Tổng quan hiện trạng đất ngập nước việt nam sau 15 năm thực hiện công ước ramsar potx

Phuơ LuơcPhuơ luơc B: Hïơ thöịng phín loaơi ăíịt ngíơp nûúâc cuêa Böơ Nöng nghiïơp vađ Phuơ luơc C: Möơt söị baên ăöì ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam 46Phuơ luơc D: Caâc khu ăíịt ngíơp nûúâc

TOÅNG QUAN

HIÏÅN TRAÅNG ÀÊËT NGÊÅP NÛÚÁC VIÏÅT NAM

SAU 15 NÙM THÛÅC HIÏÅN CÖNG ÛÚÁC RAMSAR

thíím quýìn cuêa hoơ, cuông nhû khöng phaên aânh bíịt cûâ quan ăiïím nađo cuêa VEPA, IUCN hoùơc MWBP vïì phín ắnh ranh giúâi cuêa caâc quöịc gia, laônh thöí hay khu vûơc ăoâ

Caâc quan ăiïím trònh bađy trong íịn phíím nađy khöng nhíịt thiïịt phaên aânh caâc quan ăiïím cuêa VEPA, IUCN hoùơc MWBP.

Cú quan xuíịt baên: Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng

Töí chûâc Baêo töìn Thiïn nhiïn Quöịc tïị (IUCN) taơi Viïơt Nam Chûúng trònh Baêo töìn Ăa daơng Sinh hoơc vađ Sûê duơng Bïìn vûông Ăíịt ngíơp nûúâc söng Mï-köng Hađ Nöơi, Viïơt Nam

Baên quýìn: © 2005 Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng

Caâc töí chûâc hoùơc caâ nhín coâ thïí taâi baên íịn phíím nađy vò muơc ăñch giaâo duơc hoùơc phi lúơi nhuíơn mađ khöng cíìn sûơ ăöìng yâ trûúâc bùìng vùn baên Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng, nhûng phaêi ghi roô nguöìn Caâc töí chûâc hoùơc caâ nhín khöng ặúơc pheâp taâi baên íịn phíím nađy ăïí kinh doanh hoùơc vò bíịt kyđ muơc ăñch thûúng maơi nađo mađ khöng ặúơc sûơ ăöìng yâ trûúâc bùìng vùn baên cuêa Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng Trñch díîn: Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng Viïơt Nam (2005) Töíng quan hiïơn traơng ăaât ngíơp nûúâc Viïơt Nam sau 15 nùm

thûơc hiïơn cöng ûúâc Ramsar Hađ Nöơi, Viïơt Nam 72 pp.

Cöng ty in: Cöng ty TNHH Linh Höơi, Hađ Nöơi, Viïơt Nam

Núi cung cíịp: Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng

Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng

67 Nguýîn Du, Hađ Nöơi, Viïơt Nam ĂT: +84 4 942 4581; Fax: +84 4 822 3189 Email: pcsdl@nea.gov.vn

www.nea.gov.vn Töí chûâc Baêo töìn Thiïn nhiïn Quöịc tïị IUCN Viïơt Nam Villa 44/4, Phöị Vaơn Baêo, Ba Ăònh, Hađ Nöơi, Viïơt Nam Tel: +84 4 726 1575, Fax: +84 4 726 1561

Email: office@iucn.org.vn www.iucn.org.vn Chûúng trònh Baêo töìn Ăa daơng Sinh hoơc vađ Sûê duơng Bïìn vûông Ăíịt ngíơp nûúâc söng Mï-köng Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng

67 Nguýîn Du, Hađ Nöơi, Viïơt Nam ĂT: +84 4 9427800; Fax: +84 4 9427801 Email: mwbp@nea.gov.vn

www.mekongwetlands.org

Danh muåc caác chûä viïët tùæt iv

2.1.1 Caác àùåc àiïím tûå nhiïn chuã yïëu hònh thaânh àêët ngêåp nûúác

2.1.3 Xêy dûång hïå thöëng phên loaåi vaâ lêåp baãn àöì àêët ngêåp nûúác 4 2.1.4 Caác hïå sinh thaái àêët ngêåp nûúác 5 2.1.5 Xu thïë biïën àöång àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam 14

2.2 Giaá trõ vaâ chûác nùng cuãa àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam 15

2.2.1 Chûác nùng cuãa àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam 15 2.2.2 Giaá trõ cuãa àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam 16

3.1 Hiïån traång quaãn lyá àêët ngêåp nûúác Viïåt Nam 21

3.1.1 Quaãn lyá àêët ngêåp nûúác úã cêëp trung ûúng 21 3.1.2 Quaãn lyá àêët ngêåp nûúác úã cêëp tónh 21 3.1.3 Hoaåt àöång vaâ xu hûúáng baão töìn àêët ngêåp nûúác 22 3.1.4 Viïåc sûã duång àêët ngêåp nûúác vaâ xu thïë 22

3.2 Khung phaáp lyá cho quaãn lyá àêët ngêåp nûúác 24

3.2.1 Hïå thöëng luêåt phaáp, chñnh saách liïn quan àïën quaãn lyá

3.4.2 Xu hûúáng vïì nhêån thûác, hiïíu biïët vïì àêët ngêåp nûúác 29

3.5 Nhûäng thaânh tûåu, thaách thûác liïn quan àïën quaãn lyá

Phuơ Luơc

Phuơ luơc B: Hïơ thöịng phín loaơi ăíịt ngíơp nûúâc cuêa Böơ Nöng nghiïơp vađ

Phuơ luơc C: Möơt söị baên ăöì ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam 46Phuơ luơc D: Caâc khu ăíịt ngíơp nûúâc coâ giaâ trõ ăa daơng sinh hoơc vađ

Phuơ luơc E: Lûúơng giaâ kinh tïị möơt söị vuđng ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam 64Phuơ luơc F: Danh muơc möơt söị vùn baên quy phaơm phaâp luíơt liïn quan

AÊnh 1: Ăíịt ngíơp nûúâc baôi triïìu cûêa söng Ba Laơt 6AÊnh 2: Rûđng ngíơp mùơn hai bïn raơch Nang, cûêa söng Öng Ăöịc 6

AÊnh 4: Nhađ úê hai bïn söng Cađ Mau, ăoaơn qua thõ xaô 7

AÊnh 6: Rûđng ngíơp mùơn taơi xaô Quaêng Ăiïìn, Haêi Hađ, Quaêng Ninh 10AÊnh 7: Khoanh ăíìm nuöi töm phaâ huêy rûđng ngíơp mùơn

AÊnh 9: Coê vñch Th.hemprichii moơc cuđng san hö quanh ăaêo Trûúđng Sa 11AÊnh 10: San hö bõ khai thaâc lađm ăöì lûu niïơm úê Nha Trang - Khaânh Hođa 11

AÊnh 11: Caâc baôi coê biïín C.rotundatata úê ăaêo Phuâ Quyâ 12AÊnh 12: Suy thoaâi thaêm coê biïín úê ăíìm Thuêy Triïìu, võnh Cam Ranh 13

AÊnh 14: Khu du lõch ven biïín Cuđ Lao Cíu, Bònh Thuíơn 17AÊnh 15: Khai thaâc ngao tûơ nhiïn taơi baôi triïìu Haêi Hađ, Quaêng Ninh 17AÊnh 16: Khai thaâc rong biïín úê Cûêa Höơi, Xuín Thađnh, Nghi Xuín, Hađ Tônh 17AÊnh 17: Khai thaâc quùơng ilmenit trong baôi triïìu thíịp, Cíím Xuýn, Hađ Tônh 17AÊnh 18: Chùơt phaâ rûđng ngíơp mùơn ăïí nuöi töm úê Thaâi Bònh 19

AÊnh 20: Níng cao nhíơn thûâc cöơng ăöìng vïì QLTHĂB Nam Ăõnh 28

Danh muơc aênh

Baêng 1: Ăíịt ngíơp nûúâc vuđng Ăöìng bùìng söng Höìng 5Baêng 2: Vûúđn quöịc gia vađ khu baêo töìn thiïn nhiïn ăíịt ngíơp nûúâc

Baêng 3: Sûơ suy giaêm ăöơ che phuê san hö úê möơt söị vuđng ven biïín Viïơt Nam 12Baêng 4: Diïơn tñch vađ saên lûúơng luâa caê nûúâc möơt söị nùm 16Baêng 5: Saên lûúơng khai thaâc vađ nuöi tröìng thuêy saên 16Baêng 6: Töíng thaêi lûúơng ăöí ra biïín cuêa möơt söị hïơ thöịng söng 19Baêng 7: Caâc cöng ûúâc quöịc tïị coâ liïn quan ăïịn ăíịt ngíơp nûúâc 25

Biïíu ăöì 1: Diïơn tñch möơt söị loaơi hònh ăíịt ngíơp nûúâc úê Ăöìng bùìng

Biïíu ăöì 2: Phín böị diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn cuêa Viïơt Nam 10Biïíu ăöì 3: Sú ăöì diïîn biïịn diïơn tñch Rûđng ngíơp mùơn Viïơt Nam, 1943-2000 10Biïíu ăöì 4: Töíng giaâ trõ cuêa möơt söị baôi coê biïín Viïơt Nam 12Biïíu ăöì 5 : Saên lûúơng vađ nùng suíịt khai thaâc haêi saên

Biïíu ăöì 6: So saânh söị lûúơng Sïịu ăíìu ăoê úê Vûúđn quöịc gia Trađm Chim

Höơp 2: 42 Khu ăíịt ngíơp nûúâc tiïu biïíu úê Viïơt Nam 4Höơp 3: 10 khu Ăíịt ngíơp nûúâc ven biïín coâ giaâ trõ cao 4Höơp 4: Hïơ thöịng caâc ăíìm phaâ úê miïìn Trung Viïơt Nam 9

Höơp 6: Nhiïơm vuơ vađ chûâc nùng cuêa caâc Böơ, ngađnh vađ ắa phûúng trong baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc 21Höơp 7: Caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc lađ caâc khu rûđng ăùơc duơng úê Viïơt Nam 22Höơp 8: Caâc bûúâc quy hoaơch quaên lyâ dûơa trïn hïơ sinh thaâi: 28

Danh muơc baêng

Danh muơc biïíu ăöì

Danh muơc höơp

BTTN Baão töìn thiïn nhiïn

ÀBSCL Àöìng bùçng söng Cûãu Long

ÀBSH Àöìng bùçng söng Höìng

ÀDSH Àa daång sinh hoåc

IUCN Töí chûác Baão töìn Thiïn nhiïn Quöëc tïë

CRES Trung têm Nghiïn cûáu Taâi nguyïn & Möi trûúâng

WWF Quyä Quöëc tïë vïì Baão vïå Thiïn nhiïn

UNDP Chûúng trònh Phaát triïín Liïn Húåp quöëc

QLTHÀB Quaãn lyá töíng húåp àúái búâ

UNEP Chûúng trònh Möi trûúâng Liïn Húåp quöëc

GEF Quyä Möi trûúâng toaân cêìu

UNFCCC Cöng ûúác Khung cuãa Liïn Húåp Quöëc vïì Biïën àöíi Khñ hêåu

Danh muåc caác chûä viïët tùæt

Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng vađ IUCN Viïơt Nam xin trín troơng caêm ún nhûông ngûúđi tham gia xíy dûơng

baâo caâo nađy, göìm: GS.TS Mai Troơng Nhuíơn, TS.Tríìn Höìng Hađ, ThS Nguýîn Chñ Thađnh, ThS LïThanh Bònh, TS Hoađng Vùn Thùưng, Phaơm Ăinh Viïơt Höìng

Ăöìng thúđi Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng vađ IUCN Viïơt Nam cuông trín troơng caêm ún Chûúng trònh Baêo töìn Ăadaơng Sinh hoơc vađ Sûê duơng Bïìn vûông Ăíịt ngíơp nûúâc söng MïKöng ăaô höî trúơ vïì kyô thuíơt vađ tađi chñnh; Ăaơihoơc Quöịc gia Hađ Nöơi, Trung tím Nghiïn cûâu Tađi nguýn vađ Möi trûúđng, Phín viïơn Ăiïìu tra Quy hoaơchRûđng Nam Böơ, Húơp phíìn ăíịt ngíơp nûúâc trong Dûơ aân “Ngùn ngûđa caâc xu hûúâng suy thoaâi möi trûúđng biïínĂöng vađ võnh Thaâi Lan” cung cíịp tađi liïơu, kïịt quaê nghiïn cûâu vađ tham gia biïn soaơn baâo caâo nađy Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng vađ IUCN Viïơt Nam trín troơng caêm ún sûơ húơp taâc vađ nhûông yâ kiïịn cuêa PGS TS LïDiïn Dûơc, GS.TSKH Phan Nguýn Höìng, GS.TS Mai Ăònh Yïn, GS.TSKH Ăùơng Huy Huyđnh, PGS.TSPhaơm Bònh Quýìn, PGS TS Nguýîn Hoađng Trñ, TS Ăađo Maơnh Tiïịn, Nguýîn Thõ Höìng Húị, Nguýîn ThõHoađng Hađ, Tríìn Ăùng Quy, Nguýîn Tađi Túơ vađ nhûông ngûúđi coâ liïn quan khaâc

Cuöịi cuđng, Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng vađ IUCN Viïơt nam xin ặúơc trín troơng caêm ún sûơ ăoâng goâp vađ höî trúơquyâ baâu cuêa Töí chûâc Phaât triïín Quöịc tïị Thuơy Ăiïín (SIDA)

Lúđi caêm ún

Ăíịt ngíơp nûúâc (ĂNN) Viïơt Nam ríịt ăa

daơng vïì kiïíu loaơi, phong phuâ vïì tađi

nguýn, ăa daơng sinh hoơc (ĂDSH), coâ

nhiïìu chûâc nùng vađ giaâ trõ (kinh tïị, xaô höơi, vùn

hoâa ) ríịt quan troơng Vúâi hún 10 triïơu ha, ĂNN

phín böị úê híìu khùưp caâc vuđng sinh thaâi cuêa nûúâc ta,

gùưn boâ líu ăúđi vúâi cöơng ăöìng dín cû, coâ vai trođ lúân

ăöịi vúâi ăúđi söịng nhín dín vađ phaât triïín kinh tïị - xaô

höơi

Nùm 1989, Viïơt Nam lađ quöịc gia thûâ 50 trïn thïị

giúâi tham gia Cöng ûúâc Ramsar Trong 15 nùm

qua, Viïơt Nam ăaô coâ nhiïìu nöî lûơc triïín khai caâc

hoaơt ăöơng nghiïn cûâu, kiïím kï, xíy dûơng caâc cöng

cuơ vađ kyô thuíơt khaâc nhau ăïí baêo töìn, sûê duơng,

quaên lyâ ĂNN theo tinh thíìn cuêa Cöng ûúâc Ramsar

Tuy nhiïn, nhûông cöị gùưng nađy chûa ăaâp ûâng ặúơc

ýu cíìu sûê duơng khön kheâo, baêo töìn vađ phaât triïín

bïìn vûông ĂNN

Viïơc rađ soaât, ăaânh giaâ nhûông thađnh tûơu, töìn taơi vađ

xu thïị cuêa caâc hoaơt ăöơng liïn quan ăïịn ĂNN

nhùìm ruât ra nhûông bađi hoơc kinh nghiïơm vađ ăïì xuíịt

ắnh hûúâng ăïí quaên lyâ, baêo töìn, sûê duơng khön

kheâo vađ phaât triïín bïìn vûông ĂNN lađ hïịt sûâc cíìn

thiïịt

Hûúâng túâi muơc ăñch noâi trïn vađ goâp phíìn vađo viïơc

baêo töìn ĂDSH, quaên lyâ, phaât triïín bïìn vûông ĂNN

Viïơt Nam, Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng thuöơc Böơ Tađi

nguýn vađ Möi trûúđng biïn soaơn "Töíng quan hiïơn

traơng ĂNN Viïơt Nam sau 15 nùm thûơc hiïơn Cöngûúâc Ramsar" (Overview of Wetlands Status in VietNam Following 15 Years of Ramsar ConventionImplementation) vúâi sûơ höî trúơ vađ cöơng taâc cuêaIUCN

Baâo caâo ặúơc xíy dûơng trïn cú súê töíng húơp, phíntñch caâc nguöìn tađi liïơu coâ tñnh phaâp lyâ cao, cíơp nhíơt

úê mûâc coâ thïí, theo caâch tiïịp cíơn lõch sûê cuơ thïí, liïnngađnh, tiïịp cíơn sinh thaâi vađ phaât triïín bïìn vûông.Nöơi dung baâo caâo ặúơc trònh bađy trong 5 phíìn (Múêăíìu; Töíng quan vïì ĂNN Viïơt Nam; Quaên lyâ ĂNN

úê Viïơt Nam; Kïịt luíơn; Kiïịn nghõ) vađ 6 phuơ luơc(Cöng ûúâc Ramsar; Phín loaơi ĂNN theo Böơ Nöngnghiïơp vađ Phaât triïín Nöng thön; Möơt söị baên ăöìĂNN; Caâc khu ĂNN coâ giaâ trõ ĂDSH vađ möitrûúđng Viïơt Nam; Lûúơng giaâ kinh tïị möơt söị khuĂNN Viïơt Nam; Danh muơc caâc vùn baên phaâp luíơtliïn quan ăïịn ĂNN)

Baâo caâo nađy coâ thïí lađ tađi liïơu böí ñch cho caâc nhađquaên lyâ, hoaơch ắnh chñnh saâch, cho caâc nhađnghiïn cûâu vïì ĂNN, lađm tađi liïơu tham khaêo chonghiïn cûâu sinh, hoơc viïn cao hoơc vađ caâc ăöịi tûúơngkhaâc thuöơc caâc lônh vûơc liïn quan ăïịn ĂNN Duđ ăaô ríịt cöị gùưng biïn soaơn nhûng baâo caâo khoâtraânh khoêi thiïịu soât, Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng vađ tíơpthïí taâc giaê ríịt biïịt ún vađ mong nhíơn ặúơc sûơ goâp yâcuêa ăöơc giaê

1 Múê ăíìu

2.1 Ăíịt ngíơp nûúâc úê Viïơt Nam

Hiïơn nay, trïn thïị giúâi coâ nhiïìu ắnh nghôa khaâc

nhau vïì ĂNN, tuđy theo möîi quöịc gia vađ muơc ăñch

quaên lyâ, sûê duơng ĂNN Ăõnh nghôa vïì ĂNN ghi taơi

Ăiïìu 1 cuêa Cöng ûúâc Ramsar (Phuơ luơc A), ặúơc sûê

duơng chñnh thûâc úê Viïơt Nam trong caâc hoaơt ăöơng

liïn quan ăïịn ĂNN: "ĂNN lađ nhûông vuđng ăíìm

líìy, than buđn hoùơc vuđng nûúâc bíịt kïí lađ tûơ nhiïn

hay nhín taơo, thûúđng xuýn hay taơm thúđi, coâ nûúâc

chaêy hay nûúâc tuđ, lađ nûúâc ngoơt, nûúâc lúơ hay nûúâc

biïín, kïí caê nhûông vuđng nûúâc biïín coâ ăöơ síu khöng

quaâ 6m khi triïìu thíịp".

