Cách mạng Tháng Tám thành công là mốc son chói lọi, vĩ đại trong lịch sử dân tộc, đưa đất nước bước sang kỷ nguyên độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, thoát khỏi sự áp bức bóc lột gần 100 năm của thực dân Pháp, xóa bỏ hoàn toàn chế độ phong kiến, thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước kiểu mới chưa từng có trong lịch sử Việt Nam. Đây là kiểu nhà nước khác về bản chất so với nhà nước phong kiến đã từng tồn tại trong lịch sử dân tộc Việt Nam và các kiểu nhà nước tư sản hiện thời - là một Nhà nước thực sự của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân; mang bản chất giai cấp công nhân, có tính nhân dân và tính dân tộc sâu sắc.
Trang 11 Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân
* Sơ lược qua các hình thức tổ chức nhà nước của xã hội loài người: - Hình thức nhà nước chiếm hữu nô lệ:
+ Phương Đông: chính thể Quân chủ chuyên chế, chính trị theo Chế độ độc tài chuyên chế+ Phương Tây: chính thể cộng hòa dân chủ và cộng hòa quý tộc chủ nô, chính trị theo chế độ dân chủ chủ nô- Hình nhà nước phong kiến:
+ Mang tính chất giai cấp thống trị, vua chúa đứng đầu và nắm mọi quyền hành cùng với bộ máy cai trị - Hình thức tổ chức nhà nước tư bản:
+ Chính thể: Quân sự lập hiến, cộng hòa nghị viện, cộng hòa tổng thống, cộng hòa lưỡng tính.+ Chế độ chính trị: chế độ dân chủ tư sản và chế độ phi dân chủ
- Hình thức tổ chức nhà nước xã hội chủ nghĩa:+ Chính thể: chính trị cộng hòa dân chủ + Chế độ chính trị: mang tính dân chủ cao thể hiện và bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động trong xã hội * Sự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân, vì dân
- Thứ nhất : Nghiên cứu lịch sử dân tộc, Hồ Chí Minh tiếp thu kinh nghiệm xây dựng Nhà nước trong lịch sử Việt Nam + Tư tưởng xây dựng Nhà nước Việt Nam được phản ánh trong các bộ sử lớn của dân tộc: Đại Việt sử ký toàn thư, Lịch triềuhiến chương loại chí ; trong những bộ luật nổi tiến như Bộ luật Hồng Đức (đời Lê) Các bộ luật sách nói trên phản ánh nhữngtư tưởng pháp quyền
+ Hồ Chí Minh nghiên cứu sâu sắc lịch sử Việt Nam, Người viết Việt Nam quốc sử diễn ca để giáo dục và vận động nhân dân,trong đó có nói đến các triểu đại Việt Nam trong lịch sử
- Thứ hai: Hồ Chí Minh nghiên cứu các kiểu Nhà nước trong lịch sử + Nhà nước thực dân phong kiến
Hồ Chí Minh vạch trần bản chất vô nhân đạo, chỉ rõ bản chất cái gọi là “công lý” mà thực dân, đế quốc thi hành ở các xứ “bảohộ”
Năm 1919, Hồ Chí Minh gửi đến Hội nghị Vécxây bản Yêu sách của nhân dân An Nam đòi các quyền tự do tối thiểu cho dântộc mình Đây là văn kiện pháp lý đầu tiên đặt vấn đề kết hợp khăng khít quyền tự quyết của dân tộc với quyền tư do, dân chủcủa nhân dân
+ Nhà nước dân chủ tư sản Người coi Nhà nước tư sản Mỹ, Pháp là sản phẩm của “những cuộc cách mạng không đến nơi”, vì ởđó chính quyền vẫn trong tay một số ít người - một xã hội bất bình đẳng
+ Nhà nước Xô viết Người gọi Nhà nước Xôviết là kết quả của cuộc cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 - cuộc cách mạng“đến nơi”, đã “phát đất ruộng cho dân cày, giao công xưởng cho thợ thuyền ra sức tổ chức kinh tế mới, để thực hành chủ nghĩathế giới đại đồng”
- Hồ Chí Minh nghiên cứu vấn đề Nhà nước trong chủ nghĩa Mác – Lênin Hồ Chí Minh đã nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lêninvề vấn đề nhà nước, bản chất của nhà nước chuyên chính vô sản, nhà nước xã hội chủ nghĩa
* Vai trò của Hồ Chí Minh trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước Việt Nam- Một là: Hồ Chí Minh là người sáng lập Nhà nước Việt Nam, Người đứng đầu Nhà nước đó trong vòng 24 năm và đã để lại dấuấn sâu đậm về phong cách lãnh đạo Nhà nước, trở thành chuẩn mực cho các thế hệ lãnh đạo sau này Phong cách lãnh đạo Nhànước của Hồ Chí Minh thể hiện:
+ Phong cách quần chúng: Bác đã nêu ra một quan điểm rất rõ: không phải cứ viết lên trán hai chữ cộng sản thì đương nhiên sẽđược mọi người quý trọng Phải yêu dân, kính dân thì dân mới dành sự yêu kính cho mình
Trang 2+ Phong cách tập thể, dân chủ: Là người đứng đầu Đảng cầm quyền, đứng đầu Nhà nước dân chủ, nhưng Hồ Chí Minh thườngxuyên có phong cách làm việc tập thể và dân chủ Gắn bó với tập thể, tôn trọng tập thể, phát huy sức mạnh của tập thể - tinh thầnấy càng thấm sâu vào suy nghĩ và hành động của Người.
