LUẬN VĂN:Nghiên cứu hoạt động lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố pdf

Hoạt động kinh tế của Quận 11 dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ, đã giúp cho quận trở thành một trong những quận tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế và sản xuấ

Mở Đầu

1 Lý do chọn đề tài

Quận 11 là một trong những quận nội thành có vị trí quan trọng về mọi mặt của Thành phố Hồ Chí Minh Quận có dân số đông, người dân lao động cần cù, đội ngũ cán bộ công nhân viên chức đông đảo; Đảng bộ lãnh đạo năng động, sáng tạo; giàu tiềm năng phát triển kinh tế và sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp (CN - TTCN) với nhiều ngành nghề, sản phẩm phong phú đa dạng Đây là thế mạnh nổi bật để phát huy nội lực của Quận

Hơn 20 năm qua, nhất là thời kỳ 10 năm đổi mới (1986 - 1995), dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh, Đảng bộ Quận 11 đã vận dụng đường lối đổi mới của Đảng, chính sách của Nhà nước, các Nghị quyết của Thành ủy sát hợp với tình hình địa phương, đề ra nhiều chủ trương, biện pháp và đã khơi dậy mọi tiềm năng, phát huy các thế mạnh nên đã đẩy kinh tế CN - TTCN của Quận phát triển với những thành tựu to lớn Thành tựu đó đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế của Thành phố trong quá trình triển khai thực hiện đường lối đổi mới của Đảng Hoạt động kinh tế của Quận 11 dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng bộ, đã giúp cho quận trở thành một trong những quận tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh về phát triển kinh

tế và sản xuất CN - TTCN

Do vậy, nghiên cứu hoạt động lãnh đạo của Đảng bộ Thành phố, trực tiếp là của Đảng bộ Quận 11 trong lĩnh vực phát triển CN - TTCN trên địa bàn Quận 11 là cần thiết Bởi lẽ điều đó sẽ góp phần khẳng định sự đúng đắn về phát triển kinh tế - xã hội của Đảng, đồng thời có thêm căn cứ thực tiễn giúp cho Đảng bộ Thành phố hoạch định các chủ trương đẩy mạnh hoạt động kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề này đã được Đảng bộ Thành phố, Đảng bộ Quận, các cấp, các ngành kinh

tế địa phương bước đầu tổng kết trong các báo cáo hàng năm và báo cáo ở các kỳ Đại

hội Đảng bộ Quận 11 trước đổi mới và từ đổi mới đến 1995, như các báo cáo Đại hội Đảng bộ lần I (7-1977), lần II (11-1979), lần III (5-1983), lần IV (10, 1986), lần V (6-1989), lần VI (11-1991) Các báo cáo đó đã nêu lên quan điểm chỉ đạo của Đảng, tổng kết số liệu nhưng chưa đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống và đánh giá đầy đủ suốt cả quá trình 10 năm đổi mới (1986 - 1995) Đề tài chưa có ai nghiên cứu và thể hiện dưới hình thức công trình khoa học Đi sâu tìm hiểu về sự lãnh đạo của Đảng bộ địa phương đối với sự phát triển kinh tế CN - TTCN trên địa bàn Quận, đề tài vừa có giá trị khoa học là góp phần tổng kết lịch sử đổi mới ở địa phương, vừa mang ý nghĩa

lý luận và thực tiễn sâu sắc Vì vậy, tôi chọn đề tài này làm luận văn thạc sĩ lịch sử, chuyên ngành lịch sử Đảng, hy vọng đóng góp hữu ích cho việc tổng kết thực tiễn thời

kỳ đầu đổi mới phát triển kinh tế - xã hội ở Quận 11 và Thành phố Hồ Chí Minh

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Đề tài nhằm mục đích nghiên cứu, nêu bật vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Quận

11 trong việc vận dụng, cụ thể hóa đường lối phát triển kinh tế của Đảng để phát triển sản xuất CN - TTCN của địa phương; đánh giá thành tựu và yếu kém trong việc tổ chức, lãnh đạo phát triển kinh tế CN - TTCN theo đường lối đổi mới của Đảng bộ Quận 11

Nhiệm vụ chủ yếu của luận văn là trình bày một cách hệ thống quá trình đề ra các chủ trương, biện pháp, sự chỉ đạo của Đảng bộ Quận 11 đối với sự phát triển CN - TTCN của Quận trong thời kỳ 1986 - 1995; những thành công, hạn chế, ý nghĩa và bài học, kinh nghiệm về sự lãnh đạo, chỉ đạo phát triển một ngành kinh tế mũi nhọn của một quận thuộc thành phố lớn có tiềm năng kinh tế hàng đầu trong cả nước

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các hoạt động lãnh đạo của Đảng bộ Quận 11 cả về chủ trương và biện pháp nhằm phát triển CN - TTCN trong giai đoạn lịch sử 1986 -

1995 Sự nghiên cứu, trình bày trong luận văn các hoạt động lãnh đạo kinh tế của Đảng

bộ trước giai đoạn lịch sử đó là nhằm mục đích so sánh làm nổi bật vai trò lãnh đạo của Đảng bộ và thành tựu kinh tế của Quận trong 10 năm đổi mới

5 Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

Dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Đảng ta, luận văn trình bày, phân tích quá trình lãnh đạo của Đảng bộ Quận 11 trong sự biến đổi của lĩnh vực CN - TTCN Quận 11 theo đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước Từ đó làm rõ và nêu bật vai trò lãnh đạo năng động, sáng tạo của Đảng bộ trong lĩnh vực hoạt động kinh tế ở địa phương

Nguồn tài liệu chính mà luận văn sử dụng là các Văn kiện của Đại hội Đảng toàn quốc; các Nghị quyết đại hội và hội nghị Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh; các Nghị quyết đại hội và hội nghị Đảng bộ Quận 11 từ sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, nhất là từ năm 1986 - 1995

Những báo cáo, tài liệu liên quan đến nội dung luận văn hiện lưu giữ ở ủy ban nhân dân Quận và ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh; các ban ngành của Quận 11, Cục thống kê Thành phố và nhiều tài liệu liên quan khác

Các dữ kiện, số liệu thu thập qua khảo sát thực tế sản xuất CN - TTCN tại địa bàn Quận 11

Nguồn tài liệu được lập trong danh mục tư liệu tham khảo tỷ mỉ, cụ thể, theo đúng trật tự qui định

Luận văn sử dụng các phương pháp lịch sử và logic, phương pháp so sánh, phương pháp tập hợp, thống kê số liệu, dữ kiện trong thực hiện mục tiêu, kế hoạch kinh tế của Quận 11 để nghiên cứu trình bày, phân tích chủ trương, biện pháp trong các Nghị quyết Đảng bộ

6 Đóng góp mới của luận văn

Luận văn tập hợp, hệ thống đầy đủ những văn kiện, Nghị quyết quan trọng của Đảng bộ địa phương trước và trong 10 năm đổi mới; thống kê các số liệu phong phú, khá chính xác có giá trị nghiên cứu, phân tích làm rõ và nêu bật sự lãnh đạo của Đảng bộ Quận

11 trong việc phát triển CN - TTCN của Quận 11, một quận có những nét đặc thù, những thế mạnh quan trọng trong hoạt động kinh tế của Thành phố Hồ Chí Minh Luận văn rút ra

các bài học và một số kinh nghiệm quý của Đảng bộ trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo địa phương phát triển CN - TTCN Đồng thời, luận văn đề cập một số kiến nghị, giải pháp nhằm đẩy mạnh sản xuất, phát triển CN-TTCN trên địa bàn Quận Những bài học kinh nghiệm, kiến nghị, giải pháp này có giá trị vận dụng để thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Quận trong giai đoạn sau đó và hiện nay

Luận văn đóng góp tư liệu cho việc tuyên truyền giáo dục truyền thống của Đảng bộ, nghiên cứu, biên soạn lịch sử Đảng bộ Quận11 trong thời kỳ 10 năm đổi mới

Đề tài là một vấn đề lịch sử Đảng bộ địa phương, nhưng có liên quan mật thiết với Trung ương và cả nước Quá trình diễn tiến của vấn đề tuy đã đi qua lịch sử, nhưng vẫn còn tiếp tục cho đến ngày nay và mãi mãi về sau với sự tồn tại, phát triển đi lên của nền kinh tế nước nhà Vì vậy, luận văn mới chỉ là kết quả nghiên cứu bước đầu, và

có những hạn chế nhất định Tác giả luận văn xin sẵn sàng tiếp thu mọi ý kiến đóng góp để đề tài được tiếp tục nghiên cứu, mở rộng và hoàn thiện hơn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

lý, tổ chức hành chính, trình độ kinh tế, cộng đồng dân cư để thấy rõ những khó khăn,

thuận lợi cơ bản của Quận

1.1 Vị TRí ĐịA Lý - Tổ CHứC HàNH CHíNH - DÂN Số

* Vị trí địa lý:

Quận 11 nằm về phía Tây - Tây Nam thành phố Hồ Chí Minh, cách trung tâm thành phố 6 km; là cửa ngõ thông thương giữa nội thành và vùng đồng bằng sông Cửu Long Quận nằm giữa 10038’ đến 10010’ vĩ bắc, 106022’ - 106054’ kinh đông: Phía Tây Bắc giáp quận Tân Bình được giới hạn bởi kênh Tân Hóa, đường Âu Cơ, đường Nguyễn Thị Nhỏ và đường Thiên Phước Phía Đông giáp Quận 10, được phân cách bằng đường Lý Thường Kiệt Phía Nam giáp Quận 5 và 6, được giới hạn bởi đường Nguyễn Chí Thanh và đường Hùng Vương Như vậy, Quận 11 có vị trí quan trọng nằm giữa các Quận 5, 6, Tân Bình và Quận 10, là những quận có tiềm năng kinh tế, văn hóa

và nhiều mặt khác

Quận 11 có diện tích tự nhiên là 5 km2 chiếm 0,25% diện tích đất đai thành phố

và 3,5% đất đai của nội thành, là một quận có đất đai thuộc loại nhỏ so với các quận khác trong nội thành Thành phố Hồ Chí Minh Phù hợp với tình hình địa lý và mối quan hệ kinh tế của từng khu vực hành chính, Quận 11được phân chia thành 16 phường Khu trung tâm quận nằm ở đường Bình Thới nơi tập trung các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể của Quận Ngoài ra trong địa bàn Quận còn các khu trung tâm khác như trung tâm công nghiệp Phú Thọ; khu du lịch văn hóa Đầm Sen, khu liên hiệp thể thao Phú Thọ, khu thương mại dịch vụ đường 3/2

Theo báo cáo của Quận ủy và UBND Quận, tới năm 1995, dân số Quận 11 có: 252.699 người, trong đó người Hoa 110.083 người chiếm 43,56% số dân toàn Quận

Mật độ dân số Quận 11 khá đông đúc: 51.044/km2; số dân trong độ tuổi lao động đạt tới 150.858 người chiếm 59,7% số dân toàn Quận, có khả năng góp phần đáp ứng nhu cầu về nguồn lực lao động cho quận và thành phố

Xét về các yếu tố nguồn gốc cư dân, nghề nghiệp, địa hình và trình độ phát triển kinh tế, Quận 11 được chia thành 4 khu dân cư cư trú tập trung có những đặc điểm khác nhau