Theo ắnh nghôa nađy, caâc ýịu töị ắa maơo, thuêy vùn, thöí

nhûúông, ăöơng víơt, thûơc víơt, hiïơn traơng sûê duơng ăíịt ăai

lađ nhûông tiïu chñ quan troơng ăïí xaâc ắnh caâc vuđng ĂNN

2.1.1 Caâc ăùơc ăiïím tûơ nhiïn chuê ýịu

hònh thađnh ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam

Ăùơc ăiïím ắa maơo: 2/3 diïơn tñch tûơ nhiïn Viïơt Nam

lađ ăöìi nuâi, coâ hûúâng nghiïng chung tûđ Tíy sang

Ăöng Ăöìng bùìng Bùưc Böơ vađ Nam Böơ lađ nhûông

vuđng truông, taơo nïn hai vuđng ĂNN tiïu biïíu cho

ắa maơo vuđng chíu thöí söng Höìng vađ söng Cûêu

Long

Ăùơc ăiïím khñ híơu: thuöơc vuđng khñ híơu nhiïơt ăúâi

gioâ muđa, nhiïơt ăöơ trung bònh hađng nùm khaâ cao

(hún 200C/nùm), ăöơ íím tûúng ăöịi lúân (hún

80%/nùm), lûúơng mûa döìi dađo (1.500mm/nùm)

Sûơ khaâc nhau vïì chïị ăöơ khñ híơu giûôa caâc vuđng, ăùơc

biïơt lađ chïị ăöơ nhiïơt - íím coâ aênh hûúêng ăïịn chïị ăöơ

thuêy vùn cuêa tûđng vuđng nhû thúđi gian ngíơp nûúâc,

ăöơ síu ngíơp nûúâc, chïị ăöơ nhiïơt cuêa nûúâc, díîn ăïịn

sûơ khaâc nhau giûôa caâc loaơi hònh ĂNN

Ăùơc ăiïím thuêy vùn: hïơ thöịng dođng chaêy vúâi möơt

maơng lûúâi tiïu nûúâc ra biïín khaâ dađy Töíng söị caâc

con söng lúân nhoê úê Viïơt Nam lïn túâi 2.500, trong ăoâ

nhûông con söng dađi trïn 10 km lađ 2.360 söng (Phan

Nguýn Höìng, 1996) Theo söị liïơu tñnh toaân cho

thíịy hïơ thöịng söng Cûêu Long coâ nguöìn nûúâc chaêy

vađo Viïơt Nam lađ lúân nhíịt, chiïịm 61,4% töíng lûúơng

dođng chaêy söng ngođi cuêa caê nûúâc Caâc dođng söng

chaêy ra biïín ăaô taơo thađnh hïơ thöịng cûêa söng lađ möơttrong nhûông loaơi hònh ĂNN quan troơng cuêa ViïơtNam Hiïơn nay, caê nûúâc coâ trïn 3.500 höì chûâa nûúâcnhoê vađ 650 höì chûâa nûúâc vûđa vađ lúân, caâc höì chûâanûúâc lúân nhû höì Thaâc Bađ coâ diïơn tñch mùơt nûúâc23.400 ha, höì Hođa Bònh 218 km2, höì Díìu Tiïịng35.000 ha, höì Trõ An 27.000 ha (Nguýîn Viïịt Phöí,Vuô Vùn Tuíịn, Tríìn Thanh Xuín, 2003)

Thöí nhûúông: coâ 15 nhoâm ăíịt, trong ăoâ coâ 7 nhoâm

ăíịt liïn quan ăïịn caâc ăùơc trûng cuêa caâc vuđngĂNN, ăoâ lađ ăíịt mùơn, ăíịt pheđn, ăíịt phuđ sa, ăíịtglíy, ăíịt than buđn, ăíịt xaâm vađ ăíịt caât Do caâc ăùơcăiïím khaâc nhau vïì ắa maơo, khñ híơu, thöí nhûúôngăaô hònh thađnh caâc ăùơc trûng vïì thûơc víơt cuêa caâcvuđng ĂNN vúâi hai daơng ăiïín hònh lađ thûơc víơtvuđng ĂNN mùơn vađ thûơc víơt vuđng ĂNN ngoơt

2.1.2 Kiïím kï ăíịt ngíơp nûúâc

Cöng taâc kiïím kï ĂNN ặúơc tiïịn hađnh líìn ăíìutiïn úê Viïơt Nam vađo nùm 1989, do PGS.TS Lï DiïnDûơc vađ nnk thûơc hiïơn, ăaô thöịng kï ặúơc 42 khuĂNN tiïu biïíu cuêa Viïơt Nam (Höơp 2)

Nùm 2001, Cuơc Möi trûúđng (nay lađ Cuơc Baêo vïơ Möitrûúđng) ăaô ăïì xuíịt 68 khu ĂNN coâ giaâ trõ ĂDSH vađmöi trûúđng (Phuơ luơc D) vúâi söị liïơu phong phuâ vađ ăíìyăuê hún so vúâi caâc tađi liïơu trûúâc ăíy Danh muơc nađycoâ thïí trúê thađnh cú súê cho viïơc xaâc ắnh caâc vuđngĂNN coâ tíìm quan troơng quöịc gia vađ quöịc tïị sau nađy

2 Töíng quan vïì ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam

Höơp 1: Hïơ thöịng caâc söng lúân cuêa Viïơt Nam

Nùm 2002 - 2004, húơp phíìn ĂNN cuêa Dûơ aân "Ngùn

ngûđa caâc xu hûúâng suy thoaâi möi trûúđng Biïín

Ăöng vađ Võnh Thaâi Lan" do Mai Troơng Nhuíơn chuê

trò, ăaô líơp höì sú 10 khu ĂNN ven biïín coâ giaâ trõ cao

(theo tiïu chuíín Cöng ûúâc Ramsar) (Höơp 3)

2.1.3 Xíy dûơng hïơ thöịng phín loaơi vađ

líơp baên ăöì ăíịt ngíơp nûúâc

Cho ăïịn nay, Viïơt Nam víîn chûa coâ möơt hïơ thöịng

phín loaơi ĂNN chñnh thûâc coâ thïí aâp duơng chung

cho moơi lônh vûơc liïn quan ăïịn quaên lyâ ĂNN vađ

cuông chûa coâ baên ăöì hiïơn traơng vađ quy hoaơch ĂNN

quöịc gia ăïí lađm cú súê cho viïơc hoaơch ắnh caâc chñnh

saâch vađ chiïịn lûúơc vïì baêo töìn vađ phaât triïín bïìn

vûông ĂNN Do víơy, viïơc xíy dûơng vađ phaâp lyâ hoâa

hïơ thöịng phín loaơi vađ líơp baên ăöì ĂNN Viïơt Nam

seô lađ möơt hoaơt ăöơng ûu tiïn trong baêo töìn vađ phaât

triïín bïìn vûông ĂNN cuêa Viïơt Nam

Dûơa trïn ắnh nghôa vïì ĂNN cuêa Cöng ûúâcRamsar, caâc ăùơc ăiïím vïì ăíịt, nûúâc vađ sinh hoơc,möơt söị hïơ thöịng phín loaơi ĂNN cuêa caâc cú quan,töí chûâc, caâc nhađ khoa hoơc trong nûúâc ăaô ặúơc ăïìxuíịt nhû: baêng phín loaơi cuêa Lï Diïn Dûơc (1989),

Höơp 2: 42 Khu ăíịt ngíơp nûúâc tiïu biïíu úê Viïơt Nam

Cûêa söng (2):

Söng Höìng, Söng Tiïìn

Bíìu (3):

Bíìu Sen, Síịu (Heơ-Hlùm), Nam Caât Tiïn

Phaâ (1):

Phaâ Tam Giang

Sín chim (3):

Baơc Liïu, Sín chim Ăíìm Dúi, Sín chim Caâi Nûúâc

Höơp 3: 10 khu Ăíịt ngíơp nûúâc ven biïín coâ giaâ trõ cao (theo tiïu chuíín Cöng ûúâc Ramsar)

1 Cûêa söng Tiïn Yïn

2 Cûêa söng Baơch Ăùìng

3 Cûêa söng Vùn UÂc

4 Cûêa söng Ba Laơt

5 Baôi triïìu Kim Sún

6 Ăíìm phaâ Tam Giang - Cíìu Hai

Phan Nguýn Höìng (1996), Nguýîn Chu Höìi

(1999), Nguýîn Huy Thùưng (1999), Nguýîn Chñ

Thađnh vađ nnk (1999, 2002); Hoađng Vùn Thùưng vađ

nnk (2002); Vuô Trung Taơng (1994-2004)

Phín viïơn Ăiïìu tra Quy hoaơch Rûđng Nam Böơ

(1990-1996) ặa ra möơt hïơ thöịng phín loaơi ĂNN vuđng

ăöìng bùìng söng Cûêu Long phuơc vuơ cho viïơc quaên

lyâ ĂNN úê ăíy Nùm 2003, Nguýîn Chñ Thađnh vađ

cöơng sûơ, ăaô phín loaơi ĂNN Viïơt Nam theo 4 bíơc:

Bíơc 1-Hïơ thöịng (dûơa vađo baên chíịt cuêa nuúâc); Bíơc

2-Hïơ thöịng phuơ (dûơa vađo ắa maơo); Bíơc 3-Lúâp (dûơa

vađo thuêy vùn); Bíơc 4-Lúâp phuơ (dûơa vađo hiïơn traơng

thûơc víơt vađ sûê duơng ăíịt) Tûđ kïịt quaê nghiïn cûâu

nađy, Böơ Nöng nghiïơp vađ Phaât triïín Nöng thön

(2004) ăaô ban hađnh möơt Tiïu chuíín Ngađnh vïì hïơ

thöịng phín loaơi ĂNN Viïơt Nam tûúng thñch vúâi

baên ăöì ĂNN tyê lïơ 1: 1.000.000 ăïí sûê duơng trong caâc

lônh vûơc quaên lyâ nhađ nûúâc cuêa Böơ Nöng nghiïơp vađ

Phaât triïín Nöng thön (Phuơ luơc B)

Tíơp thïí taâc giaê thûơc hiïơn húơp phíìn ĂNN trong dûơ

aân "Ngùn ngûđa caâc xu hûúâng suy thoaâi möi trûúđng

Biïín Ăöng vađ Võnh Thaâi Lan" ăïì xuíịt baêng phín

loaơi ĂNN theo Cöng ûúâc Ramsar, ặúơc böí sung vađ

ăiïìu chónh cho phuđ húơp vúâi Viïơt Nam (Mai Troơng

Nhuíơn, Vuô Trung Taơng vađ nnk, 2004) Baêng phín

loaơi nađy göìm 4 bíơc: Hïơ thöịng (03) - Phuơ hïơ thöịng

(08) - Kiïíu (20) - Loaơi (57)

2.1.4 Caâc hïơ sinh thaâi ăíịt ngíơp nûúâc

Ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam göìm 2 nhoâm: ĂNN nöơi

ắa vađ ĂNN ven biïín ĂNN nöơi ắa coâ mùơt úê caê ba

miïìn vađ caâc vuđng sinh thaâi, ăa daơng vïì kiïíu loaơi,

hònh thaâi, tađi nguýn, chûâc nùng vađ giaâ trõ cuông

nhû khaê nùng khai thaâc, sûê duơng vađ baêo vïơ Caâc

kiïíu ĂNN nöơi ắa göìm: chíu thöí ngíơp nûúâc

thûúđng xuýn; laơch nûúâc; söng suöịi chaêy thûúđngxuýn, taơm thúđi; höì nûúâc ngoơt; than buđn; ăíìm líìy;höì nûúâc mùơn; ĂNN trïn nuâi; ĂNN ắa nhiïơt; ăíìmnuöi thuêy saên; ao lúân hún 8 ha, ăíìm líìy ĂNNven biïín phín böị röơng khùưp vuđng búđ biïín ViïơtNam bao göìm ĂNN cûêa söng, baôi triïìu, ĂNN ăíìmphaâ vađ vuđng nûúâc biïín coâ ăöơ síu nhoê hún 6 m khitriïìu kiïơt Rûđng ngíơp mùơn vađ baôi sònh líìy tíơp trungchuê ýịu úê caâc vuđng chíu thöí, vuđng cûêa söng vađvuđng triïìu Caâc ăíìm phaâ cuông tíơp trung úê vuđng búđbiïín miïìn Trung (tûđ Húị ăïịn Ninh Thuíơn) Caâcraơn san hö vađ hïơ rong taêo - coê biïín phín böị nhiïìu

úê vuđng búđ biïín Nam Trung Böơ

Tuy nhiïn, trong khuön khöí baâo caâo nađy chó ăïì cíơpăïịn 5 vuđng ĂNN quan troơng, ăoâ lađ: ĂNN vuđngcûêa söng ăöìng bùìng söng Höìng (ĂBSH); ĂNN caâcăíìm phaâ úê miïìn Trung; ĂNN chíu thöí söng CûêuLong; ĂNN caâc höì vađ möơt söị kiïíu ĂNN khaâc

a Ăíịt ngíơp nûúâc vuđng cûêa söng ăöìng bùìng söng Höìng

Theo baên ăöì ĂNN cuêa vuđng cûêa söng ĂBSH tó lïơ1/100.000 (Phín viïơn Ăiïìu tra Quy hoaơch RûđngNam Böơ vađ Höơi khoa hoơc Ăíịt Viïơt Nam, 2004 - Phuơluơc C1), diïơn tñch ĂNN úê vuđng nađy lađ 229.762 ha(chiïịm 76,01 % diïơn tñch tûơ nhiïn) Trong ăoâ, diïơntñch ĂNN mùơn lađ 125.389 ha, göìm 22.487 ha ĂNNven biïín vađ 102.482 ha ĂNN mùơn cûêa söng, phínböị chuê ýịu úê caâc cûêa söng Nam Triïơu, Cíịm, LaơchTray, Vùn UÂc, Thaâi Bònh, Ba Laơt, Laơch Giang, cûêaĂaây vúâi loaơi hònh sûê duơng ăíịt chñnh lađ saên xuíịtnöng lím nghiïơp vađ nuöi tröìng thuyê saên (NTTS);diïơn tñch ĂNN ngoơt lađ 103.373 ha, vúâi loaơi hònh sûêduơng ăíịt chñnh lađ canh taâc nöng nghiïơp

Ăíịt ngíơp nûúâc vuđng cûêa söng Vùn UÂc

Mö taê Diïơn tñch baôi böìi ven biïín Haêi Phođng lađ 17.000 ha, diïơn tñch coâ rûđng ngíơp mùơn 11.000

ha, diïơn tñch chûa coâ rûđng ngíơp mùơn 1.000 ha, ăíìm nuöi thuêy saên nûúâc lúơ 5.000 ha Rûđng ngíơp mùơn 50 loađi thuöơc 28 hoơ

Chuê ýịu lađ loađi Bíìn chua (Sonneratia caseolaris), ngoađi ra coâ Trang (Kandelia candel), Suâ (Aegiceras corniculata), Ö rö biïín (Acanthus ebracteatus), Mùưm biïín (Avicennia marina), Giaâ, Coâi (Cyperus malaccensis).

Caâc loađi ăöơng, thûơc víơt Coâ 185 loađi thûơc víơt phuđ du (Phytoplankton), 306 loađi ăöơng víơt ăaây, 90 loađi caâ, 5 loađi

bođ saât vađ 37 loađi chim, trong ăoâ coâ caâc loađi chim nûúâc thûúđng gùơp nhû: Võt trúđi (Anas poecilorhyncha), Chim lùơn (Podiceps ruficolis), Sím cíìm (Fulica atra), Cöịc ăïị (Phalacrocorax carbo), Gađ löi nûúâc (Hydrophasianus chirurgus), Gađ nûúâc (Rallus).

Baêng 1: Ăíịt ngíơp nûúâc vuđng Ăöìng bùìng söng Höìng

AÊnh 2: Rûđng ngíơp mùơn hai bïn raơch Nang, cûêa söng Öng Ăöịc (Mai Troơng Nhuíơn, 2003)

Caâc loađi chim di cû Caâc loađi chim nûúâc thûúđng gùơp nhû: Võt trúđi (Anas poecilorhyncha), Chim lùơn

(Podiceps ruficolis), Sím cíìm (Fulica atra), Cöịc ăïị (Phalacrocorax carbo), Gađ löi nûúâc (Hydrophasianus chirurgus), Gađ nûúâc (Rallus).

Kinh tïị ắa phûúng Ngûúđi dín úê ăíy söịng chuê ýịu nhúđ nuöi tröìng thuyê saên.

Ăíịt ngíơp nûúâc cûêa söng Thaâi Bònh - Trađ Lyâ

Mö taê Vuđng cûêa söng ăiïín hònh, baôi triïìu ặúơc hònh thađnh do sûơ böìi ăùưp phuđ sa hađng nùm

vúâi töịc ăöơ khaâ nhanh Diïơn tñch baôi triïìu lađ 11.409 ha, trong ăoâ diïơn tñch coâ khaê nùng tröìng rûđng ngíơp mùơn lađ 6.775 ha.

Rûđng ngíơp mùơn Diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn 3.388 ha, vúâi 52 loađi thuöơc 48 chi vađ 26 hoơ Caâc loađi chuê ýịu

lađ loađi Bíìn chua (Sonneratia caseolaris), Trang (Kandelia candel), Suâ (Aegiceras corniculata), Giaâ (Excoecaria agallocha), Mùưm quùn (Avicennia lanata).

Caâc loađi ăöơng, thûơc víơt 170 loađi taêo, 108 loađi ăöơng víơt phuđ du, 37 loađi ăöơng víơt ăaây, 152 loađi caâ, trong ăoâ böơ caâ

Vûúơc (Perciformes), böơ caâ Trñch (Clupeiformes) vađ böơ caâ Bún (Pleuronectiformes) coâ söị

loađi nhiïìu nhíịt.

Caâc loađi chim ăùơc hûôu Caâc loađi Cođ thòa (Platalea minor), Mođng bïí moê ngùưn (Larus saudersi), Böì nöng

(Pelicanus), Böì nöng chín xaâm (Pelicanus philippensis), Cođ quùưm ăíìu ăen (Threskiorinis melanocephalus).

Kinh tïị ắa phûúng Cöơng ăöìng dín cû ắa phûúng söịng chuê ýịu nhúđ chùn thaê võt, nuöi thuêy saên, ăaânh bùưt

caâ vađ khai thaâc caât.

Ăíịt ngíơp nûúâc cûêa söng Ba Laơt (Tiïìn Haêi - Giao Thuêy)

Mö taê Diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn 6.008 ha vađ diïơn tñch baôi böìi 25.934 ha (aênh 1) Baôi triïìu ặúơc

böìi ăùưp do phuđ sa hađng nùm vúâi töịc ăöơ tûúng ăöịi nhanh (26-67m/nùm).

Rûđng ngíơp mùơn Thûơc víơt ngíơp mùơn coâ 95 loađi, caâc loađi phöí biïịn lađ Bíìn chua (Sonneratia caseolaris),

Trang (Kandelia candel), Mùưm quùn (Avicennia lanata), Coâc keđn (Derris trifoliata), Mùưm biïín (Avicennia marina).

Caâc loađi ăöơng, thûơc víơt Coâ 180 loađi taêo, 165 loađi ăöơng víơt phuđ du, 200 loađi ăöng víơt ăaây, 56 loađi caâ thuöơc 29

hoơ, 6 loađi ăöơng víơt coâ vuâ vađ 181 loađi chim nûúâc trong ăoâ nhiïìu nhíịt lađ caâc loađi cuêa böơ

seê (Passeriformes).

Caâc loađi quyâ hiïịm vađ

ăang bõ nguy hiïím

Trong ăoâ coâ 3 loađi quyâ hiïịm: Raâi caâ (Lutra lutra), caâ Heo (Delphinus) vađ caâ Ăíìu öng

sû (Neophocaena phocaenoides) vađ coâ 9 loađi ặúơc ghi vađo saâch ăoê quöịc tïị.

