rèn kĩ năng tạo lập văn bản thuyết minh về một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC TRẦN HẢI YẾN RÈN KĨ NĂNG TẠO LẬP VĂN BẢN THUYẾT MINH THUẬT LẠI MỘT SỰ KIỆN CHO HỌC SINH LỚP 6 DỰA VÀO TIẾN TRÌNH VIẾT LUẬN VĂN THẠC SĨ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN HẢI YẾN

RÈN KĨ NĂNG TẠO LẬP VĂN BẢN THUYẾT MINH THUẬT LẠI MỘT SỰ KIỆN CHO HỌC SINH LỚP 6

DỰA VÀO TIẾN TRÌNH VIẾT

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2023

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN HẢI YẾN

RÈN KĨ NĂNG TẠO LẬP VĂN BẢN THUYẾT MINH THUẬT LẠI MỘT S Ự KIỆN CHO HỌC SINH LỚP 6

DỰA VÀO TIẾN TRÌNH VIẾT

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn

Mã số: 8 14 02 17.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Bùi Minh Đức

HÀ NỘI – 2023

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội, phòng Đào tạo sau Đại học, khoa Sư phạm, cô giáo chủ nhiệm và các thầy cô trực tiếp giảng dạy lớp Cao học QH-2021S đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất, luôn tận tình, tâm huyết chỉ bảo và trao cho tôi những tri thức quý báu trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu tại trường

Đồng thời, tôi cũng muốn bày tỏ lòng biết ơn đến PGS.TS Bùi Minh Đức – người trực tiếp hướng dẫn luận văn cho tôi Những ý kiến đóng góp quý báu cùng sự quan tâm,động viên và chỉ bảo tận tình của thầy đã giúp tôi có thêm động lực, trách nhiệm để hoàn thành bài luận văn của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các cán bộ giáo viên, các em học sinh trường Trung học cơ sở Thụy Phương, Bắc Từ Liêm ; trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, Long Biên đã tạo điều kiện để tôi có cơ hội tham gia học tập cũng như thực hiện khảo sát, nghiên cứu tại trường

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên, quan tâm trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn

Do những hạn chế về kiến thức, kinh nghiệm, thời gian tìm hiểu và thực hiện luận văn còn nhiều thiếu sót Tôi rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của thầy,cô và các bạn để tôi có thể hoàn thiện hơn nữa luận văn của mình

Tôi xin trân trọng cảm ơn !

Hà Nội, ngày 25 tháng 12 năm 2023

Tác giả luận văn

Trần Hải Yến

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

5 Phương pháp nghiên cứu 8

6 Cấu trúc luận văn 9

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC RÈN KĨ NĂNG TẠO LẬP VĂN BẢN THUYẾT MINH THUẬT LẠI MỘT SỰ KIỆN CHO HỌC SINH LỚP 6 DỰA VÀO TIẾN TRÌNH VIẾT 10

1.1 Kỹ năng tạo lập văn bản 10

1.1.1 Khái niệm văn bản 10

1.1.2 Khái niệm tạo lập văn bản 11

1.1.3 Khái niệm kỹ năng 11

1.1.4 Khái niệm kỹ năng tạo lập văn bản 12

1.2.Văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện 13

1.2.1 Khái niệm văn bản thuyết minh 13

1.2.2 Những yêu cầu của văn bản thuyết minh 15

1.3 Dạy viết theo tiến trình 17

1.3.1 Khái niệm 17

1.3.2 Đặc điểm dạy viết theo tiến trình 20

1.5 Thực trạng dạy viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 26

1.5.1 Thực trạng kỹ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện của học sinh lớp 6 26

1.5.2 Thực trạng tổ chức dạy viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 29

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 35

CHƯƠNG 2 BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG TẠO LẬP VĂN BẢN THUYẾT MINH THUẬT LẠI MỘT SỰ KIỆN CHO HỌC SINH LỚP 6 DỰA VÀO TIẾN TRÌNH VIẾT 37

2.1 Nguyên tắc rèn luyện kĩ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự

2.1.1 Bám sát đặc trưng của văn bản thuyết minh và yêu cầu rèn kĩ năng

viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện 37

2.1.2 Bám sát tiến trình dạy viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện 38

2.1.3 Đảm bảo tính vừa sức với học sinh lớp 6 38

2.2 Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết 39

2.2.1.Tổ chức rèn kĩ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 ở giai đoạn trước khi viết 39

2.2.2 Tổ chức rèn kĩ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 ở giai đoạn trong khi viết 50

2.2.3 Tổ chức rèn kĩ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 ở giai đoạn sau khi viết 70

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 73

3.1 Mục đích thực nghiệm 73

3.2 Nội dung thực nghiệm 73

3.3 Đối tượng thực nghiệm 74

3.4 Địa bàn, thời gian thực nghiệm 74

3.5 Kết quả thực nghiệm 75

3.5.1 Tổ chức thực nghiệm 75

3.5.2 Đánh giá kết quả sau thực nghiệm 92

3.6 Đánh giá kết quả thực nghiệm 96 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn bản thuyết minh đóng vai trò quan trọng trong việc trình bày một

sự kiện, một ý tưởng hoặc một quá trình một cách rõ ràng Tính chất quan trọng của văn bản này nằm ở khả năng cung cấp thông tin chi tiết, chính xác về vấn đề, giúp người đọc hiểu rõ và nắm bắt bản chất của sự việc Trong việc thuật lại một sự kiện, văn thuyết minh cung cấp các chi tiết quan trọng về thời gian, nguyên nhân và hậu quả của sự kiện Không chỉ đơn giản là một nguồn thông tin, văn bản thuyết minh còn hỗ trợ người đọc trong việc đánh giá và ra quyết định dựa trên thông tin cung cấp Nó cũng tạo ra một nền tảng cho việc học hỏi và nghiên cứu tiếp theo, giúp người đọc phát triển sự hiểu biết sâu rộng về sự kiện hoặc chủ đề được đề cập Hơn nữa, văn bản thuyết minh khuyến khích người đọc suy nghĩ sáng tạo, phân tích sự việc từ nhiều góc độ khác nhau và mở rộng tư duy của họ Đây không chỉ là một công cụ diễn đạt thông tin mà còn là một công cụ quan trọng hỗ trợ cho việc hiểu biết, đánh giá và phát triển kiến thức

1.2 Dạy viết văn bản thuyết minh trong trường cấp THCS có tầm quan

trọng đặc biệt vì đây là giai đoạn quan trọng trong sự phát triển của HS Trong giai đoạn THCS, HS cần xây dựng nền tảng vững chắc về kỹ năng viết Dạy viết văn bản thuyết minh giúp các em làm quen với quy trình viết, từ việc thu thập thông tin, tổ chức ý, đến việc diễn đạt một cách rõ ràng và logic Việc viết văn bản thuyết minh đòi hỏi HS phải tư duy logic để xây dựng luận điểm và phải phân tích, xử lý thông tin một cách có trình tự Điều này giúp các em phát triển khả năng tư duy và phân tích, kỹ năng quan trọng cho nhiều lĩnh vực khác Khi viết văn bản thuyết minh yêu cầu học sinh phải biết cách trình bày ý kiến một cách thuyết phục để làm cho độc giả hoặc người nghe hiểu và tin tưởng vào luận điểm của mình Điều này cải thiện khả năng giao tiếp và thuyết phục của các em.Việc viết văn bản thuyết minh thường liên quan đến nghiên cứu và

sự quan tâm đối với nhiều lĩnh vực khác nhau Khi HS thành thạo kỹ năng viết, các em cảm thấy tự tin hơn khi thể hiện bản thân trong các bài kiểm tra, dự án, hoặc bất kỳ hoạt động nào liên quan đến viết Kỹ năng viết văn bản thuyết minh không chỉ cần thiết trong quá trình học cấp THCS mà còn rất hữu ích khi học sinh chuyển lên cấp THPT và trong tương lai, trong việc học tập và làm việc

1.3 Dạy viết dựa vào tiến trình là một quan điểm hiện đại trong dạy viết

ở nhà trường phổ thông Theo quan điểm này, viết không chỉ là sản phẩm cuối cùng mà còn là quá trình tư duy phức tạp Tại Việt Nam, lí thuyết dạy viết dựa trên tiến trình mới được giới thiệu khái quát vào năm 2016 Theo lí thuyết này, viết được thể hiên qua các giai đoạn đó là: trước khi viết, trong khi viết và sau khi viết Để phát triển năng lực viết ở HS, cần dạy học tạo lập văn bản dựa vào tiến trình từ đó HS có thể chủ động trong việc tạo lập một văn bản bất kì, áp dụng vào thực tế cuộc sống Việc dạy viết dựa vào tiến trình giúp HS có cơ hội khám phá tiến trình viết của chính mình, từ đó phát triển năng lực viết cho HS và góp phần cải thiện chất lượng bài viết của HS thông qua quá trình tự chỉnh sửa hoặc chỉnh sửa lẫn nhau Học viết theo tiến trình, HS có cơ hội tham gia tích cực vào tiến trình tự nhận thức và nhận ra được những tiến bộ của bản thân

trong từng giai đoạn

1.4 Lớp 6 đánh dấu bước chuyển quan trọng từ cấp tiểu học vào môi

trường THCS, HS ở độ tuổi này đối mặt không chỉ với sự thay đổi về môi trường học tập mà còn với những thách thức mới trong quá trình giảng dạy và học tập HS lớp 6 không chỉ gặp các bài văn tả cảnh, tả người, tả đồ vật đơn giản nữa mà còn tiếp xúc với các dạng bài văn nghị luận Vì vậy, việc áp dụng một phương pháp dạy làm văn linh hoạt và phù hợp là cực kỳ quan trọng Thay vì tập trung vào việc truyền đạt kiến thức, việc dạy viết nên tập trung vào quá trình hình thành kỹ năng viết Phương pháp này giúp HS phát triển khả năng tư duy, biểu đạt ý và logic trong việc nghĩ và viết Việc dạy viết văn thuyết minh dựa trên tiến trình là một phương pháp linh hoạt, cho phép HS từng bước tiếp

cận với các kỹ năng viết phức tạp hơn, như viết văn nghị luận, từ đó nâng cao khả năng sáng tạo và phân tích của HS