Khu vực 1: Khu vực được đô thị hóa nhanh nhất tập trung dân cư bao quanh

chợ Phó Cơ Điều (gồm các phường 4, 6, 7 ngày nay) Đây là khu cư trú sớm nhất của

đồng bào từ các nơi tập trung về thành phố Dần dần về sau khi đô thị mở rộng, các ngành nghề phát triển, nhiều xưởng thủ công ra đời ở đây thì số lượng dân cư khu này tăng lên nhanh chóng

Đặc biệt nơi đây đã hình thành cơ sở Đảng, các tổ chức cách mạng của quần chúng và các phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng sớm phát triển sôi nổi

và mạnh mẽ nhất

Khu vực 2: Khu vực tập trung dân cư ở phường Phú Thọ cũ và quanh nghĩa địa

Quảng Đông (gồm có các phường 8, 11, 12, 13 ngày nay) với mật độ dân cư rải rộng tương đối đều trên toàn địa bàn Khu vực này về địa giới so với qui định trên bàn đồ thời Pháp thuộc tới nay thì tương đối ít thay đổi nhất Đến ngày nay, dấu vết cổ xưa vẫn còn tồn tại trên sự phân bổ đường sá, kiến trúc nhà cửa, nghĩa địa và các chùa chiền

Khu vực 3: Là khu vực đồn cây Mai, thuộc xóm Phú Giáo cũ (gồm các phường

2, 16 ngày nay) Đây là vùng cửa ngõ vào Thành phố tập trung bến xe, người qua lại nên việc quản lý phức tạp hơn

Khu vực 4: Là khu vực ven hoang hóa với các phường Phú Hòa, Cầu Tre cũ

(gồm các phường 1, 3, 5, 9, 10, 14 ngày nay) có nhiều ruộng đất, giáo xứ, nghĩa địa, chùa chiền

Nhìn bao quát về địa lý, dân cư hiện nay, Quận 11 là quận nhỏ, nhưng dân số đông, phân bổ cư dân và trình độ phát triển kinh tế không đồng đều Đặc điểm đó có nguồn gốc từ quá trình hình thành và phát triển của Quận

* Vài nét lịch sử hình thành Quận 11:

Quận 11 vốn là vùng đất sình lầy, được khai phá từ thế kỷ XVIII Theo tư liệu lịch sử cho thấy Quận 11 nằm trong các chiến lũy Hòa Phong, Báu Tích, sau này là một phần của đại đồn Kỳ Hòa do Nguyễn Tri Phương, Tôn Thất Hiệp xây dựng trong những ngày đánh Pháp xâm luợc đầu tiên của nhân dân Nam Bộ

Trước khi thực dân Pháp đánh chiếm vùng Sài Gòn - Gia Định (1859) một bộ phận nhân dân ta, phần đông là người Kinh và một số lớn người Hoa di cư vào nước ta làm ăn buôn bán đã đến sinh sống lập nghiệp tại đây với làng mạc dân ấp, dân lân

Trải ngót một thế kỷ dưới chế độ cai trị thuộc địa của Pháp, cùng với Sài Gòn, Gia Định và toàn xứ Nam Kỳ, vùng này có những biến đổi Quá trình hình thành các khu dân cư của Quận 11 gắn liền với quá trình biến đổi, khai thác thiên nhiên để phát triển sản xuất, đồng thời gắn liền với quá trình hòa nhập của đồng bào người Hoa vào cộng đồng các dân tộc Việt Nam Đó là quá trình hòa nhập cùng lao động sản xuất, tham gia tổ chức các phong trào cách mạng đánh đổ bọn thực dân đế quốc dưới sự lãnh đạo của Đảng ta Đại bộ phận đồng bào người Hoa là những người lao động từng gắn

bó mật thiết với nhân dân lao động Quận 11 Đồng bào người Hoa đã từng đứng lên chiến đấu dưới ngọn cờ yêu nước chống Pháp của nhân dân ta; tích cực chống đế quốc, phong kiến, đoàn kết chặt chẽ và hòa hợp mối quan hệ tình cảm thân thiết với người Việt từ lâu đời và đùm bọc lẫn nhau với đồng bào lao động người Việt suốt từ năm

1930 đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 và trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam

Sau năm 1954 dưới chế độ Mỹ - Diệm, tại Quận 11 bố trí thêm các khu dân cư như: Phú Bình cho đồng bào miền Bắc di cư vào ở Khu cư xá Lữ Gia, Lê Đại Hành cho sĩ quan, công chức chế độ cũ về sống

Trước năm 1958, Quận 11 thuộc địa phận của Quận 4 và Quận 7 Những năm này tại các khu vực thuộc phường 12, 13 ngày nay đã xây dựng một số nhà gạch Đường Lục Tỉnh được nâng cấp trải nhựa, các khu vực khác như đường Lò Siêu, đường A6 Xóm Đất vẫn còn là nhà lá đơn sơ Các khu vực thuộc phường 1, 3, 5, 14 ngày nay, trước kia là vùng đất đầm lầy Sau đó nhân dân khai phá làm thành những khu vực trồng rau cải với những con rạch chạy dọc theo đường Dương Công Trừng Khu vực thuộc phường 5 và phường 14 ngày nay, trước kia là vùng trồng hoa lài, sở rác và sân vận động Năm 1964, linh mục Phạm Ngọc Biểu lập giáo xứ Phú Bình, sửa sang các trại gia binh thành phố sá để bán lại cho những người lao động làm nghề dệt vải, thuộc da, thủy tinh

Năm 1959 Quận 11 thuộc về một phần đất của Quận 5 và Quận 6, lúc đó các con đường lớn và nhà cửa của đồng bào được xây dựng lại, dân cư tập trung đông đảo dọc các con đường lớn như đường Phú Thọ, đường Lò Siêu, đường A6, đường Trần Quốc Toản, đường Quân Sự, đường Dương Công Trừng, đường Trần Hoàng Quân, đường Lê Đại Hành, đường Lữ Gia, đường Nguyễn Văn Thoại, đường Phó Cơ Điều, đường Tôn Thọ Tường, đường Thuận Kiều, đường Hương Lộ 14

Đến ngày 1-7-1969, chính quyền Sài Gòn đã ký nghị định thành lập Quận 11 trên cơ sở tách 6 phường thuộc Quận 5 và Quận 6 gồm các phường: phường Cầu Tre, Phú Thọ, Bình Thới, Phú Thạnh, Bình Thạnh, Phú Hòa, sáp nhập lại với mục đích chính là tạo một đơn vị hành chính, quân sự dùng làm "lá chắn" để bảo vệ cửa ngõ phía Tây Nam Sài Gòn

Quận 11 là quận có thế mạnh về sản xuất CN - TTCN so với các quận huyện khác của Thành phố Đội ngũ lao động có tay nghề kỹ thuật khá (chiếm 34%), riêng khu vực tiểu thủ công nghiệp có trên 4000 lao động có tay nghề từ 10 năm trở lên, 3.600 cơ sở sản xuất lớn nhỏ tập trung vào các ngành chế tạo và sửa chữa thiết bị máy móc, hóa chất, vật liệu xây dựng, chế biến lương thực, thực phẩm, dệt, da, may mặc, in ấn và trên 42 nhà máy Trung ương đóng trên địa bàn Quận 11 (theo số liệu chi cục Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến năm 1986)

1.2 MộT Số KINH NGHIệM LãNH ĐạO XÂY DựNG Và PHáT TRIểN KINH Tế - Xã HộI của Đảng bộ Quận 11 (1975 - 1985)

Đại hội IV của Đảng cộng sản Việt Nam (12-1976) xác định đường lối chung về xây dựng chủ nghĩa xã hội và đường lối xây dựng kinh tế thời kỳ 1976 - 1980 Nội dung cơ bản về công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa ở nước ta được Đảng xác định "Đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ"

"Đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, đưa nền kinh tế nước ta từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ

nghĩa, ưu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ sở phát triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ" [14, 29-30]

Về nhiệm vụ cải tạo quan hệ sản xuất cũ ở miền Nam, Nghị quyết Đại hội IV chỉ rõ: "Xóa bỏ triệt để quyền chiếm hữu phong kiến về ruộng đất và những tàn tích bóc lột phong kiến, quốc hữu hóa những cơ sở công thương nghiệp của tư sản mại bản tiến hành cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với tư bản tư doanh, đối với nông nghiệp, thủ CN - TTCN "

Chính sách cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với những thành phần này là: "Sử dụng, hạn chế và cải tạo công nghiệp tư bản tư doanh chủ yếu bằng hình thức công tư hợp doanh , cải tạo thủ CN - TTCN bằng con đường hợp tác hóa là chủ yếu và bằng các hình thức khác Phải bằng mọi cách để: "Xây dựng kinh tế quốc doanh lớn mạnh nhanh chóng, chiếm ưu thế trong sản xuất, lưu thông, phân phối " [14, 51-52]

Sau khi miền Nam được hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, cùng với

cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh bước vào thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Chấp hành, vận dụng và cụ thể hóa nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Đảng cộng sản Việt Nam, Đại hội lần I của Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh (tháng 4-1977) đã đặt lên hàng đầu nhiệm vụ cải tạo xã hội chủ nghĩa nhằm tạo điều kiện và

mở đường cho sản xuất phát triển theo hướng đi lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, nhân dân Thành phố đã bắt tay vào công cuộc duy trì sự ổn định kinh tế - xã hội, cải tạo xã hội chủ nghĩa nhằm chuyển từ thành phố tiêu thụ sang thành phố sản xuất, từ kinh tế phục vụ chiến tranh và hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài sang xây dựng nền kinh tế độc lập, phục vụ dân sinh và tiến lên chủ nghĩa xã hội

Chiến tranh đã chấm dứt, hòa bình được lập lại, nhân dân Thành phố trong đó

có Quận 11 phấn khởi bắt tay vào xây dựng cuộc sống mới Hầu hết các cơ sở vật chất

kỹ thuật của ngành công nghiệp vẫn được bảo toàn nguyên vẹn sau chiến tranh, đây là tài sản quan trọng mà Thành phố tiếp thu được để phát triển Song chiến tranh và chủ nghĩa thực dân mới để lại cho Thành phố những hậu quả nghiêm trọng Thành phố đã

có một nền công nghiệp nhưng chủ yếu là công nghiệp chế biến, dựa vào nguyên liệu, vật liệu nước ngoài, một bộ phận khá đông dân cư sống dựa vào chiến tranh và "viện trợ" với mức sống vượt quá khả năng của nền sản xuất trong nước