AÊnh 1: Ăíịt ngíơp nûúâc baôi triïìu cûêa söng Ba Laơt

(Mai Troơng Nhuíơn, 2003)

b Ăíịt ngíơp nûúâc ăöìng bùìng söng Cûêu Long

Ăöìng bùìng söng Cûêu Long (ĂBSCL) thuöơc laônh

thöí Viïơt Nam lađ phíìn cuöịi cuđng cuêa lûu vûơc söng

Mïköng, coâ diïơn tñch khoaêng 3,9 triïơu ha, chiïịm

khoaêng 12% diïơn tñch tûơ nhiïn caê nûúâc, bao göìm 13

tónh vađ thađnh phöị: Long An, Tiïìn Giang, Ăöìng

Thaâp, An Giang, Kiïn Giang, Híơu Giang, Cađ Mau

(aênh 2), Baơc Liïu, Soâc Trùng, Trađ Vinh, Vônh Long,

Bïịn Tre vađ thađnh phöị Cíìn Thú

ĂNN cuêa ĂBSCL lađ möơt trong nhûông hïơ sinh thaâi

giađu coâ nhíịt cuêa lûu vûơc (ăöìng bùìng ngíơp triïìu, ăíìm

líìy ven biïín, ăíìm than buđn, cûêa söng ), lađ baôi ăeê

quan troơng cuêa nhiïìu loađi thuêy saên di cû tûđ phña

thûúơng nguöìn söng Mïköng Theo baên ăöì ĂNN

vuđng ăöìng bùìng söng Cûêu Long, tyê lïơ 1:250.000 (Phuơ

luơc C3), diïơn tñch ĂNN coâ 4.939.684 ha chiïịm 95,88

% diïơn tñch tûơ nhiïn, bao göìm diïơn tñch ĂNN nöơi ắa

vađ ĂNN ven biïín ngíơp thuêy triïìu dûúâi 6m (biïíu ăöì 1)

ĂNN mùơn ven biïín phín böị doơc ven biïín Ăöng,

phña Tíy Nam baân ăaêo Cađ Mau vađ võnh Thaâi Lan

Trong ăoâ, ĂNN mùơn ven biïín - ngíơp thûúđng xuýn

coâ diïơn tñch 879.644 ha, phín böị úê vuđng biïín nöng

coâ ăöơ síu nhoê hún 6 m khi triïìu kiïơt; ĂNN mùơn ven

biïín - ngíơp khöng thûúđng xuýn coâ diïơn tñch

756.425 ha Caâc kiïíu ĂNN chñnh trong vuđng nađy lađ

ĂNN mùơn thûúđng xuýn, khöng coâ thûơc víơt; ĂNN

mùơn khöng thûúđng xuýn, canh taâc nöng nghiïơp;

ĂNN mùơn khöng thûúđng xuýn, nuöi tröìng thuêy

saên Caâc daêi rûđng ngíơp mùơn phín böị doơc ven biïín,

úê nhûông vuđng baôi buđn ngíơp mùơn, coâ vai trođ ríịt quan

troơng trong hïơ sinh thaâi ĂNN ven biïín (aênh 3)

Trûúâc ăíy, rûđng ngíơp mùơn traêi dađi suöịt doơc búđ biïín,

nhûng hiïơn nay diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn ăaô vađăang bõ suy thoaâi vađ giaêm ăi ríịt nhiïìu vïì söị lûúơngvađ chíịt lûúơng

ĂNN mùơn cûêa söng phín böị chuê ýịu úê vuđng cûêa

söng Cûêu Long thuöơc ắa bađn caâc tónh Long An,Tiïìn Giang, Bïịn Tre, Trađ Vinh vađ Soâc Trùng, thuöơccaâc daơng ĂNN mùơn khöng thûúđng xuýn canh taâcnöng nghiïơp vađ ĂNN mùơn khöng thûúđng xuýnnuöi tröìng thuêy saên

ĂNN mùơn ăíìm phaâ phín böị úê ăíìm Ăöng Höì (Hađ

Tiïn) vađ ăíìm Thõ Tûúđng (Cađ Mau) úê vuđng ven biïínvõnh Thaâi Lan

ĂNN ngoơt thuöơc söng bao phuê vuđng ăöìng bùìng

ngíơp luô röơng lúân úê trung tím cuêa ĂBSCL ĂNNngoơt thuöơc söng ngíơp thûúđng xuýn lađ caâc nhaânhchñnh cuêa söng Tiïìn, söng Híơu, caâc söng khaâc vađcaâc dođng kïnh, coâ diïơn tñch 128.139 ha ĂNN ngoơtthuöơc söng ngíơp khöng thûúđng xuýn coâ diïơn tñch1.771.381 ha, lađ caâc caânh ăöìng canh taâc luâa nûúâc,caâc vûúđn cíy ùn traâi vađ caâc diïơn tñch canh taâc nöngnghiïơp khaâc (aênh 4)

AÊnh 3: Rûđng ngíơp mùơn ven biïín Cađ Mau

(Mai Troơng Nhuíơn, 1998)

AÊnh 4: Nhađ úê hai bïn söng Cađ Mau, ăoaơn qua thõ xaô

(Mai Troơng Nhuíơn, 1998)

Nguöìn: Phín viïơn Ăiïìu tra quy hoaơch rûđng Nam Böơ, 2003

Biïíu ăöì 1: Diïơn tñch möơt söị loaơi hònh ăíịt ngíơp

nûúâc úê Ăöìng bùìng söng Cûêu Long (ha)

ÀNN ngổt thuưåc hưì úã ÀBSCL phên bưë úã vuâng hưì

rûâng Trâm (Melaleuca) U Minh Hẩ (tĩnh Câ Mau),

hưì rûâng Trâm U Minh Thûúång (tĩnh Kiïn Giang)

vâ úã Vûúân quưëc gia (VQG) Trâm Chim (tĩnh Àưìng

Thấp) Trûúác àêy, rûâng Trâm che phuã phêìn lúán

vuâng àêët chua phên úã ÀBSCL Hiïån nay, diïån tđch

rûâng Trâm chĩ côn 182.170 ha, phên bưë úã vuâng àêët

than buân U Minh, vuâng àêët chua phên Àưìng Thấp

Mûúâi vâ cấnh àưìng Hâ Tiïn (Phên viïån Àiïìu tra

Quy hoẩch Rûâng Nam Bưå, 2004) Àêy lâ núi cû truá

cuãa rêët nhiïìu loâi thuãy sẫn nûúác ngổt vâ cung cêëp

gưỵ, cuãi, cấ, mêåt ong Àùåc àiïím nưíi bêåt lâ têìng than

buân úã vuâng rûâng Trâm U Minh cố vai trô rêët quantrổng àưëi vúái hïå sinh thấi Trong àiïìu kiïån bậohôa, than buân sệ ngùn chùån quấ trịnh hịnh thânhphên trong àêët phên tiïìm tâng Trong àiïìu kiïånkhư nhû bõ thoất nûúác, than buân sệ bõ oxy hốa rêëtnhanh lâm cho àêët bõ phên hốa

ÀNN thuưåc àêìm úã ÀBSCL chuã yïëu lâ ÀNN thuưåc

àêìm ngêåp khưng thûúâng xuyïn, sûã duång àïí canhtấc nưng nghiïåp, phên bưë úã vuâng Àưìng Thấp Mûúâivâ Tûá giấc Long Xuyïn

Vûúân quưëc gia Muäi Câ Mau

Tĩnh Câ Mau

Diïån tđch: 41.862 ha

Chûác nùng vâ nhiïåm vuå chđnh lâ bẫo tưìn hïå sinh thấi rûâng ngêåp nûúác mùån vuâng Muäi Câ Mau, tiïu biïíu cho vuâng ÀNN ven biïín Nam Bưå vâ cấc giấ trõ vïì ÀDSH, kinh tïë, xậ hưåi, vùn hốa, lõch sûã cuãa vuâng ÀNN têån cuâng phđa Nam cuãa àêët nûúác

Vûúân quưëc gia Trâm Chim

Tĩnh Àưìng Thấp

Diïån tđch: 7.588 ha

Chûác nùng vâ nhiïåm vuå chđnh lâ bẫo tưìn hïå sinh thấi rûâng Trâm ngêåp luä sưng Cûãu Long, tiïu biïíu cho vuâng ÀNN Àưìng Thấp Mûúâi vâ cấc loâi chim nûúác quyá hiïëm, nhêët lâ Sïëu

àêìu àỗ (Grus antigone).

Vûúân quưëc gia U Minh Thûúång

Khu Bẫo tưìn sên chim Bẩc Liïu

Tĩnh Bẩc Liïu

Diïån tđch: 127 ha

Chûác nùng vâ nhiïåm vuå chđnh lâ bẫo tưìn hïå sinh thấi ÀNN mùån vâ cấc loâi chim nûúác.

Khu Bẫo tưìn thiïn nhiïn Vưì Dúi

Caâc hïơ sinh thaâi ĂNN chñnh úê ĂBSCL (bao göìm hïơ

sinh thaâi ngíơp mùơn ven biïín; hïơ sinh thaâi rûđng

Trađm vađ hïơ sinh thaâi cûêa söng) coâ yâ nghôa quan

troơng ăöịi vúâi khu vûơc Tiïu biïíu cho caâc hïơ sinh

thaâi nađy lađ möơt söị VQG vađ khu baêo töìn thiïn nhiïn

(BTTN) ăaô ặúơc thađnh líơp theo Quýịt ắnh cuêa

Thuê Tûúâng Chñnh phuê

c Ăíịt ngíơp nûúâc ăíìm phaâ úê miïìn Trung

Caâc ăíìm phaâ cuêa Viïơt Nam tíơp trung chuê ýịu úê

daêi ven biïín miïìn Trung tûđ Thûđa Thiïn Húị ăïịn

Ninh Thuíơn Töíng diïơn tñch cuêa caâc ăíìm phaâ nađy

khoaêng 447,7 km2 Trong ăoâ, lúân nhíịt lađ hïơ ăíìm

phaâ Tam Giang - Cíìu Hai dađi trïn 67 km (Phuơ luơc

C2, aênh 5), diïơn tñch khoaêng 216 km2; nhoê nhíịt lađ

ăíìm Nûúâc Mùơn úê Quaêng Ngaôi khoaêng 2,8 km2

Hiïơn nay, do nhiïìu nguýn nhín khaâc nhau caâc

ăíìm phaâ ăang ặúơc quaên lyâ vađ khai thaâc khöng

húơp lyâ nïn nhiïìu ăíìm ăang bõ suy thoaâi Trong caâc

ăíìm phaâ coâ 4 nhoâm ĂNN göìm: ĂNN khöng phuê

thûơc víơt, ĂNN coâ phuê thûơc víơt, ĂNN ăaơt túâi ăöơ

síu 6m vađ ĂNN do con ngûúđi taơo ra vađ ăang ặúơc

sûê duơng Tuđy thuöơc vađo nguöìn göịc hònh thađnh,

ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn vađ hoaơt ăöơng tûúng taâc giûôa caâc

quaâ trònh theo qui luíơt tûơ nhiïn vađ nhín sinh mađ

möîi loaơi hònh ĂNN úê caâc ăíìm phaâ lađ khaâc nhau

Tađi nguýn sinh víơt: caâc ăíìm phaâ coâ thađnh phíìn

vađ cíịu truâc caâc quíìn xaô ăöơng víơt phong phuâ göìm

caâc loađi ûa nûúâc ngoơt, nûúâc lúơ vađ nûúâc mùơn Caâc

loađi nađy phaât triïín ûu thïị theo muđa Tiïìm nùng

nguöìn lúơi sinh víơt ăíìm phaâ chuê ýịu tûđ caâc nhoâm

caâ, giaâp xaâc, thín mïìm, rong vađ coê biïín Caâc loađi

ăiïín hònh nhû: caâ Ăöịi muơc (Mugil cephalus), caâ

Mođi chíịm (Clupanodon punctatus), Töm raêo

(Metapenaeus ensis), Töm suâ (Penaeus monodon),

Sođ (Arca), Ngao (Meretrix) Möơt söị loađi rong coâ

giaâ trõ nhû Rong cíu chó vađng (Glacilaria asiatica), Rong cíu maênh (Glacilaria tenuistipitata) vađ möơt

söị loađi coê biïín coâ sinh khöịi lúân ặúơc khai thaâc lađmthûâc ùn gia suâc, phín boân ÚÊ hïơ ăíìm phaâ TamGiang - Cíìu Hai coâ 37 loađi ăöơng víơt ăaây thuöơc caâc

nhoâm giun nhiïìu tú (Polychaeta), giaâp xaâc, thín

mïìm, trong ăoâ thín mïìm chiïịm míơt ăöơ cao nhíịttiïịp ăïịn lađ giaâp xaâc Trûô lûúơng rong cíu maênh taơiăíy coâ thïí ăaơt 5.000 tíịn khö/nùm, míơt ăöơ cuêa Rong

maâi cheđo (Valisneria spiralis) 3,6-10,2 kg tûúi/m2

Tađi nguýn phi sinh víơt: Loaơi tađi nguýn nađy

khöng lúân nhûng ăa daơng vúâi caâc loaơi khoaâng saênnhû sa khoaâng (zircon, ilmenit), caât xíy dûơng ÚÊnhiïìu ăíìm phaâ coâ caât mađu trùưng ặúơc khai thaâc vađsûê duơng lađm nguýn liïơu thuêy tinh nhû ăiïím caâttrùưng Phuâ Xuín (phaâ Tam Giang - Cíìu Hai) coâ trûôlûúơng khoaêng 8 triïơu m3

Ăïịn nay, xeât vïì mùơt ĂDSH vađ caâc chûâc nùng sinhthaâi 5 ăíìm phaâ ven biïín coâ thïí ặúơc coi lađ caâcvuđng ĂNN quan troơng cuêa Viïơt Nam Ăoâ lađ ăíìm ÖLoan (Phuâ Yïn), Ăíìm Thõ Naơi vađ Ăïì Gi (BònhĂõnh), Cíìu Hai (Thûđa Thiïn Húị) vađ Ăíìm Naơi(Ninh Thuíơn)

d Möơt söị kiïíu ĂNN khaâc úê ven biïín Viïơt Nam

Rûđng ngíơp mùơn: theo kïịt quaê thöịng kï cuêa Viïơn

Khoa hoơc Lím nghiïơp Viïơt Nam nùm 2001 chothíịy, Viïơt Nam coâ khoaêng 155.290 ha rûđng ngíơpmùơn, trong ăoâ diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn tûơ nhiïn lađ32.402 ha (chiïịm 21%), rûđng ngíơp mùơn tröìng lađ122.892 ha (79%), phín böị nhû sau: vuđng Ăöng Bùưccoâ 22.969 ha (14,8%), ăöìng bùìng Bùưc Böơ 20.842 ha(13,4%), Bùưc Trung Böơ vađ thađnh phöị Höì Chñ Minh

AÊnh 5: Phaâ Tam Giang - Cíìu Hai (Mai Troơng Nhuíơn, 1999)

Höơp 4: Hïơ thöịng caâc ăíìm phaâ úê miïìn Trung Viïơt Nam:

1 Tam Giang - Cíìu Hai

20.092 ha (16,8%) vađ nhiïìu nhíịt lađ ĂBSCL 82.387

ha (53%) Rûđng ngíơp mùơn coâ vai trođ quan troơng

baêo vïơ búđ biïín, chùưn soâng, chùưn baôo; öín ắnh khñ

híơu khu vûơc; lađ núi thùm quan du lõch; cung cíịp

nguöìn dûúơc liïơu vađ thûâc ùn gia suâc

Rûđng ngíơp mùơn coâ caâc chûâc nùng vađ giaâ trõ ríịt

quan troơng nhû: cung cíịp caâc saên phíím göî, cuêi,

thuêy saên vađ nhiïìu saên phíím khaâc; lađ baôi ăeê, baôi ùn

vađ ûúng caâc loađi caâ, töm, cua vađ caâc loađi thuêy saên

coâ giaâ trõ kinh tïị khaâc; xím chiïịm vađ cöị ắnh caâc

baôi buđn ngíơp triïìu múâi böìi, baêo vïơ búđ biïín chöịng

laơi taâc ăöơng cuêa soâng, baôo vađ soâng thíìn; lađ núi cû

truâ cho ríịt nhiïìu loađi ăöơng víơt hoang daô (chim,

thuâ, lûúông cû, bođ saât), göìm caâc loađi ắa phûúng vađ

caâc loađi di cû Theo Phan Nguýn Höìng (2004), úê

cûêa söng Höìng coâ 111 loađi cíy ngíơp mùơn coâ thïí

lađm thuöịc, thûơc phíím; 13 loađi cho thûâc ùn gia suâc;

33 loađi coâ taâc duơng baêo vïơ ăï, chùưn soâng, gioâ, xoâi

mođn ăíịt (aênh 6)

Tuy nhiïn, diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn ăaô vađ ăang bõ

suy giaêm nghiïm troơng do caâc hoaơt ăöơng chuýín

ăöíi diïơn tñch rûđng sang saên xuíịt nöng nghiïơp, nuöi

tröìng thuêy saên (aênh 7), quai ăï líịn biïín; do xoâi lúê

búđ biïín Trong hai thíơp kyê qua, coâ hún 200.000 ha

rûđng ngíơp mùơn bõ phaâ ăïí nuöi töm ÚÊ khu vûơc

Gađnh Hađo (Baơc Liïu), trong 27 nùm (1964-1991) ăaô

bõ xoâi lúê míịt khoaêng 7.000 ha rûđng ngíơp mùơn, bònhquín míịt khoaêng 259 ha/nùm

Míịt rûđng ngíơp mùơn coâ thïí gíy ra nhûông híơu quaênghiïm troơng: míịt nguöìn ĂDSH phong phuâ cuêahïơ sinh thaâi, míịt núi cû truâ, sinh ăeê cuêa nhiïìu loađi,gíy pheđn hoâa, ö nhiïîm möi trûúđng, gíy xoâi lúê vuđngbúđ biïín vađ cûêa söng Vñ duơ úê Tíy Nam Cađ Mau, saumöơt nùm khoanh ăíìm nuöi töm lađm giaêm khoaêng

20 loađi ăöơng víơt ăaây, caâc loađi chim úê sín chim BaơcLiïu, Ăíìm Dúi di cû ăi núi khaâc ÚÊ Tiïìn Haêi (ThaâiBònh), phaâ 2.500 ha rûđng ngíơp mùơn lađm ăíìm nuöitöm, gíy thiïơt haơi lúân cho möi trûúđng (hađm lûúơng

H2S, COD vûúơt quaâ tiïu chuíín cho pheâp gíynhiïîm mùơn diïơn tñch lúân, xoâi lúê caâc vuđng xungquanh vađ lađm míịt núi cû truâ cuêa chim di cû); ăúđisöịng cuêa ngûúđi dín úê ăíy suy giaêm, nhiïìu dínchađi ngheđo khöng coâ cöng ùn viïơc lađm

Vuđng Ăöng Bùưc: 22,969 ha

Vuđng Ăöìng bùìng söng Höìng: 20,842 ha

VuđngBùưc Trung Böơ vađ thađnh phöị Höì Chñ Minh: 22,969 ha

Vuđng Ăöìng bùìng söng Cûêu Long: 82,387 ha

Biïíu ăöì 2: Phín böị diïơn tñch rûđng ngíơp mùơn

cuêa Viïơt Nam

Nguöìn: Viïơn Khoa hoơc lím nghiïơp Viïơt Nam, 2001

AÊnh 6: Rûđng ngíơp mùơn taơi xaô Quaêng Ăiïìn, Haêi Hađ, Quaêng Ninh (Tríìn Ăùng Quy, 2004)