HS ở lớp 6 cần được tiếp cận kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện theo tiến trình, một cách tiếp cận hiệu quả để cải thiện khả năng viết của mình Bằng cách chia nhỏ bài viết thành từng giai đoạn và tập trung vào từng giai đoạn một, HS có cơ hội hiểu rõ hơn về nguyên tắc và quy trình viết Quá trình này giúp HS phát triển kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh một cách linh hoạt

Tóm lại, dạy viết văn bản thuyết minh trong trường cấp THCS không chỉ giúp HS phát triển kỹ năng viết mà còn thúc đẩy sự phát triển toàn diện về tư duy, giao tiếp và hiểu biết về thế giới xung quanh Điều này mang lại lợi ích lớn cho HS trong tương lai của các em Với những lí do trình bày trên, tôi lựa

chọn đề tài “Rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết”

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

2.1 Những nghiên cứu về tạo lập văn bản thuyết minh

Văn thuyết minh là một thể loại văn bản thực tế, gần gũi với cuộc sống hàng ngày, liên quan chặt chẽ đến việc giao tiếp tìm hiểu thế giới tự nhiên xung quanh Nó luôn hướng tới việc đáp ứng nhu cầu cụ thể của xã hội và con người Chính vì vậy, văn thuyết minh đã thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Trước hết, phải kể tới các tài liệu trong chương trình phổ thông như:

Trong SGK Ngữ văn 8, các nhà biên soạn đã đưa vào chương trình các bài như: Tìm hiểu chung về văn bản thuyết minh, phương pháp thuyết minh, đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh, viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh… làm tiền đề cho việc dạy và học kiểu văn bản này [14]

Trong Sách giáo viên Ngữ văn 8 mới chỉ dừng lại ở việc giới thiệu sơ lược về cách dạy văn thuyết minh trong chương trình, chưa cung cấp đủ tiêu chí để so sánh với các loại văn bản khác Phương pháp tạo lập văn thuyết minh cũng

chỉ được đề cập ở mức cơ bản Tuy vậy, thông tin về văn thuyết minh trong sách giáo khoa và sách giáo viên 8 vẫn quan trọng đối với GV và học sinh và là một cơ sở cho chúng tôi thực hiện đề tài này [15]

Nối tiếp chương trình lớp 8, năm 2005 nhà xuất bản Giáo dục xuất bản cuốn sách giáo khoa và sách giáo viên Ngữ văn 9 Hai cuốn sách đề cập đến cách dạy đối với những bài học về văn thuyết minh trong chương trình Ngữ văn 9, chẳng hạn như: Sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh, sử dụng yếu tố miêu tả trong văn thuyết minh [14]

Chương trình sách giáo khoa và sách giáo viên 10 lại tiếp tục đề cập đến văn bản thuyết minh như bài: Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh, lập dàn ý bài văn thuyết minh, phương pháp thuyết minh, luyện tập viết đoạn văn thuyết minh [18]

Hiện nay, theo chương trình GDPT 2018, văn thuyết minh đã được đưa vào trong chương trình lớp 6, với nội dung: văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện [11]

Nhìn chung, những nội dung được đề cập trong sách giáo khoa, sách giáo viên của chương trình giáo dục phổ thông mới chỉ nêu lên những định hướng dạy học Làm văn thuyết minh những bài văn cụ thể giúp giáo viên và học sinh tiếp cận, có sự hiểu biết cơ bản về phương pháp thuyết minh, về văn bản thuyết minh, còn để rèn luyện cho học sinh cách tạo lập văn bản thuyết minh một cách có hệ thống thì các tài liệu này vẫn chưa có điều kiện đi sâu tìm hiểu

Bên cạnh sách giáo khoa, sách giáo viên trong chương trình phổ thông còn có những công trình nghiên cứu của nhiều tác giả khác tìm hiểu về tạo lập văn bản thuyết minh Trong đó phải kể tới các nghiên cứu:

Về vấn đề này nhóm tác giả Lê A, Nguyễn Trí trong cuốn “Làm văn”, nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội đã giới thiệu khái quát về văn bản thuyết minh, về hệ thống kiến thức, kỹ năng cơ bản của kiểu bài thuyết minh Đồng thời trong công trình này các tác giả đã dành một số trang để giới thiệu những kiểu bài

thuyết minh thường gặp trong cuộc sống Tuy nhiên ở công trình này cũng chưa đề cập đến việc dạy tạo lập văn bản thuyết minh [10]

Nhóm tác giả Lê Ly Nam, Lê Thị Mỹ Trinh, Trần Lê Hân trong tài liệu “Phương pháp làm văn thuyết minh và tự sự lớp 9” cũng đã đề cập tới một số vấn đề chung về lý thuyết tạo lập VBTM, cụ thể là dành cho HS lớp 9 Trong tài liệu này, nhóm tác giả đã cung cấp các phương pháp để tạo lập VBTM cho từng dạng bài cụ thể như: thuyết minh về một địa điểm nổi tiếng, một món ăn, một đồ dùng [20]

Trong cuốn “Hướng dẫn tập làm văn 8” tác giả Vũ Nho đã đưa ra cách làm một bài văn thuyết minh, ngoài tri thức và quy trình của bài văn thuyết minh tác giả cũng chỉ ra một số phương pháp thuyết minh có thể sử dụng khi làm kiểu văn bản này Tuy nhiên ở tài liệu này tác giả chỉ hướng dẫn một cách chung nhất cách xây dựng bài văn thuyết minh mà chưa đưa ra hệ thống bài tập nhằm hình thành và rèn luyện năng lực tạo lập văn bản cho học sinh [36]

Trong cuốn “Làm văn” của Đình Cao, Lê A cũng đã đưa ra một hệ thống khái niệm, đặc điểm của văn bản thường gặp Bên cạnh đó, nhóm tác giả này còn nghiên cứu về cách thức tạo lập văn bản nói chung và văn bản thuyết minh nói riêng Nhưng ở công trình này cũng chưa đề cập đến việc xây dựng hệ thống bài tập hình thành năng lực tạo lập văn bản thuyết minh [1]

2.2.Những nghiên cứu về dạy học tạo lập văn bản thuyết minh trong chương trình Ngữ văn Trung học cơ sở dựa vào tiến trình

Don Murray, người được coi là GV dạy viết vĩ đại nhất của nước Mĩ đã khởi xướng lí thuyết dạy viết dựa trên tiến trình trong bài viết kinh điển “Teach writing as a process not product” (1972) Các công trình nghiên cứu về lí thuyết dạy viết dựa trên tiến trình của ông sau này được tập hợp lại trong cuôn sách The essential Don Murray: lessons from America’s greatest writing teachẻ Don Murray cho rằng: Tiến trình viết nên dạy là gì? Đó là tiến trình khám phá thông qua ngôn ngữ, khám phá cái ta biết và cảm nhận của ta về cái ta biết Đó

giá và giáo tiếp cái ta đã học được Theo ông, tiến trình viết có thể được chia thành ba giai đoạn: trước khi viết (prewriting), viết (writing) và viết lại (rewriting) Thời gian người viết dành cho mỗi giai đoạn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tính cách, thói quen làm việc, sự thành thục và năng lực diễn đạt… Nó không phải là một tiến trình cứng nhắc nhưng hầu hết người viết đều trải qua ba giai đoạn này

Trong cuốn “Làm văn” (thuộc Dự án đào tạo GV THCS của Bộ GD&ĐT, 2008), tác giả Đỗ Ngọc Thống đã chỉ ra được đặc điểm riêng của VBTM so với các kiểu VB khác như: tự sự, miêu tả, biểu cảm hay nghị luận, hành chính - công vụ Về cơ bản, quá trình DH văn thuyết minh được tuân thủ theo một quy trình với một số kỹ năng chung: tìm hiểu và phân tích đề; tìm ý và lập dàn ý; diễn đạt; trình bày Tuy nhiên, hệ thống các bài tập minh họa và bài tập phát triển NL trong tài liệu này còn hạn chế, chưa đa dạng, phong phú hơn [27]

Trong cuốn Hướng dẫn dạy học môn Ngữ văn trung học phổ thông theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 do Đỗ Ngọc Thống (chủ biên) có đề

cập đến phương pháp dạy học tạo lập với các yêu cầu và quy trình dạy học tạo lập trong nhà trường nhằm phát huy năng lực tạo lập văn bản cho HS Tác giả đã chỉ ra các bước cần thiết để GV có thể hướng dẫn HS tạo lập văn bản như một quá trình khép kín [41]