Trong thời kỳ 1976 - 1980, Đảng bộ Thành phố chủ trương cải tạo nền kinh tế theo hướng XHCN nhưng phải đảm bảo cho sản xuất phát triển và không ngừng cải thiện đời sống nhân dân Cùng với cải tạo là phân bố lại lực lượng lao động sản xuất, tiến hành sắp xếp, tổ chức lại các ngành sản xuất, lưu thông phân phối theo hướng sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, phát triển mạnh lực lượng kinh tế quốc doanh, công tư hợp doanh và hợp tác xã làm cho lực lượng này nhanh chóng chiếm ưu thế trong sản xuất

và trong lưu thông phân phối Thành phố phấn đấu đến cuối năm 1980 các thành phần kinh tế quốc doanh, công tư hợp doanh, hợp tác xã thực sự đóng vai trò chủ đạo, hướng dẫn các thành phần kinh tế khác, thương nghiệp xã hội chủ nghĩa phải nắm trọn buôn bán và chiếm phần lớn bán lẻ, có khả năng chi phối, điều khiển được thị trường

và chuyển phần lớn tiểu thương sang sản xuất

Sau khi các lực lượng cách mạng đập tan bộ máy thống trị của bọn ngụy quyền, chính quyền cách mạng được thiết lập dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Quận đã nhanh chóng tổ chức, sản xuất, xây dựng đời sống kinh tế - xã hội Nhân dân Quận 11 phấn khởi bắt tay vào công cuộc khôi phục và phát triển sản xuất, ổn định đời sống, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

Căn cứ Nghị quyết Đại hội lần thứ IV (12-1976) của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ I của Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh (4-1977) và tình hình đặc điểm của Quận 11, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quận 11 lần thứ I (7-1977) đề ra nhiệm vụ, mục tiêu cụ thể: Tập trung cao lực lượng cải tạo quan hệ sản xuất phi xã hội chủ nghĩa, ra sức khôi phục và phát triển sản xuất, ổn định và cải thiện đời sống của nhân dân, đẩy mạnh cách mạng tư tưởng - văn hóa - xã hội, xây dựng kiện toàn chính quyền nhân dân ở quận, phường, ra sức củng cố xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ chính trị trước mắt và lâu dài

Một trong những mục tiêu quan trọng của Quận được Đại hội Đảng bộ chỉ rõ: Tập trung cải tạo quan hệ sản xuất cũ, xây dựng quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa, khôi phục và phát triển kinh tế, ổn định và từng bước cải thiện đời sống nhân dân lao động theo phương hướng cải tạo và xây dựng kinh tế của Thành phố Kết hợp chặt chẽ việc khôi phục và phát triển sản xuất với việc cải tạo các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa, ra sức phát huy năng lực hiện có của các ngành CN - TTCN và công nghiệp cải tiến công tác quản lý kinh tế, nhằm tổ chức lại sản xuất theo đúng hướng sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, giải quyết căn bản nạn thất nghiệp tạo đủ công ăn việc làm cho nhân dân lao động, tăng cường sức lao động, ổn định và bước đầu cải thiện đời sống cho nhân dân

Mục tiêu đó xuất phát từ thực trạng nền kinh tế và đời sống của nhân dân lao động Quận 11 sau chiến tranh có khó khăn trên nhiều mặt Tình trạng kinh tế què quặt, sản xuất không phát triển, đời sống đồng bào nghèo đói Sau giải phóng Quận 11 có

4000 cơ sở sản xuất lớn nhỏ với trên 21.000 công nhân và thợ thủ công (tập trung ở các ngành chế tạo và sửa chữa thiết bị máy móc, hóa chất, vật liệu xây dựng ), nhưng

đa số thiếu nguyên liệu, công nhân không có việc làm

Trước giải phóng, các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp chỉ hoạt động 40%; năm

1974 có hơn 300 máy dệt ở phường Phú Hòa, hơn 100 máy dệt ở phường Phú Thạnh phải xếp lại Toàn Quận có khoảng 34.000 hộ trong đó có 12.000 sống trực tiếp bằng lao động sản xuất, 11.000 công thương nghiệp tư bản tư doanh, 9000 sống bằng các ngành không cơ bản, 2.000 hộ hành chính sự nghiệp Tổng số dân trong Quận có trên 237.000 người, có hơn 1/5 dân số phi sản xuất, có khoảng 22.000 người thất nghiệp

Chế độ cũ đã để lại trên địa bàn Quận một nền văn hóa, xã hội với nhiều tệ nạn

xã hội: du đãng, trộm cắp và các tệ nạn xã hội khác Trên một diện tích hẹp, đã có trên

230 quán cóc, bia ôm, hai nghĩa địa Quảng Đông - Phú Thọ là nơi tụ tập của bọn tội phạm hình sự; có gần 200 người bị bệnh cùi sống lay lắt tại đây, những tập tục lạc hậu,

mê tín dị đoan đã trở thành tệ nạn xã hội phổ biến tại đây

Quận ủy Quận 11 đã chú ý trước tiên tiến hành sắp xếp tổ chức lại các ngành

CN - TTCN, khôi phục lại sản xuất với bước đi và hình thức thích hợp, khuyến khích, khôi phục và quản lý chắc các ngành nghề truyền thống của Quận Trong 2 năm 1977 -

1978, Quận đã tăng giá trị sản lượng tiểu thủ công nghiệp lên 25 triệu đồng thu hút trên 7.500 lao động

Đầu năm 1978, Quận 11 thành lập được 120 tổ sản xuất tập thể, thu hút được 4.869 lao động, xây dựng được 3 hợp tác xã sản xuất với 385 xã viên, hướng dẫn và tổ chức sản xuất 365 cơ sở với 7.786 lao động (chiếm 47% lao động) Quận còn chủ trương vận động các nhà trung, tiểu thương chuyển sang sản xuất, thành lập các xí nghiệp hoạt động dưới sự hướng dẫn kiểm soát của Nhà nước, nhiều ngành nghề mới phục vụ cho xuất khẩu như thảm đay, sơn mài, mành trúc ra đời, tổ chức 3 lớp dạy thêu tay xuất khẩu (200 học viên) Quận ủy còn chú trọng, khuyến khích thành lập các

tổ sản xuất tập thể sản xuất gia công cho Nhà nước, phát triển thêm nhiều mặt hàng mới, cấp giấy phép hành nghề cho 1.446 cơ sở sản xuất cá thể

Công tác cải tạo tuy đã đạt được những kết quả nhất định, song việc xây dựng các ngành còn chậm so với yêu cầu kế hoạch Ngành giao thông vận tải, nhà đất gần như mới bắt đầu, vì do điều kiện cơ sở vật chất của Quận còn nhiều khó khăn

Nhìn chung đến cuối năm 1978, Quận 11 đã nâng lên tổng số 2879 cơ sở sản xuất tiểu thủ công nghiệp trong đó có 14 hợp tác xã và 184 tổ sản xuất tập thể, 2.691

tư nhân cá thể Cơ sở mới khôi phục là 64, phát triển mới là 22 chủ yếu các cơ sở sản xuất các mặt hàng xuất khẩu, tổng giá trị thực hiện được là 52.580.000 đ vượt 110% chỉ tiêu kế hoạch của Đại hội Đảng bộ Quận

Trong quá trình thực hiện kế hoạch Nhà nước 1976 - 1980, sau hai năm tổ chức sắp xếp lại sản xuất, tiến hành cải tạo kinh tế - xã hội, nền kinh tế Thành phố nói chung và nền kinh tế Quận 11 nói riêng gặp nhiều khó khăn và thách thức mới Sản xuất tiểu thủ công nghiệp bị đình đốn Nhà nước không có hàng và không có tiền, giá

cả biến động, thiên tai, chiến tranh biên giới Mặt khác, do ảnh hưởng của chiến dịch

"nạn Kiều" và các hình thức chiến tranh tâm lý làm cho một số người Hoa đăng ký

hoặc bỏ trốn đi ra nước ngoài Cộng đồng người Hoa ở Thành phố Hồ Chí Minh biến động mạnh Tình hình đó khiến hàng trăm cơ sở sản xuất ở khu vực Chợ Lớn trong đó

có Quận 11 bị ngừng trệ

Sau 3 năm, kinh tế xã hội chủ nghĩa chưa thể có ngay được một nền tảng công nghiệp với một cơ sở hợp lý Công nghiệp đó lại chưa được đảm bảo về nguyên liệu và năng lượng Cơ cấu kinh tế của Thành phố đã què quặt lại bị tâm lý thói quen sản xuất nhỏ, xé lẻ, phân tán, chia cắt ; cộng thêm sự non kém trong quản lý kinh tế, biểu hiện nóng vội, tính toán giản đơn trong cải tạo xã hội chủ nghĩa làm cho sự mất cân đối

đã gay gắt, càng gay gắt hơn Tất cả tình hình đó làm ảnh hưởng đến toàn xã hội mà nhất là khu vực làm công ăn lương Nhiều xí nghiệp công nhân phải nghỉ việc và hưởng 70% lương nhà nước Trước tình hình gay gắt đó, Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần 6 (khóa IV) tháng 9 năm 1979 đến với Đảng bộ và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Đối với Đảng bộ và nhân dân Quận 11, Nghị quyết

đó mở ra những hướng mới để "bung ra" cho kinh tế phát triển Chính sự chuyển hướng chính sách kinh tế từ Trung ương đã vạch ra phương hướng đúng giải phóng sức sản xuất, xoay chuyển tình thế, đưa nền kinh tế đi lên, ổn định lại trật tự kinh tế có lợi cho chủ nghĩa xã hội

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quận 11 lần thứ 1, vận dụng tinh thần Nghị quyết 6 của Trung ương (khóa IV), Đảng bộ Quận đã có biện pháp tổ chức lại sản xuất, làm cho sản xuất phát triển, đời sống vật chất của nhân dân được ổn định Đảng bộ coi đây là nhiệm vụ trung tâm cơ bản nhất Vì vậy, đến cuối năm 1979, Quận

đã cải tạo được 24 xí nghiệp tư nhân (qui mô nhỏ) thành xí nghiệp quốc doanh do Quận quản lý, xây dựng được 114 hợp tác xã sản xuất và 249 tổ sản xuất Đến năm

1980 toàn Quận có 3.543 cơ sở sản xuất trong đó có 252 tổ sản xuất, 3.250 hộ tư nhân

và cá thể với 22.982 lao động (lao động khu vực tập thể chiếm tỷ lệ 50%), giá trị hàng hóa khu vực tập thể không ngừng tăng lên Trong năm 1979 đạt được 128 triệu đồng, hàng xuất khẩu đạt 78% kế hoạch Quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa đã từng bước được xây dựng và phát huy tác dụng, từng bước quản lý chặt chẽ lực lượng lao động,

máy móc, vật tư hàng hóa; từng bước đưa đưa sản xuất đi vào kế hoạch và hoạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa

Tăng cường cơ sở vật chất - kỹ thuật theo chiều sâu và chiều rộng đều phải tập trung vào việc đẩy mạnh sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, tăng năng lực sản xuất hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu tạo thêm nguồn nguyên liệu và năng lượng, phát triển

và nâng cao kết cấu hạ tầng, chủ yếu là tăng thêm năng lực giao thông vận tải, đồng thời cũng phải đáp ứng nhu cầu về công cụ thường, công cụ cải tiến, một số thiết bị máy móc vừa và nhỏ cho các ngành kinh tế, trước hết là các ngành trọng điểm "Trong

5 năm 1981 - 1985 và những năm 80 cần tập trung phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, ra sức đẩy mạnh sản xuất hàng tiêu dùng và tiếp tục xây dựng một số ngành công nghiệp nặng quan trọng; kết hợp nông nghiệp, công nghiệp hàng tiêu dùng và công nghiệp nặng trong một cơ cấu công - nông - nghiệp hợp lý, đó là nội dung chính của công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa trong chặng đường trước mắt " [16, 62-63] Đây

là nhận thức mới của Đảng trong việc giải quyết các mối quan hệ trong nội dung công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa

Bước vào thực hiện kế hoạch Nhà nước những năm 1981 - 1982, Thành phố

Hồ Chí Minh đã tăng nhanh tốc độ phát triển công nghiệp Báo cáo của Đảng bộ Thành phố tại Đại hội lần thứ III (2-1982) đã khẳng định: Năm 1981 so với năm 1980 tăng 26%, năm 1982 so với năm 1981 tăng 43,5% Tốc độ tăng bình quân hàng năm của công nghiệp và công tư hợp doanh Thành phố tăng 30,5% Tiểu thủ công nghiệp tăng 61,5% Năm 1983, tốc độ phát triển công nghiệp Thành phố có biểu hiện chậm lại; những năm 1983 - 1985, tốc độ phát triển bình quân của công nghiệp Thành phố là 14,9% Tiểu công nghiệp Thành phố tiếp tục phát triển thu hút được nhiều lao động, sản xuất được nhiều mặt hàng đa dạng và phong phú

Trong bối cảnh đó, thực hiện Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị về phân phối lưu thông, cải tiến một số cơ chế chính sách, Nghị quyết số 9/TU của Thành ủy, Đảng bộ Quận 11 đã quan tâm đối với nhiệm vụ lãnh đạo đẩy mạnh sản xuất, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân lao động và coi đó là nhiệm vụ chính trị hàng đầu của Đảng

bộ trong điều kiện Đảng cầm quyền Theo chủ trương của Đảng bộ Thành phố, Đảng

bộ, chính quyền Quận tiến hành một số biện pháp có hiệu quả và kịp thời tháo gỡ khó khăn của sản xuất CN - TTCN (như thiếu vật tư, nguyên liệu, điện, tiền mặt ) Công tác quản lý sản xuất công nghiệp ngày càng tốt hơn Tình hình chính trị, trật tự trong người Hoa, sau vụ "nạn Kiều" năm 1978 dần dần ổn định hơn Do đó sản xuất CN - TTCN 3 năm 1980 - 1982 chẳng những có bước ổn định mà còn phát triển tương đối nhanh Tốc độ phát triển bình quân trong 3 năm là 39%, riêng năm 1982 tăng 78%, giá trị sản lượng năm sau cao hơn năm trước Đạt và vượt chỉ tiêu kế hoạch hàng năm do Thành phố giao, vượt kế hoạch do Đại hội Đảng bộ Quận lần II (11-1979) đề ra (từ 189,9 triệu đồng của năm 1979, năm 1982 thực hiện được 477 triệu đồng), giá trị sản lượng xuất khẩu tăng, nhất là năm 1982 sản lượng giao nộp cho Thành phố hàng năm đều tăng Qua đó đã góp phần đẩy mạnh sản xuất

CN - TTCN Thành phố, làm tăng hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu, huy động sử dụng khoảng 55% năng lực sản xuất tiểu thủ công nghiệp vào sản xuất (cả tay nghề, lao

động và máy móc thiết bị), làm ra nhiều mặt hàng đa dạng (từ 340 mặt hàng năm 1979 đến năm 1982 có 836 mặt hàng) Đặc biệt là giải quyết công ăn, việc làm cho người lao động, giúp cho một bộ phận quan trọng nhân dân lao động có việc làm tương đối

3 năm 1980 - 1982 giải quyết được 15.611 lao động có việc làm, trong đó khu vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp thu hút 8000 lao động), từ đó góp phần ổn định đời sống nhân dân trong quận Điều đáng chú ý, số lao động từ chỗ không có tay nghề hoặc nghề nghiệp còn yếu, đã có tay nghề khá và giỏi Một số công nhân kỹ thuật có trình

độ, khuôn mẫu, tự chế máy móc, thiết bị phụ tùng, cả một số thiết bị phụ tùng trước đây phải nhập ngoại Đây là một vốn rất quí của sản xuất CN-TTCN Quận 11

Dưới ánh sáng của Nghị quyết Đại hội V của Đảng (3-1982), sự lãnh đạo chặt chẽ của Thành ủy, Đảng bộ Quận 11 tiến hành Đại hội lần thứ III (5-1983) Đại hội Đảng bộ đã đề ra phương hướng và nhiệm vụ chung từ 1983 - 1985 cho toàn Quận:

"Đẩy mạnh cải tạo và phát triển kinh tế, phát huy thế mạnh về sản xuất công nghiệp và thủ công nghiệp trên địa bàn Quận, phát triển thêm mặt hàng mới kết hợp với qui hoạch và sắp xếp lại sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường quản lý nắm nguồn hàng, đặc biệt tập trung sức hoàn thành cơ bản cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với công nghiệp và thủ công nghiệp và các ngành kinh tế khác" [12, 34]

Bước vào năm 1983, tình hình chung của Quận vẫn còn nhiều khó khăn, về nguyên vật liệu, năng lượng, giá cả thị trường, cơ chế quản lý còn nhiều ràng buộc Với chủ trương đúng của Thành ủy sau khi có Nghị quyết 01 của Bộ chính trị về công tác của Thành phố Hồ Chí Minh và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ III, Đảng bộ và nhân dân Quận 11 đã quyết tâm phấn đấu hoàn thành kế hoạch Nhà nước năm 1983

Trong năm 1983, theo báo cáo của Quận ủy, UBND Quận thì sản xuất CN - TTCN của Quận đã đạt được 101,03% kế hoạch Thành phố giao Riêng các xí nghiệp quốc doanh của Quận đã vượt 1,8% kế hoạch năm 1983; 2 trong 3 xí nghiệp quốc doanh của Quận (Thủy tinh Tiền Phong, Nhựa Phú Thọ) đã đi vào nề nếp và ổn định hơn Vai trò của phường được phát huy ngày càng cao và có hiệu quả hơn trong việc phối hợp với ngành

kinh tế do Quận quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn phường Trên cơ

sở sản xuất phát triển, Quận đã giải quyết công ăn việc làm cho 5.834 lao động đạt 98,5% kế hoạch (khu vực tiểu thủ công nghiệp có 2.541 lao động)

Tiếp tục quán triệt và thực hiện các Nghị quyết của Thành ủy, Nghị quyết của Đảng bộ Quận, Quận ủy đã đề ra chương trình công tác năm 1984 bám sát những yêu cầu phương hướng, nhiệm vụ chính trị mà Đại hội III Đảng bộ Quận đề ra

Trong 6 tháng đầu năm 1984, trên lĩnh vực sản suất CN - TTCN đã thực hiện được giá trị sản lượng 227,48 triệu đồng đạt 43,75% kế hoạch năm Việc giao nộp sản phẩm và chất lượng sản phẩm có đảm bảo hơn, giảm được mức sản phẩm tự tiêu Riêng công nghiệp 6 tháng đầu năm có sự chuyến biến đáng kể, đã thực hiện đạt 52%

kế hoạch năm Đạt được những kết quả bước đầu trên là do nỗ lực của toàn Đảng bộ, của nhân dân lao động Quận 11

Cùng với việc đẩy mạnh sản xuất, công tác cải tạo xã hội chủ nghĩa được tiến hành ở một số ngành như dệt, thủy tinh, phụ tùng xe đạp, cao su, vật liệu xây dựng Quận đã xây dựng được từ 12 hợp tác xã và 44 tổ hợp (1983) lên 27 hợp tác xã và 296

tổ hợp với 7589 lao động Chỉ tiêu kế hoạch về sản xuất CN - TTCN Đến tháng

12-1984 đã hoàn thành đạt 108% (giá trị sản lượng 524,5 triệu đồng) tăng 15,4% so với năm 1983 nhất là mặt hàng gia công xuất khẩu đạt 107% kế hoạch (54% năm 1983)

Ngoài 800 mặt hàng cũ, năm 1984 còn phát triển thêm 15 mặt hàng mới, cải tạo, xây dựng mới được 25 hợp tác xã và 102 tổ sản xuất tập thể, đưa tổng số lên 400 hợp tác xã (2.604 lao động) và 349 tổ sản xuất (6.470 lao động) chiếm 45% lực lượng lao động trong Quận Đi đôi với việc xây dựng, Quận ủy còn chú ý đến việc bồi dưỡng năng lực quản lý dịch vụ và phương thức làm ăn theo hướng xã hội chủ nghĩa cho các hợp tác xã và tổ sản xuất, đồng thời coi trọng việc xây dựng lực lượng chính trị, lực lượng nòng cốt ở khu vực này Có một số hợp tác xã đã có chi bộ Đảng, 8 hợp tác xã đã có chi đoàn, 138 tổ sản xuất có tổ thanh niên, 16 hợp tác xã có chi hội phụ nữ Tất cả hợp tác xã, tổ sản xuất đều hoạt động theo phương thức hiệp tác

Thời kỳ 1981 - 1985 trong quá trình thực hiện nhiệm vụ chính trị, Đảng bộ đã thực hiện đúng đắn đường lối chủ trương, chính sách của Đảng, nắm vững và phát huy thế mạnh của Quận về sản xuất tiểu thủ công nghiệp Quận ủy đã có nhiều giải pháp

ưu tiên cho các ngành chủ lực, sắp xếp lại các ngành nghề, giải thể những cơ sở làm ăn không hiệu quả, mạnh dạn cho sản xuất bung ra để phát triển Đảng bộ Quận đã xác định sản xuất CN - TTCN là quan trọng hàng đầu, nên đã kịp thời đề ra những chủ trương cụ thể và tập trung chỉ đạo thực hiện, tăng cường quản lý các cơ sở sản xuất, thường xuyên bám sát kiểm tra, thực hiện kế hoạch của cơ sở Đảng bộ và chính quyền quận đã quan tâm tạo điều kiện nhất định về vật chất (điện - vật tư), xây dựng khu vực sản xuất quốc doanh và tập thể trong đó sáng tạo ra mô hình xí nghiệp hợp doanh để tận dụng được những thế mạnh vào sản xuất là một nỗ lực đáng kể Việc ưu tiên về vốn và mặt bằng cho việc sản xuất ra các mặt hàng xuất khẩu, phát huy tính năng động nhạy bén của cơ sở sản xuất và người lao động đã tạo sự chuyển biến lớn trong hoạt động sản xuất, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp Chính những thay đổi đó mà những tiềm năng và óc sáng tạo của người lao động ở Quận 11 được khơi dậy Trong 3 năm 1983 - 1985, tiểu thủ công nghiệp ở Quận 11 đã phát triển mạnh Sản phẩm của tiểu thủ công nghiệp không chỉ đáp ứng được nhu cầu của Thành phố

mà còn cung cấp cho nhu cầu xuất khẩu Tổng số vốn tiểu thủ công nghiệp tăng từ 30 - 35% (so với năm 1980) số lượng ngành nghề và chủng loại mặt hàng tăng nhanh, nhiều ngành nghề truyền thống được khôi phục, nhiều ngành nghề mới được xuất hiện do yêu cầu của tiêu dùng và xuất khẩu

