, cắn diễn tả hoạt động nhanh, mạnh, thiên về cảm giác Tác giả như muốn vồ vập, ngấu nghiến
để tận hưởng no nê vẻ đẹp của cuộc sống, thể hiện tình yêu cuộc sống cuồng nhiệt tột cùng Ta bỗng nhớ tới cái tôi
“ngất ngưởng” của Nguyễn Công Trứ:
“Vũ trụ nội mạc phi phận sự”
Còn với Xuân Diệu, cái tôi của ông cũng thật kiêu hãnh, nếu đoạn mở đầu là điệp ngữ “tôi muốn” thì đến đây đã trở thành “ta muốn” nghe thật tự tin làm sao! Như vậy trong thơ Xuân Diệu luôn thể hiện được cái tôi cá nhân tự tin và đầy kiêu hãnh Ba từ “Tôi muốn ôm” như một nốt nhấn để rồi từ đó âm thanh của khát vọng tuôn trào, dào dạt tràn qua cả ngôn từ Giữa những câu thơ dài đột ngột xen vào một câu thơ ngắn như thắt ngang giữa bài làm ta liên tưởng đến vòng tay đang níu giữ, quấn quýt “cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn” “Mơn mởn” là từ láy gợi cảm và giàu ý nghĩa gợi cảm giác cây cối, sự vật đang ở độ non mướt, tươi tốt, đầy sức sống Lần theo bước chân vội vàng ta bước vào một thế giới đầy ắp những hình ảnh sinh động, đẹp đẽ:
“Ta muốn riết mây đưa và gió lượn
Ta muốn say cánh bướm với tình yêu
Ta muốn thâu trong một cái hồn nhiều”
Phép điệp cấu trúc “Ta muốn” đã khiến đoạn thơ trở nên dồn dập, gấp gáp tựa như những cơn sóng ào ạt nối tiếp nhau, như hơi thở gấp gáp của thi nhân đã diễn tả khát khao đến hàm hở cuồng nhiệt Sau mỗi lần điệp lại đi liền với một động từ mạnh được sắp xếp theo trật tự tăng tiến: “riết”, “say”, “thâu”; cùng với đó là những hình ảnh nồng nàn, khỏe khoắn: “mây đưa và gió lượn”, “cánh buồm với tình yêu” Thiên nhiên rực rỡ sắc màu say nồng và đầy quyến rũ lại tràn ngập trong hồn thơ Xuân Diệu Những hình ảnh ấy làm đoạn thơ đầy sinh khí và làm sống lại không khí tươi vui của toàn bài thơ Trời xuân thì non tơ, tình xuân thì nồng nàn khiến nhà thơ trở nên “tham lam”, dường như lúc nào cũng muốn khát khao thêm:
“Và non nước, và cây, và cỏ rạng, Cho chếnh choáng mùi thơm, cho đã đầy ánh sáng Cho no nê thanh sắc của thời tươi”
Sự kết hợp giữa những từ “no nê”, “đã đầy” và điệp từ “và” đã thể hiện cảm xúc ham muốn đến tột cùng trong tâm hồn thi sĩ Ở đây không chỉ là sự tận hưởng tinh thần mà còn là tận hưởng theo kiểu vật chất không có điểm dừng Với ông, cuộc sống trần thế như bày ra cả một bàn tiệc đầy những hình ảnh non tơ và đầy hương sắc vì vậy Xuân Diệu đã khát khao đến tột cùng đúng như phong cách Xuân Diệu – một cái tôi không bao giờ chấp nhận sự lưng chừng, lỡ cỡ Với những khát khao ấy, nhà thơ đã nhìn mùa xuân giống như con người và thốt lên một tiếng kêu thể hiện niềm yêu đời, khát khao chưa từng có trong thơ ca Việt Nam:
“Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngươi”
“Hỡi” là tiếng gọi tha thiết vang lên cuối bài làm mạch cảm xúc của nhà thơ như vang lên không dứt Ông khát khao tận hưởng mùa xuân, một mùa “xuân hồng” chứ không phải là “xuân xanh” như trong thơ Nguyễn Bính:
“Mùa xuân là cả một mùa xanh”
Xuân hồng là đôi má nồng nàn của thiếu nữ Với Xuân Diệu con người mới là chuẩn mực của cái đẹp nên mùa xuân cũng giống như người thiếu nữ căng tràn sự sống Nhà thơ muốn cắn vào nó cho thỏa mãn đam mê Với cách sử dụng
từ ngữ táo bạn, Xuân Diệu đã thể hiện một ham muốn không có giới hạn Đứng trước sự hấp dẫn của mùa xuân dường như thi sĩ không nén nổi lòng yêu thiên nhiên đã đi đến một cử chỉ táo bạo nhưng cũng thật đáng yêu Ta nhớ tới những câu thơ của Anh Thơ trong bài “Hôn con”:
“Mặt trăng của mẹ
Mẹ nâng trên tay Mặt trăng tươi thế
Mẹ cắn vào đây”
Còn Xuân Diệu, ông từng định nghĩa mình là: “kẻ đưa răng bấu mặt trời”, một thi sĩ từng “ngoạm sự sống làm êm đói khát” đã thể hiện tình yêu cuồng nhiệt, si mê cuộc sống đúng như Hoài Thanh đã từng nhận xét: “Xuân Diệu là nguồn sống dào dạt chưa từng thấy ở chốn nước non lặng lẽ này, khi vui cũng như khi buồn người đều nồng nàn tha thiết” Nếu như Huy Cận, Chế Lan Viên hay Hàn Mạc Tử đều cùng nhau thoát li hiện thực, tìm về một cõi xa xăm nào đấy
để ôm ấp những nỗi sầu u oải, mơ hồ thì “Thơ Xuân Diệu là một nguồn sống dào dạt chưa từng thấy… Xuân Diệu say đắm tình yêu, say đắm cảnh trời, sống vội vàng, sống cuống quýt, muốn tận hưởng cuộc đời ngắn ngủi của mình Khi vui cũng như khi buồn, người đều nồng nàn tha thiết” (Hoài Thanh) Cũng là nỗi buồn nhưng nỗi buồn ấy, ngọt
ngào, hồ hởi và háo hức, đó là sự tiếc nuối trước dòng chảy không ngừng của thời gian, là sự cô đơn giữa dòng đời
của cái Tôi nhỏ bé đã tạo nên một hồn “nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới”.
4 Cảm nhận về thời gian của Xuân Diệu trong bài thơ
Cảm nhận về thời gian của Xuân Diệu gắn liền với mùa xuân của thiên nhiên và tuổi trẻ của con người Đó là cảm nhận của một con người yêu cuộc sống say đắm, thiết tha đến mức phải vội vàng Cảm nhận về thời gian của Xuân Diệu hết sức tinh tế và đầy triết lí nhân sinh Xuân Diệu viết bài thơ này khi còn rất trẻ, đó là cái tuổi của sự sống
Trang 6mơn mởn, của việc hưởng thụ sự sống, ít ai có thể nghĩ đến một triết lí sâu xa như Xuân Diệu Đối với Xuân Diệu, mỗi khắc thời gian trôi qua chính là niềm lo sợ, canh cánh trong lòng Tác giả sử dụng cú pháp đối lập để diễn tả sự trôi đi của thời gian và tuổi trẻ: đương tới / đương qua; còn non / sẽ già Cho thấy sự cảm nhận về thời gian đó đã giúp tác giả rút ra kết luận về sự đồng nhất giữa mùa xuân và tuổi trẻ của chính mình cũng như của tất cả mọi người:
Mà xuân hết, nghĩa là tôi cũng mất.
Mùa xuân trôi đi thì tuổi trẻ cũng phai tàn, và khi xuân không còn thì đời người cũng hết Cảm nhận về sự tàn phai của thời gian đã được Xuân Diệu khái quát thành một triết lí nhân sinh Chắc hẳn phải là người có ham muốn sống tột bậc mới có thể cảm nhận về thời gian một cách cao sâu như vậy Hẳn là trong Xuân Diệu đã chứa chất bi kịch của nhà thơ lãng mạn trong thân phận một thi nhân mất nước lúc bấy giờ, cũng có thể Xuân Diệu quá yêu cuộc sống nồng nhiệt đến mức sợ thời gian cướp mất tuổi xuân của mình Có thể giải thích bằng nhiều cách khác nhau, tuy nhiên, một điều dễ nhận thấy là cảm nhận về thời gian của Xuân Diệu bắt nguồn từ chính lòng yêu đời, yêu cuộc sống của sống Mùa xuân chính là tuổi trẻ của đời người, của tác giả Thời gian làm mùa xuân trôi qua cũng chính là cướp đi tuổi trẻ của tác giả Đó chính là sự lo lắng và xót xa của con người vốn rất yêu cuộc sống, yêu cái tuổi trẻ đầy sức sống của mình Tâm trạng lo lắng đó đã được tác giả bộc bạch trong những câu thơ đầy triết lí:
Lòng tôi rộng, nhưng lượng trời cứ chật, Không cho dài thời trẻ của nhân gian, Nói làm chi rằng xuân vẫn tuần hoàn, Nếu tuổi trẻ chẳng hai lần thắm lại!