Tác giả Trần Thị Thành (2012) với cuốn sách "Rèn Kỹ Năng Làm Văn Thuyết Minh" đã tổng quan về văn thuyết minh một cách cơ bản và rõ ràng Bằng cách đưa ra một hệ thống bài tập rèn luyện kỹ năng viết văn thuyết minh, sách này hướng đến đối tượng học sinh trung học cơ sở, bao gồm nhiều phong cách viết khác nhau để rèn luyện từng kỹ năng Sách cung cấp hướng dẫn về nhận biết loại bài, cách tìm ý và xây dựng kế hoạch viết, tạo ra văn bản thuyết minh hoàn chỉnh, và thậm chí áp dụng các kỹ thuật nghệ thuật trong viết văn thuyết minh Tuy nhiên, trong phạm vi của sách, tác giả chỉ giới thiệu cách làm và các dạng bài tập rèn luyện viết văn thuyết minh mà chưa tận dụng được để

xây dựng một cấu trúc năng lực cụ thể giúp học sinh phát triển kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh của mình [37]

Trong tài liệu “Tổ chức dạy học tạo lập văn bản thuyết minh (lớp 8) theo dự án” của Đặng Thị Hà, phần văn thuyết minh trong chương trình đã được tác giả xây dựng trên mô hình dự án dạy học, bao gồm: quy trình dạy học dự án; khả năng áp dụng quy trình dạy học theo dự án vào dạy văn bản thuyết minh (trong chương trình Ngữ văn 8); quy trình dạy học văn bản thuyết minh (Ngữ văn 8) theo dự án; yêu cầu của việc vận dụng quy trình dạy học theo dự án [16] Trong bài báo “Một số kĩ thuật dạy viết văn bản thông tin của sách giáo khoa Literature (Mc Dougal Littell - Hoa Kì) vào dạy viết văn thuyết minh cho HS lớp 8 (Việt Nam)” của nhóm tác giả Trịnh Thị Lan, Nguyễn Thu Thủy đã dựa trên cơ sở tìm hiểu phần DH TL cho HS lớp 6 trong SGK Literature (Văn học) của Mc Dougal Littell - Hoa Kì và đề xuất “cách vận dụng hai kĩ thuật viết báo cáo nghiên cứu là sử dụng sơ đồ và thiết kế thẻ thông tin vào dạy viết văn thuyết minh cho HS lớp 8 ở nhà trường Việt Nam” [32] Khi ứng dụng các kĩ thuật trên vào DH TL VBTM cho HS lớp 8, trước khi TL VB, tất cả các thông tin được HS thu thập được hệ thống hóa Sử dụng các kĩ thuật trên có ý nghĩa khả dụng với việc phát triển ở HS NL tự học và NL giải quyết vấn đề

Các tài liệu và nghiên cứu trên, mặc dù có các cách tiếp cận khác nhau, nhưng chúng đều tập trung vào nội dung của văn bản thuyết minh, cách tạo lập văn bản thuyết minh Tuy nhiên, phần lớn các công trình này chưa đi sâu và cụ thể vào vấn đề tạo lập văn bản thuyết minh dựa vào tiến trình viết Đặc biệt trong bối cảnh thực hiện chương trình GDPT 2018, khi nội dung văn thuyết minh thuật lại một sự kiện đã được đưa vào chương trình SGK lớp 6 Do đó, việc nghiên cứu rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết là hết sức cần thiết Đây chính là khoảng trống để tác giả lựa chọn nghiên cứu đề tài

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết, qua đó góp phần cải thiện kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh cho học sinh lớp 6 và nâng cao hiệu quả dạy học viết

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu, luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Xác định cơ sở khoa học của việc rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết

- Đề xuất các biện pháp rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết

- Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi và đúng đắn của các biện pháp đã đề xuất

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Kỹ năng viết văn bản thuyết minh về một sự kiện của học sinh lớp 6

4.2 Phạm vi nghiên cứu giới hạn nghiên cứu

- Đề tài chủ yếu tập trung nghiên cứu về kỹ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

- Thực hiện khảo sát và phân tích thực trạng cũng như thực nghiệm đối với học sinh lớp 6 tại trường Trung học cơ sở Thụy Phương và một số trường Trung học cơ sở khác trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội trong năm học 2022-2023

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp lí luận

Phương pháp này được sử dụng để phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá các vấn đề lí luận có liên quan đến dạy viết và dạy viết theo tiến trình cho học sinh lớp 6 trong dạy học văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện

5.2 Phương pháp điều tra, khảo sát thực tiễn bằng phiếu hỏi

- Phương pháp này được sử dụng để khảo sát, thu thập ý kiến của GV và HS ở một số trường THCS trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội.Cụ thể:

+ Thực trạng tổ chức viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

+ Thực trạng kỹ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện của học sinh lớp 6

5.3 Thực nghiệm sư phạm

Phương pháp này được sử dụng trong việc kiểm chứng tính đúng đắn, khả thi của các biện pháp đề xuất trong luận văn nhằm góp phần nâng cao kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết, từ đó có cơ sở để so sánh, đối chiếu và kết luận cho tính mới của đề tài

5.4 Thống kê, xử lí số liệu

Đề tài sử dụng phương pháp này để phân tích kết quả bài kiểm tra đánh giá của HS lớp thực nghiệm và lớp đối chứng; xử lí kết quả thống kê phiếu điều tra, khảo sát của GV và HS

6 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Khuyến nghị, Phụ lục, Tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở khoa học của việc rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết

Chương 2: Biện pháp rèn kỹ năng tạo lập văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 dựa vào tiến trình viết

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC RÈN KĨ NĂNG TẠO LẬP VĂN BẢN THUYẾT MINH THUẬT LẠI MỘT SỰ KIỆN CHO

HỌC SINH LỚP 6 DỰA VÀO TIẾN TRÌNH VIẾT 1.1 Kỹ năng tạo lập văn bản

1.1.1 Khái niệm văn bản

Văn bản là một khái niệm tuy gần gũi nhưng lại rất đa dạng về thể loại Nhìn chung, các nhà ngôn ngữ học hiện nay đã đưa ra nhiều định nghĩa về văn bản khác nhau, cụ thể:

Theo Từ điển thuật ngữ văn học, với nghĩa rộng: văn bản là (1) Bản ghi bằng chữ viết hoặc in, một phát ngôn hoặc một thông báo ngôn từ (phân biệt với việc thực hiện phát ngôn hoặc thông báo ấy bằng nói miệng); (2) Phương diện tri giác của tác phẩm được biểu đạt và ghi nhận bằng các kí hiệu ngôn ngữ; (3) Đơn vị nhỏ nhất (có tính thống nhất tương đối và tính độc lập tương đối) của giao tiếp bằng ngôn từ

Với nghĩa hẹp: “văn bản là một chỉnh thể nghĩa, một khối thống nhất có tổ chức của các thành tố hợp thành, một thông báo mà tác giả (người phát) gửi tới người đọc, người xem (người nhận)” [29, tr.270-271]

Theo Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học: “Văn bản là chuỗi các đơn vị kí hiệu ngôn ngữ làm thành một thể thống nhất bằng mối liên hệ ý nghĩa mà thuộc tính cơ bản của nó là sự hoàn chỉnh về hình thức và nội dung ; sản phẩm của lời nói được định hình dưới dạng chữ viết hoặc in ấn.” [42, tr.413]

Theo SGK Ngữ văn 6: “Văn bản là chuỗi lời nói miệng hay bài viết có chủ đề thống nhất, có liên kết, mạch lạc, vận dụng phương thức biểu đạt phù hợp để thực hiện mục đích giao tiếp” [37, tr.17] Khái niệm trên chú ý đến những tính chất cơ bản tạo thành văn bản để thực hiện giao tiếp, cung cấp cách hiểu cơ bản về văn bản cho HS cấp THCS

Sách Ngữ văn 9 chỉnh lí quan niệm: “Văn bản là sản phẩm của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ, nó là một thể thống nhất có tính trọn vẹn về nội dung và hoàn chỉnh về hình thức.” [41]

Trong cuốn Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt, Trần Ngọc Thêm viết: “Nói một cách chung nhất thì văn bản là một hệ thống mà trong đó các câu mới chỉ là các phần tử Ngoài các câu – phần tử, trong hệ thống văn bản còn có cấu trúc văn bản chỉ rõ vị trí của mỗi câu và những mối quan hệ, liên hệ của nó với những câu xung quanh nói riêng và với cấu trúc văn bản nói chung Sự liên kết là mạng lưới của những quan hệ và liên hệ ấy” [5, tr12]

Kế thừa các quan niệm trên, tác giả luận văn cho rằng: Văn bản được hiểu là sản phẩm của hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ mang tính chỉnh thể ở dạng viết, nói, thường là tập hợp của các câu, có tính trọn vẹn về nội dung, hoàn chỉnh về hình thức, có tính liên kết chặt chẽ và hướng tới một mục tiêu giao tiếp nhất định

1.1.2 Khái niệm tạo lập văn bản

Tạo lập VB được hiểu là khả năng tạo ra một VB mới ở dạng nói hoặc viết, hoàn chỉnh cả về nội dung và hình thức, trình bày bố cục, tổ chức, xây dựng VB đúng quy chuẩn, có ý nghĩa