Sự phát triển của tiểu thủ công nghiệp Quận 11 đã góp phần tạo ra nhiều mặt hàng

về kinh tế, giải quyết công ăn việc làm cho hàng nghìn người lao động, tạo điều kiện cải thiện đời sống chung cho xã hội, củng cố thêm tính ưu việt của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, đồng thời trong quá trình phát triển đó cũng làm tăng thêm vị trí chủ đạo của kinh tế quốc doanh trong Quận

Trong mười năm sau giải phóng, dưới sự lãnh đạo của Trung ương Đảng, Thành

ủy, Đảng bộ và nhân dân Quận 11 đã đạt được những thành tựu cơ bản sau:

- Thành tựu lớn nhất đạt được trước hết là duy trì phát triển được sản xuất CN - TTCN trên địa bàn Quận với nhịp độ ngày càng tăng Việc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nền sản xuất nhỏ phân tán ngày càng được xác định cùng với việc phát triển sản xuất, quan hệ sản xuất mới từng bước được xây dựng Công tác cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với công thương nghiệp tư bản tư doanh được đẩy mạnh

- Đời sống nhân dân lao động từng bước được ổn định, cải thiện thêm cơ sở phát triển sản xuất; lực lượng lao động chủ yếu trong dân cư được bố trí, sắp xếp giải quyết công ăn việc làm, đời sống vật chất và tinh thần của cán bộ công nhân viên, lực lượng vũ trang, các đối tượng chính sách và nhân dân lao động trong quận không ngừng được chăm lo, an ninh chính trị trật tự an toàn xã hội ngày càng được giữ vững

- Đảng bộ Quận 11 có bước trưởng thành về mọi mặt, đáp ứng được các yêu cầu của nhiệm vụ cách mạng Đảng ủy thường xuyên chỉ đạo, tăng cường củng cố bộ máy chính quyền, phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động, nâng cao năng lực quản lý kinh tế - xã hội của đội ngũ cán bộ công nhân viên, chỉ đạo các tổ chức, đoàn thể quần chúng liên tục phát động phong trào thi đua xã hội chủ nghĩa để thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, kế hoạch của Nhà nước, của Thành phố

và của Quận, bước đầu chú ý tới xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế từ cơ sở

Tuy vậy, lãnh đạo phát triển CN - TTCN của Đảng bộ Quận 11 thời kỳ trước đổi mới còn bộc lộ một số hạn chế:

- Trước hết, do bộ máy quản lý cồng kềnh, kém hiệu lực, chồng chéo, cho nên những tháo gỡ trong chỉ đạo kinh tế chưa kịp phát huy tác dụng và chưa tập trung được hết những tiềm năng sẵn có của Quận Đảng bộ còn lúng túng trong việc đưa khoa học

kỹ thuật vào sản xuất, chưa mạnh dạn đổi mới trang thiết bị vốn đã lạc hậu và cũ kỹ Đảng bộ chưa mạnh dạn xóa bỏ cơ chế quản lý bao cấp, chuyển sang cơ chế hoạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa, đã hạn chế tính chủ động sáng tạo của cơ sở sản xuất và của người lao động Về tổ chức và sắp xếp lại sản xuất CN - TTCN, cho đến năm 1985, Quận vẫn chưa qui hoạch được ngành kinh tế kỹ thuật để bố trí cơ cấu đầu

tư cho hợp lý Nhìn chung tình hình sản xuất ở Quận 11 thời kỳ 1975 - 1985 là chưa

ổn định, thiếu vững chắc, vẫn chưa xác định rõ ngành nào là ngành mũi nhọn Do chạy theo chỉ tiêu kế hoạch và số lượng đơn thuần nên nhiều mặt hàng sản xuất ra kém chất lượng Mặt khác, do bị động về thị trường tiêu thụ cả trong nước và ngoài nước, nên cũng không kích thích được sản xuất tiểu thủ công nghiệp phát triển

- Trong việc cải tạo quan hệ sản xuất, sau nhiều năm nỗ lực, Quận 11 đã xây dựng được một số hợp tác xã và tổ sản xuất Hình thức tổ chức sản xuất này có làm cho sản phẩm gia tăng, nhưng chất lượng sản phẩm chưa tốt Công tác cải tạo chưa vững chắc, việc đầu tư xây dựng, phát triển các cơ sở quốc doanh thiếu được quan tâm Hiệu quả kinh tế khu vực này còn thấp Tình hình sản xuất chưa ổn định, do còn lúng túng trong phương hướng sản xuất, trình độ quản lý còn yếu Vì vậy, kinh tế quốc doanh chưa xác lập được vai trò chủ đạo

Trong lĩnh vực sản xuất tập thể, còn một số cơ sở trá hình của tư nhân dưới dạng "đoàn kết sản xuất" Do tư tưởng nóng vội, các nguyên tắc tự nguyện, cùng có lợi

và quản lý dân chủ trong xây dựng hợp tác xã bị vi phạm, không được chấp hành nghiêm chỉnh

Trong cách nghĩ, cách làm và nhận thức của cán bộ, đảng viên chưa đánh giá hết tình hình phức tạp của cuộc đấu tranh giữa hai con đường xã hội chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa, chưa nhận thức sâu sắc mối quan hệ giữa cải tạo và xây dựng; chưa thúc đẩy sản xuất phát triển, đồng thời gắn liền với cuộc đấu tranh chống kiểu chiến tranh phá hoại nhiều mặt của bọn phản cách mạng Trong lãnh đạo và quản lý kinh tế

có hiện tượng buông lỏng chuyên chính vô sản trong mặt trận lưu thông phân phối trong một thời gian dài, đời sống của nhân dân có được cải thiện một bước nhưng vẫn còn nhiều khó khăn Việc phát triển các cơ sở vật chất phục vụ cho đời sống tinh thần

và văn hóa của nhân dân còn chậm

Những thành công và hạn chế đó là những bài học, kinh nghiệm lãnh đạo và chỉ đạo của Đảng bộ Quận 11 trước khi bước vào chặng đường đổi mới

Chương 2

tiến trình LãNH ĐạO PHáT TRIểN CÔNG NGHIệP, TIểU THủ CÔNG NGHIệP của Đảng bộ Quận 11 TRONG THờI Kỳ ĐổI MớI 1986 - 1995

2.1 VậN DụNG ĐƯờNG LốI ĐổI MớI PHáT TRIểN KINH Tế CủA ĐảNG VàO ĐIềU KIệN CủA QUậN 11 (1986 - 1990)

2.1.1 Đại hội VI của Đảng mở ra thời kỳ đổi mới phát triển kinh tế của cả nước

Sau hơn 10 năm cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội, tình hình kinh tế - xã hội Việt Nam tuy đã đạt được những thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực, song cũng đứng trước những khó khăn gay gắt, thử thách khắc nghiệt Đại hội VI của Đảng (12-1986) với thái độ nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật những khó khăn khách quan, phân tích những nguyên nhân chủ quan, nêu rõ những sai lầm, yếu kém trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về kinh tế

Trong báo cáo chính trị của Tổng bí thư Trường Chinh tại Đại hội VI của Đảng

đã đánh giá: "Sản xuất tuy có tăng, nhưng tăng chậm so với khả năng sẵn có và công sức bỏ ra hiệu quả sản xuất và đầu tư thấp, các xí nghiệp nói chung chỉ sử dụng được khoảng một nửa công suất thiết kế , lưu thông không thông suốt, phân phối rối ren, vật giá tăng nhanh, đang tác động tiêu cực đến sản xuất, đời sống và xã hội; những mất cân đối lớn trong nền kinh tế chậm được thu hẹp, có mặt còn gay gắt hơn trước, quan

hệ sản xuất xã hội chậm được củng cố Đời sống nhân dân, nhất là công nhân, viên chức còn nhiều khó khăn, hiện tượng tiêu cực trong xã hội gia tăng Thực trạng đó làm giảm lòng tin của quần chúng đối với lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Nhà nước" [17, 17-18] Nhận định đó xuất phát từ kiểm điểm những sai lầm, hạn chế của Đảng diễn ra từ sau Đại hội lần thứ IV cho đến trước Đại hội lần thứ VI Đại hội IV của Đảng đã đề ra đường lối xây dựng chủ nghĩa xã hội và đường lối kinh tế cho thời

kỳ quá độ, nhưng chưa xác định được mục tiêu của chặng đường đầu tiên, chưa nhận thức được đầy đủ rằng, thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình lịch sử

tương đối dài, phải qua nhiều chặng đường Do tư tưởng chỉ đạo chủ quan, nóng vội, muốn đốt cháy giai đoạn, Đảng có thiếu sót trong việc xác định mục tiêu xây dựng cơ

sở vật chất kỹ thuật, cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế Đảng chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa coi đó là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội, nhưng vẫn ưu tiên phát triển công nghiệp nặng khi chưa có đủ các tiền đề cần thiết, chưa giải quyết đúng mối quan hệ giữa công nghiệp nặng, nông nghiệp và công nghiệp nhẹ; nông nghiệp chưa được coi là mặt trận hàng đầu, không đảm bảo những đều kiện cần thiết để phát triển nhất là vật tư, tiền vốn và các chính sách khuyến khích sản xuất CN - TTCN Trong cải tạo xã hội chủ nghĩa, củng cố quan hệ sản xuất mới, sử dụng các thành phần kinh tế, cách làm thường theo kiểu chién dịch Sau những đợt làm nóng vội lại buông lỏng, trong cải tạo luôn nhấn mạnh thay đổi sở hữu

về tư liệu sản xuất mà không coi trọng vấn đề tổ chức quản lý và chế độ phân phối Thương nghiệp quốc doanh và hợp tác xã chưa làm chủ được thị trường để thương nghiệp tư nhân lấn sân

Từ Hội nghị Trung ương lần thứ 6 (khóa IV) đến Đại hội lần thứ V của Đảng đã

có một bước tiến về nhận thức lý luận xây dựng chủ nghĩa xã hội, phát triển kinh tế, nhưng cơ bản vẫn giữ đường lối của Đại hội lần thứ IV Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng kinh tế - xã hội gặp khó khăn bị dậm chân tại chỗ Thực trạng đất nước sau 10 năm giải phóng đã nổi bật lên một yêu cầu khách quan là phải đổi mới sự lãnh đạo của Đảng Đảng phải có những quyết sách đúng đắn

để ổn định tình hình kinh tế xã hội Đưa đất nước vượt qua khủng hoảng Đại hội VI của Đảng khẳng định điều quan trọng hàng đầu là đổi mới chính sách kinh tế, chính

đổi mới tư duy, bởi vì nhiều năm qua những sai lầm khuyết điểm trong kinh tế, xã hội bắt nguồn từ những khuyết điểm trong hoạt động tư tưởng, tổ chức và công tác cán bộ của Đảng Đây là "nguyên nhân của mọi nguyên nhân" [17, 8] Đổi mới tư duy trước hết là tư duy kinh tế là để nhìn nhận và làm đúng các qui luật khách quan bao hàm sự

kế thừa những thành tựu của quá khứ chứ không phải phủ định sạch trơn Trong báo cáo chính trị, Đảng ta khẳng định: "Trong những năm còn lại của chặng đường đầu

tiên, trước mắt là kế hoạch 5 năm 1986 - 1990 phải tập trung sức người, sức của vào việc thực hiện cho được ba chương trình mục tiêu kinh tế lớn: "Lương thực thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu" [17, 47] Ba chương trình kinh tế đó là sự cụ thể hóa nội dung chính của công nghiệp hóa và đó cũng là thực chất của công nghiệp hóa nước ta trong chặng đường đầu tiên Đảng đã xác định vị trí của nông nghiệp, công nghiệp nhẹ, tiểu thủ công nghiệp trong nhiệm vụ công nghiệp hóa đất nước Từ đó Đại hội VI khẳng định phải kiên quyết điều chỉnh lớn cơ cấu đầu tư mới thực hiện được 3 chương trình kinh tế lớn, đồng thời thực hiện được bố trí lại cơ cấu sản xuất