+ Phong cách làm việc khoa học: Thể hiện ở làm việc phải đi sâu, đi sát, nắm việc, nắm người, nắm tình hình cụ thể.- Hai là: Hồ Chí Minh đã xác lập cơ sở, nền móng pháp lý cho tổ chức và hoạt động của Nhà nước ta Những cơ sở pháp lý đó lànền tảng tư tưởng để tổ chức, xây dựng, hoàn thiện nhà nước qua các giai đoạn cách mạng của dân tộc được tiếp nối liền mạchthể hiện trong nội dung Hiến pháp năm 2013 và văn kiện, nghị quyết của Đảng qua các kỳ đại hội Với cương vị là chủ tịch nước,Hồ Chí Minh đã hai lần đứng đầu Ủy ban soạn thảo Hiến pháp 1946, Hiến pháp 1959 Hồ Chí Minh đã chỉ đạo xây dựng Nhànước, cơ quan quyền lực Nhà nước phải của dân, do dân là chủ, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết toàn dân, tập hợp được đội ngũcán bộ công chức có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức, tài năng tham gia vào công cuộc xây dựng Nhà nước
- Ba là, Hồ Chí Minh là người khơi nguồn cho truyền thống dân chủ hiện đại ở Việt Nam, làm cho dân ta được hưởng các quyềntự do, dân chủ, hướng dẫn nhân dân làm dân chủ, thực hành dân chủ trong điều kiện một nước nông nghịêp lạc hậu, trình độ dântrí thấp, từng bước quá độ dần lên chủ nghĩa xã hội
- Học tập và làm theo phong cách của Bác trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước ta hiện nay giúp chúng ta vượt qua nhữngkhó khăn thử thách để đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
1.1 Nhà nước dân chủ 1.1.1 Bản chất giai cấp của nhà nước
- Như chúng ta đã biết hội nghị thành lập Đảng vào năm 1930 Hồ Chí Minh đã soạn thảo nên cương lĩnh chính trị đầu tiên với cốt lõi tư tưởng là độc lập dân tộc gắn liền với CNXH Và để giành được độc lập và đi lên CNXH thì nhân tố đầu tiên, có tính quyết định hàng đầu đó là Đảng Cộng sản Việt Nam Nhân tố có ý nghĩa chiến lược, được xem là nhiệm vụ, mục tiêu hàng đầu của Đảng là đại đoàn kết dân tộc Để giữ gìn độc lập dân tộc và xây dựng thành công CNXH cần có những tổ chức thiết chế, cơ quan cưỡng chế trấn áp sự phản kháng của kẻ thù, cũng như một đường lối lãnh đạo tổ chức để xây dựng một xã hội mới một xã hội công bằng dân chủ và ngày càng phát triển Và công cụ đó chính là :” Nhà nước của dân, do dân và vì dân”
Bản chất giai cấp của nhà nước
- Nhà nước Việt Nam là nhà nước dân chủ, nhưng tuyệt nhiên nó không phải là “Nhà nước toàn dân”, hiểu theo nghĩa là nhà
nước phi giai cấp, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, là nhà nước mang bản chất giaicấp công nhân Bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước Việt Nam thể hiện:
+ Một là, Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vị trí và vai trò cầm quyền Hiến pháp năm 1959 khẳng định: “Nhà nước của ta là Nhànước dân chủ nhân dân, dựa trên nền tảng liên minh công nông, do giai cấp công nhân lãnh đạo” Hồ Chí Minh đã nhấn mạnhnòng cốt của nhân dân là liên minh Công- nông- trí, do giai cấp công nhân mà đội tiên phong của nó là Đảng Cộng sản Việt Namlãnh đạo, Đảng cầm quyền bằng phong thức thích hợp sau đây:
(1) Bằng đường lối, quan điểm, chủ trương để Nhà nước thể chế hóa thành pháp luật chính sách, kế hoạch (2) Bằng hoạt động của các tổ chức đảng và đảng viên của mình trong bộ máy, cơ quan nhà nước
(3) Bằng công tác kiểm tra + Hai là, bản chất giai cấp của Nhà nước Việt Nam thể hiện ở tính định hướng xã hội chủ nghĩa trong sự phát triển đất nước,đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản là mục tiêu cách mạng nhất quán của Hồ Chí Minh Việc giành lấychính quyền, lập nên Nhà nước Việt Nam mới, chính là để giai cấp công nhân và nhân dân lao động số được một tổ chức mạnhmẽ nhằm thực hiện mục tiêu nói trên
+ Ba là, bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước thể hiện ở nguyên tắc tổ chức và hoạt động của nó là nguyên tắc tập trungdân chủ, phải phát huy cao độ dân chủ, đồng thời cũng phải phát huy cao độ tập trung, Nhà nước phải tập trung thống nhất quyềnlực để tất cả mọi quyền lực thuộc về nhân dân
b) Bản chất giai cấp công nhân thống nhất với tính nhân dân, tính dân tộc của Nhà nước
- Tính nhân dân: [1] + Tính nhân dân của nhà nước ta biểu hiện tập trung ở chỗ đó là nhà nước của dân, do dân, vì dân Tính nhân dân biểu hiện cụthể trong cơ cấu tham chính, với sự có mặt rộng rãi của mọi giai cấp, tầng lớp trong xã hội, từ nông dân, công nhân, trí thức, phụnữ, tôn giáo, dân tộc, kể cả công chức, quan lại cũ tiến bộ, không phân biệt nguồn gốc, miễn là thành thật hợp tác, vì quyền lợicủa dân tộc
Trang 3- Tính dân tộc: [1] + Tính dân tộc của nhà nước ta được thể hiện trước hết ở chỗ Nhà nước thay mặt nhân dân thực thi chủ quyền dân tộc, đấutranh cho lợi ích của dân tộc, đấu tranh với mọi xu hướng đi ngược lại lợi ích của dân tộc.
+ Tính dân tộc còn thể hiện sâu sắc ở chỗ, nguồn gốc sức mạnh của Nhà nước ta là khối đại đoàn kết toàn dân trong Mặt trậndân tộc thống nhất dưới sự lãnh đạo của Đảng; Nhà nước luôn hoạt động vì lợi ích quốc gia, của dân tộc, kế thừa và phát huynhững giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và có chính sách đúng đắn để giải quyết vấn đề dân tộc
- Nhà nước Việt Nam tuy mang bản chất giai cấp công nhân nhưng lại thống nhất với tính nhân dân và dân tộc được thể hiệnqua các luận điểm như sau:
+ Một là, Nhà nước Việt Nam ra đời là kết quả của cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ của rất nhiều thế hệ người Việt Nam, củatoàn thể dân tộc Từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, trở thành lực lượng lãnh đạo sự nghiệp cách mạng của dân tộc, vớichiến lược đại đoàn kết đúng đắn, sức mạnh của toàn dân tộc đã được tập hợp và phát huy cao độ, chiến thắng ngoại xâm, giànhlại độc lập, tự do, lập nên Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam châu Á.Nhà nước Việt Nam mới, do vậy, không phải của riêng giai cấp, tầng lớp nào, mà là thuộc về nhân dân
+ Hai là, Nhà nước Việt Nam ngay từ khi ra đời đã xác định rõ và luôn kiên trì, nhất quán mục tiêu và quyền lợi của nhândân, lấy quyền lợi của dân làm nền tảng, quyền lợi cơ bản của giai cấp công nhân thống nhất với lợi ích của nhân dân lao động vàcủa toàn dân tộc, Nhà nước Việt Nam mới là người đại diện, bảo vệ, đấu tranh không chỉ cho lợi ích của giai cấp công nhân, màcòn của nhân dân lao động và của toàn dân tộc
+ Ba là, Nhà nước mới ở Việt Nam đã đảm đương nhiệm vụ mà toàn thể dân tộc giao phó là tổ chức nhân dân tiến hành cáccuộc kháng chiến để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủvà giàu mạnh, góp phần tích cực vào sự phát triển tiến bộ của thế giới, Con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội và đi đến chủnghĩa cộng sản là con đường mà Hồ Chí Minh và Đảng ta đã xác định, cũng là sự nghiệp của chính Nhà nước
1.1.2 Nhà nước của nhân dân
- Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, nhà nước của nhân dân là nhà nước do “dân là chủ” “Dân là chủ” ở đây được hiểu như mộtcách nói nhằm thể hiện vị thế, vai trò của dân, họ là người chủ, là chủ thể chứ không phải nô lệ; hay còn được hiểu là nhà nướcdo dân là chủ, tất cả mọi quyền lực trong nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân
Người khẳng định: “Trong Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà của chúng ta, tất cả mọi quyền lực đều là của nhân dân” - Trong Nhà nước dân chủ, nhân dân thực thi quyền lực thông qua hai hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp.+ Dân chủ trực tiếp là hình thức dân chủ trong đó nhân dân trực tiếp quyết định mọi vấn đề liên quan đến vận mệnh của quốc gia,dân tộc và quyền lợi của dân chúng Hồ Chí Minh luôn coi trọng hình thức dân chủ trực tiếp bởi đây là hình thức dân chủ hoàn bịnhất, đồng thời tạo mọi điều kiện thuận lợi để thực hành dân chủ trực tiếp
+ Dân chủ gián tiếp (dân chủ đại diện) là hình thức dân chủ được sử dụng rộng rãi nhằm thực thi quyền lực của nhân dân Đó làhình thức dân chủ mà trong đó nhân dân thực thi quyền lực của mình thông qua các đại diện mà họ lựa chọn, bầu ra và nhữngthiết chế quyền lực mà họ lập nên Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, trong hình thức dân chủ gián tiếp:
• Quyền lực nhà nước là “thừa ủy quyền” của nhân dân Tự bản thân nhà nước không có quyền lực Quyền lực của nhà nước làdo nhân dân ủy thác cho Do vậy, các cơ quan quyền lực nhà nước cùng với đội ngũ cán bộ của nó đều là” công bột”của nhândân, nghĩa là” gánh vác việc chung cho dân, chứ không phải để đề đầu dân”
• Ở đây, Hồ Chí Minh đã xác định rõ vị thể và mối quan hệ giữa nhân dân với cán bộ nhà nước trên cơ sở nhân dân là chủ thểnắm giữ mọi quyền lực Theo Hồ Chí Minh: “Dân làm chủ thì Chủ tịch, Bộ trưởng, thủ trưởng, uỷ viên này uỷ viên khác là làmgì? Làm đầy tớ Làm đầy tớ cho nhân dân, chứ không phải là làm quan cách mạng,” Nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất làdân, vì dân là chủ Trong bộ máy cách mạng từ người quét nhà, Thầu ăn cho đến Chủ tịch một nước đều là phân công làm bày tỏcho dân”
- Hồ Chí Minh kịch liệt phê phán những cán bộ nhà nước thoái hóa, biến chất, từ chỗ là công bộc của dân đã trở thành “quancách mạng”, đứng trên nhân dân, coi khinh nhân dân, “cậy thế” với dân, “quên rằng dân bầu mình ra là để làm việc cho dân”…- Nhân dân có quyền kiểm soát, phê bình nhà nước, có quyền bãi miễn những đại biểu mà họ đã lựa chọn, bầu ra và có quyền giảitán những thiết chế quyền lực mà họ đã lập nên
Đây là quan điểm rõ ràng, kiên quyết của Hồ Chí Minh nhằm đảm bảo cho mọi quyền lực, trong đó có quyền lực nhà nước, luônnằm trong tay nhân dân
- Một nhà nước thật sự của dân, Hồ Chí Minh, luôn mong đồng bào giúp đỡ, đôn đốc, kiểm soát và phê bình để làm trọn nhiệmvụ của mình là người đầy tớ trung thành tận tuỵ của nhân dân Trong Nhà nước đó: Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc
Trang 4hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra “không xứng đáng với sự tín nhiệm của nhân dân”, thậm chí,” nếuChính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi Chính phủ”
- Luật pháp dân chủ là công cụ quyền lực của nhân dân Theo Hồ Chí Minh, sự khác biệt căn bản của luật pháp trong Nhà nướcViệt Nam mới với luật pháp của các chế độ tư sản, phong kiến là ở chỗ nó phản ánh được ý nguyện và bảo vệ quyền lợi của dânchủng Luật pháp đó là của nhân dân, là công cụ thực thi quyền lực của nhân dân, là phương tiện để kiểm soát quyền lực nhànước
1.1.3 Nhà nước do nhân dân
- Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà nước do nhân dân trước hết là:+ Nhà nước do nhân dân lập nên sau thắng lợi của sự nghiệp cách mạng của toàn dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sảnViệt Nam
+ Nhân dân “cử ra”, “tổ chức nên” nhà nước dựa trên nền tảng pháp lý của một chế độ dân chủ và theo các trình tự dân chủ vớicác quyền bầu cử, phúc quyết, v.v
- Nhà nước do nhân dân còn có nghĩa là “dân làm chủ” Người khẳng định rõ: “Nước ta là nước dân chủ, nghĩa là nước nhà donhân dân làm chủ”
+ Nếu “dân là chủ” xác định vị thế của nhân dân đối với quyền lực nhà nước, thì “dân làm chủ” nhấn mạnh quyền lợi và nghĩa vụcủa nhân dân với tư cách là người chủ
Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, “nhân dân có quyền lợi làm chủ, thì phải có nghĩa vụ làm tròn bổn phận công dân, giữ đúngđạo đức công dân” Nhân dân làm chủ thì phải tuân theo pháp luật của Nhà nước, tuân theo kỷ luật lao động, giữ gìn trật tựchung, đóng góp (nộp thuế) đúng kỳ, đúng số để xây dựng lợi ích chung, hăng hái tham gia công việc chung, bảo vệ tài sản côngcộng, bảo vệ Tổ quốc, v.v
- Trong nhà nước do nhân dân làm chủ, nhà nước phải tạo mọi điều kiện để nhân dân được thực thi những quyền mà Hiến phápvà pháp luật đã quy định, hưởng dụng đầy đủ quyền lợi và làm tròn nghĩa vụ làm chủ của mình Người yêu cầu cản bộ, đảng viênphải thật sự tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân
- Nhà nước do nhân dân cần coi trọng việc giáo dục nhân dân, đồng thời nhân dân cũng phải tự giác phấn đấu để có đủ năng lựcthực hiện quyền dân chủ của mình
Hồ Chí Minh nói: “Chúng ta là những người lao động làm chủ nước nhà Muốn làm chủ được tốt, phải có năng lực làm chủ” Người không chỉ tuyên bố quyền làm chủ của nhân dân, cũng không chỉ đưa nhân dân tham gia công việc nhà nước, mà cònchuẩn bị và động viên nhân dân chuẩn bị tốt năng lực làm chủ, quan điểm đó thể hiện tư tưởng dân chủ triệt để của Hồ Chí Minhkhi nói về nhà nước do nhân dân
1.1.4 Nhà nước vì nhân dân
Nhà nước vì dân, có nghĩa là: - Là nhà nước phục vụ lợi ích và nguyện vọng của nhân dân Là Nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhân dân làm mục tiêu, tấtcả đều vì lợi ích của nhân dân ngoài ra không có bất cứ lợi ích nào khác
- Là nhà nước không có đặc quyền đặc lợi, thực sự trong sạch, cần kiệm liêm chính, Hồ Chí Minh là một vị Chủ tịch vì dân vàNgười yêu cầu các cơ quan nhà nước, các cán bộ nhà nước đều phải vì nhân dân phục vụ Người nói: “Các công việc của Chínhphủ làm phải nhằm vào một mục đích duy nhất là mưu tự do hạnh phúc cho mọi người Cho tiền Chính phủ nhân dân bao giờcũng phải đặt quyền lợi dán lên trên hết thảy Việc gì có lợi cho dân thì làm Việc gì có hại cho dân thì phải trảnh”
- Theo Hồ Chí Minh, thước đo một Nhà nước vì dân là phải được lòng dân Hồ Chí Minh đặt vấn đề với cán bộ Nhà nước phải“làm sao cho được lòng dân, dân tin, dân mến, dân yêu”, đồng thời chỉ rõ: “muốn được dân yêu, muốn được lòng dân, trước hếtphải yêu đần, phải đặt quyền lợi của dân trên hết thảy, phải có một tinh thần cho công vô tư”
- Trong Nhà nước vì dân, cán bộ vừa là đầy tớ, nhưng đồng thời phải vừa là người lãnh đạo nhân dân Hai đòi hỏi này tưởngchừng như mâu thuẫn, nhưng đó là những phẩm chất cần có ở người cán bộ nhà nước vì dân
+ Là đày tớ thì phải trung thành, tận tuỵ, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ + Là người lãnh đạo thì phải có trí tuệ hơn người, minh mẫn, sáng suốt, nhìn xa trong trông, gần gũi nhân dân, trọng dụng hiệntại “Nếu không có nhân dân thì chính phủ không đủ lực lượng Nếu không có chính phủ thì nhân dân không ai dẫn đường”
Trang 5Người đại diện cho dân nắm quyền nếu không có đạo đức, phẩm chất, nhận thức được đúng vị trí chức trách, nhiệm vụ của mìnhvà không có cơ chế bảo đảm chặt chẽ thì rất dễ rơi vào tình trạng lạm quyền, đứng trên dân, ức hiếp dân Do đó, HCM luôn nhắcnhở trách nhiệm làm người đại biểu của dân và nghiêm khắc phê phán những hiện tượng vi phạm quyền lực của dân.