Trong quá trình tạo lập văn bản, người tạo lập cần xác định rõ mình sẽ đạt được mục đích nào Sau khi tạo lập xong cần đối chiếu với những mục đích đó để đạt hiệu quả giao tiếp trong văn bản Muốn đạt hiệu quả giao tiếp, người viết phải lựa chọn ngôn ngữ cho phù hợp với đối tượng giao tiếp Trong khi tạo lập văn bản người viết, người nói phải trả lời được câu hỏi: Viết cho ai đọc? Nói cho ai nghe? Những câu trả lời là căn cứ để người viết, người nói lựa chọn phương tiện ngôn ngữ và thậm chí điều chỉnh cả nội dung giao tiếp sao cho phù hợp với đối tượng tiếp nhận Bên cạnh đó, khi tạo lập văn bản cần chú ý cả hoàn cảnh giao tiếp

1.1.3 Khái niệm kỹ năng

Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê “Kỹ năng là khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận được trong một lĩnh vực nào đó vào thực tiễn” 36

Theo Đại từ điển Tiếng Việt của Nguyễn Như Ý làm chủ biên thì kỹ năng là “khả năng vận dụng những kiến thức thu nhận vào thực tế: Rèn luyện kỹ năng thẩm mĩ” [8]

Đặng Thành Hưng cho rằng KN là một dạng chuyên biệt của năng lực, KN không phải là khả năng của cá nhân, mà là thuộc tính có thật ở cá nhân KN là một dạng hành động được thực hiện tự giác dựa trên tri thức về công việc, khả năng vận động và những điều kiện sinh học – tâm lí khác của cá nhân như nhu cầu, tình cảm, ý chí, tính tích cực cá nhân để đạt được kết quả theo mục đích hay tiêu chí đã định, hoặc mức độ thành công theo chu n hay qui định [43] Tác giả Nguyễn Bá Minh cho rằng, “Kỹ năng là khả năng thực hiện có kết quả một hành động hay một loạt hoạt động nào đó bằng cách lựa chọn và vận dụng những kiến thức đã có đề giải quyết một nhiệm vụ, thực hiện một công việc nào đó ở một cấp độ tiêu chuẩn xác định” Nhu vậy, theo ông thì kỹ năng chưa hẳn là năng lực mà chỉ là khả năng, khả năng có thể bộc lộ và không được bộc lộ trong hoạt động thực tế [34]

Theo nhóm tác giả cuốn Nâng cao kỹ năng làm bài văn nghị luận: “Kỹ năng được hiểu như là một khả năng của con người có thể hoàn thành các nhiệm vụ trong những điều kiện mới, dựa trên tri thức và kinh nghiệm đã được tích lũy và một loạt các kĩ xảo trong mối quan hệ mật thiết với nhau; kỹ năng và kĩ xảo luôn có mối quan hệ biện chứng với nhau” 37

Kế thừa các quan niệm trên, tác giả luận văn cho rằng: “Kỹ năng là khả năng vận dụng kiến thức đã thu nhận được trong một lĩnh vực nhất định vào thực tế Kỹ năng là một quá trình gồm nhiều yếu tố, thao tác, luôn gắn với một hành động, hoạt động nào đó bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, những kinh nghiệm đã có để thực hiện hành động đó phù hợp với những mục tiêu và điều kiện thực tế.”

1.1.4 Khái niệm kỹ năng tạo lập văn bản

Trong phạm vi của luận văn, kỹ năng tạo lập văn bản là khả năng tạo ra các bài viết một cách hiệu quả và có ý nghĩa Kỹ năng này bao gồm khả năng

diễn đạt ý tưởng, thông tin, ý kiến, và cảm xúc của tác giả một cách rõ ràng, mạch lạc và hấp dẫn để truyền đạt thông điệp hoặc thuyết phục độc giả

1.2.Văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện

1.2.1 Khái niệm văn bản thuyết minh

VBTM là kiểu VB được sử dụng rộng rãi ở nhiều lĩnh vực của cuộc sống Từ lâu, văn thuyết minh đã được sử dụng dùng để cung cấp thông tin, tri thức về những sự vật, hiện tượng trong cuộc sống với cách thức chủ yếu là trình bày và giới thiệu đặc điểm, cấu tạo, quy luật của đối tượng Thuyết minh là thuật ngữ được sử dụng khá rộng rãi trong đời sống và nhiều ngành khoa học

Theo “Từ điển Hán Việt” của Phan Văn Các (1994): “Thuyết minh nghĩa là nói rõ, giải thích, giới thiệu, hay còn có nghĩa là hướng dẫn cách dùng” [10] Vậy có thể hiểu thuyết minh là nói hoặc chú thích cho người ta hiểu rõ hơn về những sự vật, sự việc hoặc hình ảnh đã được đưa ra

Tác giả Trần Thị Thành trong quan niệm: “Văn thuyết minh giúp chúng ta hiểu biết một cách đầy đủ, rõ ràng các phương diện của cuộc sống Thuyết minh được dùng trong đời sống hằng ngày, trong khoa học, chính trị, Đó là loại văn bản mà ngành nghề nào cũng cần đến” [4, tr5]

Theo cuốn “Làm văn”, Đỗ Ngọc Thống chủ biên: “Văn thuyết minh là loại văn trình bày, giới thiệu, phổ biến hoặc giải thích nhằm làm rõ đặc điểm cơ bản của một đối tượng, cung cấp tri thức về các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên và xã hội” hướng dẫn cho con người tìm hiểu và sử dụng chúng Nói một cách khác, văn thuyết minh là loại văn trình bày, giới thiệu, phổ biến hoặc giải thích nhằm làm rõ đặc điểm cơ bản của một đối tượng, cung cấp tri thức về các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên và xã hội [40]

Sách giáo khoa lớp 8 đã định nghĩa: “Thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm cung cấp tri thức (kiến thức) về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân,… của các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích” [14]

Như vậy, thuyết minh nhằm làm cho người đọc hiểu đúng về đối tượng chứ không cốt giúp người đọc hình dung, có những xúc cảm chủ quan về đối tượng như miêu tả, biểu cảm Thuyết minh không xây dựng cốt truyện, diễn biến sự việc, như kể chuyện (tự sự) Thuyết minh trình bày nguyên lý, cách thức, quy luật của đối tượng chứ không dùng lập luận, suy luận, lý lẽ… để giải quyết vấn đề bằng luận điểm, luận cứ như văn nghị luận.Trong văn bản thuyết minh có dùng giải thích nhưng là giải thích bằng tri thức khoa học: cơ chế, quy luật của sự vật, cách thức sử dụng và bảo quản một cách khách quan… còn giải thích trong văn nghị luận là dùng dẫn chứng, lí lẽ để làm sáng tỏ vấn đề nhằm trình bày cách hiểu, quan điểm đánh giá đối tượng của người viết

Đối tượng của văn thuyết minh là các hiện tượng xã hội như lịch sử, con người, chính trị, tôn giáo; là các hiện tượng tự nhiên như: địa lý, động vật, thực vật, hiện tượng thời tiết; là các vật dụng trong đời sống như: cách làm (nấu) một món ăn, gieo trồng; là văn học nghệ thuật Có thể nói, đối tượng của văn thuyết minh vô cùng phong phú, mọi hiện tượng, sự vật trong đời sống đều có thể là đối tượng của thuyết minh, mọi ngành nghề đều cần đến thuyết minh

Ví dụ: - Giới thiệu một nhân vật lịch sử - Giới thiệu một miền quê, một vùng địa lí - Giới thiệu một đặc sản, một món ăn - Giới thiệu một vị thuốc

- Giới thiệu một loài hoa, loài chim, loài thú - Thuyết minh Hội khỏe Phù Đổng

- Thuyết minh về một sự kiện văn hóa hay lịch sử Có thể nói, văn thuyết minh đã thâm nhập vào tất cả các lĩnh vực, trở thành loại VB thông dụng, quan trọng và luôn cần thiết trong cuộc sống

1.2.2 Những yêu cầu của văn bản thuyết minh

Văn bản thuyết minh cần phải rõ ràng và cụ thể trong việc trình bày thông tin Điều này đòi hỏi sử dụng từ vựng và ngôn ngữ chính xác để tránh sự mơ hồ và hiểu lầm

Văn bản thuyết minh cần có một cấu trúc logic, bao gồm phần giới thiệu, phần chính và phần kết luận Mỗi phần phải liên kết với nhau một cách mạch lạc để làm cho nội dung dễ hiểu

Tiêu đề của văn bản thuyết minh nên phản ánh chính xác nội dung và mục tiêu của bài viết Nó cần phải thu hút sự chú ý và tóm tắt được chủ đề chính

Văn bản thuyết minh nên được chia thành các đoạn văn ngắn, mỗi đoạn tập trung vào một ý chính hoặc một phần của chủ đề Điều này giúp đọc dễ dàng hơn và tạo sự liên kết trong nội dung

Sử dụng ví dụ và minh họa: Để làm cho thông tin trở nên cụ thể và dễ hiểu, văn bản thuyết minh thường sử dụng ví dụ, minh họa, và các ví dụ cụ thể Điều này giúp người đọc hình dung và áp dụng kiến thức

Sử dụng lý luận hợp lý: Các lý luận và đoạn văn trong văn bản thuyết minh cần phải logic và có cơ sở Sử dụng lý luận để lý giải, chứng minh, và ủng hộ các ý kiến

Sử dụng ngôn ngữ trung tính: Văn bản thuyết minh nên sử dụng ngôn ngữ trung tính và tránh sử dụng lời kêu gọi hoặc phê phán Mục tiêu là trình bày thông tin một cách khách quan và trung thực