Về cải tạo xã hội chủ nghĩa, một thời gian dài tồn tại quan điểm cho rằng chỉ cần giải quyết xong vấn đề sở hữu thì căn bản hoàn thành công tác cải tạo Nhận thức lại quan điểm cải tạo với tư duy mới, Đại hội VI của Đảng đã chỉ ra rằng: Đẩy mạnh cải tạo xã hội chủ nghĩa là công việc thường xuyên, liên tục trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội với những hình thức và bước đi thích hợp, làm cho quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ lao động sản xuất, luôn luôn có tác dụng thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển Đảng phải có chính sách sử dụng và cải tạo đúng đắn các thành phần kinh tế, trong khi xác định kinh tế quốc doanh giữ vai trò chủ đạo, chi phối được các thành phần kinh tế khác Sử dụng và cải tạo đúng các thành phần kinh tế phi xã hội chủ nghĩa sẽ cho phép khai thác được tiềm năng về lao động, về vốn,

kỹ thuật của toàn xã hội để phát triển kinh tế Sử dụng và cải tạo đúng các thành phần kinh tế, đó là giải pháp có ý nghĩa chiến lược, góp phần phát triển lực lượng sản xuất và coi nền kinh tế nhiều thành phần không tồn tại biệt lập, mà xen kẽ nhau, tác động lẫn nhau trong đó thành phần kinh tế quốc doanh giữ vai trò nòng cốt

Về sản xuất hàng hóa, trước đây ta không thừa nhận quan hệ hàng hóa, tiền tệ, cùng qui luật giá trị khách quan, tách sản xuất ra khỏi thị trường Đại hội VI của Đảng thấy rõ sự tồn tại khách quan của quan hệ hàng hóa: "Việc sử dụng đầy đủ và đúng đắn quan hệ hàng hóa, tiền tệ trong nền kinh tế quốc dân là một tất yếu khách quan Sử dụng đúng đắn quan hệ hàng hóa, tiền tệ là đặc trưng của cơ chế mới về quản lý kinh

tế mà chúng ta đang xây dựng [17, 63]

Trong lãnh đạo kinh tế, điều quan trọng hàng đầu là làm đúng qui luật, vận dụng đúng qui luật Những qui luật đó phải được thể hiện trong đường lối chủ trương chính sách của Đảng và Đảng phải cụ thể hóa đường lối thành các chính sách, biện pháp Có làm được như vậy thì đường lối của Đảng mới đi vào cuộc sống Đổi mới kinh tế là làm sao để cho sản xuất ngày càng phát triển và trong lãnh đạo kinh tế Đảng phải chú trọng giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa các ngành kinh tế trong đường lối công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa Có làm tốt mối quan hệ này mới tạo ra động lực thúc đẩy sản xuất phát triển

Nội dung cơ bản của đường lối đổi mới là: "Giải phóng năng lực sản xuất hiện

có, khai thác mọi tiềm năng của đất nước và sử dụng có hiệu quả sự giúp đỡ của quốc

tế để phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, đi đôi với xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa" [17, 17] Một tiềm năng to lớn của đất nước có khả năng giúp cho thực hiện thắng lợi nhiệm vụ công nghiệp hóa là phát triển mạnh mẽ nông nghiệp và CN - TTCN

2.1.2 Thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế của Đảng bộ Thành phố và Đảng bộ Quận 11

Thành phố Hồ Chí Minh sau 10 năm giải phóng đã có nhiều cố gắng và đạt được những thành tựu đáng kể trong mọi lĩnh vực, "tiếp tục làm chuyển biến từ Thành phố ăn chơi, tiêu thu từng bước chuyển thành một Thành phố sản xuất" Đó là kết luận chính xác của Ban bí thư Trung ương Đảng trong dịp làm việc với Ban thường vụ Thành ủy, ngày 8-10-1986 Thành phố đã phát huy năng động, sáng tạo, chủ động trong việc vận dụng đường lối của Đảng sát hợp với địa phương được quần chúng đồng tình ủng hộ Bước vào thời kỳ đổi mới, phát huy những thành tựu 10 năm trước, Đảng bộ Thành phố đã sớm giải quyết vấn đề phân cấp quản lý, dựa vào các cơ sở, biết khơi dậy sức sáng tạo của quần chúng để phát triển sản xuất, lưu thông phân phối Thực hiện tốt phương hướng của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ IV (10-1986) là phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, đi đôi với đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, điều chỉnh cơ cấu đầu tư và bố trí lại cơ cấu kinh tế Tập trung phát triển CN - TTCN mà chủ yếu vào các ngành kinh tế mũi nhọn của Thành phố, để thực

hiện cho được 3 chương trình kinh tế lớn của Đảng đó là lương thực thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu

Từ đường lối đổi mới của Đảng, được sự giúp đỡ của Đảng bộ và chính quyền Thành phố, căn cứ vào thực trạng và tiềm năng của mình, Quận ủy và chính quyền Quận 11 đã xác định phương hướng phát triển kinh tế - xã hội riêng cho quận Tại Đại hội lần thứ IV (10-1986) của Đảng bộ Quận 11 đã chỉ rõ: Năm 1986 - 1990 là giai đoạn cả nước phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ kinh tế - xã hội còn lại của chặng đường đầu tiên" [12, 25], cùng với Thành phố, Quận 11 khắc phục những sai lầm trong thời gian qua, sớm ổn định tình hình để tạo thế phát triển Mục tiêu kinh tế - xã hội của Quận: "ổn định và phát triển sản xuất CN - TTCN, gắn với việc phát triển thương nghiệp, dịch vụ xã hội chủ nghĩa, ổn định thị trường giá cả, tiếp tục cải tạo xã hội chủ nghĩa nền kinh tế, thực hiện đổi mới cơ chế quản lý " [12, 26], trên cơ sở đó sớm ổn định tình hình kinh tế -xã hội, ổn định và từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, tạo tiền đề cho sự phát triển mạnh mẽ những năm tiếp theo

Về phương hướng phát triển CN - TTCN của những năm tới là: "Bằng nhiều biện pháp tổng hợp, khai thác tốt năng lực sản xuất CN - TTCN của Quận, coi trọng đầu

tư chiều sâu để đồng bộ hóa và nâng cao trình độ kỹ thuật" [12, 26], kết hợp vừa sản xuất vừa cải tiến công tác quản lý vừa tập trung giải quyết vật tư nguyên liệu để cho sản xuất phát triển bình thường; phấn đấu nâng công suất thiết bị máy móc lên 65% vào năm 1988 Quận phải thực hiện cho được mối liên kết kinh tế kỹ thuật với xí nhiệp Trung ương, Thành phố và các tỉnh bạn, nhằm xây dựng những nhóm sản xuất đồng bộ ngay trên địa bàn Quận Chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, cải tiến mẫu mã, phát huy tốt hơn thế mạnh sản xuất hàng tiêu dùng

Cùng với Thành phố, Quận 11 chủ trương, bằng mọi cách vừa huy động tối đa năng lực sản xuất hiện có của địa phương, vừa đầu tư phát triển năng lực mới có chọn lọc tập trung vào một số mặt hàng tiêu dùng và có giá trị xuất khẩu cao Tuy nhiên, tập trung phát triển trước hết cho các xí nghiệp quốc doanh, hợp doanh và một số hợp tác

xã trọng điểm

Trong những năm 1986 - 1990, ngoài xác định cơ khí là ngành mũi nhọn, các ngành hóa nhựa, dệt, thủy tinh, chế biến lương thực thực phẩm cũng được Quận 11 coi là ngành tập trung phát triển

Phương hướng phát triển công thương nghiệp, thủ công nghiệp của Đảng bộ được nhân dân Quận 11 thực hiện trong 2 năm 1987, 1988 Song, tình hình thực hiện phát triển sản xuất, kinh doanh gặp nhiều khó khăn Trên bình diện cả nước từ 1987 -

1988, tình hình kinh tế xã hội chưa có chuyển biến đáng kể thậm chí có mặt còn gay gắt hơn trước như giá cả biến động, lạm phát tới 3 con số Thực tế đó đã ảnh hưởng lớn đến Thành phố và Quận 11, sản xuất kinh doanh bị ách tắc trong năm 1987 Từ năm 1988, khi các chủ trương, chính sách của Đảng theo đường lối đổi mới đi vào cuộc sống và bước đầu phát huy tác dụng, tình hình sản xuất CN - TTCN Quận 11 dần dần được khôi phục và tăng chậm, không đạt được phương hướng, mục tiêu đề ra của Đại hội Đảng bộ Quận (10-1986) Nguyên nhân là nhiều cơ sở sản xuất, nhất là cơ sở

CN - TTCN quốc doanh quận trang bị kỹ thuật còn lạc hậu, chất lượng sản phẩm kém, giá thành sản phẩm cao, thiếu thị trường tiêu thụ, thiếu vốn, lại bị hàng ngoại nhập lấn

át, chèn ép cạnh tranh Nguyên nhân chủ yếu được Đảng bộ Quận nhìn nhận từ thực tế

là cuộc đấu tranh giữa quan điểm bảo thủ trì trệ của cơ chế đang còn trì kéo, trói buộc, kìm hãm sản xuất với đòi hỏi bức bách của người Thành phố phải tháo gỡ, giải phóng sức sản xuất của cơ chế quản lý mới đang diễn ra gay gắt và phức tạp

Trên phạm vi cả nước và Thành phố qua 2 năm đổi mới, cơ chế cũ vẫn còn, chưa được xóa bỏ, cơ chế quản lý mới chưa được hình thành Đường lối đổi mới của Đảng đã có nhưng chưa được cụ thể hóa một cách đầy đủ và đồng bộ Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến nền kinh tế của ta vẫn còn khó khăn