→ Như vậy, để làm người thay mặt nhân dân phải gồm đủ cả đức và tài, phải vừa hiện lại vừa minh Phải như thế thì mới có thể“chẳng những làm những việc trực tiếp có lợi cho dân, mà cũng có khi làm những việc mới xem qua như là hại đền dân”, nhưngthực chất là vì lợi ích toàn cục, vì lợi ích lâu dài của nhân dân
→ Nhà nước của dân, do dân, vì dân là nội dung thuộc về bản chất và là những phẩm chất gắn bó chặt chẽ của nhà nước kiểu mớicủa nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng, của giai cấp công nhân Như vậy chúng ta thấy tính nhân dân của Nhà nướckhông chỉ thể hiện ở nhà nước của dân do dân vì dân lấy việc phục vụ nhân dân làm mục tiêu cao nhất của mình mà còn ở chỗsức mạnh của nhà nước đều bắt nguồn từ nhân dân Bảo đảm tính nhân dân của nhà nước đặt ra yêu cầu nhà nước phải nhận diệnđúng vai trò vị trí của các giai cấp tầng lớp tiến bộ đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc gắn với điều kiện lịch sử cụ thể,không rơi vào hữu khuynh hoặc tả huynh
1.2 Nhà nước pháp quyền
- Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền là sự kế thừa truyền thống văn hóa và những kinh nghiệm xây dựng, quảnlý nhà nước của ông cha ta, là kết quả của sự trải nghiệm, nghiên cứu, khảo sát nhiều cuộc cách mạng, nhiều nhà nước điển hìnhnhư Mỹ, Pháp, Liên Xô Đồng thời là sự thấm nhuần và vận dụng sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nướckiểu mới vào điều kiện nước ta Mặc dù Hồ Chí Minh không dùng khái niệm nhà nước pháp quyền, nhưng tư tưởng về nhà nướcpháp quyền đã được thể hiện không chỉ trong các bài viết, bài phát biểu của Người về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước,mà còn trong toàn bộ cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang của Hồ Chí Minh với tư cách là người sáng lập Nhà nước Việt Namdân chủ cộng hòa
- Nhà nước pháp quyền là nhà nước thượng tôn Pháp luật Nghĩa là đặt pháp luật ở vị trí tối thượng Nhà nước hướng tớinhững vấn đề phúc lợi cho mọi người tạo điều kiện cho cá nhân được tự do, bình đẳng và phát huy hết năng lực của chính mình - Trong hoạt động của nhà nước pháp quyền, các Cơ quan nhà nước được phân quyền 1 cách rõ ràng (nghĩa là cơ quan lậppháp, hành pháp, tư pháp được phân quyền 1 cách rõ ràng và được mọi người chấp nhận trên nguyên tắc bình đẳng)
- Nhà nước pháp quyền nói chung và nhà nước pháp quyền XHCN nói riêng là một nhà nước mà ở đó tất cả các công dânđều được giáo dục pháp luật, phải hiểu biết pháp luật, phải tuân thủ pháp luật Pháp luật phải đảm bảo được tính nghiêm minh,trong hoạt động của các cơ quan nhà nước phải có sự kiểm soát lẫn nhau và tất cả vì mục tiêu phục vụ lợi ích cho nhân dân.Trong tư tưởng xây dựng Nhà nước pháp quyền, chủ tịch Hồ Chí Minh còn nhấn mạnh đến trách nhiệm giữa đại biểu và cử tri.Đại biểu do cử tri tín nhiệm bầu ra và phải chịu sự giám sát của cử tri, chịu trách nhiệm trước cử tri
Ví dụ: Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, ngày 16/1/1946 Quốc hội của Việt Nam được tổng tuyển cử bằng phương thức dân chủtrực tiếp Có thể nói, đây là một cuộc tổng tuyển cử mà nó thể hiện được tính dân chủ rất hiện đại của Việt Nam
- Kể từ khi nhân dân bầu Quốc hội đầu tiên đại diện cho tiếng nói của mình, thực tế đã khẳng định mọi quyền lực Nhà nướcđều ở nhân dân, trong đó Nhà nước là của nhân dân, do nhân dân quyết định, pháp luật do Nhà nước ban hành nhưng phải thểhiện ý chí của nhân dân Và hiến pháp 2013 tiếp tục làm rõ hơn những nội hàm của Nhà nước pháp quyền, tiếp tục một bước tiếnquan trọng trong việc tôn trọng và đề cao quyền dân chủ của người dân
Ví dụ: Nhân dân ta có quyền quyết định như: Nhân dân ta bầu nên đại biểu Quốc hội để mà giám sát hoạt động Nhà nước, miễnnhiệm đại biểu khi không hoàn thành nhiệm vụ…
- Tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhândân đã được Đảng ta đặt ra như một nhiệm vụ chiến lược quan trọng trong thời kỳ đổi mới hiện nay Mặt khác để Nhà nước hoànthành chức trách của mình, phục vụ nhân dân thì công việc của các cơ quan, công chức Nhà nước rất cần phải công khai, minhbạch
1.2.1 Nhà nước hợp hiến, hợp pháp
- Nhà nước có hiệu lực pháp lý mạnh mẽ trước hết là một Nhà nước hợp hiến, Nhà nước phù hợp với Hiến pháp
- Ngay sau khi cách mạng tháng Tám thành công, Hồ Chí Minh đã thay mặt Chính phủ lâm thời đọc Tuyên ngôn độc lập,
tuyên bố với quốc dân đồng bào và với thế giới khai sinh nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Chính phủ lâm thời có địa vịhợp pháp, tổng tuyển cử bầu ra Quốc hội rồi từ đó lập Chính phủ và các cơ quan Nhà nước mới
- Tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (3/9/1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh nêulên một trong sáu nhiêm vụ cấp bách của Chính phủ là: “Chúng ta phải có một bản Hiến pháp dân chủ Tôi đề nghị Chính phủ tổchức càng sớm càng tốt cuộc tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu” Sau đó Người bắt tay xây dựng Hiến pháp dân chủ,tổ chức Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu bầu Quốc Hội, thành lập uỷ ban dự thảo Hiến pháp của nước Việt NamDân chủ Cộng hoà
Trang 6- Ngày 2/3/1946, Quốc hôi họp phiên đầu tiên và Chủ tịch Hồ Chí Minh được Quốc hội nhất trí bầu làm Chủ tịch Chínhphủ liên hiệp kháng chiến Đây là chính phủ hợp hiến đầu tiên do nhân dân bầu ra, có đầy đủ tư cách và hiệu lực trong việc giảiquyết các vấn đề đối nội và đối ngoại.