Biïíu ăöì 3: Sú ăöì diïîn biïịn diïơn tñch Rûđng

ngíơp mùơn Viïơt Nam, 1943-2000

Nguöìn: Viïơn Khoa hoơc Lím nghiïơp Viïơt Nam, 2000

Raơn san hö: lađ möơt trong caâc hïơ sinh thaâi ăùơc sùưc

cuêa biïín Viïơt Nam, núi coâ ĂDSH ríịt cao, nùng xuíịt

sú cíịp lúân, caênh quan kyđ thuâ Caâc raơn san hö úê Viïơt

Nam phín böị röơng khùưp tûđ Bùưc vađo Nam trïn diïơn

tñch khoaêng 1.122 km2, tíơp trung nhiïìu úê vuđng biïín

Nam Trung Böơ, Ăöng Nam Böơ, quíìn ăaêo Hoađng Sa

vađ Trûúđng Sa (aênh 8, 9) San hö Viïơt Nam ríịt ăa

daơng vađ phong phuâ vúâi khoaêng 350 loađi taơo raơn

keđm theo khoaêng 3.000 loađi sinh víơt khaâc coâ ăúđi

söịng liïn quan vađ söịng gùưn boâ vúâi vuđng raơn san

hö Trong ăoâ, coâ khoaêng 2.000 loađi sinh víơt ăaây, caâ

(500 loađi) vađ nhiïìu loađi coâ giaâ trõ kinh tïị cao nhû

töm huđm (Panulirus), bađo ngû (Haliotis

diversicolor), trai ngoơc (Pteria martensi), haêi sím

(Holothuria), söịng gùưn boâ trûơc tiïịp vúâi san hö ÚÊ

võnh Haơ Long, phaât hiïơn ặúơc 205 loađi san hö cûâng

(Scleratina), 27 loađi san hö sûđng (Gorgonacea), san

hö mïìm (Alcyonaria) vađ san hö bođ ÚÊ ăaêo Cön

Ăaêo, coâ 219 loađi san hö, thuöơc 17 hoơ, tíơp trung

thađnh khu vûơc lúân keđm theo lađ 160 loađi caâ san hö

Hïơ sinh thaâi san hö coâ cíịu truâc phûâc taơp, ríịt nhaơy

caêm vúâi sûơ ăe doaơ cuêa möi trûúđng, ăùơc biïơt lađ

nhûông ăe doaơ tûđ con ngûúđi nhû ăaânh bùưt caâ bùìng

thuöịc nöí, hoâa chíịt ăöơc; khai thaâc san hö bûđa baôi

(aênh 10), hoaơt ăöơng du lõch vađ caâc hoaơt ăöơng phaât

triïín kinh tïị - xaô höơi khaâc Trong 15 nùm trúê laơi

ăíy, khoaêng 15-20% diïơn tñch caâc raơn san hö bõ

míịt, tíơp trung chuê ýịu úê caâc vuđng coâ dín cû sinh

söịng nhû võnh Haơ Long - Caât Bađ, caâc tónh ven biïín

miïìn Trung tûđ Ăađ Nùĩng ăïịn Bònh Thuíơn vađ möơt söị

ăaêo coâ ngûúđi sinh söịng thuöơc quíìn ăaêo Trûúđng Sa

Ăöơ phuê san hö söịng trïn raơn ăang bõ giaêm díìn

theo thúđi gian, nhiïìu núi ăöơ phuê giaêm trïn 30%

(baêng 3) Ăiïìu nađy cho thíịy raơn san hö ăang bõphaâ huêy vađ coâ nhiïìu chiïìu hûúâng suy thoaâi maơnh.Sûơ biïịn ăöíi diïơn tñch vađ nhûông töín thûúng cuêa raơnsan hö gíy nhiïìu thiïơt haơi: giaêm ĂDSH, sinh thaâivađ chíịt lûúơng möi trûúđng biïín; míịt nguöìn lúơisöịng cuêa cöơng ăöìng vuđng ven biïín vađ thiïơt haơicho ngađnh thuêy saên, du lõch

AÊnh 7: Khoanh ăíìm nuöi töm phaâ huêy rûđng ngíơp mùơn

taơi xaô Tiïịn Túâi, Haêi Hađ, Quaêng Ninh

(Tríìn Ăùng Quy, 2004)

AÊnh 8: Raơn san hö ven biïín Ninh Thuíơn

(Ăađm Quang Minh, 2002)

AÊnh 9: Coê vñch Th.hemprichii moơc cuđng san hö quanh

ăaêo Trûúđng Sa (Nguýîn Huy Yïịt, 1996)

AÊnh 10: San hö bõ khai thaâc lađm ăöì lûu niïơm úê Nha Trang - Khaânh Hođa (Mai Troơng Nhuíơn, 2003)

Thaêm coê biïín: lađ hïơ sinh thaâi coâ giaâ trõ cao (Biïíu ăöì

4), lađ núi cû truâ, baôi ăeê, baôi ûúng giöịng cuêa nhiïìu

loađi sinh víơt khaâc nhû taêo bò sinh, ăöơng víơt ăaây, caâ

biïín, thuâ biïín; lađ möi trûúđng sinh saên thuíơn lúơi; lađ

nguöìn thûâc ùn quan troơng cuêa nhiïìu loađi sinh víơt

(caâ töm, ăöìi möìi, vñch, bođ biïín); lađ nguöìn nguýn

liïơu ăïí saên xuíịt giíịy, phín boân hoâa hoơc, thûâc ùn

gia suâc ăöìng thúđi lađ núi ăïí thùm quan du lõch vađ coâ

taâc duơng tñch tuơ tríìm tñch, chùưn soâng, haơn chïị xoâi

lúê búđ biïín, ÚÊ Viïơt Nam, ăaô xaâc ắnh ặúơc 15 loađi

coê biïín (Seagrass) /16 loađi coê biïín úê vuđng Ăöng

Nam AÂ Caâc thaêm coê phín böị úê caâc trong vuđng

triïìu ven biïín, ven ăaêo, vuđng cûêa söng, rûđng ngíơp

mùơn, võnh, ăíìm nûúâc lúơ úê ăöơ síu tûđ 0-20 m, trong

daêi ăöơ muöịi röơng tûđ 5-32% (aênh 11) ÚÊ ăíìm phaâ

Tam Giang - Cíìu Hai, diïơn tñch baôi coê biïín khoaêng

1.000ha, vúâi 5 loađi coê biïín coâ töíng trûô lûúơng caâc loađikhoaêng 95.500 tíịn tûúi (Nguýîn Vùn Tiïịn, 2003)

-Baêng 3: Sûơ suy giaêm ăöơ che phuê san hö úê möơt söị vuđng ven biïín Viïơt Nam

Nguöìn: Viïơn Haêi Dûúng hoơc Nha Trang, 2003

200 400 600 800 1000 1200

ha

0 1000 2000 3000 4000

5000

USD/ha

Diïơn tñch (ha) Giaâ trõ

Dinh Vu Lùng Cö

Lien V

Biïíu ăöì 4: Töíng giaâ trõ cuêa möơt söị baôi coê biïín Viïơt Nam

Nguöìn: Nguýîn Thõ Thu vađ nnk.

AÊnh 11: Caâc baôi coê biïín C.rotundatata úê ăaêo Phuâ Quyâ (Nguýîn Hûôu Ăađi, 1999)

Tuy nhiïn, hïơ sinh thaâi coê biïín cuông lađ möơt trong

nhûông hïơ sinh thaâi nhaơy caêm vađ ríịt dïî bõ töín

thûúng khi möi trûúđng thay ăöíi Hiïơn nay, thaêm coê

biïín úê nûúâc ta ăaô bõ suy thoaâi nghiïm troơng do ö

nhiïîm möi trûúđng, ăaânh bùưt thuêy saên bùìng thuöịc

nöí, caâc hoaơt ăöơng khai thaâc caâc vuđng ăíịt böìi coâ coê

biïín vađo muơc ăñch nöng nghiïơp, nuöi tröìng thuêy

saên lađm cho diïơn tñch baôi coê biïín bõ thu heơp, gíy

míịt núi cû truâ cuêa caâc nguöìn lúơi haêi saên coâ giaâ trõ

vađ haơn chïị sûơ phaât triïín cuêa coê biïín (aênh 12) Roô

rïơt nhíịt, nùm 2003, vïì diïơn tñch coê biïín bõ míịt lađ

6.775 ha chiïịm 63% (so vúâi nùm 1997) Ăùơc biïơt,

nhiïìu núi ăaô bõ míịt hùỉn coê biïín nhû Ăöìng Rui,

Chûúng Caê, Tuíìn Chíu (Quaêng Ninh), Trađng Caât,

Gia Luíơn (Haêi Phođng) hoùơc gíìn míịt hùỉn nhû úê

Vuơng Bíìu (Phuâ Quöịc) Sûơ suy giaêm vađ míịt caâc

thaêm coê biïín cuêa nûúâc ta ăang coâ nguy cú gia tùng,

aênh hûúêng nghiïm troơng túâi möi trûúđng sinh thaâi

biïín: suy giaêm chíịt lûúơng möi trûúđng nûúâc vađ

tríìm tñch, míịt cín bùìng dinh dûúông, sinh thaâi vađ

ĂDSH, giaêm trûô lûúơng caâ vađ nguöìn trûâng caâ vađ caâ

con trong hïơ sinh thaâi nađy, giaêm nguöìn cung cíịp

nguýn liïơu cho cöng nghiïơp vađ nöng nghiïơp, míịt

diïơn tñch sa böìi caâc vuđng cûêa söng gíy aênh hûúêng

túâi quaâ trònh böìi tuơ vađ múê röơng quyô ăíịt

e Ăíịt ngíơp nûúâc thuöơc höì (höì chûâa, höì tûơ nhiïn)

Theo Cöng ûúâc Ramsar, höì lađ nhûông vuđng ngíơp

nûúâc ngoơt thûúđng xuýn hoùơc ngíơp theo muđa, coâ

diïơn tñch tûđ 8 ha trúê lïn, coâ búđ, bõ ngíơp theo muđa

hoùơc khöng coâ quy luíơt vađ nhûông höì úê vuđng ăöìng

bùìng ngíơp luô

Caâc höì tûơ nhiïn tiïu biïíu úê Viïơt Nam lađ: Höì Ba Bïí

(Bùưc Kaơn - aênh 13), Höì Chûê (Phuâ Thoơ), Höì Tíy (Hađ

Nöơi), Biïín Höì (Gia Lai), Höì Lùk (Ăùk Lùk), Höì Ăún

Dûúng, Ăan Kia (Ăađ Laơt), Höì Biïín Laơc (BònhThuíơn) Möơt söị coâ diïơn tñch lúân coâ thïí kïí ăïịn lađ:Höì Lùk coâ diïơn tñch 600 ha, thûơc víơt trong höìphong phuâ vúâi hún 100 loađi thûơc víơt nöíi, 50 loađiăöơng víơt nöíi, 20 loađi ăöơng víơt ăaây vađ 49 loađi caâ,ngoađi ra coâ caê caâ síịu, kò ăađ, chim di truâ; Höì Tíy coâdiïơn tñch 526 ha vúâi 12 loađi thûơc víơt nöíi, 33 loađi caâ

cheâp (Cypriniformes); Biïín Höì coâ diïơn tñch 300 ha,

122 loađi thûơc víơt nöíi, 54 loađi ăöơng víơt nöíi, 15 loađiăöơng víơt ăaây vađ 27 loađi caâ; Höì Ba Bïí, diïơn tñch lađ

450 ha vúâi trïn 100 loađi thûơc víơt nöíi, 24 loađi ăöơngvíơt nöíi, 47 loađi ăöơng víơt ăaây, 20 loađi thûơc víơt bíơccao moơc ven búđ vađ söịng nöíi trïn mùơt nûúâc, ngoađi

ra cođn möơt söị loađi bođ saât vađ chim truâ ăöng Caâc höì nhín taơo thûúđng lađ núi lûu trûô nûúâc phuơcvuơ cho thuêy lúơi, thuêy ăiïơn, nöng nghiïơp, cung cíịpnûúâc sinh hoaơt, nuöi tröìng thuêy saên, du lõch Hiïơnnay, caê nûúâc coâ khoaêng 3.600 höì chûâa nûúâc ngoơtnhín taơo do nhiïìu ngađnh tham gia xíy dûơng.Trong ăoâ, coâ 539 höì coâ thïí phaât triïín thuêy saên, vúâi

6 höì coâ diïơn tñch trïn 10.000 ha, 14 höì coâ diïơn tñchtûđ 1.000-10.000 ha Höì nhín taơo coâ diïơn tñch lúânnhíịt lađ höì Díìu Tiïịng (7.200 ha); höì coâ cöng suíịtlùưp maây lúân nhíịt lađ höì Hoađ Bònh (19.200 MW), tiïịpăïịn lađ höì Trõ An (420 MW), höì Ăa Nhim (160 MW),höì Thaâc Bađ (108 MW)

f Söng suöịi

Viïơt Nam coâ lûúơng mûa lúân, cuđng vúâi ăùơc ăiïím ắahònh (75% laônh thöí lađ ăöìi nuâi) ăaô hònh thađnh möơthïơ thöịng söng, suöịi dađy ăùơc Ăùơc trûng cho loaơihònh thuêy vûơc nađy lađ quíìn xaô thûơc víơt nöíi khaâphong phuâ, nhûng coâ söị lûúơng thíịp Söng, suöịi lađnúi cû truâ ríịt quan troơng cuêa caâc quíìn thïí caâ: caâcsöng miïìn Bùưc coâ 243 loađi, söng miïìn Trung coâ 134

AÊnh 12: Suy thoaâi thaêm coê biïín úê ăíìm Thuêy Triïìu, võnh

Cam Ranh (Nguýîn Hûôu Ăađi, 1999)

AÊnh 13: Höì Ba Bïí (aênh: st)

loađi, söng miïìn Nam coâ 255 loađi Thaêm thûơc víơt úê

suöịi chuê ýịu lađ taêo (Algae), lađ nguöìn thûâc ùn quan

troơng cho caâ vađ ăöơng víơt khöng xûúng söịng Theo

ăaânh giaâ cuêa nhiïìu taâc giaê, khu hïơ thuêy víơt cuêa hïơ

sinh thaâi suöịi coâ tyê lïơ caâc loađi ăùơc hûôu (Endemic

Species) cao vađ nhiïìu loađi cođn chûa ặúơc phaât hiïơn.

Tuy nhiïn, caâc hoaơt ăöơng xíy ăíơp, keđ, khai thaâc

khoaâng saên (caât, soêi, ), giao thöng thuêy, xaê thaêi,

ăaô vađ ăang lađm suy thoaâi möi trûúđng vađ tađi

nguýn cuêa hïơ sinh thaâi nađy

2.1.5 Xu thïị biïịn ăöơng ăíịt ngíơp nûúâc

Viïơt Nam

a Biïịn ăöơng vïì diïơn tñch

Theo Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng (nùm 2004),

töíng diïơn tñch ĂNN Viïơt Nam lađ khoaêng hún 10

triïơu ha Trong 15 nùm qua, diïơn tñch ĂNN tûơ

nhiïn giaêm ăi, diïơn tñch ĂNN nhín taơo tùng lïn:

• Caâc khu rûđng ngíơp mùơn tûơ nhiïn ven biïín

ăaô míịt díìn, thay vađo ăoâ lađ caâc ăíìm nuöi

thuêy saên, caâc cöng trònh du lõch vađ möơt söị ñt

diïơn tñch rûđng tröìng Diïơn tñch rûđng ngíơp

mùơn ăaô giaêm ăi 183.724 ha trong 20 nùm qua

(tûđ nùm 1985) Trong khi diïơn tñch nuöi

tröìng thuêy saên ăaô tùng lïn 1,1 triïơu ha vađo

nùm 2003

• Caâc khu rûđng Trađm tûơ nhiïn vađ caâc traêng coê

ngíơp nûúâc theo muđa úê Ăöìng Thaâp Mûúđi

cuông ăaô míịt díìn, thay vađo ăoâ lađ diïơn tñch

khai hoang tröìng luâa vađ caâc khu rûđng tröìng

trađm

• Diïơn tñch ĂNN mùơn ven biïín nùm 1982 lađ

494.000 ha, ăïịn nùm 2000 lađ 606.792 ha, do

múê röơng diïơn tñch nuöi töm (Ăöî Ăònh Sím

vađ nnk, 2005)

• Diïơn tñch khu vûơc cûêa Baơch Ăùìng giaêm tûđ

64.169 ha (nùm 1934) xuöịng 30.729 ha (nùm

1997); ĂNN triïìu tûơ nhiïn cûêa söng ven biïín

vuđng ăöìng bùìng Cûêu Long lađ 1.473.889 ha

(nùm 1995) xuöịng 1.409.289 (nùm 1999)

• Nùm 1976, diïơn tñch gieo tröìng luâa úê ĂBSCL

lađ 2.062.000 ha, ăïịn nùm 2004 tùng lïn

3.815.000 ha (Nguýîn Sinh Cuâc, 2005)

• Theo söị liïơu cuêa Viïơn khoa hoơc Thuêy lúơi

miïìn Nam, hiïơn nay diïơn tñch bõ aênh hûúêng

cuêa xím nhíơp mùơn úê ĂBSCL chiïịm trïn 50%

diïơn tñch toađn vuđng (khoaêng trïn 2 triïơu ha)

Möơt trong nhûông nguýn nhín cuêa hiïơntûúơng nađy lađ do míịt hïơ thöịng rûđng ngíơpmùơn phođng höơ ven biïín

• Diïơn tñch ăíịt than buđn vuđng U Minh nùm

1990 khoaêng 90.000 ha, ăïịn nay (2005) cođnkhoaêng 12.000 ha (Phín viïơn Ăiïìu tra Quyhoaơch Rûđng Nam Böơ)

Baâo caâo quy hoaơch xíy dûơng vuđng ĂBSCL ăïịnnùm 2020 cuêa Böơ xíy dûơng, nùm 1996 dín söị ăö thõ

úê ĂBSCL gíìn 2,7 triïơu ngûúđi, tyê lïơ ăö thõ hoâa lađ16,2% Nùm 2003, dín söị ăö thõ lađ 3,26 triïơu ngûúđi,tyê lïơ ăö thõ hoâa tùng lïn 19,6% Theo quy hoaơchăïịn nùm 2020 tyê lïơ ăö thõ hoâa úê ĂBSCL seô lađ 40%.Ăiïìu nađy seô díîn ăïịn diïơn tñch ăíịt ăö thõ tùng lïnvađ diïơn tñch ĂNN seô giaêm ăi

b Biïịn ăöơng vïì chíịt lûúơng möi trûúđng

Möi trûúđng Viïơt Nam noâi chung vađ ĂNN noâi riïngăang theo xu hûúâng xíịu do möơt söị nguýn nhínchñnh sau:

• Ö nhiïîm do chíịt thaêi cöng nghiïơp: caâc chíịt

ö nhiïîm cöng nghiïơp, tûđ tađu thuýìn, caâc xñnghiïơp saên xuíịt vađ chïị biïịn ăaô vađ ăang gíy

ra nhûông taâc ăöơng nghiïm troơng ăïịn chíịtlûúơng caâc vuđng ĂNN (söng, höì vađ kïnh raơchchûâa nûúâc) Caâc khu cöng nghiïơp vađ khuchïị xuíịt thuöơc vuđng kinh tïị phña Nam, möîingađy thaêi hún 137.000 m3chíịt thaêi (trong ăoâcoâ 90 tíịn chíịt thaêi rùưn) vađo söng Ăöìng Nai,Thõ Vaêi vađ söng Sađi Gođn

• Ö nhiïîm díìu: nghiïm troơng nhíịt lađ úê caâc

cûêa söng, caêng biïín (aênh 19) Trong 5 nùm(1995 - 2000), ăaô coâ 30 tai naơn díìu trađn xaêy

ra, lađm trađn khoaêng 92.000 tíịn díìu ra biïín,gíy thiïơt haơi lúân cho möi trûúđng biïín vađ venbiïín (Ngín hađng thïị giúâi, 2003)