Để đảm bảo tính chính xác và chuyên nghiệp của văn bản, cần kiểm tra chính tả, ngữ pháp, và cấu trúc câu trước khi công bố hoặc chia sẻ

Tham khảo và trích dẫn đúng cách: Nếu bạn sử dụng thông tin hoặc ý kiến từ nguồn khác, bạn cần trích dẫn chúng đúng cách và tuân theo các quy tắc về tham khảo và trích dẫn

Sự kết hợp của nguồn thông tin: Văn bản thuyết minh nên kết hợp thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để làm cho nó trở nên đa chiều và thú vị hơn

Những yêu cầu này giúp tạo ra văn bản thuyết minh có tính thuyết phục và thông tin chính xác, giúp người đọc hiểu rõ và tận dụng kiến thức từ nó

Muốn làm tốt bài văn thuyết minh nghĩa là người viết, người nói phải nghiên cứu, tìm hiểu sự vật, hiện tượng cần thuyết minh, nhất là phải nắm chắc bản chất đặc trưng, mối tương quan của nó, để có thể trình bày một cách sáng tỏ, đầy sức thuyết phục; tránh lan man, vô nghĩa, ngụy biện

Để bài văn thuyết minh có sức thuyết phục, dễ hiểu, sáng rõ, người ta có thể sử dụng phối hợp nhiều phương pháp thuyết minh như: nêu định nghĩa, liệt kê, nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh đối chiếu, phân tích, phân loại

Trong một bài văn thuyết minh, người viết có thể sử dụng kết hợp các phương pháp để làm văn bản thuyết minh trở nên sinh động và gây ấn tượng hơn với người đọc như sau:

- Phương pháp thuyết minh nêu định nghĩa, giải thích: Trong phương pháp này, HS có thể nếu định nghĩa bằng cách định nghĩa, giải thích sự vật, sự việc đó Ví dụ như định nghĩa hình tròn là gì, Chứng minh một hình có hai cạnh bằng nhau…

- Phương pháp nêu ví dụ: HS cũng có thể ví dụ cụ thể về một việc nào đó để chứng minh những lập luận của mình là đúng Ví dụ như nêu ra sự gia tăng của dịch sốt xuất huyết thông qua thống kê của bộ y tế, chứng minh sự gia tăng dân sô thông qua thống kê hàng năm…

- Phương pháp liệt kê: Ở phần này, HS có thể liệt kê những bộ phận của hiện tượng, sự việc đang được nhắc đến Ví dụ như Bộ phần của một chiếc bàn học bao gồm mặt bàn, chân bàn, ngăn kéo…

- Phương pháp phân loại, phân tích: Đây được coi là phương pháp quan trọng và được sử dụng nhiều nhất trong văn bản thuyết minh Vì mục đích của văn bản thuyết minh là nhằm giúp cho người đọc hiểu được bản chất, đặc điểm, công dụng của sự vật, hiện tượng nên để làm nổi bật được mục đích đó, bắt buộc người viết phải sử dụng đến phương pháp phân loại và phân tích

- Phương pháp so sánh: Để nhấn manh và làm nổi bật về sự vật, hiện tượng, người viết có thể so sánh hiện tượng này với những hiện tượng khác có nét tương đồng

Khi viết bài, người viết cần làm nổi bật các đặc điểm chính của sự vật, hiện tượng cần thuyết minh sao cho việc truyền tải thông tin đến người đọc một cách nhanh chóng và dễ hiểu nhất

1.2.3 Văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện

Theo Ngữ văn 6, tập 2 (Bộ Kết nối tri thức) viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện là kiểu bài người viết dùng lời văn và một số phương tiện giao tiếp phi ngôn ngữ để thuật lại một sự kiện theo đúng diễn biến trong thực tế nhằm giúp người đọc, người nghe nắm được diễn biến của sự kiện và những thông tin liên quan đến sự kiện ấy [11]

Thuyết minh thuật lại một sự kiện gồm nhiều kiểu đó là: Thuyết minh thuật lại một sự kiện về văn hóa; Thuyết minh thuật lại một sự kiện về đời sống sinh hoạt; Thuyết minh thuật lại một sự kiện ở trường; Thuyết minh thuật lại một sự kiện ở địa phương…

Hình thức thuyết minh về một sự kiện, có thể nhớ lại sự kiện mà em trực tiếp tham gia hoặc tìm hiểu qua các phương tiện thông tin đại chúng, em tìm hiểu quan sát và trực tiếp tham gia

1.3 Dạy viết theo tiến trình

1.3.1 Khái niệm

Tác giả Don Murray đã quan niệm dạy học viết là một tiến trình, chứ không phải là sản phẩm trong tay Don Murray cho rằng: “Tiến trình viết nên dạy là gì? Đó là tiến trình khám phá thông qua ngôn ngữ, khám phá cái ta biết và cảm nhận của ta về cái ta biết Đó cũng là tiến trình sử dụng ngôn ngữ để tìm hiểu về thế giới xung quanh, để đánh giá và giao tiếp cái ta đã học được.” Theo ông, tiến trình viết có thể được chia thành ba giai đoạn: trước khi viết (prewriting), viết (writing) và viết lại (rewriting) Murray giải thích về dạy viết

dạy cho HS hiểu tạo lập VB là một tiến trình không có điểm dừng Chúng ta làm việc với từng từ ngữ Chúng ta chia sẻ với người học sự hứng khởi của việc lựa chọn từ này thay vì từ khác, của việc tìm kiếm những từ ngữ thật sự, thể hiện được suy nghĩ, cảm xúc của chúng ta

Từ những giải thích nêu trên, chúng ta thấy một sự khác biệt rõ nét so với cách dạy viết truyền thống Nếu như cách dạy viết truyền thống chú trọng vào sản phẩm của HS, tức VB mà các em tạo lập thì dạy viết dựa trên tiến trình chú trọng vào việc hướng dẫn HS trong suốt tiến trình tạo ra sản phẩm Và điều này thực sự rất cần thiết trong quá trình hình thành và phát triển năng lực tạo lập văn bản cho HS, tạo lập văn bản là một quá trình chứ không phải là một sản phẩm

Dạy viết trong chương trình Ngữ văn 2018 đã có những thay đổi, theo đó, chương trình chú trọng phát triển bốn kỹ năng đọc, viết, nói và nghe cho học sinh.Trong đó, viết là năng lực đứng thứ 2, chiếm khoảng 22 - 25% thời lượng dạy học Điều này cho thấy các nhà biên soạn chương trình Ngữ văn 2018 rất coi trọng năng lực viết, coi đó như là một năng lực thiết yếu, cần có đối với mọi công dân Mô hình dạy viết dựa trên như sau:

Dạy viết theo tiến trình là một cách hiệu quả để phát triển kỹ năng viết của học sinh Tiến trình viết này bao gồm nhiều bước khác nhau để giúp bạn xây dựng và hoàn thiện bài viết của mình một cách có cấu trúc và rõ ràng Dưới đây là hướng dẫn về cách viết theo tiến trình:

- Chọn chủ đề: Bước đầu tiên là xác định chủ đề muốn viết Điều này có thể là một đề tài cụ thể hoặc một ý tưởng tổng quan

- Trước khi viết: Động não, thu thập thông tin, ghi chép, phác thảo dàn ý -Trong khi viết: Thể hiện ý tưởng trên giấy Sau khi hoàn thành bản nháp, hãy đọc lại và chỉnh sửa

+ Chỉnh sửa: Kiểm tra logic và liên kết đảm bảo ý tưởng diễn đạt một cách mạch lạc và logic Sử dụng các từ nối và câu chuyển để kết nối các ý tưởng và

đoạn văn một cách hợp lý Kiểm tra cấu trúc câu, ngữ pháp, chính tả và lựa chọn từ vựng để làm cho bài viết trở nên chính xác và trôi chảy hơn

+ Phản hồi về chỉnh sửa: Phản hồi về các ý tưởng, cấu trúc và phong cách ngôn ngữ của văn bản

- Kiểm tra và sửa: Hình thức cách trình bày, minh chứng + Sau khi viết: GV đánh giá những tiến bộ của HS qua suốt tiến trình - Công bố: Đọc và trình bày trước lớp

- Các nhiệm vụ tiếp theo: các em xác định các ưu, nhược điểm của bài viết để khắc phục

Như vậy, viết là một quá trình khám phá ý nghĩa và đó là một quá trình phức tạp có tính quyết định Việc viết theo tiến trình đòi hỏi kiên nhẫn và sự tỉ mỉ, nhưng nó sẽ giúp em học sinh tạo ra các bài viết chất lượng và sâu sắc hơn Sự chú ý đến người viết và quá trình tạo lập văn bản đã dẫn đến phương pháp dạy viết dựa trên quá trình Cách tiếp cận này nhấn mạnh chu kì của hoạt động viết, từ việc chọn chủ đề, hình thành và sắp xếp ý tưởng, viết bản nháp, phản hồi và chỉnh sửa các văn bản đã viết Sự chú ý đến các đặc điểm ngôn ngữ không phải là mối quan tâm chính và chỉ được chú ý ở giai đoạn cuối cùng của việc chỉnh sửa ngôn ngữ

Qua các nghiên cứu chúng ta có thể chia tiến trình viết thành 8 giai đoạn như sau:

+ Giai đoạn 1: động não; + Giai đoạn 2: lập kế hoạch; + Giai đoạn 3: sử dụng sơ đồ tư duy để tổ chức ý tưởng; + Giai đoạn 4: viết bản nháp đầu tiên;