1.2.2 Nhà nước thượng tôn pháp luật
- Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước quản lý bằng bộ máy và bằng nhiều biện pháp khác nhau, nhưng quan trọng nhấtlà quản lý bằng Hiến pháp và bằng pháp luật nói chung Muốn vậy, trước hết, cần làm tốt công tác lập pháp Hồ Chí Minh luônchú trong xây dựng hệ thống luật pháp dân chủ, hiện đại
- Cùng với công tác lập pháp, Hồ Chí Minh cũng rất chú trọng đưa pháp luật vào trong cuộc sống, bảo đảm cho pháp luậtđược thi hành và có cơ chế giám sát việc thi hành pháp luật
- Hồ Chí Minh chỉ rõ sự cần thiết phải nâng cao trình độ hiểu biết và năng lực sử dụng luật của người dân, giáo dục ý thứctôn trọng và tuân thủ pháp luật trong nhân dân, Pháp luật là công cụ quyền lực của nhân dân, vì thể điều quan trọng là phải” làmsao cho nhân dân biết hưởng quyền dân chủ, biết dùng quyền dân chủ của trinh, dám nói, đảm làm”
- Hồ Chí Minh luôn nêu cao tính nghiêm tính của pháp luật Người tuyên bố: Pháp luật Việt Nam tuy khoan động vớinhững người biết cải tà quy chính, nhưng sẽ thẳng tay trừng trị những tên Việt gian đau 80 đại bàn nước buồn dân” Điều đó đihỏi pháp luật phải đúng và phải đủ: tăng cường tuyên truyền, giáo dục nhân Luật cho mọi người dân, người thực thi pháp luậtphải thật sự cung tâm và nghiêm minh, v, v Người phê phán những hiện tượng thể hiện tính thiếu nghiêm minh của pháp luật,như: “thưởng có khi quá rộng, mà phạt thì không nghiêm”, lần lộn giữa Công và tội
- Trong một Nhà nước dân chủ, dân chủ và pháp luật phải luôn đi đôi với nhau, nương tựa vào nhau mới đảm bảo chochính quyền trở nên mạnh mẽ
- Không thể có dân chủ ngoài pháp luật, pháp luật là bà đỡ của dân chủ Mọi quyền dân chủ của người dân phải được thểchế hoá bằng Hiến pháp và pháp luật; ngược lại, hệ thống pháp luật phải bảo đảm cho quyền tự do, dân chủ của người dân đượctôn trọng trong thực tế Xây dựng một nền pháp chế xã hội chủ nghĩa đảm bảo được việc thực hiện quyền lực của người dân làmối quan tâm suốt đời của Hồ Chí Minh [1, tr56]
- Tinh thần thượng tôn pháp luật của Bác được thể hiện một cách toàn diện ở hai khía cạnh:+ Một là: Người đã chú trọng xây dựng nền pháp chế của nước nhà
+ Hai là: Người đã thực thi nghiêm chỉnh pháp luật trong hành động và cư xử của mình Với Người, dù là một Chủ tịch nước hay một công dân, pháp luật luôn luôn phải được thượng tôn Chính vì thế, Ngườikhông đặt ra những biệt lệ cho cá nhân mình
Ví dụ: Ở cương vị Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh đã hai lần tham gia vào quá trình lãnh đạo soạn thảo Hiến pháp (Hiếnpháp năm 1946 và Hiến pháp năm 1959), đã ký lệnh công bố 16 đạo luật, 613 sắc lệnh trong đó có 243 sắc lệnh quy định về tổchức Nhà nước và pháp luật, và nhiều văn bản dưới luật khác Trong bối cảnh đất nước phải vừa kháng chiến, vừa kiến quốc vôcùng cũng khó khăn, sự ra đời của hệ thống luật pháp như trên thể hiện rất rõ nỗ lực của Hồ Chí Minh và Nhà nước Việt Namtrong công tác lập pháp
- Xây dựng một nền pháp chế xã hội chủ nghĩa đảm bảo được việc thực hiện quyền lực của nhân dân là mối quan tâm suốtđời của Hồ Chí Minh [1, tr56]
Ví dụ: Vào năm 1946, khi Bộ trưởng Bộ kinh tế trong Chính phủ liên hiệp kháng chiến vi phạm pháp luật, Người đãthẳng thắn trả lời chất vấn của các đại biểu Quốc hội rằng: Trong Chính phủ, từ Hồ Chí Minh cho đến những người làm việc ởcác ủy ban đều phải hết sức làm gương Nếu làm gương không xong, thì sẽ dùng pháp luật mà trị những kẻ ăn hối lộ Đã trị, đangtrị và sẽ trị cho kỳ hết Hay vụ Người bác đơn xin ân xá của Cục trưởng Cục quân nhu Trần Dụ Châu phạm tội lợi dụng chức vụ,quyền hạn, bớt xén phần cơm áo của bộ đội để sống trác táng, trụy lạc v.v…
1.2.3 Pháp quyền nhân nghĩa
- Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng tạo nên tư tưởng pháp quyền nhân nghĩa làm nền tảng cho xây dựng và thực thi pháp luậtdựa trên đạo lý, vì lợi ích của đất nước, của nhân dân
- Khác với Hiến pháp và pháp luật các nước tư bản phục vụ cho sự cai trị của giai cấp tư sản, Hiến pháp và pháp luật trongchế độ ta là vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, trấn áp mọi hành vi xâm phạm lợi ích Tổquốc, lợi ích chính đáng của toàn thể nhân dân Thời gian đầu vận hành của Nhà nước cách mạng vẫn còn những ý kiến khácnhau về xử lý mối quan hệ giữa chính trị và chuyên môn, hành chính và tư pháp, nhất là giữa những người được đào tạo dưới chếđộ cũ với cán bộ trưởng thành từ thực tiễn cách mạng… Chủ tịch Hồ Chí Minh đã giải tỏa khúc mắc về những mối quan hệ trênbằng những lý giải thấu tình, đạt lý với việc phân tách “ba tư cách” của người cán bộ tư pháp:
Trang 7+ Là bậc trí thức, phải hy sinh đấu tranh, dũng cảm hơn nữa, để làm gương cho dân; + Là viên chức của Nhà nước, phải tuyệt đối trung thành với chính quyền dân chủ + Là người phụ trách thi hành pháp luật, phải nêu cao tấm gương “phụng công thủ pháp, chí công vô tư” cho nhân dân noitheo
- Nói cách khác, theo Người, phải ứng xử với các vấn đề pháp lý bằng đạo lý vì nước, vì dân; người làm công tác bảo vệcông lý phải tự mình làm gương cho dân, phải đề cao liêm chính tư pháp Người căn dặn cán bộ tư pháp xử án phải công tâm,liêm khiết, trong sạch; nhưng như thế chưa đủ, mà phải biết gần dân, giúp dân, hiểu dân, học dân để giúp mình thêm liêm khiết,thêm công bằng Đó chính là pháp quyền nhân nghĩa Hồ Chí Minh
- Nguyên tắc pháp quyền nhân nghĩa thể hiện rõ ở từng điều khoản của Hiến pháp năm 1946 với chế định tất cả quyền hànhtrong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam Cùng với bảo đảm quyền dân chủ đại diện thông qua Nghị viện nhân dân thì Hiếnpháp còn quy định cụ thể những quyền dân chủ trực tiếp, như:
+ “Nhân dân có quyền phúc quyết về Hiến pháp và những việc quan hệ đến vận mệnh quốc gia” (Điều 21); [3] + “Nghị viện nhân dân do công dân Việt Nam bầu ra” (Điều 24); [3]
+ “Nghị viện họp công khai, công chúng được vào nghe” (Điều 30)… [3]→ Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân được ghi nhận trong Hiến pháp Mô hìnhtổ chức và cơ chế vận hành của Nhà nước theo Hiến pháp năm 1946 bảo đảm kiểm soát quyền lực Nhà nước, thực hiện chủquyền của nhân dân, phát huy dân chủ rộng rãi, bảo vệ các nguyên tắc pháp quyền
- Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sáng tạo nên tư tưởng pháp quyền nhân nghĩa làm nền tảng cho xây dựng và thực thi pháp luậtdựa trên đạo lý, vì lợi ích của đất nước, của nhân dân:
+ Khác với Hiến pháp và pháp luật các nước tư bản phục vụ cho sự cai trị của giai cấp tư sản, Hiến pháp và pháp luật trongchế độ ta là vì lợi ích quốc gia - dân tộc, bảo vệ quyền con 1 người, quyền công dân, trấn áp mọi hành vi xâm phạm lợi ích Tổquốc, lợi ích chính đáng của toàn thể nhân dân
+ Thời gian đầu vận hành của Nhà nước cách mạng vẫn còn những ý kiến khác nhau về xử lý mối quan hệ giữa chính trị vàchuyên môn, hành chính và tư pháp, nhất là giữa những người được đào tạo dưới chế độ cũ với cán bộ trưởng thành từ thực tiễncách mạng…
- Người đã đưa ra các vấn đề như: đạo đức là gốc, chống tham ô lãng phí, đạo đức đi đôi với pháp luật để truyền đạt chonhân dân ta
- Ngày nay, những tư tưởng Người để lại cho chúng ta - trong đó có tư tưởng về Nhà nước và pháp luật, về xây dựng và pháttriển ngành Tư pháp - vẫn còn nguyên những giá trị mang tầm thời đại Nghiên cứu, học tập và phát triển tư tưởng của Người,chắc chắn, không chỉ ngành Tư pháp mà cả đất nước sẽ còn thu được nhìều hơn nữa những thắng lợi to lớn trong công cuộc đổimới
1.3 Nhà nước trong sạch vững mạnh1.3.1 Kiểm soát quyền lực nhà nước
- Để giữ vững bản chất của Nhà nước, bảo đảm cho Nhà nước hoạt động có hiệu quả, phòng chống thoái hóa, biến chất trongđội ngũ cán bộ nhà nước, Hồ Chí Minh rất chú trọng vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước
Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, kiểm soát quyền lực nhà nước là tất yếu Các cơ quan nhà nước, cán bộ nhà nước, dù ít haynhiều đều nắm giữ quyền lực trong tay Quyền lực này là do nhân dân ủy thác cho Tuy nhiên, một khi đã nắm giữ quyền lực, cơquan nhà nước hay cán bộ nhà nước đều có thể trở nên lạm quyền Người chỉ rõ: “dân ghét các ông chủ tịch, các ông ủy viên vìcái tật ngông nghênh, cậy thế, cậy quyền Những ông này không hiểu nhiệm vụ và chính sách của Việt Minh, nên khi nắm đượcchút quyền trong tay vẫn hay lạm dụng” Vì thế, để bảo đảm tất cả mọi quyền lực thuộc về nhân dân, cần kiểm soát quyền lựcnhà nước
- Về hình thức kiểm soát quyền lực nhà nước, theo Hồ Chí Minh, trước hết, cần phát huy vai trò, trách nhiệm của Đảng Cộngsản Việt Nam Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc, là Đảng cầm quyền, lãnhđạo Nhà nước và xã hội, chính vì vậy, Đảng có quyền và có trách nhiệm kiểm soát quyền lực nhà nước Hồ Chí Minh chỉ rõ:“Công việc của Đảng và Nhà nước ngày càng nhiều Muốn hoàn thành tốt mọi việc, thì toàn thể đảng viên và cán bộ phải chấphành nghiêm chỉnh đường lối và chính sách của Đảng Và muốn như vậy, thì các cấp ủy đảng phải tăng cường công tác kiểm tra.Vì kiểm tra có tác dụng thúc đẩy và giáo dục đảng viên và cán bộ làm trọn nhiệm vụ đối với Đảng, đối với Nhà nước, làm gươngmẫu tốt cho nhân dân” Để kiểm soát có kết quả tốt, theo Hồ Chí Minh, cần có hai điều kiện là việc kiểm soát phải có hệ thống và
Trang 8người đi kiểm soát phải là những người rất có uy tín Người còn nêu rõ hai cách kiểm soát là từ trên xuống và từ dưới lên Ngườinhấn mạnh, phải “khéo kiểm soát”.