• Ö nhiïîm do sûê duơng hoâa chíịt baêo vïơ thûơc

víơt trong nöng nghiïơp: vuđng ăöìng bùìng

chíu thöí söng Höìng coâ mûâc ăöơ sûê duơng húơpchít baêo vïơ thûơc víơt ríịt lúân, riïng úê ThaâiBònh, trong giai ăoaơn 1990 - 1995, ăaô sûêduơng 152-268 tíịn/nùm Hađm lûúơng caâc húơpchíịt thuöịc trûđ síu úê vuđng cûêa söng Höìngvađo muđa mûa ăïìu vûúơt quaâ giúâi haơn chopheâp nuöi tröìng thuêy saên khoaêng 23-28 líìn(luâc triïìu thíịp) Hađm lûúơng DDT, Lindatrong ăaây buđn cuêa lûu vûơc söng Sađi Gođn -Ăöìng Nai cao, ăaơt 6-32 mg/kg

• Ö nhiïîm chíịt hûôu cú: xu hûúâng tùng cao

hađm lûúơng caâc chíịt hûôu cú keđm theo caâc

chíịt dinh dûúông, hoâa chíịt ăöơc seô gíy hiïơn

tûúơng taêo núê hoa, taêo ăöơc ăe doaơ lúân cho tađi

nguýn sinh víơt vuđng ĂNN Nùm 2002, taêo

ăöơc (hiïơn tûúơng thuêy triïìu ăoê) xuíịt hiïơn úê

Bònh Thuíơn, Nha Trang lađm caâ chïịt gíy

thiïơt haơi lúân (Ngín hađng thïị giúâi, 2003)

Nùm 2005, taêo ăöơc laơi xuíịt hiïơn úê vuđng biïín

Bònh Thuíơn, aênh hûúêng xíịu túâi möi trûúđng

vađ hoaơt ăöơng du lõch Söng Sađi Gođn bõ ö

nhiïîm nùơng búêi caâc chíịt hûôu cú (hađm lûúơng

BOD taơi caêng Nhađ Röìng 30 mg/l, vûúơt hún

7 líìn tiïu chuíín cho pheâp cuêa möi trûúđng)

• Sûê duơng caâc hoâa chíịt ăöơc trong khai thaâc tađi

nguýn ĂNN: viïơc sûê duơng thuöịc nöí, ăöơc töị

xyanua ăïí ăaânh bùưt caâ gíy ö nhiïîm möi

trûúđng ăaây, phaâ huyê cíịu truâc vađ sinh thaâi

raơn san hö (Cö Tö, Baơch Long Vô, Cön Ăaêo),

huyê diïơt quíìn xaô sinh víơt vađ ăïí laơi nhiïìu taâc

ăöơng líu dađi cho möi trûúđng, ĂDSH

2.2 Giaâ trõ vađ chûâc nùng cuêa ăíịt

ngíơp nûúâc Viïơt Nam

2.2.1 Chûâc nùng cuêa ăíịt ngíơp nûúâc

Viïơt Nam

Ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam coâ nhiïìu chûâc nùng ríịt

quan troơng nhû: naơp vađ tiïịt nûúâc ngíìm, cung cíịp

nûúâc ngoơt, ăiïìu hođa sinh thaâi vađ khñ híơu, xuíịt

khííu sinh khöịi, haơn chïị luô luơt, chùưn soâng vađ gioâ

baôo, chöịng xoâi lúê vađ öín ắnh búđ biïín, lađ núi du lõch

giaêi trñ, duy trò ĂDSH, taơo möi trûúđng hoaơt ăöơng

cho nhiïìu ngađnh kinh tïị nhû thuêy saên, lím nghiïơp,

giao thöng víơn taêi thuêy, saên xuíịt nùng lûúơng, du

lõch, khai khoaâng ĂNN lađ nguöìn söịng cuêa möơt

böơ phíơn khaâ lúân ngûúđi dín Viïơt Nam, mang laơi lúơi

ñch vađ giaâ trõ to lúân vïì kinh tïị xaô höơi vùn hoâa

-möi trûúđng, ăoâng goâp ríịt quan troơng cho sûơ

nghiïơp cöng nghiïơp hoâa vađ hiïơn ăaơi hoâa ăíịt nûúâc

• Chûâc nùng naơp, tiïịt nûúâc ngíìm: vađo muđa

mûa, khi dû lûúơng nûúâc mùơt lúân, caâc vuđng

ĂNN coâ taâc duơng nhû möơt bïí chûâa nûúâc ăïí

sau ăoâ nûúâc ngíịm díìn vađo lođng ăíịt trong

muđa khö Quaâ trònh nađy diïîn ra liïn tuơc

nhùìm böí sung lûúơng nûúâc cho caâc tíìng nûúâc

ngíìm Mùơt khaâc, quaâ trònh naơp vađ tiïịt nûúâc

liïn tuơc giûôa vuđng ĂNN vúâi caâc tíìng nûúâc

ngíìm cuông goâp phíìn thíịm loơc, lađm cho caâctíìng nûúâc ngíìm trúê nïn saơch hún Vñ duơnhû, nhûông vuđng ĂNN dûúâi rûđng Trađm (UMinh Thûúơng), ăoâng vai trođ giûô nûúâc, ăiïìuhoađ ăöơ íím, giûô cho lúâp than buđn íím ûúât.Thïm vađo ăoâ, coâ taâc duơng haơn chïị quaâ trònhpheđn hoâa, cung cíịp nguöìn nûúâc cho sinhhoaơt quanh nùm cho ngûúđi dín vađ ăöơng víơt

• Chûâc nùng lùưng ăoơng tríìm tñch, ăöơc töị: caâc

vuđng ĂNN (ăùơc biïơt lađ höì, rûđng ngíơp mùơn,baôi triïìu, vuông võnh ven búđ ) coâ taâc duơngnhû lađ caâc bïí lùưng giûô laơi tríìm tñch, caâc chíịt

ö nhiïîm, ăöơc haơi vađ chíịt thaêi noâi chung, goâpphíìn lađm saơch nûúâc vađ haơn chïị ö nhiïîm möitrûúđng nûúâc biïín

• Chûâc nùng tñch luôy chíịt dinh dûúông: giûô laơi

caâc chíịt dinh dûúông (nitú, photpho, caâcnguýn töị vi lûúơng ) cho vi sinh víơt, phaâttriïín nguöìn lúơi thuêy saên vađ lím nghiïơp, haơnchïị búât hiïơn tûúơng phuâ dûúông nhû úê caâcvuđng ĂNN ĂBSH, ĂBSCL vađ caâc thuêy vûơckhaâc

• Chûâc nùng ăiïìu hođa vi khñ híơu: ăùơc biïơt, úê

vuđng coâ coê biïín, rûđng ngíơp mùơn, raơn san hö,goâp phíìn cín bùìng O2 vađ CO2 trong khñquýín, ăiïìu hoađ khñ híơu ắa phûúng (nhiïơtăöơ, ăöơ íím, lûúơng mûa) vađ giaêm hiïơu ûângnhađ kñnh Theo tñnh toaân cuêa Jim Enright vađYadfon Association (2000), rûđng ngíơp mùơncoâ khaê nùng tñch luyô CO2úê mûâc ăöơ cao, rûđngngíơp mùơn 15 tuöíi giaêm ặúơc 90,24 tíịn

CO2/ha/nùm, taâc duơng lúân lađm giaêm hiïơụâng nhađ kñnh

• Chûâc nùng haơn chïị luô luơt: ĂNN (rûđng ngíơp

mùơn, höì tûơ nhiïn, höì nhín taơo ) coâ thïí ăoângvai trođ nhû böìn chûâa lûu giûô, ăiïìu hođalûúơng nûúâc mûa vađ dođng chaêy mùơt, goâpphíìn giaêm lûu lûúơng dođng chaêy luô vađ haơnchïị luô luơt úê caâc vuđng lín cíơn nhû höì HođaBònh, höì Thaâc Bađ, höì Trõ An,

• Chûâc nùng saên xuíịt sinh khöịi: lađ núi saên

xuíịt sinh khöịi, taơo nguöìn thûâc ùn cho caâcloaơi thuêy saên, gia suâc, ăöơng víơt hoang daôhoùơc víơt nuöi Ngoađi ra, möơt phíìn caâc chíịtdinh dûúông nađy coâ tûđ caâc ăöơng thûơc víơt ăaôchïịt seô ặúơc caâc dođng chaêy bïì mùơt chuýínăïịn caâc vuđng haơ lûu vađ caâc vuđng nûúâc venbiïín, lađm giađu nguöìn thûâc ùn cho nhûôngvuđng ăoâ

• Chûâc nùng duy trò ĂDSH: nhiïìu vuđng ĂNN,

ăùơc biïơt lađ caâc vuđng ĂNN coâ rûđng ngíơp

mùơn, raơn san hö, coê biïín, lađ möi trûúđng thñch

húơp cho viïơc cû truâ, ăeê trûâng, sinh söịng vađ

phaât triïín cuêa nhiïìu loaơi ăöơng, thûơc víơt

hoang daô ĂNN lađ núi duy trò nhiïìu nguöìn

gen, trong ăoâ coâ nhiïìu loađi quyâ hiïịm, coâ giaâ

trõ khöng chó úê Viïơt Nam

• Chûâc nùng chùưn soâng, chùưn gioâ baôo öín ắnh

búđ biïín, chöịng xoâi lúê, haơn chïị soâng thíìn:

nhúđ coâ thaêm thûơc víơt, ăùơc biïơt thaêm thûơc víơt

rûđng ngíơp mùơn, thaêm coê biïín, raơn san hö mađ

caâc vuđng ĂNN ven biïín coâ chûâc nùng baêo

vïơ búđ biïín khoêi bõ taâc ăöơng cuêa soâng,

thuêytriïìu, xoâi lúê, soâng thíìn Mùơt khaâc,

chuâng cođn taơo ra möi trûúđng thuíơn lúơi cho

viïơc lùưng ăoơng phuđ sa, goâp phíìn öín ắnh vađ

múê röơng baôi böìi Caâc raơn san hö ngíìm röơng

lúân ăaô giaêm cûúđng ăöơ soâng taâc ăöơng ăïịn búđ

biïín, caâc vuđng ven ăaêo trong thúđi kyđ döng

baôo, soâng thíìn Nhiïìu nùm gíìn ăíy, diïơn

tñch caâc hïơ sinh thaâi ĂNN tûơ nhiïn (rûđng

ngíơp mùơn, san hö, coê biïín ) bõ suy giaêm

nghiïm troơng do caâc hoaơt ăöơng khai hoang

ăïí sûê duơng nöng nghiïơp, nuöi tröìng thuêy

saên, khai thaâc thuêy- haêi saên Do ăoâ, ặúđng

búđ liïn tuơc bõ biïịn ăöơng, chiïìu dađi búđ biïín bõ

xoâi lúê tùng (ven búđ ĂBSH, Trung Böơ vađ Nam

Trung Böơ, Nam Böơ)

• Caâc chûâc nùng khaâc: Ngoađi caâc chûâc noâi

trïn, ĂNN cođn ăoâng vai trođ quan troơng taơo

möi trûúđng thuíơn lúơi cho caâc hoaơt ăöơng

kinh tïị cuêa nhiïìu ngađnh khaâc nhau: nöng

nghiïơp, thuêy saên, lím nghiïơp, giao thöng

thuêy, dõch vuơ du lõch, khai thaâc khoaâng

saên Ăùơc biïơt, ĂNN lađ núi sinh söịng cuêa

80% dín söị Viïơt Nam

2.2.2 Giaâ trõ cuêa ăíịt ngíơp nûúâc

Viïơt Nam

Giaâ trõ kinh tïị cuêa ĂNN: Goâp phíìn quan troơng cho

sûơ phaât triïín cuêa caâc ngađnh nöng nghiïơp, thuêy saên,

lím nghiïơp, nùng lûúơng, giao thöng thuêy Caâc

dođng chaêy thûúđng xuýn taơo caâc vuđng chíu thöí

röơng lúân phò nhiïu (lađ vuđng saên xuíịt nöng nghiïơp

truđ phuâ), coâ khu hïơ caâ phong phuâ vúâi saên lûúơng

cao, lađ nguöìn lúơi cung cíịp cho nhiïìu cöơng ăöìng

dín cû söịng xung quanh

Baêng 4: Diïơn tñch vađ saên lûúơng luâa caê nûúâc

möơt söị nùm

Nguöìn: Töíng Cuơc Thöịng kï

Giai ăoaơn sau nùm 1989, caâc vuđng ĂNN goâp phíìnquan troơng thuâc ăííy phaât triïín kinh tïị - xaô höơi.Viïơt Nam tûđ möơt nûúâc phaêi nhíơp khííu 1 triïơu tíịngaơo/nùm (giai ăoaơn 1976-1988) ăaô trúê thađnh nûúâckhöng chó cung cíịp ăuê gaơo ùn mađ xuíịt khííu 3,4triïơu tíịn gaơo/nùm (nùm 2003 - baêng 4), ặa ViïơtNam trúê thađnh nûúâc xuíịt khííu thûâ 2 thïị giúâi Kimngaơch xuíịt khííu cuêa ngađnh thuêy saên liïn tuơc tùng,thuâc ăííy sûơ phaât triïín cuêa möơt söị ngađnh nhû cöngnghiïơp chïị biïịn thuêy haêi saên Nùm 2002, khai thaâcven búđ ăaơt 1.434.800 tíịn, ặa ngađnh thuêy saên ăaơtkim ngaơch xuíịt khííu 2 tyê USD, ặâng võ trñ thûâ 3 caênûúâc (baêng 5) Nöíi bíơt trong giai ăoaơn nađy lađ sûơphaât triïín maơnh cuêa ngađnh du lõch dûơa trïn caâc giaâtrõ cuêa ĂNN Võnh Haơ Long, ăaêo Caât Bađ, Cön Ăaêo,caâc baôi biïín nöíi tiïịng Phan Thiïịt, Vuông Tađu,Phong Nha - Keê Bađng, caâc khu cùn cûâ caâch maơng úêVQG U Minh Thûúơng, caâc khu du lõch sinh thaâinhû VQG Xuín Thuêy, VQG höì Ba Bïí lađ ăiïím thuhuât ríịt nhiïìu khaâch du lõch trong vađ ngoađi nûúâc(aênh 14, 15, 16, 17)

Baêng 5: Saên lûúơng khai thaâc vađ nuöi tröìng thuêy

-Nguýîn Hûôu Ninh, Mai Troơng Nhuíơn vađ nnk(2003), lûúơng giaâ kinh tïị möơt söị vuđng ĂNN ăiïínhònh ven biïín Viïơt Nam: cûêa söng Baơch Ăùìng, cûêasöng Ba Laơt, cûêa söng Vùn UÂc, cûêa Ăaây (baôi triïìuKim Sún), ăíìm phaâ Tam Giang - Cíìu Hai, ăíìm ThõNaơi, cûêa söng Tiïìn, baôi triïìu Tíy Nam Cađ Mau(Phuơ luơc E) Kïịt quaê cho thíịy: vuđng baôi triïìu TíyNam Cađ Mau ăaơt giaâ trõ cao nhíịt (töíng giaâ trõ kinhtïị - TEV tñnh cho 1 ha ĂNN lađ: 4.593,91 USD), tiïịpăoâ lađ vuđng cûêa söng Tiïìn, cûêa söng Ba Laơt vađ ăíìmphaâ Tam Giang Cíìu Hai (coâ TEV lađ 2.301,21USD/ha), caâc ăiïím coâ giaâ trõ thíịp hún nhû cûêasöng Vùn UÂc, ăíìm Thõ Naơi vađ thíịp nhíịt lađ cûêasöng Baơch Ăùìng (TEV lađ 503,57 USD/ha) Theo söịliïơu cuêa khu Ramsar - VQG Xuín Thuyê, töíng giaâtrõ khai thaâc loađi Ngao nùm 2004, ûúâc tñnh ăaơt 7-10triïơu USD, goâp phíìn ríịt quan troơng cho ăúđi söịngnhín dín ắa phûúng

Giaâ trõ vùn hoâa cuêa ĂNN: ĂNN coâ nhûông giaâ trõ

vùn hoâa, lõch sûê, tñn ngûúông vađ khaêo cöí quan troơngăöịi vúâi cöơng ăöìng ắa phûúng cuông nhû quöịc gia.ĂNN Viïơt Nam lađ cöơi nguöìn cuêa nïìn vùn minh luâanûúâc vađ röơng hún lađ nïìn vùn minh nûúâc (watercivilization) ĂNN vađ caâc tađi nguýn cuêa noâ lađnguöìn caêm hûâng saâng taơo cuêa nhiïìu nhađ vùn, nhađthú, hoaơ sô, nhaơc sô úê Viïơt Nam Coâ ríịt nhiïìu biïíutûúơng nöíi tiïịng mang yâ nghôa quöịc gia coâ liïnquan ăïịn ĂNN nhû: Hoa Sen ặúơc chaơm khùưctrong caâc ăïìn chuđa, trong caâc ăiïơu muâa, bađi ca dao,lađ biïíu tûúơng múâi cuêa Hađng khöng Viïơt Nam;Chim Haơc (Sïịu) vađ Röìng lađ hai trong böịn loađi sinhvíơt quyâ coâ yâ nghôa, coâ ăúđi söịng liïn quan ăïịnĂNN, cođn lađ víơt thúđ thiïng liïng Röịi nûúâc úê ViïơtNam lađ loaơi hònh nghïơ thuíơt ăöơc ăaâo, duy nhíịt

AÊnh 14: Khu du lõch ven biïín Cuđ Lao Cíu, Bònh Thuíơn

(Phaơm Huđng Thanh, 2002)

AÊnh 15: Khai thaâc ngao tûơ nhiïn taơi baôi triïìu Haêi Hađ,

Quaêng Ninh (Tríìn Ăùng Quy, 2004)

AÊnh 16: Khai thaâc rong biïín úê Cûêa Höơi, Xuín Thađnh,

Nghi Xuín, Hađ Tônh (Tríìn Ăùng Quy, 2004)

AÊnh 17: Khai thaâc quùơng ilmenit trong baôi triïìu thíịp,

Cíím Xuýn, Hađ Tônh (Mai Troơng Nhuíơn, 2004)