+ Giai đoạn 5: đánh giá, phản hồi bản nháp; + Giai đoạn 6: chỉnh sửa, biên tập;

+ Giai đoạn 7: viết văn bản lần cuối; + Giai đoạn 8: đánh giá và phản hồi từ giáo viên

Dạy viết theo tiến trình là phương pháp tổ chức dạy học viết dựa trên các bước của quá trình tạo lập văn bản và các hoạt động tư duy xảy ra trong quá trình đó Khác với cách dạy viết truyền thống, dạy cách viết bằng truyền đạt lí thuyết, dạy viết dựa trên tiến trình đòi hỏi GV phải chú trọng vào từng cá nhân người học để phát triển quan điểm, cách nhìn của họ về chủ đề bài viết Vì vậy, GV cần tổ chức cho HS học cách viết trong suốt tiến trình tạo lập văn bản với sự hướng dẫn, trợ giúp của GV, sự tương tác với các bạn học

Viết là một tiến trình tư duy phức tạp Trong tiến trình đó, HS sẽ khám khá ý tưởng của chính mình Vì vậy, khi dạy HS tạo lập văn bản dựa trên tiến trình, GV phải kích thích ý tưởng của HS qua các giai đoạn trước, trong và sau khi viết Cũng trong tiến trình này, HS đóng vai trò là người đọc để đọc lại sản phẩm của mình và tự điều chỉnh để phù hợp hơn Khi dạy tạo lập văn bản dựa trên tiến trình, bên cạnh việc GV phải thường xuyên tương tác với HS, GV cần tạo ra môi trường để các HS tương tác lẫn nhau thông qua hình thức thảo luận nhóm để năng lực tư duy phản biện cũng như giúp các em học hỏi

1.3.2 Đặc điểm dạy viết theo tiến trình

Phương pháp dạy viết theo tiến trình giúp học sinh xây dựng nền tảng vững chắc cho kỹ năng viết và phát triển khả năng sáng tạo trong việc diễn đạt ý tưởng và suy nghĩ bằng văn bản

Dạy học viết theo tiến trình gồm ba giai đoạn: trước khi viết, trong khi viết và sau khi viết

* Trước khi viết:

GV hướng dẫn HS lựa chọn đề tài và huy động ý tưởng Trong giai đoạn này, GV cần hướng dẫn HS nảy sinh các ý tưởng và khám phá điều mình muốn viết GV nên dành cho HS thời gian và cơ hội để các em thu thập thông tin cho bài viết GV có thể sử dụng các kĩ thuật dạy học như sau:

Kĩ thuật cá nhân: GV yêu cầu HS hãy nhắm mắt lại để hình dung, tưởng tượng, nhớ lại chuyến đi thú vị mà mình đã trải qua Sử dụng các giác quan để mô tả về chuyến đi đó Để hỗ trợ HS huy động những kinh nghiệm cá nhân sẵn

có vào việc tìm ý, tìm tư liệu cho bài văn thuyết minh, GV có thể sử dụng kĩ thuật 5W1H Đây là kĩ thuật được sử dụng trong quá trình học viết và đọc của HS, giúp HS trả lời được 6 loại câu hỏi nhằm hiểu sâu hơn về vấn đề nghiên cứu Kĩ thuật này giúp HS hình dung lại về sự việc đã xảy ra, khơi gợi những kinh nghiệm ở người học

Kĩ thuật chia sẻ: GV hướng dẫn HS làm việc theo nhóm với kĩ thuật động não HS nói hoặc viết tất cả các ý tưởng về một chuyến đi hay một hoạt động xã hội mà các em đã từng trải qua Sau đó, cả nhóm sẽ quyết định cùng kể lại một hành trình hay một hoạt động xã hội của nhóm

Kĩ thuật viết: Giáo viên hướng dẫn học sinh viết những ý tưởng lóe lên trong đầu với các sự kiện, sự việc vào mỗi hộp Bảng ghi chú ba khung nhắc học sinh tập trung vào phần đầu, phần giữa hoặc phần cuối của bài thuyết minh Dòng kẻ trong mỗi hộp yêu cầu học sinh sử dụng ngôn ngữ để giải thích hình ảnh ở trên

Bảng ghi chú hình ảnh Họ tên: Lớp:……… Nhiệm vụ: Em hãy phác thảo lại sự kiện chính trong bài thuyết minh đáng nhớ của mình bằng hình ảnh và màu sắc vào các khung Sau đó viết ngắn gọn vào dòng bên dưới để giải thích cho hình vẽ

Đây là bước quan trọng cần phải có tri thức và có cái nhìn sâu sắc để xây dựng dàn ý một cách đúng và đầy đủ nhất Dàn ý là khung xương của bài văn Bài văn có tốt hay không phần lớn phụ thuộc vào việc xây dựng dàn ý có đầy đủ bố cục 3 phần

Tìm ý cho bài văn thuyết minh cũng dùng cách đặt câu hỏi Câu hỏi được đặt ra để định hướng tìm ý thường là:

- Đối tượng thuyết minh là gì? - Đặc điểm nào tiêu biểu của đối tượng? - Đối tượng có những đặc điểm phụ nào?

- Đối tượng có giá trị, ý nghĩa như thế nào đối với cuộc sống con người trong quá khứ, hiện tại, tương lai?

Lưu ý, câu hỏi phải phù hợp với đối tượng và mục đích của bài văn thuyết minh Câu hỏi tìm ý cho bài thuyết minh về một phương pháp không thể giống với câu hỏi tìm ý cho bài văn thuyết minh về một đồ vật

Để tìm kiếm kiến thức cho bài viết, trước hết ta phải quan sát đối tượng để tìm ra đặc điểm chính cũng như đặc điểm phụ phục vụ cho việc viết bài

Tiếp đến, chúng ta có thể tìm đọc tài liệu tham khảo từ sách báo, các trang mạng điện tử uy tín để chọn lọc thông tin chính xác về đối tượng cần thuyết minh Sau khi đã có kiến thức về đối tượng, cần sắp xếp những kiến thức ấy thành hệ thống

GV hướng dẫn HS sắp xếp các thông tin trong bài viết GV có thể hướng dẫn HS sắp xếp lại các thông tin chính theo một trật tự nhất định Trật tự có thể là:

+ Trật tự thời gian: buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều + Trật tự của hành trình: khởi đầu, tiếp theo, kết thúc

* Trong khi viết:

- Khi viết bài cần bám sát dàn ý đã lập Ngoài ra cần chú ý thêm: - Chọn ngôi tường thuật phù hợp, thống nhất

- Thuyết minh về một sự kiện một cách chi tiết và có trình tự Cần cung cấp cho người đọc các thông tin về bối cảnh, nhân vật tham gia, diễn biến của sự kiện ( nên theo trình tự về thời gian)

- Cần biểu lộ cảm xúc, đánh giá của em về một sự kiện một cách ngắn gọn

- Nếu như tìm ý, lập dàn ý là việc hình thành tư duy, ý tưởng thì viết bài là việc hiện thực hóa tư duy, ý tưởng của người viết Chuyển ý thành văn là việc không hề đơn giản, HS không biết diễn đạt sao cho phù hợp, đầy đủ và hay Kỹ năng này đòi hỏi HS phải được rèn luyện bài bản, thường xuyên, liên tục thì mới có thể viết VB đạt yêu cầu GV cần thiết kế các dạng bài tập để HS

thực hành luyện tập kỹ năng viết bài, cụ thể: Bài tập lựa chọn hình thức trình bày đoạn văn phù hợp với đối tượng và mục đích thuyết minh (diễn dịch, quy nạp, tổng - phân - hợp, móc xích, song hành)

GV hướng dẫn HS tự quản lí thời gian để viết bài Bài viết của HS có thể được viết ở trên lớp hoặc viết ở nhà

* Giai đoạn sau khi viết

Đọc và sửa VB là hoạt động chủ đạo của giai đoạn sau khi viết Giai đoạn này giúp HS điều chỉnh các ý tưởng nếu cần, kiểm tra, sửa lỗi bài viết; suy ngẫm về các biện pháp mà bản thân đã sử dụng trong quá trình viết VBTM, về những quan điểm, nhược điểm của từng bản nháp để có những chỉnh sửa hoặc thay đổi phù hợp Không chỉ vậy, giai đoạn này còn có ý nghĩa giúp HS học cách đọc VB trên vai trò của người đọc để hiểu cảm xúc, suy nghĩ của người đọc, nhận ra người đọc cần gì ở VB này để từ đó rút kinh nghiệm cho hoạt động viết VBTM Tuy nhiên, nhiều HS đã coi nhẹ, bỏ qua giai đoạn quan trọng và ý nghĩa này Rà soát và chỉnh sửa về xác định rõ người tường thuật trực tiếp tham gia hay chỉ chứng kiến sự kiện và sử dụng ngôi tường thuật thích hợp Ngoài việc sử dụng hệ thống các câu hỏi để hướng dẫn HS tìm hiểu đề bài thì GV có thể sử dụng các phiếu học tập để định hướng HS tự tìm hiểu đề thông qua các gợi dẫn bằng cách trả lời phiếu Ví dụ:

GV hướng dẫn học sinh rà soát và chỉnh sửa bài viết của em theo gợi ý như sau: Yêu cầu, gợi ý chỉnh sửa

Xác định rõ người tường thuật trực tiếp tham gia hay chỉ chứng kiến sự kiện và sử dụng ngôi tường thuật thích hợp Nếu chưa xác định người tường thuật, cần xác định rõ Rà soát để thống nhất về ngôi tường thuật (đại từ nhân xưng)