- Vấn đề kiểm soát quyền lực nhà nước dựa trên cách thức tổ chức bộ máy nhà nước và việc phân công, phân nhiệm giữacác cơ quan thực thi quyền lực nhà nước bước đầu cũng đã được Hồ Chí Minh để cập Hiến pháp năm 1946 ghi rõ một số hìnhthức kiểm soát bên trong Nhà nước, trong đó nổi bật là kiểm soát của Nghị viện nhân dân đối với Chính phủ, chẳng hạn, Nghịviện nhân dân có quyền “Kiểm soát và phê bình Chính phủ”, “Bộ trưởng nào không được Nghị viện tín nhiệm thì phải từchức”,vv…
- Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực nhà nước, vì thế, nhân dân có quyền kiểm soát quyền lực nhà nước Đây là hìnhthức được Hồ Chí Minh đề cập rất cụ thể Người nhấn mạnh: “Phải tổ chức sự kiểm soát, mà muốn kiểm soát đúng thì cũng phảicó quần chúng giúp mới được” Đảng cầm quyền cần chú ý phát huy vai trò kiểm soát quyền lực của nhân dân, bởi so với sốnhân dân thì số đảng viên chỉ là tối thiểu, hàng trăm người dân mới có một đảng viên Nếu không có nhân dân giúp sức, thì Đảngkhông làm được việc gì hết Đối với Nhà nước, là công bộc của dân, “mọi công tác phải dựa hẳn vào quần chúng, hoan nghênhquần chúng đôn đốc và kiểm tra”
1.3.2 Phòng, chống tiêu cực trong Nhà nước
- Trong quá trình lãnh đạo xây dựng Nhà nước Việt Nam, Hồ Chí Minh thường nói đến những tiêu cực sau đây để nhắc nhởmọi người đề phòng và khắc phục:
+ Một là, đặc quyền, đặc lợi Xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh đòi hỏi phải tẩy trừ những thói cậy mình là ngườitrong cơ quan chính quyền để cửa quyền, hách dịch với dân, lạm quyền, đồng thời để vơ vét tiền của, lợi dụng chức quyền để làmlợi cho cá nhân mình, làm như thế tức là sa vào chủ nghĩa cá nhân
+ Hai là, tham ô, lãng phí, quan liêu Hồ Chí Minh chi tham ô, lãng phí, quan liêu là “giặc nội xâm”, “giặc ở trong lòng”, thứgiặc nguy hiểm hơn giặc ngoại xâm Người thường phê bình những người “lấy của công dùng vào việc tư, quên cả thanh liêm,đạo đức” Quan điểm của Hồ Chí Minh là: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu, dù cố ý hay không, cũng là bạn đồng minh củathực dân và phong kiến Tội lỗi ấy cũng nặng như tội lỗi Việt gian, mật thám” Ngày 27/11/1946, Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnhấn định hình phạt tội đưa và nhận hối lộ với mức từ 5 năm đến 20 năm tù khổ sai và phải nộp phạt gấp đôi số tiền nhận hối lộ.Ngày 26/1/1946, Hồ Chí Minh ký lệnh nói rõ tội tham ô, trộm cắp đến mức cao nhất là tử hình
- Lãng phí là một căn bệnh mà Hồ Chí Minh lên án gay gắt Bản thân Người luôn làm gương, tích cực thực hành chống lãngphí trong cuộc sống và công việc hằng ngày Người quý trọng từng đồng tiền, bát gạo do dân đóng góp cho hoạt động của bộmáy nhà nước Lãng phí ở đây được Hồ Chí Minh xác định là lãng phí sức lao động, lãng phí thời gian, lãng phí tiền của Chốnglãng phí là biện pháp để tiết kiệm, là quốc sách của mọi quốc gia
- Bệnh quan liêu không những có ở cấp trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện mà còn có ngay ở cả cấp cơ sở Hồ Chí Minh phêbình những người và các cơ quan lãnh đạo từ cấp trên đến cấp dưới không sát công việc thực tế, không theo dõi và giáo dục cánbộ, không gần gũi quần chúng Đối với công việc thì trong hình thức mà không xem xét khắp mọi mặt, không đi sâu từng vấn đề.Bệnh quan liêu làm cho chúng ta chỉ biết khai hội, viết chỉ thị, xem báo cáo trên giấy, chứ không kiểm tra đến nơi đến chốn thành thử có mắt mà không thấy suốt, có tại mà không nghe thấu, có chế độ mà không giữ đúng, có kỷ luật mà không nắmvững Thế là bệnh quan liêu đã ấp ủ, dung túng, che chở cho nạn tham ô, lãng phí Vì vậy, đây là bệnh gốc sinh ra các bệnhtham ô, lãng phí; muốn trừ sạch bệnh tham ô, lãng phí thì trước hết phải tẩy sạch bệnh quan liêu
- “Tư túng”, “chia rẽ”, “kiêu ngạo” là những căn bệnh gây mất đoàn kết, gây rối cho công tác Hồ Chí Minh kịch liệt lên ántệ kéo bè, béo cánh, bà con, bạn hữu mình không tài năng gì cũng kéo vào chức này chức nọ Người có tài có đức, nhưng khôngvừa lòng mình thì đẩy ra ngoài Trong chính quyền, hiện tượng gây mất đoàn kết, không biết cách làm cho mọi người hoà thuậnvới nhau còn tồn tại, còn có người “bênh vực lớp này, chống lại lớp khác” Ngoài bệnh cậy thế, có người còn kiêu ngạo, tưởngmình ở trong cơ quan Chính phủ là thần thánh rồi cử chỉ lúc nào cũng vác mặt “quan cách mạng”, làm mất uy tín của Chính phủ → Để tìm ra biện pháp phòng, chống tiêu cực trong bộ máy nhà nước, Hồ Chí Minh đã dày công luận giải nguyên nhân nảysinh tiêu cực Những nguyên nhân này được Hồ Chí Minh tiếp cận rất toàn diện Trước hết là nguyên nhân chủ quan, bắt nguồntừ căn “bệnh mẹ” là chủ nghĩa cá nhân, từ sự thiếu tu dưỡng, rèn luyện của bản thân cán bộ Bên cạnh đó còn có những nguyênnhân khách quan, từ gần đến xa, là do công tác cán bộ của Đảng và Nhà nước chưa tốt; do cách tổ chức, vận hành trong Đảng,trong Nhà nước, sự phối hợp giữa Đảng với Nhà nước chưa thật sự khoa học, hiệu quả; do trình độ phát triển còn thấp của đờisống xã hội; do tàn dư của những chính sách phản động của chế độ thực dân, phong kiến; do âm mưu chống phá của các lựclượng phản động, vv Các nguyên nhân này không tồn tại biệt lập với nhau, mà có sự kết hợp với nhau, tiến công vào đội ngũcán bộ Nếu Đảng và Nhà nước không có biện pháp phòng, chống tốt, không có chính sách bảo vệ cán bộ một cách có hiệu quả,thì nguy cơ mất cán bộ là rất lớn
1.3.3 Đề phòng và khắc phục những tiêu cực, trong hoạt động của Nhà nước
- Phòng, chống tiêu cực trong Nhà nước là nhiệm vụ hết sức khó khăn Trong nhiều tác phẩm khác nhau, ở nhiều thời điểmkhác nhau, Hồ Chí Minh đã nêu lên nhiều biện pháp khác nhau Khái quát lại, có một số biện pháp cơ bản như sau:
Trang 9+ Một là, nâng cao trình độ dân chủ trong xã hội, thực hành dân chủ rộng rãi, phát huy quyền làm chủ của nhân dân là giảipháp căn bản và có ý nghĩa lâu dài.