Höơp 5: Caâc loađi sinh víơt ĂNN úê Viïơt Nam

Caâc loađi sinh víơt coâ úê vuđng ĂNN nûúâc ngoơt

· 157 loađi ăöơng víơt nguýn sinh

· 1403 loađi taêo

· 190 loađi giaâp xaâc

· 147 loađi trai öịc

· 546 loađi caâ Caâc loađi sinh víơt coâ úê vuđng ĂNN ven biïín

· 350 loađi san hö taơo raơn

· 15 loađi coê biïín

· 667 loađi rong biïín

· 94 loađi thûơc víơt ngíơp mùơn

· ~1.300 loađi caâ vađ chim di cû

ĂNN lađ núi lûu trûô nhiïìu hiïơn víơt cuêa caâc cuöơc

khaâng chiïịn baêo vïơ dín töơc (cûêa Baơch Ăùìng, ), lađ

núi gùưn liïìn vúâi caâc di tñch lõch sûê (ăïìn Bađ úê cûêa

Lín thuöơc cûêa söng Höìng, chiïịn khu caâch maơng U

Minh Thûúơng, baôi Nhađ Maơc, ) Thïm vađo ăoâ, caâc

khu ĂNN cođn ăoâng goâp giaâ trõ lúân vïì giaâo duơc vïì

möi trûúđng, lõch sûê vùn hoâa gùưn liïìn vúâi caâc thúđi kyđ

caâch maơng cuêa dín töơc, nghiïn cûâu khoa hoơc

2.2.3 Ăa daơng sinh hoơc

Viïơt Nam nùìm trong vuđng nhiïơt ăúâi, ặúơc coi lađ

möơt trong nhûông trung tím coâ mûâc ĂDSH cao trïn

thïị giúâi ĂDSH coâ yâ nghôa ríịt lúân, lađ cú súê sinh töìn

cho moơi sinh víơt; cung cíịp cho con ngûúđi nguöìn

lûúng thûơc vađ thûơc phíím, caâc nguöìn dûúơc liïơu

quan troơng, nguöìn nguýn liïơu cho cöng nghiïơp,

cho xíy dûơng; duy trò vađ baêo vïơ sûâc khoeê cho con

ngûúđi, vùn hoâa vađ thíím mô,

Caâc hïơ sinh thaâi nûúâc ngoơt coâ khoaêng 2611 loađi

thuêy sinh víơt, coâ 1.403 loađi taêo, 190 loađi giaâp xaâc,

147 loađi trai öịc, 546 loađi caâ, 157 loađi ăöơng víơt

nguýn sinh, Caâc vuđng ĂNN nöơi ắa lúân nhû

Ăöìng Thaâp Mûúđi, U Minh vađ hïơ thöịng söng suöịi lađ

núi chûâa nhiïìu loaơi ăöơng thûơc víơt ăùơc hûôu Caâc hïơ

sinh thaâi ĂNN ven biïín (rûđng ngíơp mùơn, raơn san

hö, coê biïín, ăíìm phaâ, cûêa söng) lađ núi cû truâ cuêa

nhiïìu loađi caâ, chim di cû, coê biïín, rong taêo, ÚÊ

vuđng ven biïín Viïơt Nam ăaô xaâc ắnh ặúơc 350 loađisan hö taơo raơn (söịng gùưn boâ cuđng 2.000 loađi sinhvíơt ăaây, caâ vađ nhiïìu loađi haêi saên khaâc), 15 loađi coêbiïín, 667 loađi rong biïín, 94 loađi thûơc víơt ngíơp mùơn.Caâc loađi nađy taơo nïn neât ăöơc ăaâo vïì sinh caênh tûơnhiïn vađ giaâ trõ ĂDSH cao ĂNN vuđng cûêa söng lađnúi coâ sûơ ăa daơng vïì caâc loađi chim ắnh cû, di cû,núi phín böị cuêa rûđng ngíơp mùơn, ăíìm líìy nûúâcmùơn, coê biïín vađ taêo Caâc ăíìm phaâ miïìn Trung lađnúi cû truâ cuêa nhiïìu loađi caâ vađ chim di cû, coâ neâtăöơc ăaâo vïì sinh caênh tûơ nhiïn, chûâa ặơng giaâ trõĂDSH lúân

Hiïơn nay, saên lûúơng thuêy saên nûúâc ta ăaơt trïn 2.536triïơu tíịn, trong ăoâ khai thaâc haêi saên ăaơt 1.426 triïơutíịn vađ nuöi tröìng 1.110 triïơu tíịn ĂDSH cođn duy trò

vađ cung cíịp nguöìn gen quyâ nhû: Trai ngoơc (Pteria

martensi), Bađo ngû (Haliotis diversicolor), Ăöìi möìi (Eretmochelys imbricata), Bođ biïín (Dugong dugon)

Tuy nhiïn, sûơ míịt maât vađ suy giaêm ĂDSH coâ chiïìuhûúâng gia tùng trong nhiïìu nùm gíìn ăíy Caâcnguýn nhín cú baên ặúơc nhíơn ắnh lađ: sûơ suygiaêm vađ míịt núi cû truâ gíy ra do:

i Caâc hoaơt ăöơng cuêa con ngûúđi nhû chùơt phaârûđng ngíơp mùơn (aênh 18);

0 0 0 0 0

0 1

0 1

0 1

0 1

2 2 1 2 0 2 9 1 8 1 7 1 6 1 5 1 4 1 3 1 2 1 1 1 0 1

2 , 0

3 , 0

4 , 0

5 , 0

6 , 0

7 , 0

8 , 0

9 , 0 1

Nùm Saên lûúơng khai thaâc Nùng suíịt (tíịn/CV)

Biïíu ăöì 5 : Saên lûúơng vađ nùng suíịt khai thaâc haêi saên (tíịn/Cv)

tûđ nùm 1990 ăïịn nùm 2002

Nguöìn: Böơ Thuêy saên, 2005.

ii Àưët rûâng, khai thấc thuãy sẫn bùçng phûúng

phấp huyã diïåt vâ cấc tai biïën (chấy rûâng, bậo,

lưëc, dõch bïånh, );

iii Sûå khai thấc quấ mûác do ấp lûåc tùng dên sưë, sûå

àối nghêo;

iv Ư nhiïỵm mưi trûúâng, mưåt sưë hïå sinh thấi thuãy

vûåc, àêët bõ ư nhiïỵm cấc chêët thẫi cưng nghiïåp,

chêët thẫi àư thõ, tûâ khai thấc khoấng sẫn ven búâ,phên bốn trong nưng nghiïåp (bẫng 6, Biïíu àưì 5).Nùm 2002, chấy rûâng tẩi VQG U Minh Thûúångmêët 4.000 ha rûâng, gêy ẫnh hûúãng túái hâng loẩt cấcloâi úã àêy Bïn cẩnh àố, phẫi kïí àïën mưåt sưënguyïn nhên khấc nhû hêåu quẫ chiïën tranh (chêëtàưåc hốa hổc), di nhêåp cuãa cấc loâi ngoẩi lai, chđnhsấch chûa àêìy àuã vâ húåp lyá

Ẫnh 18: Chùåt phấ rûâng ngêåp mùån àïí nuưi tưm úã

Thấi Bịnh (Mai Trổng Nhuêån, 1999)

Ẫnh 19 : Ư nhiïỵm dêìu úã muäi Chuát, Phan Rđ

(Phẩm Huâng Thanh, 2002)

Nguưìn: Chûúng trịnh nghiïn cûáu biïín cêëp nhâ nûúác KT.03.07

Bẫng 6 : Tưíng thẫi lûúång àưí ra biïín cuãa mưåt sưë hïå thưëng sưng (ÀV:têën/nùm)

3.1 Hiïơn traơng quaên lyâ ăíịt ngíơp

nûúâc Viïơt Nam

3.1.1 Quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc úê cíịp

Trung ûúng

Cho ăïịn trûúâc nùm 2003, Viïơt Nam víîn chûa coâ

möơt cú quan nađo chõu traâch nhiïơm duy nhíịt vïì

quaên lyâ ĂNN úê cíịp trung ûúng Möîi böơ, ngađnh tuđy

theo chûâc nùng ặúơc Chñnh phuê phín cöng thûơc

hiïơn viïơc quaên lyâ theo lônh vûơc tûđng ngađnh bao

göìm caâc ăöịi tûúơng ĂNN

• Böơ Nöng nghiïơp vađ Phaât triïín Nöng thön

chõu traâch nhiïơm vïì quaên lyâ caâc vuđng ĂNN

thuöơc ăíịt canh taâc luâa nûúâc, caâc VQG, Khu

baêo töìn ĂNN thuöơc hïơ thöịng rûđng ăùơc

duơng, caâc cöng trònh thuêy lúơi, caâc höì chûâa

• Böơ Thuêy saên chõu traâch nhiïơm vïì ĂNN

trong phaơm vi diïơn tñch mùơt nûúâc nuöi tröìng

thuêy saên vađ vuđng ven búđ biïín

• Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng chõu traâch

nhiïơm vïì quaên lyâ lûu vûơc söng vađ lađ cú quan

ăíìu möịi quöịc gia ăiïìu phöịi caâc hoaơt ăöơng

liïn quan ăïịn Cöng ûúâc Ramsar

Ngoađi ra, cođn coâ caâc ngađnh khaâc liïn quan ăïịn sûê

duơng ĂNN nhû giao thöng thuêy, du lõch, thuêy

ăiïơn,

Ăïịn nùm 2003, Nghõ ắnh cuêa Thuê tûúâng Chñnh phuê

söị 109/2003/NĂ-CP ngađy 23 thaâng 9 nùm 2003, ăaô

phín cöng nhiïơm vuơ cho caâc Böơ, ngađnh vađ ắa

phûúng trong baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông ĂNN

(höơp 6)

Möơt ăùơc ăiïím cú baên lađ caâc vuđng ĂNN úê Viïơt Nam

lađ núi sinh söịng cuêa caâc cöơng ăöìng dín cû tûđ thïị hïơ

nađy sang thïị hïơ khaâc, ăaô hònh thađnh nhûông giaâ trõ

vùn hoâa, tíơp quaân canh taâc ăùơc thuđ Vò víơy, viïơc

quaên lyâ ĂNN khöng thïí taâch biïơt chuýn ngađnh vađ

vúâi viïơc phaât triïín cöơng ăöìng Tuy víơy, víịn ăïì töìn

taơi lađ sûơ thiïịu ăöìng böơ trong quy hoaơch phaât triïín

caâc vuđng ĂNN, thiïịu sûơ phöịi húơp giûôa caâc ngađnh

trong quaên lyâ töíng húơp ĂNN Viïơc quaên lyâ vađ sûê

duơng khön kheâo ăođi hoêi phaêi coâ chñnh saâch vađ biïơn

phaâp ăöìng böơ vađ töíng húơp

3.1.2 Quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc úê cíịp tónh

Viïơt Nam coâ 64 tónh vađ thađnh phöị trûơc thuöơc Trungûúng, UÊy ban nhín dín caâc tónh lađ möơt cú quanhađnh chñnh cao nhíịt cuêa tónh, dûúâi UÊy ban nhíndín tónh coâ caâc cú quan cíịp súê ặúơc töí chûâc theohïơ thöịng ngađnh doơc tûđ cíịp Trung ûúng Vò víơy,tònh hònh quaên lyâ ĂNN úê cíịp tónh cuông tûúng tûơnhû úê cíịp Trung ûúng, nghôa lađ möîi súê, ngađnh seô

3 Quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc úê Viïơt Nam

Höơp 6: Nhiïơm vuơ vađ chûâc nùng cuêa caâc Böơ, ngađnh vađ ắa phûúng trong baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc (Nghõ ắnh söị 109/2003/NĂ-CP ngađy 23 thaâng 9 nùm 2003)

Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng

- Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng thûơc hiïơn chûâc nùng quaên lyâ nhađ nûúâc vïì baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông caâc vuđng ĂNN (Ăiïìu 5, khoaên 2).

- Líơp kïị hoaơch töíng thïí vïì ăiïìu tra cú baên, nghiïn cûâu, ăaânh giaâ hiïơn traơng möi trûúđng caâc vuđng ĂNN trïn phaơm vi caê nûúâc; chuê trò viïơc ăiïìu tra, nghiïn cûâu, líơp quy hoaơch baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông vađ trònh Thuê Tûúâng Chñnh phuê thađnh líơp caâc khu baêo töìn ĂNN, caâc vuđng ĂNN coâ tíìm quan troơng quöịc tïị, quöịc gia liïn quan ăïịn nhiïìu ngađnh vađ nùìm trïn ắa bađn nhiïìu tónh (Ăiïìu 9, 11).

- Xíy dûơng, trònh ban hađnh hoùơc ban hađnh theo thíím quýìn caâc chñnh saâch, vùn baên quy phaơm phaâp luíơt vïì caâc khu baêo töìn ĂNN; thanh tra, kiïím tra viïơc thûơc hiïơn chñnh saâch phaâp luíơt vïì baêo töìn ĂNN vađ lađ cú quan ăíìu möịi quöịc gia chó ăaơo thûơc hiïơn Cöng ûúâc Ramsar (Ăiïìu 15).

Böơ Nöng nghiïơp vađ Phaât triïín Nöng thön, Böơ Thuyê saên

- Töí chûâc ăiïìu tra, nghiïn cûâu, líơp quy hoaơch baêo töìn vađ khai thaâc bïìn vûông caâc vuđng ĂNN coâ tñnh chíịt chuýn ngađnh, coâ tíìm quan troơng quöịc tïị, quöịc gia vađ nùìm trïn ắa bađn nhiïìu tónh (Ăiïìu 9, 11).

- Chó ăaơo vađ töí chûâc quaên lyâ caâc khu baêo töìn ĂNN chuýn ngađnh coâ tíìm quan troơng quöịc gia, quöịc tïị (Ăiïìu 15).

chõu traâch nhiïơm quaên lyâ nhađ nûúâc vïì lônh vûơc cuêa

mònh trong ăoâ coâ víịn ăïì liïn quan ĂNN theo quy

ắnh cuêa phaâp luíơt vađ sûơ phín cöng cuêa UÊy ban

Nhín dín tónh Cuơ thïí, Nghõ ắnh

109/2003/NĂ-CP ăaô quy ắnh:

• UÊy ban Nhín dín caâc tónh, thađnh phöị trûơc

thuöơc Trung ûúng töí chûâc quaên lyâ caâc khu

baêo töìn ĂNN khöng thuöơc traâch nhiïơm

quaên lyâ cuêa caâc Böơ vađ thuöơc ắa bađn cuêa

tónh, thađnh phöị mònh

• Súê Tađi nguýn vađ Möi trûúđng tónh, thađnh

phöị trûơc thuöơc Trung ûúng chuê trò ăiïìu tra,

nghiïn cûâu, líơp quy hoaơch baêo töìn vađ khai

thaâc bïìn vûông caâc vuđng ĂNN coâ tíìm quan

troơng thuöơc ắa phûúng mònh

Hiïơn nay, sûơ hiïíu biïịt vïì baêo töìn vađ phaât triïín bïìn

vûông ĂNN úê caâc cú quan cíịp tónh cođn ríịt haơn chïị

Vò víơy, cíìn tùng cûúđng sûơ tuýn truýìn, giaâo duơc

ngûúđi dín ắa phûúng vïì ĂNN

3.1.3 Hoaơt ăöơng vađ xu hûúâng baêo töìn

ăíịt ngíơp nûúâc

Ûu tiïn baêo töìn ặúơc ăïì cíơp lađ baêo töìn nhûông khu

ĂNN nûúâc tûơ nhiïn coâ giaâ trõ cao vïì ĂDSH vađ

nhûông hïơ sinh thaâi ăùơc thuđ Hiïơn nay, úê Viïơt Namăaô coâ möơt hïơ thöịng caâc khu baêo töìn lađ hïơ thöịng caâcrûđng ăùơc duơng

Nùm 2001, Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng ăïì xuíịt

68 vuđng ĂNN (Phuơ luơc D) coâ giaâ trõ ĂDSH vađ möitrûúđng cuêa Viïơt Nam, bao göìm caâc höì chûâa nûúâctûơ nhiïn vađ nhín taơo, caâc ăíìm, phaâ, cûêa söng, caâcsín chim, caâc khu rûđng ngíơp nûúâc, caâc traêng coêngíơp nûúâc theo muđa Trong ăoâ, coâ 17 khu thuöơc hïơthöịng caâc khu rûđng ăùơc duơng ăaô ặúơc Thuê tûúângChñnh phuê xaâc líơp

Sau khu Ramsar ăíìu tiïn lađ VQG Xuín Thuyê,thaâng 8 nùm 2005, Bađu Síịu vađ caâc vuđng ĂNN theomuđa thuöơc VQG Caât Tiïn ăaô trúê thađnh khu Ramsarthûâ 2 cuêa Viïơt Nam

Viïơt Nam coâ nhiïìu cöị gùưng phuơc höìi möơt söị vuđngĂNN bõ suy thoaâi, vñ duơ nhû taâi tröìng rûđng ngíơpmùơn trong caâc ăíìm nuöi thuêy saên bõ suy thoaâi úêTiïìn Haêi, Giao Thuêy, Cađ Mau,

Tûđ nùm 1989 ăïịn nay, diïơn tñch möơt söị loaơi ĂNNcoâ diïơn tñch tùng lïn nhû: caâc VQG vađ khu BTTN:VQG Xuín Thuêy, VQG U Minh Thûúơng, VQG PhuâQuöịc, Khu BTTN Lung Ngoơc Hoađng, VQG Lođ Gođ

- Xa Maât, VQG Nuâi Chuâa, thïí hiïơn nöî lûơc cuêaChñnh phuê Viïơt Nam trong viïơc baêo töìn nhûôngdiïơn tñch ĂNN tûơ nhiïn cođn duy trò caâc giaâ trõ caovïì ĂDSH vađ caênh quan thiïn nhiïn trong böịi caênhdín söị vađ quaâ trònh khai thaâc sûê duơng ăíịt cho muơcăñch kinh tïị ngađy cađng tùng

3.1.4 Viïơc sûê duơng ăíịt ngíơp nûúâc vađ xu thïị

Theo thöịng kï sú böơ thò coâ khoaêng trïn 50% töíngdiïơn tñch ĂNN ặúơc sûê duơng cho gieo tröìng (chuêýịu lađ luâa) vúâi sûơ quay vođng sûê duơng ríịt cao (2-3vuơ); 25% töíng diïơn tñch ĂNN ặúơc sûê duơng chomuơc ăñch nuöi tröìng thuêy saên; 10% söng suöịi, 10%lađ höì chûâa nûúâc nhín taơo (thuêy lúơi, thuêy ăiïơn) vađtrong xu thïị ngađy cađng gia tùng

Diïơn tñch tröìng luâa nûúâc cuêa caê nûúâc hiïơn nay lađ 4,1triïơu ha Tûđ 1989 ăïịn 2004, ăaô xuíịt khííu hún 45triïơu tíịn gaơo, tûúng ặúng trïn 10 tyê USD Giaâ trõxuíịt khííu thuêy saên nùm 2002 ăaô vûúơt mûâc 2 tyê USD Nguöìn thu tûđ du lõch trïn caâc vuđng ĂNN nhû VõnhHaơ Long, Caât Bađ, Phuâ Quöịc, Cön Ăaêo, Phong Nha