Nhìn nhận được những cản trở của quá trình phát triển, trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quận 11 lần thứ V (tháng 6-1989) đã đề ra phương hướng, biện pháp nhằm phát triển CN - TTCN là: Tập trung phát triển sản xuất kinh doanh theo cơ cấu kinh tế CN - TTCN - dịch vụ và xuất nhập khẩu, xây dựng Quận 11 thành quận sản xuất hàng hóa và dịch vụ quan trọng của Thành phố Thực hiện phân cấp quản lý theo đường lối đổi mới Trong phương hướng của mình, Quận ủy chủ trương mở rộng

quyền tự chủ cho các đơn vị cơ sở; giao quyền chủ động cho các cơ sở kinh tế quốc doanh, sử dụng có hiệu quả mọi hình thức liên doanh liên kết kinh tế, giảm các đầu mối quản lý không hợp lý, gây phiền hà cho sản xuất kinh doanh, thực hiện chức năng quản lý theo ngành Nhận rõ vai trò kích thích của đòn bẩy kinh tế, Quận 11 đã tập trung tháo gỡ những trói buộc của cơ chế quản lý kinh tế tập trung, quan liêu bao cấp, vận dụng các chính sách đòn bẩy kinh tế khuyến khích sản xuất phát triển như ưu tiên mặt bằng, điện, tín dụng và nhất là chính sách miễn giảm thuế lợi tức có thời hạn cho những cơ sở mới sản xuất những mặt hàng có giá trị cao, những cơ sở mới nhập máy thiết bị kỹ thuật tiên tiến Quận còn chủ trương tăng tỷ lệ đầu tư bằng vốn ngân sách và tín dụng cho các đơn vị quốc doanh có sản phẩm tốt, làm ăn có hiệu quả như xí nghiệp nhựa Phú Thọ, xí nghiệp dệt Tiên Tiến, xí nghiệp thủy tinh Tiền Phong Một nét mới trong phương hướng phát triển CN - TTCN ở Quận 11 thời kỳ này là cho phép tư nhân kinh doanh vật tư nguyên liệu trên cơ sở đăng ký kinh doanh và thực hiện sòng phẳng nghĩa vụ với Nhà nước, khuyến khích gia đình có thân nhân ở nước ngoài gửi nguyên liệu, vật tư, máy móc về phục vụ sản xuất

Thực hiện cơ chế quản lý kinh tế, quận chủ trương tăng cường quản lý hành chính kinh tế, góp phần xóa bỏ cơ chế bao cấp trong kinh tế, chuyển hẳn sang cơ chế hạch toán kinh doanh trên cơ sở chủ động mọi mặt của đơn vị cơ sở Đây là một biện pháp nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo cho các cơ sở kinh tế, nhất là các cơ sở kinh tế quốc doanh

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ V, Đảng bộ và nhân dân Quận 11 đã phấn đấu khai thác tiềm năng của Quận mình, từng bước ổn định và làm chuyển biến một bước các hoạt động sản xuất kinh doanh vận hành theo cơ chế quản

lý mới, góp phần vào thắng lợi chung của công cuộc đổi mới của Đảng được khởi xướng từ Đại hội VI (12-1986)

2.1.3 Những kết quả bước đầu về đổi mới phát triển kinh tế CN - TTCN Quận 11

Nằm trong bối cảnh chung của Thành phố và cả nước, những khó khăn của thời

kỳ 1981 - 1985 vừa được tháo gỡ, tình hình sản xuất tạm thời ổn định thì những khó khăn mới lại ập tới Từ tháng 9-1985 cả nước thực hiện NQTU 8 (khóa V) về giá - lương - tiền đã phạm sai lầm nghiêm trọng, thiếu đồng bộ Việc đổi tiền và bước đi trong việc điều chỉnh giá - lương - tiền được tiến hành thiếu chuẩn bị chu đáo, không phù hợp với tình hình thực tế Sai lầm đó làm cho tình hình sản xuất, lưu thông ở Thành phố và Quận 11 trở nên rối ren Sáu tháng đầu năm 1986 có 20% công nhân thuộc sở công nghiệp phải nghỉ việc hưởng 70% lương Công nghiệp, thủ công nghiệp toàn Thành phố gặp khó khăn về năng lượng, nguyên liệu, giá, tiền mặt, sản xuất bị đình đốn ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân

Phát huy tinh thần tự lực tự cường, Đảng bộ Quận 11 đã tìm nhiều cách tháo

gỡ, nhưng do liên quan đến nhiều lĩnh vực vượt quá phạm vi cấp quận nên tình hình chậm được cải thiện Thực trạng đó đòi hỏi phải có những biện pháp cụ thể, hữu hiệu

để khắc phục chỉnh đốn sản xuất cải thiện đời sống nhân dân

Đường lối đổi mới của Đại hội VI đã xác định, chúng ta có khả năng thực hiện được những mục tiêu của công cuộc đổi mới Nhưng muốn cho khả năng thành hiện thực điều quan trọng hàng đầu là đổi mới chính sách kinh tế, chính sách xã hội, nhằm phát huy vai trò làm chủ của nhân dân lao động tạo nên phong trào quần chúng rộng lớn Đồng thời muốn đưa nền kinh tế thoát khỏi tình trạng rối ren, mất cân đối phải dứt khoát sắp xếp lại nền kinh tế theo cơ cấu hợp lý, phù hợp với điều kiện kinh tế Từ những tư tưởng chỉ đạo của Đại hội VI của Đảng, căn cứ vào điều kiện cụ thể với tiềm năng của Quận, Quận ủy đã xác định lại cơ cấu kinh tế và tập trung mọi sức lực để thực hiện cho được nhiệm vụ của Đại hội Đảng bộ Quận lần thứ V Sản xuất kinh doanh dần dần được khôi phục do mạnh dạn tập trung đầu tư cho một số đơn vị quốc doanh để hình thành những đơn vị kinh tế mạnh, do tập trung đầu tư cho một số xí nghiệp sản xuất các mặt hàng chủ lực Ngoài việc tập trung vốn, vật tư cho khu vực quốc doanh, trong 2 năm 1987 - 1988 Quận 11 đã vận dụng linh hoạt chính sách, nhất

là chính sách thuế để phát triển khu vực sản xuất ngoài quốc doanh cả chiều rộng lẫn chiều sâu Về cơ cấu đầu tư chủ yếu dựa vào nguồn vốn cấp phát, mặc dù Quận có chú

ý khai thác nguồn vốn đầu tư từ liên doanh liên kết, từ khu vực kinh tế ngoài quốc doanh nhưng chưa nhiều Do đó, vốn chủ yếu từ ngân sách quận là chủ yếu, tuy nhiên ngân sách quận đã ít lại bị phân tán nên hiệu quả đầu tư còn hạn chế, chưa phát huy được thế mạnh

Ngay sau Đại hội V (6-1989) Đảng bộ Quận, tình hình kinh tế - xã hội trong Quận chuyển biến mạnh Nhiều chính sách, chế độ nhằm thể chế hóa đường lối đổi mới của Đảng được ban hành và phát huy hiệu lực Những nhân tố mới của nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần từng bước được hình thành Đó vừa là tiền đề phát triển, đồng thời cũng là thử thách khắc nghiệt đối với các đơn vị kinh tế của Quận

Trong thời kỳ 1986 - 1990, sản xuất CN - TTCN của Quận không giữ được nhịp độ phát triển cao như những năm trước

Giá trị tổng sản lượng tăng bình quân là 1,75% rất thấp so với mục tiêu Đại hội V Đảng bộ Quận đề ra (15 - 18%), giảm sút trong năm 1989 (đạt 2.974 triệu đồng), đến năm 1990 mới hồi phục lại mức đạt trong năm 1988 (3.182/3.180 triệu đồng), ước tính thực hiện năm 1991 là 3.350 triệu đồng

Tỷ trọng xuất khẩu tăng không ổn định, tăng cao trong năm 1989 (13,8%) chủ yếu do phát triển của các ngành may mặc xuất khẩu Từ năm 1990, chịu ảnh hưởng của biến động chính trị Đông Âu, nhiều mặt hàng xuất khẩu sang khu vực 1 bị mất thị trường, sản lượng và tỷ trọng xuất khẩu chỉ còn bằng mức đạt được trong năm 1988 (11,4%)

Cơ cấu thành phần thay đổi lớn, tỷ trọng quốc doanh, hợp doanh, và tập thể giảm Trước hết vì nhiều đơn vị ít vốn, trang bị lạc hậu, trình độ quản lý kém, cách thức làm ăn còn chịu ảnh hưởng tập quán của thời kỳ bao cấp chưa kịp thích nghi với hướng phát triển sản xuất hàng hóa nhiều thành phần Khu vực quốc doanh năm 1989

đã phát sinh thua lỗ ở vài đơn vị phải đình chỉ và thanh lý, nhiều đơn vị hoạt động cầm chừng, hiệu quả thấp Quận đã thực hiện nhiều biện pháp củng cố các xí nghiệp quốc doanh Năm 1990, 1991 hầu hết trụ lại và khôi phục được mức của những năm trước,

trong đó có vài đơn vị phát triển tốt như nhựa Phú Thọ, thủy tinh Tiền Phong, nhuộm

in bông Tiên Tiến

Một số đơn vị hợp doanh và tập thể đã được giải thể nhằm trả lại những hình thức

tổ chức sản xuất thích hợp để có điều kiện phát triển tốt hơn

Khu vực tư nhân và cá thể đã có bước phát triển khá về qui mô và giá trị tổng sản lượng Năm 1986: 738.095 triệu đồng đến năm 1990 tăng lên 2.005.319 triệu đồng

Cơ cấu ngành kinh tế kỹ thuật cũng biến động mạnh: ngành nhựa, ngành chế biến lương thực, thực phẩm, dệt, may có phát triển Một số ngành khác như: cơ khí, thủy tinh đang chựng lại hoặc giảm sút

Thời kỳ 1986 - 1990 nhiều chỉ tiêu chủ yếu đạt thấp, nhưng CN - TTCN của Quận đang có những chuyển động tích cực về chất phù hợp với xu thế phát triển sản xuất hàng hóa nhiều thành phần:

Trong CN - TTCN của Quận xuất hiện các đơn vị sản xuất mới với qui mô lớn,

tổ chức sản xuất tập trung, trình độ quản lý cao hơn, trang thiết bị kỹ thuật tiếp cận được trình độ của các nước trong khu vực

Khu vực quốc doanh chưa được quan tâm đầu tư đúng mức Nhưng trong tiểu thủ công nghiệp ngoài quốc doanh, đầu tư đổi mới thiết bị công nghệ diễn ra ngày càng mạnh Tổng mức đầu tư năm 1989 hơn 23 tỷ đồng, năm 1990: 30 tỷ đồng và 9 tháng đầu năm 1991 đã đưa lên 12,24 tỷ đồng và 1,32 triệu USD gồm 1.200 đơn vị máy móc thiết

bị và 8889 m2 nhà xưởng

Chất lượng mẫu mã hàng hóa cũng được nâng cao, đa dạng hơn, bắt đầu xuất hiện các mặt hàng có sức cạnh tranh mạnh trên thị trường Tại Hội chợ triển lãm toàn quốc ở Giảng Võ năm 1988 về tiểu thủ công nghiệp, Quận 11 đã đạt được 17 huy chương vàng, bạc, đồng, là quận được nhiều huy chương nhất Thành phố Hồ Chí Minh

Đó là những nhân tố cơ bản góp phần tích cực giữ vững qui mô sản xuất trong điều kiện khó khăn, cạnh tranh gay gắt

Nhìn chung trên lĩnh vực kinh tế, Ban chấp hành Đảng bộ Quận đã có những chủ trương và biện pháp cụ thể như: chỉ đạo vận dụng chính sách thuế, bố trí lại mặt bằng, khuyến khích đổi mới thiết bị, máy móc, công nghệ nên trước tình hình khó khăn nhiều mặt, Quận 11 vẫn giữ được về lượng và đang có những chuyển biến tích cực về chất Bước đầu hình thành những tiền đề quan trọng chuẩn bị cho bước phát triển mạnh hơn nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo đường lối đổi mới của Đảng Trong quá trình đó cũng xảy ra những vấn đề rất đáng quan tâm:

Nhịp độ tăng trưởng CN - TTCN thấp so với những năm trước đây Tỷ trọng trong quốc doanh và tập thể giảm, một số ngành sản xuất truyền thống của Quận giảm sút, chưa khôi phục được

Thương mại - dịch vụ quốc doanh và tập thể đang thiếu vốn lưu động nghiêm trọng, công nợ lớn, hiệu quả kinh doanh thấp

Hệ thống hạ tầng kỹ thuật và xã hội đang xuống cấp, chưa được cải thiện do ngân sách Thành phố và Quận bị hạn chế

Tình hình khó khăn do những nguyên nhân khách quan và chủ quan:

Về khách quan: Hậu quả của cơ chế bao cấp nặng nề, thêm vào đó từ năm 1989 hiện tượng hàng ngoại nhập lậu tràn lan đã làm cho nhiều đơn vị sản xuất không tiêu thụ được sản phẩm, nhiều đơn vị thương mại - dịch vụ phải giảm giá liên tục để giải phóng kho, một số đơn vị quốc doanh của Quận bắt đầu thua lỗ

Từ đầu quí 2-1989, do chủ trương rút vốn cho vay, tăng lãi suất, tiếp theo là sự

đổ vỡ của hợp tác xã tín dụng, một số vụ lừa đảo có giá trị tiền tệ lớn làm đảo lộn hoạt động tín dụng tiền tệ trong phạm vi cả nước Tình trạng công nợ lòng vòng, công nợ ngày càng tăng dẫn đến ách tắc sản xuất kinh doanh ở nhiều đơn vị, nhất là trong khu vực quốc doanh

Về chủ quan: Tình hình nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp ngoài dự kiến của cấp

ủy phải tập trung giải quyết như: hậu quả đổ vỡ của các hợp tác xã tín dụng, tình trạng thua lỗ, công nợ đọng trong khu vực quốc doanh , nên việc chỉ đạo tổ chức thực hiện Nghị quyết Đại hội V của Đảng bộ Quận thiếu tập trung

Nhận thức của Ban chấp hành Đảng bộ Quận còn hạn chế, chưa lường hết được những phức tạp của bước chuyển giai đoạn, chưa đánh giá đầy đủ những diễn biến tình hình nên nhiều biện pháp chỉ đạo còn chậm, hiệu quả kém, chậm tổ chức sắp xếp lại khu vực quốc doanh, chưa đầu tư đúng mức cho các đơn vị làm ăn có hiệu quả, chưa khai thác tốt tiềm năng, năng lực trong các thành phần kinh tế của Quận, chậm đề ra những biện pháp kịp thời cho các đơn vị làm ăn thua lỗ

Các nguồn nhân lực bố trí quá phân tán, sử dụng kém hiệu quả, nhưng chậm được khắc phục Vì vậy, vẫn chưa hình thành được những đơn vị thực sự mạnh có thể đứng vững được trong môi trường cạnh tranh khắc nghiệt của kinh tế hàng hóa nhiều thành phần Trong các đơn vị quốc doanh ít có đơn vị nào có được sức phát triển mạnh

Đáng được quan tâm hơn là Quận thiếu những định hướng phát triển lâu dài đối với những ngành, những lĩnh vực then chốt làm cơ sở cho những biện pháp điều chỉnh,

bố trí lại nguồn lực khai thác tốt thế mạnh và tiềm năng của mình Tổ chức công tác nghiên cứu, dự đoán tình hình là khâu yếu của Quận từ lâu chưa được khắc phục

Tóm lại: Nền kinh tế của Quận, nhất là về CN - TTCN từng bước đã thích ứng

được với cơ chế mới, nhưng chuyển biến còn chậm, các điều kiện để phát triển chưa ổn định, tiềm năng trong nhân dân chưa được khai thác đúng mức, công tác quản lý nền kinh

tế nhiều thành phần còn thiếu nghiêm trọng

Vấn đề đời sống và việc làm là mối quan tâm lớn của Đảng bộ nhưng chỉ đạo vẫn còn lúng túng, bị động

2.2 Đảng bộ Quận 11 TIếP TụC LãNH ĐạO ĐổI MớI kinh tế, PHáT TRIểN CN-TTCN (1991 - 1995)

2.2.1 Đường lối phát triển kinh tế từ Đại hội VII của Đảng

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII của Đảng được triệu tập vào tháng

6-1991 Đại hội diễn ra trong lúc tình hình quốc tế và trong nước có những biến động phức tạp

Đại hội VII có nhiệm vụ tổng kết việc thực hiện Nghị quyết Đại hội VI, đánh giá những việc làm được, những việc có thể làm, những việc chưa làm được, những vấn đề mới nảy sinh, chỉ ra những ưu điểm, khuyết điểm, nguyên nhân và những bài học kinh nghiệm tiến hành đổi mới trên các lĩnh vực chủ yếu của đời sống xã hội Trên

cơ sở đó, Đại hội đề ra phương hướng, mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu cho 5 năm tới ý nghĩa quan trọng của Đại hội VII còn là ở chỗ đây là lần đầu tiên Đại hội thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; vạch ra những quan niệm và các phương hướng cơ bản về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

ở nước ta thông qua chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000 [18, 5-6]

Đại hội đã phân tích những thành tựu trên lĩnh vực kinh tế: "Một là, đã đạt được những tiến bộ rõ rệt trong việc thực hiện các mục tiêu của 3 chương trình kinh tế (lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu) Hai là, bước đầu hình thành nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Ba là, kìm chế một bước lạm phát" [18, 17-27]

Đại hội VII của Đảng đã khẳng định quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân tiếp tục đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, đưa đất nước tiến lên chủ nghĩa xã hội theo đường lối đổi mới của Đảng

Đại hội đã kết luận rằng: Sự nghiệp đổi mới được tiến hành là đúng đắn, khẳng định quyết tâm của Đảng và nhân dân ta đi theo con đường xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng ta và nhân dân ta đã chọn

Trình bày những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội mà nhân dân ta xây dựng là xã hội mà trong đó nhân dân lao động là người làm chủ, có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về lực lượng sản xuất chủ yếu, có nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, con người được giải phóng khỏi áp bức bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện, cá nhân, các dân tộc

trong nước bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ nhau cùng tiến bộ, có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thế giới

Đại hội VII của Đảng đã nêu lên những định hướng trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Trong đó về phương diện kinh tế đáng chú ý là phát triển lực lượng sản xuất, công nghiệp hóa đất nước theo hướng hiện đại hóa gắn liền với phát triển một nền nông nghiệp là nhiệm vụ trung tâm nhằm từng bước xây dựng cơ sở vật chất

kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, không ngừng nâng cao năng suất lao động, cải thiện đời sống nhân dân phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất, thiết lập từng bước quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa từ thấp tới cao với sự đa dạng hóa về sở hữu Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước là hoàn toàn cần thiết để giải phóng và phát huy được các tiềm năng sản xuất trong xã hội Song, trong thực tế cho thấy bản thân nền kinh tế thị trường không phải là liều thuốc vạn năng Hơn nữa cùng với sự kích thích sản xuất phát triển, kinh tế thị trường cũng là môi trường thuận lợi để nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội Để hạn chế và khắc phục những hậu quả tiêu cực ấy, giữ cho công cuộc đổi mới đi đúng hướng và phát huy bản chất tốt đẹp của chủ nghĩa xã hội, Nhà nước phải thực hiện tốt vai trò quản lý kinh tế - xã hội bằng kỷ cương, pháp luật, kế hoạch, chính sách phải xây dựng kinh tế quốc dân, thực hiện nhiều hình thức phân phối, lấy phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chủ yếu

Đường lối đổi mới của Đảng đã khẳng định sự tồn tại khách quan của nền kinh

tế nhiều thành phần trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Tuy nhiên, trong quá trình đó phải mạnh dạn sắp xếp lại kinh tế quốc doanh cho phù hợp với hoàn cảnh mới, đồng thời phải đổi mới công nghệ và tổ chức quản lý, kinh doanh có hiệu quả, liên kết hỗ trợ các thành phần kinh tế khác có như vậy kinh tế quốc doanh mới thực hiện được vai trò chủ đạo

Về sở hữu là vấn đề căn bản của quan hệ sản xuất, nhưng sở hữu phải phụ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần tồn tại nhiều hình thức sở hữu nhưng có ba loại sở hữu căn bản: sở hữu toàn dân, sở hữu tập thể, sở hữu tư nhân Những hình thức sở hữu này không tồn tại

riêng lẻ mà đan xen nhau, hình thành những hình thức sở hữu hỗn hợp và những hình thức kinh tế đa dạng Văn kiện Đại hội Đảng VII nhấn mạnh: Phải xác định quyền sở hữu, quyền sử dụng và quyền quản lý Nhà nước trong lĩnh vực kinh tế, đảm bảo mọi tư liệu sản xuất đều có chủ, mọi đơn vị kinh tế đều tự chủ, tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh tế của mình

Về cơ chế quản lý kinh tế, Đại hội VII đã xác định là: Cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách và các công cụ khác Trong mô hình quản lý này có hai nội dung quan hệ chặt chẽ với nhau, đó là cơ chế thị trường - hình thức quan hệ kinh tế nhằm giải quyết cung cầu và sự quản lý của Nhà nước Tác động của kinh tế thị trường trước hết là qui luật giá trị, nhưng tác động đó mang tính tự phát Vì vậy, phải có sự kiểm tra, điều tiết, định hướng có ý thức, do đó, cần phải thiết lập vai trò quản lý của Nhà nước Mặc dù thực hiện kinh tế thị trường, nhưng khác với chủ nghĩa tư bản, quá trình phát triển kinh tế nước ta tất yếu phải đi đôi với tiến bộ xã hội và công bằng xã hội Đại hội VII đã xác định chức năng quản lý của Nhà nước ta là quyết định đúng đắn mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ

xã hội Nhà nước thực hiện chính sách xã hội bằng sự phân phối lại thông qua một chính sách chặt chẽ bằng kỷ cương pháp luật đối với mọi thành phần kinh tế, đồng thời Nhà nước còn phải thực hiện sự định hướng, dẫn dắt các thành phần kinh tế

Đại hội VII đề ra tư tưởng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn làm bước đi đầu tiên để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Sau Đại hội, Ban chấp hành Trung ương Đảng đã có Nghị quyết chỉ đạo riêng cho từng lĩnh vực để đưa sự nghiệp phát triển kinh tế đúng hướng xã hội chủ nghĩa nhất là công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Tháng 1-1994, Đảng tiến hành hội nghị giữa nhiệm kỳ: "Kiểm điểm việc thực hiện Nghị quyết Đại hội VII và tổng kết một bước thực tiễn đổi mới từ Đại hội VI đến nay, nhằm sáng tỏ thêm một số vấn đề trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, xác định những chủ trương và giải pháp lớn để thực hiện thắng lợi Nghị quyết đại hội VII đưa sự nghiệp cách mạng nước ta liên tục tiến lên" [15, 5]