Câu thơ tưởng chừng là lời than vãn nhưng hiện lên trong đó là một quan niệm sâu sắc: cuộc đời làm sao có hai lần tuổi trẻ, và khi thời gian trôi qua thì tuổi trẻ có còn? Một sự so sánh không hề khập khiễng để thấy rằng cuộc đời con người luôn có giới hạn và nhất là cái tuổi trẻ thật đẹp nếu so với mùa xuân của trời đất Với Xuân Diệu, tuổi trẻ là cái quý nhất của cuộc đời con người, đó là khoảng thời gian đẹp nhất và hạnh phúc nhất Chính vì vậy tuổi trẻ trôi qua là
điều nhà thơ lo lắng nhất và tiếc nuối nhất: Nên bâng khuâng tôi tiếc cả đất trời Qua đó cho thấy cảm nhận về thời
gian của tác giả làm hiện lên niềm khát khao sống, khát khao hạnh phúc của một con người vốn có nhiều khát khao Niềm khát khao ấy thể hiện qua ước muốn níu kéo thời gian để giữ mãi tuổi thanh xuân, giữ mãi mùa xuân của đời người, để con người mãi sống trong tuổi trẻ, trong mùa xuân của cuộc đời
6 Quan niệm sống mới mẻ
Yêu cuộc sống trần thế xung quanh và tìm thấy trong đó biết bao điều hấp dẫn, đáng sống, biết tận hưởng những gì
mà cuộc sống ban tặng Từ đó, càng thêm yêu mùa xuân và tuổi trẻ, những gì đẹp nhất của cuộc sống con người Đó
là quan niệm sống rất người, mang ý nghĩa tích cực và có giá trị nhân văn sâu sắc
III Kết bài
Với cách sử dụng ý thơ theo cấp độ tăng tiến, từ ngữ mạnh bạo, giàu sức gợi kết hợp với nhịp thơ biến hóa vui tươi,
vồ vập, giục giã, đoạn thơ thứ 3 trong bài thơ "Vội Vàng" đã diễn tả chân thực quan niệm nhân sinh tiến bộ và mới
mẻ của Xuân Diệu Không chỉ bộc lộ cái tôi khát khao mãnh liệt sống, tận hưởng, nhà thơ còn muốn gửi gắm tới mọi người thông điệp nhân sinh ý nghĩa Sống là phải biết trân trọng thời gian, sống phải biết tận hưởng, yêu hết mình và cũng phải hiến dâng hết mình
Bài thơ đem đến một nhân sinh quan tích cực phải biết sống đủ đầy, sống có ý nghĩa, biết tận hưởng những vẻ đẹp mà cuộc sống ban tặng, đừng để cuộc đời, nhất là tuổi trẻ trôi qua một cách hoang phí vô ích Ngoài ra bài thơ còn là lời giục giã hãy sống mãnh liệt, sống hết mình, hãy quý trọng từng giây từng phút của cuộc đời mình nhất là những năm tháng tuổi trẻ Tư tưởng ấy được thể hiện qua bàn tay nghệ thuật điêu luyện, là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa mạch cảm xúc và mạch lý luận, giọng điệu say mê, sôi nổi nhưng sáng tạo độc đáo về ngôn từ và hình ảnh
➸Cũng bởi lẽ thế “Vội vàng” dù đã được sáng tác những năm 30 của thế kỉ trước nhưng vẫn vang vọng, đọng lại trong lòng hậu thế những vần thơ tựa như mật ngọt đầy tinh túy khiến ta phải ghi nhớ mãi cái tên Xuân Diệu - ông hoàng thơ tình trong làng thi ca Việt!
➸Dù đã nhiều năm trôi qua nhưng bài thơ Vội Vàng vẫn còn nguyên giá trị và luôn là những hình ảnh đẹp, khó phai
mờ trong mỗi chúng ta Cảm ơn nhà thơ Xuân Diệu đã giúp có một suy nghĩ mới về … để mỗi chúng ta tự nhủ mình hãy biết sống đẹp hơn, ý nghĩa hơn trong cuộc đời này Vì vậy chúng ta cần phải sống tận hưởng, tận hiến cho cuộc đời này - Thời gian một đi không trở lại, tuổi trẻ là phần đẹp đẽ quý giá nhất của đời người