- Keê Bađng, Muôi Cađ Mau, ĂBSCL, ngađy cađng tùng

Höơp 7: Caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc lađ caâc khu

rûđng ăùơc duơng úê Viïơt Nam

Vûúđn quöịc gia

Toađn böơ lađ caâc vuđng

ăíịt ngíơp nûúâc

1 Xuín Thuyê

2 Trađm Chim

3 U Minh Thûúơng

4 Muôi Cađ Mau

Möơt phíìn lađ ăíịt ngíơp

6 Lođ Gođ - Sa Maât

Khu baêo töìn thiïn nhiïn

Toađn böơ lađ caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc

1 Bònh Chíu - Phûúâc Bûêu

2 Ea Ral

3 Tríịp Ksú

4 Vín Long

Tûđ nùm 1989 ăïịn nay, giaâ trõ kinh tïị cuêa ĂNN

ngađy cađng tùng, nhúđ coâ chñnh saâch cuêa nhađ nûúâc

trong viïơc sûê duơng húơp lyâ vađ coâ hiïơu quaê ĂNN

Giaâ trõ kinh tïị cuêa ĂNN cođn biïíu hiïơn úê viïơc goâp

phíìn níng cao cuöơc söịng cuêa ngûúđi nöng dín Viïơt

Nam, lađm giaêm tyê lïơ ngheđo, ăoâ lađ nhûông yâ nghôa

vïì xaô höơi vađ chñnh trõ ríịt síu sùưc cuêa ĂNN

Híìu hïịt diïơn tñch cuêa loaơi ĂNN tröìng luâa vađ nuöi

tröìng thuêy saên do caâc höơ gia ằnh sûê duơng theo

kinh nghiïơm saên xuíịt vađ tíơp quaân canh taâc cuêa

tûđng ắa phûúng Phíìn diïơn tñch ĂNN cođn laơi do

nhađ nûúâc quaên lyâ vađ thûúđng ặúơc sûê duơng thöng

qua möơt dûơ aân ăíìu tû hay kïị hoaơch quaên lyâ ặúơc

nhađ nûúâc phï duýơt vađ cíịp kinh phñ Viïơc sûê duơng

ĂNN bùưt ăíìu bùìng viïơc quy hoaơch sûê duơng ăíịt cíịp

quöịc gia, cíịp vuđng, cíịp tónh vađ caâc cíịp thíịp hún,

dûơa trïn caâc ăùơc ăiïím tûơ nhiïn, kinh tïị xaô höơi vađ

caâc muơc tiïu phaât triïín mađ Chñnh phuê ăïì ra cho

tûđng vuđng vađ tûđng tónh Tuy nhiïn, viïơc sûê duơng

ăíịt theo quy mö höơ gia ằnh cođn nhiïìu töìn taơi mađ

quan troơng nhíịt lađ vöịn ăíìu tû vađ sûơ hiïíu biïịt vïì sûê

duơng ĂNN Nhiïìu höơ nöng dín úê vuđng ven biïín ñt

vöịn ăíìu tû vađ thiïịu kiïịn thûâc vïì nuöi tröìng thuêy

saên, nïn ăaô gùơp thíịt baơi trong caâc vuơ nuöi töm vađ

ăïí laơi híơu quaê vïì möi trûúđng Vò víơy, möơt hoaơt

ăöơng cíìn thiïịt ăïí sûê duơng khön kheâo ĂNN lađ cung

cíịp caâc kiïịn thûâc vïì ĂNN, kinh nghiïơm sûê duơngĂNN cho caâc chuýn gia lađm quy hoaơch vađ chñnhsaâch cuêa nhađ nûúâc, caâc chuýn gia vïì khuýịn nöng,khuýịn lím vađ khuýịn ngû ăïí tíơp huíịn cho caâc höơnöng dín caâc kyô thuíơt sûê duơng bïìn vûông ĂNNmang laơi hiïơu quaê cao vïì kinh tïị vađ möi trûúđng.Söị lûúơng caâc VQG vađ khu BTTN ĂNN (nhûông khuĂNN coâ tíìm quan troơng quöịc gia ặúơc Thuê TûúângChñnh phuê xaâc líơp) cuông tùng lïn Diïơn tñch ĂNNphuơc vuơ nuöi tröìng thuêy saên tùng, trong khi diïơntñch rûđng ngíơp mùơn ven biïín giaêm ăi Ăiïìu nađy, gíybíịt lúơi vïì möi trûúđng vađ sinh thaâi, nhûng laơi goâpphíìn níng cao giaâ trõ kim ngaơch xuíịt khííu thuêy saêncuêa Viïơt Nam Ăöìng thúđi, loaơi ĂNN canh taâc luâanûúâc cuông tùng lïn phuơc vuơ cho muơc tiïu phaât triïínnöng nghiïơp vađ an ninh lûúng thûơc quöịc gia Hiïơn nay, víîn chûa coâ quy chïị quaên lyâ ĂNN riïngphuđ húơp vúâi ăùơc thuđ cuêa caâc loaơi hònh ĂNN CaâcVQG vađ Khu Baêo töìn lađ caâc khu ĂNN hoùơc coâ möơtphíìn diïơn tñch lađ ĂNN víîn phaêi tuín theo Quy chïịQuaên lyâ rûđng ăùơc duơng ÚÊ caâc khu nađy chûa coâkhaâi niïơm "sûê duơng khön kheâo" ĂNN, vò hoaơtăöơng chñnh lađ baêo töìn Möơt víịn ăïì cíìn quan tím lađviïơc quaên lyâ tûđng khu chûa ặúơc ăùơt trong möơt böịicaênh chïị ăöơ thuêy vùn cuêa möơt vuđng lúân, vò ýịu töị

68 34

1052

665 741 814

605 479

271302

631

511 503 469

167 48

113 128 159 93

0 200 400 600 800 1000 1200

Biïíu ăöì 6: So saânh söị lûúơng Sïịu ăíìu ăoê úê Vûúđn quöịc gia Trađm Chim qua caâc nùm 1986-2005

Nguöìn: Vûúđn Quöịc gia Trađm Chim

thuêy vùn seô taâc ăöơng ăïịn caâc ăùơc trûng vïì ăíịt,

thûơc víơt, ăöơng víơt cuêa khu ĂNN

Híìu hïịt, caâc khu nađy cođn ríịt khoâ khùn vïì vöịn ăíìu

tû, hađng nùm nhíơn ặúơc nguöìn kinh phñ haơn chïị

tûđ ngín saâch tónh lađ chuê ýịu Ngoađi ra, möơt söị núi

cuông ặúơc sûơ höî trúơ tûđ nguöìn viïơn trúơ cuêa caâc

chñnh phuê (giaân tiïịp hoùơc trûơc tiïịp) thöng qua caâc

dûơ aân do caâc töí chûâc quöịc tïị triïín khai thûơc hiïơn

Caâc khu ĂNN híìu nhû khöng coâ kinh phñ ăïí töí

chûâc viïơc giaâm saât, thu thíơp söị liïơu, ăaânh giaâ diïîn

biïịn tađi nguýn sinh víơt Do ăoâ, khöng thïí coâ söị

liïơu cuơ thïí thuýịt minh diïîn biïịn vïì ĂDSH

Söị liïơu thu thíơp ặúơc tûđ möơt vađi khu ĂNN cho thíịy

söị lûúơng caâ thïí cuêa möơt söị loađi coâ xu hûúâng giaêm

ăi Möơt vñ duơ vïì loađi: Sïịu ăíìu ăoê úê VQG Trađm

Chim biïịn ăöơng söị lûúơng caâ thïí tûđ nùm 1986 ăïịn

nay, thúđi ăiïím cao nhíịt lađ 1.052 con (nùm 1988),

thúđi ăiïím thíịp nhíịt chó coâ 34 con (nùm 1987) vađ 48

con (nùm 2001), nguýn nhín chuê ýịu do viïơc ăiïìu

tiïịt chïị ăöơ thuêy vùn vađ taâc ăöơng tûđ vuđng ăïơm (biïíu

ăöì 6)

Khu BTTN Thaơnh Phuâ chõu sûâc eâp ríịt lúân tûđ caâc höơ

dín vuđng ăïơm, dín ngheđo khöng coâ ăíịt saên xuíịt,

cuöơc söịng hađng ngađy cuêa hoơ bõ ăe doơa, tađi nguýn

ăöơng thûơc víơt cuêa phín khu baêo vïơ nghiïm ngùơt bõ

xím haơi, Thuê Tûúâng Chñnh phuê ăaô coâ Quýịt ắnh

söị 57/2005/QĂ-TTg ngađy 23/3/2005 ăöìng yâ giaêm

diïơn tñch phín khu nađy tûđ 1.788 ha xuöịng cođn 668

ha VQG U Minh Thûúơng coâ diïơn tñch 8.038 ha, sau

tríơn chaây rûđng muđa khö nùm 2002, diïơn tñch bõ

chaây lađ 3.212 ha, trong ăoâ coâ 2.703 ha rûđng Trađm vađ

194 ha ăíịt than buđn, nguýn nhín gíy chaây do sûơ

bíịt cíín cuêa con ngûúđi Khu BTTN Lung Ngoơc

Hoađng ăang ặâng trûúâc nhûông taâc ăöơng do quaâ

trònh ngoơt hoâa vuđng Quaên Löơ-Phuơng Hiïơp, viïơc

thay ăöíi baên chíịt cuêa nûúâc seô díîn ăïịn thay ăöíi hïơ

sinh thaâi Trong nhiïìu nùm trúê laơi ăíy, viïơc khai

thaâc vađ sûê duơng nguöìn tađi nguýn nađy ăang diïîn

ra möơt caâch öì aơt, thiïịu quy hoaơch Khai hoang ăïí

tröìng luâa, nuöi tröìng thuêy saên, múê röơng caâc khu

dín cû, ăö thõ hoâa, khu cöng nghiïơp, phaât triïín

giao thöng, chùơt phaâ rûđng ngíơp mùơn, lađm cho

diïơn tñch ĂNN tûơ nhiïn bõ thu heơp, tađi nguýn suy

giaêm, tùng cûúđng caâc tai biïịn xoâi lúê, böìi tuơ, möi

trûúđng bõ ö nhiïîm nghiïm troơng (ö nhiïîm díìu, caâc

kim loaơi nùơng, thuöịc baêo vïơ thûơc víơt, ö nhiïîm caâc

vi sinh víơt gíy bïơnh), töín thíịt vïì ĂDSH Nïịu

khöng coâ caâc giaêi phaâp hûôu hiïơu, xu hûúâng nađy seô

cođn tiïịp tuơc xaêy ra trong thúđi gian túâi

3.2 Khung phaâp lyâ cho quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

3.2.1 Hïơ thöịng luíơt phaâp, chñnh saâch liïn quan ăïịn quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

Trong 15 nùm qua, Chñnh phuê Viïơt Nam ăaô quantím ríịt nhiïìu ăïịn viïơc xíy dûơng vađ hoađn thiïơn hïơthöịng phaâp luíơt, vûđa taơo cú súê cho viïơc quaên lyâ ăíịtnûúâc bùìng phaâp luíơt, vûđa taơo ăiïìu kiïơn cho viïơchöơi nhíơp quöịc tïị, trong ăoâ coâ nhiïìu vùn baên phaâpluíơt coâ liïn quan ăïịn viïơc quaên lyâ ĂNN

Phaâp luíơt vïì baêo vïơ möi trûúđng vađ BTTN ăaô goâpphíìn quan troơng trong viïơc baêo vïơ ĂNN Tûđ nùm

1976 ăïịn nay, Viïơt Nam coâ hún 500 vùn baên quyphaơm phaâp luíơt coâ liïn quan ăïịn baêo vïơ möitrûúđng vađ BTTN Tuy nhiïn, trong söị ăoâ chó coâkhoaêng hún 10 vùn baên coâ nhûông quy ắnh trûơctiïịp vïì ĂNN Trong caâc vùn baên cođn laơi, viïơc baêotöìn vađ sûê duơng húơp lyâ ĂNN chó ặúơc quy ắnhgiaân tiïịp qua viïơc baêo vïơ caâc thađnh phíìn trong hïơsinh thaâi ĂNN nhû baêo vïơ tađi nguýn nûúâc, baêo vïơăöơng thûơc víơt hoang daô, Theo Luíơt ăíịt ăai(2003), khöng coâ danh muơc vïì "ăíịt ngíơp nûúâc".Trong luíơt nađy, ĂNN ặúơc hiïíu lađ "ăíịt tröìng luâanûúâc", "ăíịt lađm muöịi", "ăíịt nuöi tröìng thuêy saên",

"ăíịt rûđng ăùơc duơng lađ caâc vûúđn quöịc gia vađ khuBTTN ĂNN", "ăíịt söng, ngođi, kïnh, raơch, suöịi vađmùơt nûúâc chuýn duđng" Nhûông vùn baên quyphaơm phaâp luíơt ăiïìu chónh trûơc tiïịp vïì ĂNN ặúơctrònh bađy trong phuơ luơc F

Thúđi gian qua, Nhađ nûúâc ăaô xíy dûơng vađ töí chûâcthûơc hiïơn kïị hoaơch hađnh ăöơng liïn quan ăïịn baêotöìn vađ phaât triïín ĂNN, trong ăoâ möơt söị vùn baênchñnh nhû:

• Chiïịn lûúơc, quy hoaơch sûê duơng vađ baêo vïơ húơplyâ tađi nguýn nûúâc Viïơt Nam;

• Chiïịn lûúơc quaên lyâ hïơ thöịng khu BTTN ViïơtNam ăïịn nùm 2010 (2003);

• Nghõ ắnh 109/2003/NĂ-CP, ngađy 23 thaâng

9 nùm 2003 vađ Thöng tû 18/2004/TT BTNMT ngađy 23 thaâng 8 nùm 2004;

-• Quýịt ắnh 04/2004/QĂ-BTNMT ngađy 5thaâng 4 nùm 2004 cuêa Böơ trûúêng Böơ Tađinguýn vađ Möi trûúđng phï duýơt Kïị hoaơchHađnh ăöơng vïì Baêo töìn vađ phaât triïín bïìnvûông caâc vuđng ĂNN giai ăoaơn 2004-2010;

• Kïị hoaơch hađnh ăöơng ĂDSH cuêa Viïơt Nam

(1995) Hõïn nay ăang dûơ thaêo "Kïị hoaơch

hađnh ăöơng vïì ĂDSH cuêa Viïơt Nam ăïịn 2015

vađ ắnh hûúâng ăïịn nùm 2020"

• Dûơ thaêo: Kïị hoaơch hađnh ăöơng quöịc gia nhùìm

ngùn ngûđa caâc xu hûúâng suy thoaâi möi trûúđng

Biïín Ăöng vađ Võnh Thaâi Lan ăïịn nùm 2010,

trong khuön khöí cuêa Dûơ aân UNEP/GEF

"Ngùn ngûđa caâc xu hûúâng suy thoaâi möi

trûúđng Biïín Ăöng vađ Võnh Thaâi Lan" Kïị

hoaơch nađy, bao göìm Kïị hoaơch hađnh ăöơng cuêa

caâc húơp phíìn: rûđng ngíơp mùơn, Coê biïín, Raơn

san hö, ĂNN ven biïín, Baêo vïơ nguöìn lúơi thuêy

saên vađ chöịng ö nhiïîm tûđ ăíịt liïìn

3.2.2 Toâm tùưt caâc Cöng ûúâc quöịc tïị coâ

liïn quan ăïịn quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

mađ Viïơt Nam tham gia

Sau khi tham gia Cöng ûúâc Ramsar, Viïơt Nam ăaô

ban hađnh hađng loaơt vùn baên luíơt, phaâp lïơnh cuđng

vúâi caâc vùn baên dûúâi luíơt nhùìm thïí hiïơn sûơ nghiïm

chónh thûơc hiïơn caâc nghôa vuơ mađ Cöng ûúâc quy

ắnh Viïơt Nam cuông ăaô ăïì xuíịt ặúơc hai vuđng

ĂNN vađo Danh saâch caâc vuđng ĂNN coâ tíìm quan

troơng quöịc tïị Vûúđn quöịc gia Xuín Thuêy, taơi

huýơn Giao Thuêy, tónh Nam Ăõnh, vúâi töíng diïơn

tñch 12.000 ha lađ khu ĂNN ăíìu tiïn cuêa Viïơt Namặúơc ặa vađo Danh saâch Ramsar quöịc tïị, coâ chïị ăöơbaêo töìn theo quy chïị phaâp lyâ quöịc tïị ặúơc duy tròtûđ ăoâ ăïịn nay Ăíy cuông lađ khu Ramsar ăíìu tiïn úêĂöng Nam A vađ lađ khu thûâ 50 trïn thïị giúâi ViïơtNam cuông ăang coâ nhûông nöî lûơc ăïí coâ thïí ặathïm caâc vuđng ĂNN vađo trong Danh saâch nađy,ăöìng thúđi quýịt ắnh thađnh líơp caâc khu BTTNĂNN Trong 68 vuđng ĂNN ặúơc thöịng kï coâ 17vuđng ĂNN ăaô ặúơc Chñnh phuê cöng nhíơn vađ 20vuđng ĂNN ăaô ặúơc ăïì nghõ trong Hïơ thöịng Khubaêo töìn rûđng

Mùơc duđ chûa coâ Chiïịn lûúơc quöịc gia vïì ĂNNnhûng Viïơt Nam cuông ăaô phï duýơt "Kïị hoaơchhađnh ăöơng baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông caâcvuđng ăíịt ngíơp nûúâc cuêa Viïơt Nam", ăaô ban hađnhvađ triïín khai kïị hoaơch hađnh ăöơng ĂDSH (1995) vúâinhiïìu thađnh tûơu nöíi bíơt, ăang xíy dûơng kïị hoaơchhađnh ăöơng ĂDSH Viïơt Nam ăïịn nùm 2015 ViïơtNam cuông ăaô coâ nhûông ăöơng thaâi ban ăíìu ăïí xíydûơng Chiïịn lûúơc ĂNN quöịc gia, möơt trong nhûôngnghôa vuơ phaâp lyâ quöịc tïị mađ Viïơt Nam phaêi thûơchiïơn theo quy ắnh cuêa caâc ăiïìu ûúâc quöịc tïị ăùơcbiïơt lađ Cöng ûúâc Ramsar

Chñnh phuê Viïơt Nam ăaô giao cho Böơ Tađi nguýn vađMöi trûúđng lađm cú quan ăíìu möịi cuêa Chñnh PhuêViïơt Nam tham gia vađ thûơc hiïơn UNFCCC vađ nghõ

Baêng 7: Caâc cöng ûúâc quöịc tïị coâ liïn quan ăïịn ăíịt ngíơp nûúâc

Cöng ûúâc Ramsar vïì Ăíịt ngíơp nûúâc (Phuơ luơc A)

Muơc tiïu cuêa Cöng ûúâc lađ baêo

vïơ caâc vuđng ĂNN trûúâc sûơ líịn

chiïịm ngađy cađng gia tùng vađ

ngùn chùơn nhûông töín thíịt coâ thïí

xuíịt hiïơn trong hiïơn taơi vađ

tûúng lai; baêo ăaêm tñnh ĂDSH

cuêa caâc loađi chim nûúâc, lađ nguöìn

tađi nguýn quan troơng khöng

chó mang tíìm cúô quöịc gia mađ

cođn mang giaâ trõ quöịc tïị.

Kyâ kïịt ngađy 2 thaâng 2 nùm 1971

taơi Ramsar, Iran.

146 nûúâc lađ thađnh viïn cuêa Cöng

ûúâc Ramsar

Tïn chñnh thûâc lađ Cöng ûúâc vïì caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc coâ tíìm quan troơng quöịc tïị, ăùơc biïơt lađ caâc núi cû truâ cuêa chim nûúâc Cöng ûúâc vïì caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc lađ möơt hiïơp ûúâc liïn chñnh phuê ặúơc thöng qua ngađy 2-2-1971 taơi thađnh phöị Ramsar cuêa Iran, búđ Nam cuêa biïín Caspia Chñnh vò lyâ do ăoâ, cho ăïịn nay tïn cuêa cöng ûúâc nađy thûúđng ặúơc viïịt lađ “Cöng ûúâc vïì caâc vuđng ăíịt ngíơp nûúâc” (Ramsar, Iran, 1971), vađ thûúđng ặúơc goơi lađ “Cöng ûúâc Ramsar” Ramsar lađ cöng ûúâc ăíìu tiïn trong söị caâc hiïơp ûúâc liïn chñnh phuê toađn cíìu vïì baêo töìn vađ sûê duơng khön ngoan caâc nguöìn tađi nguýn thiïn nhiïn, song nïịu ăem so vúâi caâc cöng ûúâc múâi ặúơc thöng qua gíìn ăíy, thò caâc ăiïìu khoaên quy ắnh cuêa cöng ûúâc Ramsar tûúng ăöịi “thùỉng bùng” vađ töíng quaât Qua nhiïìu nùm, Höơi nghõ caâc Bïn tham gia víîn tiïịp tuơc phaât triïín vađ diïîn giaêi caâc nguýn lyâ cú baên cuêa nöơi dung cöng ûúâc vađ ăaơt ặúơc sûơ hađi hoađ giûôa cöng viïơc cuêa Cöng ûúâc vúâi nhûông thay ăöíi vïì caâc nhíơn thûâc, caâc ûu tiïn vađ caâc xu thïị ăang diïîn ra trong tû duy möi trûúđng trïn toađn thïị giúâi

Tham gia Cöng ûúâc Ramsar, Viïơt Nam xaâc ắnh nghôa vuơ phaêi thûơc hiïơn caâc cam kïịt quöịc tïị vïì baêo töìn vađ sûê duơng khön ngoan caâc vuđng ĂNN theo ăuâng nguýn tùưc cuêa Luíơt Quöịc tïị vađ ăïì xuíịt möơt söị ăiïím ĂNN theo tiïu chuíín cuêa Ramsar, trong ăoâ ĂNN Xuín Thuêy ăaô ặúơc cöng nhíơn nùm 1989.