Giới thiệu được sự kiện cần thuật lại, nêu được bối cảnh (không gian, thời gian) Nếu chưa giới thiệu được sự kiện và nêu được bối cảnh, cần bổ sung

Thuật lại được diễn biến chính, sắp xếp các sự việc theo một trình tự hợp lí Rà soát trình tự sự việc xem đã hợp lí chưa; nếu chưa thì cần sắp xếp lại sao cho hợp lí

Cung cấp đầy đủ các chi tiết về sự kiện, trong đó có một số chi tiết hấp dẫn, thu hút được sự chú ý của người đọc Rà soát các chi tiết trong bài viết xem đã đầy đủ chưa, đã có những chi tiết hấp dẫn chưa Nếu thiếu thì bổ sung

Nêu được cảm nghĩ, ý kiến của người viết về sự kiện Cảm xúcđánh giá có thể trình bày sau mỗi hoạt động được tường thuật hoặc ở phần kết bài Nếu thiếu thì cần bổ sung

HS làm việc theo nhóm, đọc bài và góp ý cho nhau GV chọn một số bài để nhận xét, đánh giá và rút ra một số kinh nghiệm chung cho cả lớp

Với học sinh THCS, năng lực tự chỉnh sửa của các em còn hạn chế Vì vậy, GV có thể yêu cầu HS chỉnh sửa từng đoạn văn, hoặc một vài yếu tố của văn bản

Vì thế, giáo viên nên thiết kế phiếu học tập để học sinh tự chỉnh sửa bài viết, tập trung vào mục tiêu quan trọng của bài học Sau khi chỉnh sửa xong học sinh có thể trao đổi bài cho nhau, giáo viên đọc một số đạt điểm cao và một số bài điểm kém

1.4 Kỹ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện dựa theo tiến trình viết

Trước khi viết:

Bước này nhằm tìm hiểu thông tin về chủ đề, xác định mục đích viết nhằm đưa ra định hướng triển khai hợp lý Trong bước này cần phải xác định được:

- Xác định mục đích viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện

- Xác định đối tượng hướng tới của văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện

- Tìm hiểu thông tin cho bài viết: sư kiện cần được thuật lại (bối cảnh, không gian, thời gian, sự việc, con người,…)

- Tìm ý, lập dàn ý: + Sắp xếp các chi tiết tìm được theo thứ tự hợp lý + Triển khai dàn ý thành 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài Mở bài:

Giới thiệu về sự kiện được thuyết minh Thân bài:

Lần lượt trình bày các thông tin về sự kiện được thuyết minh Có thể trình bày theo trục thời gian diễn ra sự kiện hoặc trục không gian sự kiện,…

Kết bài: Nhấn mạnh lại thông tin chính/quan trọng về sự kiện

Sau khi viết:

- Xây dựng tiêu chí đánh giá bài viết: Có thể xây dựng các tiêu chí đánh giá như sau:

Yêu cầu Gợi ý chỉnh sửa

Giới thiệu được những thông tin cần thiết về sự kiện được thuyết minh

Nếu bài viết chưa giới thiệu cụ thể sự kiện được thuyết minh… thì cần bổ sung

Miêu tả chi tiết, rõ ràng về sự kiện được thuyết minh

Bổ sung thông tin (nếu cần) hoặc điều chỉnh các câu, đoạn cho bài viết mạch lạc

Nêu được ý nghĩa của sự kiện được thuyết minh

Nếu việc nêu ý nghĩa của sự kiện được thuyết minh còn sơ sài hoặc chưa chính xác thì cần bổ sung hoặc điều chỉnh Đảm bảo yêu cầu về chính tả và

+ Đọc lại bài và chỉnh sửa theo hai cấp độ: ý lớn và chi tiết + Xem xét các luận điểm đã được làm sáng tỏ bằng những chi tiết cụ thể từ văn bản chưa

+ Bài viết đảm bảo tuân thủ các quy định về chính tả và quy tắc ngữ pháp - Hoàn chỉnh bài viết: Sau khi rà soát chỉnh sửa xong, HS được bản viết hoàn chỉnh

- Công bố: GV tổ chức cho HS chia sẻ bài viết của mình trước lớp

1.5 Thực trạng dạy viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

1.5.1 Thực trạng kỹ năng viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện của học sinh lớp 6

* Đối tượng khảo sát: HS khối 6 hai trường: + Trường THCS Thụy Phương

+ Trường THCS Đông Ngạc * Tổng số: 200 HS

* Phương pháp khảo sát: sử dụng phiếu khảo sát kết hợp phỏng vấn trực tiếp, tiếp cận và phân tích bài viết của HS

* Nội dung và kết quả khảo sát: - Nội dung 1: Tìm hiểu thái độ của HS đối với việc học viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện

Chúng tôi tiến hành khảo sát mức độ yêu thích của HS đối với các giờ học văn thuyết minh thuật lại một sự kiện, thu được kết quả như sau:

Bảng 1.1: Kết quả khảo sát ý kiến HS về giờ học viết văn thuyết minh

thuật lại một sự kiện

Nội dung

Mức độ thực hiện Rất

thích Thích

Bình thường

Không thích

SL % SL % SL % SL % Em cảm thấy thích mỗi khi đến

giờ viết văn thuyết minh 24 12.0 40 20.0 112 56.0 24 12.0 Em thích hoạt động tìm ý cho

mỗi bài văn thuyết minh 22 11.0 63 31.5 75 37.5 40 20.0 Em thích được nói trước lớp về

bài văn thuyết minh của mình 13 6.5 31 15.5 79 39.5 77 38.5 Em thích được đọc và góp ý bài

cho bạn 16 8.0 35 17.5 92 46.0 57 28.5 Kết quả khảo sát thu được như sau::

Nội dung em cảm thấy thích mỗi khi đến giờ viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện: Có 64 (32%) HS cảm thấy thích mỗi khi đến giờ viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện Trong đó có 24 (12%) HS rất thích và 42 (21%) HS thích Có 110 (55%) HS cảm thấy bình thường và 24 (12%) cảm thấy không thích

Nội dung em thích hoạt động tìm ý cho mỗi bài văn: Có 85 (42.5%) HS cảm thấy thích hoạt động tìm ý cho mỗi bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện Trong đó có 22 (11%) HS rất thích và 63 (31.5%) HS thích Có 75 (37.5%) HS cảm thấy bình thường và 40 (20%) cảm thấy không thích

Nội dung em thích được nói trước lớp về bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của mình: Có 44 (22.5%) HS cảm thấy thích được nói trước lớp về bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của mình Trong đó có 13 (6.5%) HS rất thích và 31 (15.5%) HS thích Có 79 (39.5%) HS cảm thấy bình thường và 77 (38.5%) cảm thấy không thích

Nội dung em thích được đọc và góp ý bài cho bạn: Có 51 (25.5%) HS cảm thấy thích được đọc và góp ý bài cho bạn Trong đó có 16 (8 %) HS rất thích và 35 (17.5%) HS thích Có 92 (46%) HS cảm thấy bình thường và 57 (28.5%) cảm thấy không thích

Nhận xét chung: Kết quả trên cho thấy, phần lớn HS không thích khi đến giờ viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện Các hoạt động tìm ý cho bài văn chưa gây được hứng thú cho HS bởi HS đã quen với việc được cung cấp một dàn ý sẵn và chỉ việc viết theo Bên cạnh đó, HS còn nhút nhát, chưa mạnh dạn chia sẻ bài viết với bạn, các em cảm thấy khó khăn mỗi khi thực hiện điều này Phần lớn hoạt động chia sẻ bài viết thường tập trung vào HS khá, giỏi còn đối với HS trung bình, yếu HS các em thậm chí chưa hoàn thành được bài viết trên lớp để chia sẻ Hoạt động nhận xét bài của bạn cũng không được nhiều học sinh yêu thích Bởi thực tế khảo sát GV cho thấy, GV ít chú trọng tổ chức hoạt động nhận xét, chia sẻ bài tại lớp cho HS sau khi viết Đây cũng là một trong số nguyên nhân mà HS không thích hoạt động này bởi các em chưa được rèn luyện nhiều

- Nội dung 2: Tìm hiểu kĩ năng viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của HS theo tiến trình viết

Bảng 1.2 Bảng đáng giá của GV về kĩ năng viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của HS lớp 6 theo tiến trình viết

Trước khi viết 3 10.7 7 21.0 11 39.3 7 21.0

Sau khi viết 6 21.4 9 32.1 9 32.1 4 14.4

Kết quả khảo sát cho thấy kỹ năng viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của HS còn khá thấp Trong đó, GV đánh giá kỹ năng ở giai đoạn trước

khi viết là yếu nhất, sau đó là giai đoạn viết và sau khi viết Điều này cho thấy rằng học sinh cần cải thiện nhiều trong việc thực hiện các bước của quá trình viết văn thuyết minh

Việc đánh giá kỹ năng viết của học sinh theo các giai đoạn khác nhau trong quá trình viết văn thuyết minh giúp xác định rõ ràng những khó khăn cụ thể mà học sinh đang gặp phải Các kết quả này cung cấp thông tin quý giá để giáo viên và học sinh cùng nhau tập trung vào việc cải thiện từng phần của quá trình viết để đạt được kỹ năng viết tốt hơn