+ Hai là, pháp luật của Nhà nước, kỷ luật của Đảng phải nghiêm minh Công tác kiểm tra phải thường xuyên Cán bộ, đảngviên phải nghiêm túc và tự giác tuân thủ pháp luật, kỷ luật Đối với những kẻ thoái hóa, biến chất, pháp luật phải “thẳng tay trừngtrị”, bất kỳ kẻ ấy ở địa vị nào, làm nghề nghiệp gì Trong Nhà nước “trăm đều phải có thần linh pháp quyền” thì tuyệt nhiênkhông có bất cứ vùng cấm nào
+ Ba là, phạt nghiêm minh, nghiêm khắc, đúng người đúng tội là cần thiết, song việc gì cũng xử phạt thì lại không đúng Cầncoi trọng giáo dục, lấy giáo dục, cảm hóa làm chủ yếu Chỉ có như vậy mới làm cho cái tốt trong mỗi người được phát huy và cáixấu mất dần đi Trong giáo dục cán bộ, phải coi trọng giáo dục đạo đức, xây dựng hệ chuẩn mực đạo đức của người cầm quyền,khơi dậy lương tâm trong mỗi con người Hồ Chí Minh chỉ rõ: “cán bộ các cơ quan, các đoàn thể, cấp cao thì quyền to, cấp thấpthì quyền nhỏ Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư” + Bốn là, cán bộ phải đi trước làm gương, cán bộ giữ chức vụ càng cao, trách nhiệm nêu gương càng lớn Cán bộ, đặc biệt làngười đứng đầu, có ý thức nêu gương tự dưỡng đạo đức, chống tiêu cực sẽ có tác động rất mạnh mẽ đến cấp dưới, đến nhân dân,góp phần gây nên những đức tính tốt trong nhân dân Đây là một nét đặc sắc trong văn hoá chính trị Việt Nam
+ Năm là, phải huy động sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước vào cuộc chiến chống lại tiêu cực trong con người, trong xã hộivà trong bộ máy nhà nước Bất kỳ người Việt Nam nào có lòng tự hào, tự tôn dân tộc, thì dù là người dân bình thường, hay cánbộ, đảng viên, thì đều phải có trách nhiệm tu dưỡng và thực hành đạo đức cách mạng
2 Ý nghĩa khi nghiên cứu Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước của dân, do dân, vì dân
- Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta thấy được vai trò to lớn của Hồ Chí Minh trong việc khơi ngợi dân chủ và xáclập Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện tính dân chủ nhân dân là đặc trưng Nhân dân là người đượcnắm quyền lực, thể hiện được ý chí và nguyện vọng làm chủ đất nước của nhân dân
- Nắm vững mục tiêu là tôn trọng, bảo vệ, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tất cả vì độc lập dân tộc, dân chủ, tự do,hạnh phúc của nhân dân
- Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, thể hiện bản chất của Nhà nước Tư tưởng Hồ Chí Minh nhấn mạnh tính chất dân chủ của Nhànước, nhưng bên cạnh đó Hồ Chí Minh luôn khẳng định dứt khoác bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước Kết hợp hài hòagiữa giai cấp và tính dân tộc thành một thể thống nhất
- Ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với Nhà nước của dân, do dân, vì dân, không chỉ góp phần xây dựng nên một Nhànước tiên tiến, còn tạo lập nên một đội ngũ cán bộ, công chức Nhà nước vững chắc cho Nhà nước
- Tư tưởng Hồ Chí Minh còn góp phần củng cố đạo đức, giáo dục Thúc đẩy quá trình dân trí và Người đã kết hợp chặt chẽviệc quản lý, điều hành xã hội bằng pháp luật với việc tuyên truyền, giáo dục đạo đức cách mạng, nâng cao bản lĩnh công dân chocán bộ và nhân dân Pháp luật và đạo đức đều dùng để điều chỉnh hành vi của con người, nâng con người lên, hướng con ngườitới chân, thiện, mỹ
→ Qua nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, không chỉ thiết lập nên một Nhà nước của dân, do dân, vì dân Tư tưởng Hồ Chí Minhcòn giúp chúng ta hiểu được tính chất và bản chất tốt đẹp của Nhà nước Ngoài ra, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh còn gópphần nâng cao đạo đức, thúc đẩy quá trình dân trí của đất nước Đảng và Nhà nước luôn hướng đến tính dân chủ toàn thiện nhấtđể nhân dân được thừa hưởng những điều tốt nhất
3 Liên hệ sinh viên làm thế nào để góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhândân do Đảng lãnh đạo trong giai đoạn này?
- Qua việc nghiên cứu và học tập tư tưởng Hồ Chí Minh, giúp chúng ta hiểu và nhận thức được tầm quan trọng và sự ảnh hưởngcủa tư tưởng Hồ Chí Minh trong công cuộc xây dựng nên một Nhà nước tiến bộ, của dân, do dân, vì dân
+ Qua nghiên cứu vấn đề này, bản thân là 1 sinh viên cần nhận thức được tính chất và bản chất của Đảng và Nhà nước ta, luônđề cao và nhấn mạnh tính dân chủ trong hoạt động quản lý và xây dựng xã hội, hiểu rõ hơn quyền làm chủ của nhân dân + Qua việc học tập môn tư tưởng của Người, sinh viên ta nên nhận thức được bản chất tốt đẹp của Nhà nước ta Bên cạnh tínhdân chủ, Người còn chỉ ra bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước Đó là sự khéo léo của Bác cho chúng ta nhận thức được sựkết hợp hài hòa giữa tính dân tộc và giai cấp Ngoài ra, tư tưởng Hồ Chí Minh còn cho thấy được đường lối đúng đắn của Đảngvà Nhà nước, luôn muốn nhân dân được hưởng những gì dân chủ nhất
+ Thông qua tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân do dân vì dân, là con đường nhận thức đúng đắn để hiểu rõ hơn vềđường lối, chính sách của Đảng, hiểu sâu hơn về Nhà nước của dân, do dân, vì dân Sinh viên cần có những những thái độ tíchcực trong hoạt động trau dồi kiến thức về tư tưởng Hồ Chí Minh, tin tưởng hoàn toàn vào đường lối chính sách của Đảng và Nhànước Góp phần xây dựng và bảo về Nhà nước thêm trong sạch, vững mạnh
Trang 10- Là 1 sinh viên cần phải xác định 1 thái độ rõ ràng và tích cực thông qua : + Mỗi sinh viên cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, đấu tranh, phê phán với các quan điểm phản động như đòi xóa bỏ vai tròlãnh đạo của Đảng ta; lên án các hành vi vi phạm pháp luật; phát hiện, tố giác những kẻ tội phạm, những tiêu cực trong tổ chứchoạt động của bộ máy Nhà nước như quan liêu, cửa quyền, hách dịch
+ Tích cực tham gia các hoạt động của Đoàn trường tổ chức, giao lưu mở rộng mối quan hệ để tràu dồi bản thân.+ Cần tránh xa, biết dừng lại đúng lúc trước những cám dỗ, biết chọn bạn để chơi và tiếp thu có chọn lọc những nội dung cầnthiết cho mình
+ Hãy là 1 sinh viên biết suy nghĩ trước hành động của mình, có cái nhìn khách quan nhất.- Khi đã nhận thức được những vấn đề trên, không chỉ là suy nghĩ mà mỗi chúng ta cần phải hoạt động cho phù hợp với thựctiễn :
+ Hãy là 1 sinh viên hoàn thành đúng vị trí, vai trò của mình.( không nợ môn, không học lại )+ Là 1 công dân tốt ( tránh xa những tệ nạn xã hội,…)
+ Đóng góp ý kiến phản biện để phát triển bản thân, phát triển trường lớp,…+ Trau dồi kiến thức, tích cực học tập và hoàn thiện nhân cách, trang bị những hành trang trí tuệ và tư duy biện chứng, học tậpvà làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Tích cực tìm tòi và tham gia các cuộc thi về “sinh viên nghiên cứu khoa học cáccấp”
+ Cảnh giác những chuyển biến tư tưởng của kẻ xấu mọi lúc, mọi nơi Lên án những giọng điệu xuyên tạc, bôi nhọ Đảng, Nhànước, trường học, tư tưởng HCM Mỗi sinh viên phải tích cực tham gia đóng góp công việc của Nhà nước (khi Nhà nước trưngcầu dân ý, xin ý kiến về các luật ); giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, phát hiện và dũng cảm lên án những biểu hiện viphạm pháp luật, tham ô, tham nhũng, lãng phí