- Nội dung 4: Nhận xét về bài viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của HS

Chúng tôi tiến hành cho HS làm một bài kiểm tra viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện đề bài như sau: Viết bài văn thuyết minh về sự kiện “Giờ Trái Đất”

Kết quả thu được như sau:

Bảng 1.3 Bảng đáng giá kĩ năng viết văn thuyết minh thuật lại một

sự kiện của HS

Hình thức 24 12.0 70 35.0 81 40.5 25 12.5 Nội dung 9 4.5 33 16.5 129 64.5 29 14.5 Kết quả khảo sát cho thấy kỹ năng viết văn thuyết minh thuật lại một sự kiện của HS còn khá thấp: Tiêu chí về hình thức cấu trúc có nhiều HS đạt mức độ tốt nhất, chiếm 24 (12%) Về nội dung, chỉ có 9 (4.5%) HS hoàn thành tốt, về diễn đạt có 8 (4,0) HS thực hiện tốt Bên cạnh đó, số HS đạt mức chưa đạt còn khá cao Trong đó có 25 HS, chiếm 12,5% chưa đạt về hình thức; 29 (14.5%) HS chưa đạt về nội dung và 42 (21.0%) HS chưa đạt về diễn đạt

1.5.2 Thực trạng tổ chức dạy viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

* Đối tượng khảo sát:

Chúng tôi đã tiến hành khảo sát GV dạy Ngữ văn lớp 6 tại trường THCS Thụy Phương và một số trường Trung học cơ sở khác trên địa bàn quận Bắc Từ Liêm, thành phố Hà Nội trong năm học 2022-2023

Tổng cộng có 28 GV tham gia khảo sát

* Phương pháp khảo sát: sử dụng phiếu khảo sát kết hợp phỏng vấn trực

tiếp, dự giờ

* Nội dung và kết quả khảo sát:

- Nội dung 1: Tìm hiểu nhận thức của GV về mức độ quan trọng của việc dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

Biểu đồ 1.1 Đánh giá của GV về mức độ quan trọng của việc dạy học viết

văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

Kết quả trên cho thấy hầu hết GV đều nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6 Trong đó, có 40% GV đánh giá ở mức rất quan trọng, 60% đánh giá quan trọng Không có ý kiến nào thấy ít và không quan trọng Như vậy, phần lớn các giáo viên đề cao tầm quan trọng của việc dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

- Nội dung 2: Tìm hiểu những hoạt động GV thực hiện khi dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

Rất quan trọngQuan trọngÍt quan trọngKhông quan trọng

40% 60%

Bảng 1.4: Kết quả khảo sát tìm hiểu những hoạt động GV thực hiện khi dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh

Các nội dung

Mức độ Thường

xuyên

Thỉnh thoảng Hiếm khi

Không bao giờ

1 Khơi gợi, kích thích sự sáng tạo của HS trước khi viết 0 0 3 10,7 25 89,3 3 27,3 2 Yêu cầu HS trình bày các ý

tưởng, các chi tiết liên quan đến bài viết

18 64,3 10 35,7 0 0 0 0

3 Yêu cầu HS sắp xếp các ý tưởng thành dàn ý 28 100 0 0 0 0 0 0 4 Tổ chức cho HS nói trước

khi viết thành bài hoàn chỉnh 0 0 0 0 6 21,4 22 78,6 5 Yêu cầu HS chỉnh sửa, viết

lại bài viết của mình 0 0 15 53,6 13 46,4 0 0 6 Tổ chức cho HS chia sẻ bài

viết với các bạn trong lớp 21 75,0 7 25,0 0 0 0 0 Kết quả khảo sát cho thấy, khi dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6., GV đã tổ chức các hoạt động khác nhau Với mỗi hoạt động, mức độ thực hiện cũng khác nhau Cụ thể:

Hoạt động khơi gợi, kích thích sự sáng tạo của HS trước khi viết: Có 3GV (10,7%) sử dụng ở mức độ thỉnh thoảng, 25GV (89,3%) ít khi sử dụng Phần lớn các GV không thực hiện hoạt động này vì trong SGK không có yêu cầu cụ thể việc thực hiện Việc ít sử dụng hoạt động khơi gợi này có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển sáng tạo của học sinh

Hoạt động yêu cầu HS trình bày các ý tưởng, các chi tiết liên quan đến bài

dụng ở mức độ thỉng thoảng Trong thực tế của việc giảng dạy, giáo viên thường yêu cầu học sinh diễn đạt ý tưởng trong bài viết thông qua việc đặt câu hỏi mở liên quan đến chủ đề Việc này là quan trọng để học sinh có thể xây dựng dàn ý cho bài viết của mình một cách thành công

Hoạt động yêu cầu HS sắp xếp các ý tưởng thành dàn ý được 100% GV áp dụng ở mức độ thường xuyên Có thể thấy đây là một bước quan trọng trong quá trình tạo lập văn bản, điều mà nội dung trong sách giáo khoa Ngữ văn đã chỉ rõ Đây cũng là bước mà giáo viên phải thực hiện bắt buộc khi hướng dẫn học sinh viết văn bản

Đối với hoạt động nói trước khi viết cũng ít được các GV sử dụng vì HS còn nhút nhát, ngại chia sẻ nên hoạt động này mất nhiều thời gian, không đủ để triển khai các nội dung khác trong bài Do đó, chỉ có 6GV (21,4%) sử dụng hoạt động này ở mức độ thỉnh thoảng Có đến 22GV (78,6%) GV không thực hiện hoạt động này

Hoạt động yêu cầu HS chỉnh sửa, viết lại bài viết của mình được các GV áp dụng ở mức độ thỉnh thoảng với 15GV (53,6%) Có 13GV (46,4%) áp dụng ở mức độ ít khi Có thể thấy, mặc dù đây là bước quan trọng trong tiến trình viết văn bản nhưng thực tế GV lại ít khi sử dụng Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng phát triển của học sinh trong việc tự chỉnh sửa và cải thiện bài viết Thực tế cho thấy, hoạt động yêu cầu HS chỉnh sửa, viết lại bài viết của mình thường được được GV yêu cầu HS thực hiện tại nhà do trên lớp không có thời gian chỉnh sửa GV sẽ thu bài viết của HS sau khi chỉnh sửa tại nhà để nhận xét và đánh giá điểm

Tổ chức cho HS chia sẻ bài viết với các bạn trong lớp được GV thực hiện thường xuyên với 21GV (75%), có 7GV (25%) thực hiện ở mức độ thỉnh thoảng Như vậy có thể thấy GV đã chú trọng tới việc tổ chức để HS trao đổi, chia sẻ những bài viết của mình với nhau Việc tổ chức cho học sinh chia sẻ bài viết giúp HS phát triển khả năng giao tiếp và học hỏi từ nhau Bên cạnh đó,

việc này cũng tạo ra một môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự tương tác và hỗ trợ học sinh cả trong việc rèn kĩ năng viết

- Nội dung 3: Tìm hiểu khó khăn của GV trong dạy học viết văn bản thuyết minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

Bảng 1.5 Khó khăn của GV trong dạy học viết văn bản thuyết

minh thuật lại một sự kiện cho học sinh lớp 6

Khó khăn trong việc lựa chọn vấn đề thuyết minh 4 14,3 Không đủ thời gian để tổ chức cho HS thực hành viết

- Nội dung 3: Tìm hiểu thực trạng dạy học thông qua dự giờ Thực hiện phương pháp quan sát, chúng tôi không can thiệp vào việc thiết

động thể hiện quan điểm của mình trong các tiết dạy Chúng tôi đã dự giờ 02 GV dạy lớp 6 thuộc hai trường nói trên, Các bài dạy được dự giờ cụ thể như sau:

Bảng 1.6: Thực trạng dạy học thông qua dự giờ

9 Bài: Viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện ( Một sinh hoạt văn hóa) (SGK 16, Kết nối tri thức và cuộc sống)

6A Trường THCS Thụy

Phương

10 Bài: Viết bài văn thuyết minh thuật lại một sự kiện ( Một sinh hoạt văn hóa) (SGK 16, Kết nối tri thức và cuộc sống)

6B Trường THCS Đông

Ngạc

Kết quả khảo sát: Ở hoạt động giới thiệu bài học, GV đã sử dụng phương pháp trực quan GV đã gợi được những hiểu biết của HS về vấn đề của bài viết Tuy nhiên, GV lại chưa làm nổi bật nội dung cần đề cập tới của giờ học, chưa kích thích, gây hứng thú để HS thể hiện suy nghĩ, quan điểm của bản thân

GV chủ yếu tổ chức hình thức dạy học cá nhân với các tiết viết Các hoạt động tìm ý, nhận xét, đánh giá bài văn đều sử dụng phương pháp vấn đáp là chính Việc tổ chức hình thức cá nhân thông qua vấn đáp khiến HS ít có cơ hội tương tác với các bạn trong lớp, nhiều HS (đặc biệt những HS yếu) chưa được hoạt động nhiều

GV đã tổ chức dạy học viết theo tiến trình từng bước như SGK Bên cạnh đó, GV cũng có những sáng tạo, đổi mới chứ không dập khuôn y như trong SGK Điều này thể hiện sự tích cực, thể hiện sự sẵn sàng thay đổi và thích ứng với những “cái mới” trong dạy học của GV Tuy nhiên, các bước trong dạy học tiến trình chưa được GV thực hiện đầy đủ và đồng đều GV tập trung nhiều