Cöng ûúâc Ăa daơng sinh hoơc (CBD)

Baêo töìn Ăa daơng sinh hoơc vađ phaât

triïín bïìn vûông caâc böơ phíơn húơp

thađnh Ăa daơng sinh hoơc, trong ăoâ

coâ ăíịt ngíơp nûúâc vađ caâc thađnh

phíìn cuêa ăíịt ngíơp nûúâc lađ möơt

trong nhûông muơc ăñch quan troơng

nhíịt mađ Cöng ûúâc nađy ăïì ra

Kyâ kïịt nùm 1992 úê Höơi nghõ

thûúơng ẳnh traâi ăíịt taơi Rio de

Janeiro, Brazil.

188 nûúâc lađ thađnh viïn cuêa Cöng

ûúâc Ăa daơng sinh hoơc.

Cöng ûúâc khung ăíìy ăuê vađ toađn diïơn nhíịt trong lônh vûơc baêo vïơ ĂDSH, hiïơn nay ăaô coâ 183 thađnh viïn Baêo töìn ĂDSH vađ phaât triïín bïìn vûông caâc böơ phíơn húơp thađnh ĂDSH, trong ăoâ coâ ĂNN vađ caâc thađnh phíìn cuêa ĂNN lađ möơt trong nhûông muơc ăñch quan troơng nhíịt mađ Cöng ûúâc nađy ăïì ra Möơt trong nhûông thađnh cöng cuêa Cöng ûúâc lađ xaâc ắnh viïơc baêo töìn ĂDSH phaêi ặúơc thûơc hiïơn úê caê 3 cíịp ăöơ: gen, loađi, hïơ sinh thaâi, trong ăoâ baêo töìn gen lađ quan troơng nhíịt Thöng qua viïơc cöng nhíơn chuê quýìn quöịc gia ăöịi vúâi caâc nguöìn gen (Ăiïìu 15), Cöng ûúâc ăaô taơo cú súê phaâp lyâ ăïí caâc quöịc gia thađnh viïn xíy dûơng phaâp luíơt vïì nguöìn gen, ăöìng thúđi ăíy lađ cú súê ăïí caâc quöịc gia húơp taâc trong viïơc khai thaâc nguöìn gen, trong ăoâ coâ caâc nguöìn gen quyâ, hiïịm tûđ caâc loađi ăöơng thûơc víơt thuöơc hïơ sinh thaâi ĂNN.

Cöng ûúâc vïì buön baân quöịc tïị caâc loađi ăöơng, thûơc víơt hoang daô nguy cíịp (CITES)

Cöng ûúâc CITES ăïì ra caâc hònh

thûâc kiïím soaât tònh hònh buön baân

vađ víơn chuýín ăöơng thûơc víơt ăang

vađ coâ nguy cú bõ khai thaâc quaâ mûâc.

Kyâ kïịt ngađy 3 thaâng 3 nùm 1973 taơi

Washington D.C, Myô vađ coâ hiïơu lûơc

kïí tûđ ngađy 1 thaâng 6 nùm 1975.

169 nûúâc lađ thađnh viïn cuêa Cöng

ûúâc Ăa daơng sinh hoơc.

Ăïí thi hađnh coâ hiïơu quaê caâc quy ắnh thûơc hiïơn viïơc quaên lyâ caâc loađi ăöơng thûơc víơt hoang daô, Cöng ûúâc ăaô quy ắnh caâc biïơn phaâp cíìn thiïịt mađ caâc bïn phaêi tiïịn hađnh nhû caâc biïơn phaâp xûê phaơt ăöịi vúâi viïơc buön baân hoùơc lûu giûô caâc míîu víơt, chó ắnh möơt cú quan quaên lyâ nhađ nûúâc vađ möơt cú quan khoa hoơc ăïí thûơc hiïơn nghôa vuơ cuêa Cöng ûúâc,… Tuy nhiïn, Cöng ûúâc múâi chó ăïì cíơp ăïịn möơt trong caâc biïơn phaâp baêo töìn tađi nguýn ĂNN mađ chûa ăiïìu chónh ăíìy ăuê hoaơt ăöơng baêo töìn caâc loađi ăöơng thûơc víơt hoang daô nguy cíịp, trong ăoâ coâ nguöìn ăöơng thûơc víơt cuêa ĂNN.

Cöng ûúâc cuêa Liïn Húơp Quöịc vïì Luíơt Biïín (UNCLOS)

Cöng ûúâc tíơp trung vađo viïơc baêo vïơ

möi trûúđng söịng cuêa caâc nguöìn tađi

nguýn sinh víơt biïín hay ăiïìu kiïơn

nöơi vi.

Kyâ kïịt ngađy 10 thaâng12 nùm 1982

taơi Montego Bay, Jamaica vađ coâ

hiïơu lûơc vađo ngađy 16 thaâng 11 nùm

Hiïơp ắnh húơp taâc vađ phaât triïín bïìn vûông lûu vûơc söng Mï Köng (Hiïơp ắnh Mïköng)

Hiïơp ắnh ăaô xaâc ắnh viïơc quaên lyâ,

phaât triïín, sûê duơng vađ baêo vïơ tađi

nguýn nûúâc vađ caâc tađi nguýn

khaâc coâ liïn quan cuêa söng Mïköng

vò lúơi ñch cuêa tíịt caê caâc quöịc gia ven

söng vúâi muơc tiïu phaât triïín bïìn

vûông.

Kyâ kïịt vađo thaâng 4 nùm 1995 búêi 4

quöịc gia haơ lûu cöng Mïköng (Thaâi

Lan, Viïơt Nam, Lađo, Campuchia)

Hiïơp ắnh húơp taâc phaât triïín bïìn vûông lûu vûơc söng Mïköng (goơi tùưt lađ Hiïơp ắnh Mïköng) Viïơt Nam ăaô lađ möơt thađnh viïn tñch cûơc trong híìu hïịt caâc hoaơt ăöơng do Uyê höơi söng Mïköng ăïì ra Bùưt ăíìu tûđ nùm 2005, Viïơt Nam cuông ăaô tham gia vađo Chûúng trònh ĂDSH ăíịt ngíơp nûúâc lûu vûơc söng Mïköng do UNDP/GEF vađ caâc nhađ tađi trúơ khaâc tađi trúơ Ngoađi ra, hïơ thöịng vùn baên phaâp luíơt ăiïìu chónh caâc lônh vûơc liïn quan ăïịn quaên lyâ, baêo töìn vađ sûê duơng bïìn vûông ĂNN cuông ăang ặúơc hoađn thiïơn díìn.

ắnh thû Kyoto taơi Viïơt Nam Böơ Tađi nguýn vađ

Möi trûúđng ăaô vađ ăang triïín khai möơt söị hoaơt

ăöơng nhû: thađnh líơp Ăöơi Cöng taâc vađ Ăöơi Chuýn

gia Kyô thuíơt ăïí thûơc hiïơn caâc dûơ aân vïì biïịn ăöíi khñ

híơu, xíy dûơng vađ ăaânh giaâ caâc phûúng aân giaêm

nheơ khñ nhađ kñnh vađ ăïì xuíịt caâc biïơn phaâp ûâng phoâ

vúâi biïịn ăöíi khñ híơu, xíy dûơng khung phaâp lyâ ăïí

taơo ăiïìu kiïơn cho caâc hoaơt ăöơng vïì cú chïị phaât

triïín saơch hún,

3.3 Caâc phûúng thûâc, phûúng phaâp

quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

Hiïơn taơi, do viïơc quaên lyâ ĂNN úê Viïơt Nam cođn

mang tñnh chuýn ngađnh nïn chûa coâ möơt hïơ

thöịng cöng cuơ kyô thuíơt töíng húơp trong quaên lyâ

ĂNN Möơt söị giaêi phaâp kyô thuíơt ăaô ặúơc ăïì xuíịt

liïn quan ăïịn caâc khña caơnh cuêa ĂNN thuöơc caâc

ngađnh: Ngađnh nöng nghiïơp (ăaô ban hađnh caâc Quy

trònh kyô thuíơt vïì saên xuíịt cíy tröìng, víơt nuöi vađ

caâc kyô thuíơt khuýịn nöng); Ngađnh lím nghiïơp (ăaô

ban hađnh caâc Quy trònh kyô thuíơt liïn quan ăïịn

quaên lyâ rûđng, trong ăoâ coâ caâc khu rûđng liïn quan

ăïịn caâc vuđng ĂNN, nhíịt lađ rûđng ăùơc duơng) Ăùơc

biïơt, Thuê Tûúâng Chñnh phuê ăaô ban hađnh Quy chïị

quaên lyâ rûđng ăùơc duơng, rûđng phođng höơ vađ rûđng

saên xuíịt lađ rûđng tûơ nhiïn, trong ăoâ coâ caâc khu

rûđng lađ vuđng ĂNN; Ngađnh thuêy lúơi (ăaô ban hađnh

caâc Quy trònh kyô thuíơt quaên lyâ caâc cöng trònh thuêy

lúơi, tñnh toaân cín bùìng nûúâc vađ kiïím soaât luô, cung

cíịp nûúâc cho caâc ngađnh nuöi tröìng thuêy saên vađ

nöng nghiïơp); Ngađnh thuêy saên (ăaô ban hađnh caâc

Quy trònh kyô thuíơt vïì quaên lyâ nguöìn lúơi thuêy saênvađ nuöi tröìng thuêy saên úê vuđng nûúâc mùơn vađ nûúâcngoơt); Ngađnh y tïị (ăaô ban hađnh caâc Quy trònh kyôthuíơt vïì vïơ sinh y tïị cöng cöơng, trong ăoâ coâ nhûôngvíịn ăïì liïn quan ăïịn nûúâc saơch nöng thön) Bïn caơnh ăoâ, úê möơt söị cú quan khoa hoơc, ăađo taơovađ quaên lyâ úê möơt söị vuđng ĂNN ăaô aâp duơng caâcphûúng phaâp tiïịp cíơn vađ cöng cuơ kyô thuíơt múâitrong viïơc quaên lyâ tađi nguýn ĂNN Caâc phûúngphaâp tiïịp cíơn quaên lyâ tađi nguýn ĂNN ăaô vađ ăangặúơc aâp duơng úê caâc mûâc ăöơ khaâc nhau bao göìm:

• Quaên lyâ tađi nguýn thiïn nhiïn dûơa vađocöơng ăöìng (Community - based naturalresources management): Xuín Thuêy, TiïìnHaêi, Thõ Naơi;

• Ăöìng quaên lyâ tađi nguýn thiïn nhiïn management of Natural Resources): PhaâTam Giang - Cíìu Hai, Phong Ăiïìn,DaKrong;

(Co-• Dûơ aân baêo töìn vađ phaât triïín töíng húơp(Integrated Conservation andDevelopement Projects): Caât Tiïn, U Minh;

• Caâch tiïịp cíơn quaên lyâ liïn ngađnh(intersectoral management), híìu hïịt caâckhu baêo töìn ĂNN ăïìu coâ sûơ tham gia cuêanhiïìu thađnh phíìn, töí chûâc khaâc nhau trongquaâ trònh xíy dûơng vađ triïín khai caâc dûơ aânbaêo töìn

• Quaên lyâ dûơa trïn cú súê tiïịp cíơn hïơ sinh thaâi(Ecoystem-based management): ăaô ặúơc aâp

Nghõ ắnh thû Kyoto

Muơc tiïu cuêa Nghõ ăinh thû Kyoto

Protocol lađ lađm öín ắnh lûúơng khñ thaêi

nhađ kñnh vađo möi trûúđng khñ quýín úê

möơt mûâc ăöơ nhíịt ắnh, ăiïìu ăoâ seô ngùn

ngûđa nhûông nguy hiïím tûđ con ngûúđi

taâc ăöơng ăïịn hïơ thöịng khñ híơu.

Thöng qua vađo thaâng 12 nùm 1997 taơi

Kyoto, Nhíơt Baên.

157 nûúâc lađ thađnh viïn cuêa Cöng ûúâc.

Muơc tiïu vađ nöơi dung cuêa nghõ ắnh nađy lađ ặa ra cam kïịt ăöịi vúâi caâc nûúâc phaât triïín vïì giaêm töíng lûúơng khñ phaât thaêi khñ nhađ kñnh (CO2,

CH4, N2O, HFCs, PFCs vađ SF6) thíịp hún nùm 1990 vúâi tyê lïơ trung bònh lađ 5,2 % trong thúđi kyđ cam kïịt ăíìu tiïn tûđ 2008-2012 theo caâc mûâc cùưt giaêm cuơ thïí, trong ăoâ cöơng ăöìng Chíu Íu (EU) lađ 8 %, Hoa Kyđ lađ 7 % vađ Nhíơt Baên lađ 6 % Viïơt Nam ăaô kyâ Nghõ ắnh thû Kyoto vađo ngađy 3- 12-1998 vađ phï chuíín vađo ngađy 25-9-2002 Nghõ ắnh thû Kyoto ặa ra

3 cú chïị mïìm deêo cho pheâp caâc nûúâc phaât triïín thûơc hiïơn cam kïịt giaêm phaât thaêi khñ nhađ kñnh chñnh lađ cú chïị ăöìng thûơc hiïơn (JI), cú chïị buön baân quýìn phaât thaêi (IET) vađ cú chïị phaât triïín saơch hún (CDM) Viïơc baêo töìn caâc nguöìn tađi nguýn ĂNN ăùơc biïơt lađ caâc thaêm thûơc víơt vađ rûđng ngíơp mùơn seô ăoâng goâp tñch cûơc vađo viïơc híịp thuơ CO2tûđ khñ quýín, goâp phíìn ngùn chùơn sûơ noâng lïn cuêa toađn cíìu.

duơng úê Caât Tiïn, Tam Giang - Cíìu Hai;

Chíu Truâc, Thõ Naơi

Trong caâc phûúng phaâp quaên lyâ ĂNN noâi trïn thò

quaên lyâ dûơa trïn cú súê hïơ sinh thaâi mang tñnh töíng

húơp vađ toađn diïơn hún caê Theo ăoâ, quaên lyâ dûơa trïn

cú súê hïơ sinh thaâi tòm caâch ăïí töí chûâc viïơc sûê duơng

hïơ sinh thaâi cuêa con ngûúđi ăïí ăaơt ặúơc sûơ hađi hođa

giûôa lúơi ñch thu ặúơc tûđ tađi nguýn thiïn nhiïn cuêa

caâc thađnh phíìn vađ quaâ trònh cuêa hïơ sinh thaâi trong

khi duy trò ặúơc khaê nùng cuêa hïơ sinh thaâi ăïí cung

cíịp ặúơc nhûông lúơi ñch ăoâ úê mûâc ăöơ bïìn vûông

Ngoađi ra, caâc phûúng phaâp ăaânh giaâ nhanh nöng

thön, lûúơng giaâ kinh tïị, hïơ thöịng thöng tin ắa lyâ

(GIS) vađ viïîn thaâm, cöng nghïơ thöng tin, mö hònh

hoâa cuông bùưt ăíìu ặúơc sûê duơng trong quaên lyâ, baêo

töìn ĂNN

3.4 Nghiïn cûâu, tuýn truýìn, giaâo duơc vađ nhíơn thûâc vïì ăíịt ngíơp nûúâc

3.4.1 Caâc hoaơt ăöơng

a Nghiïn cûâu

Tûđ nùm 1989 trúê laơi ăíy, ĂNN Viïơt Nam ăaô vađăang ặúơc nhiïìu nhađ khoa hoơc, caâc cú súê trong vađngoađi nûúâc quan tím nghiïn cûâu vïì caâc lônh vûơc:ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn, ăùơc trûng sinh thaâi vađ ĂDSH,chûâc nùng, giaâ trõ, tađi nguýn vađ möi trûúđng, ăo veôbaên ăöì ĂNN; quaên lyâ, baêo töìn, sûê duơng ĂNN vađkiïím kï ĂNN

Söị lûúơng caân böơ, cú quan, ăún võ, töí chûâc, caâc ăïìtađi, dûơ aân nghiïn cûâu, kiïím kï ĂNN cuông nhû ăíìu

tû cho caâc lônh vûơc nađy ngađy cađng gia tùng nhûnghiïơu quaê cođn haơn chïị do caâc kïịt quaê nghiïn cûâunoâi trïn ăaô vađ ăang ặúơc lûu trûô phín taân úê nhiïìu

cú quan, caâ nhín khaâc nhau vađ chûa ặúơc khai thaâcsûê duơng triïơt ăïí

Möơt trong nhûông haơn chïị lúân nhíịt lađ Viïơt Nam chûacoâ möơt quy hoaơch töíng thïí vïì baêo töìn vađ phaât triïínbïìn vûông ĂNN, thiïịu kïị hoaơch quaên lyâ töíng húơpĂNN vúâi sûơ tham gia ăöìng böơ cuêa caâc ngađnh, thiïịu

cú súê dûô liïơu thöịng nhíịt vïì ĂNN, ăöơi nguô caân böơnghiïn cûâu, kiïím kï chûa ăaâp ûâng ýu cíìu sûê duơngkhön kheâo, baêo töìn, phaât triïín bïìn vûông ĂNN

b Tuýn truýìn, giaâo duơc vađ níng cao nhíơn thûâc vïì ăíịt ngíơp nûúâc

Viïơt Nam ăaô tiïịn hađnh möơt söị hoaơt ăöơng vïì tuýntruýìn giaâo duơc, níng cao nhíơn thûâc vïì ĂNN nhûsau:

AÊnh 20: Níng cao nhíơn thûâc cöơng ăöìng vïì QLTHĂB Nam Ăõnh (Hoađng Thïị Anh, 2003)

Höơp 8: Caâc bûúâc quy hoaơch quaên lyâ dûơa trïn

hïơ sinh thaâi:

1 Miïu taê nhûông thađnh phíìn cú baên cuêa hïơ

sinh thaâi;

2 Phín tñch chûâc nùng, möịi liïn kïịt vađ

ranh giúâi cuêa hïơ sinh thaâi;

3 Phín tñch nhûông cú höơi vađ thaâch thûâc,

nguýn nhín vađ híơu quaê;

4 Xaâc ắnh muơc ăñch quaên lyâ hïơ sinh thaâi;

5 Miïu taê nhûông biïơn phaâp quaên lyâ seô

ặúơc tiïịn hađnh ăïí ăïì cíơp ăïịn cú höơi vađ

thaâch thûâc;

6 Nhûông kïịt quaê dûơ kiïịn cuêa caâc hoaơt

ăöơng quaên lyâ then chöịt;

7 Miïu taê nhûông biïơn phaâp quan trùưc, bao

göìm víơt chó thõ nguýn tùưc ăo ăaơc vađ

10 Baâo caâo vađ truýìn thöng;

11 Tađi chñnh vađ phín böí tađi chñnh

Tuýn truýìn trïn caâc phûúng tiïơn thöng tin ăaơi

chuâng vïì ĂNN, vïì vai trođ ĂNN ăïịn nhûông víịn ăïì

liïn quan túâi quaên lyâ ĂNN, chñnh saâch vađ thïí chïị

úê cíịp Trung uúng vađ cíịp ắa phûúng vïì baêo töìn

vađ sûê duơng húơp lyâ tađi nguýn ĂNN Caâc hoaơt

ăöơng khuýịn nöng, khuýịn lím vađ khuýịn ngû

dûúâi hònh thûâc caâc tađi liïơu phöí biïịn khoa hoơc kyô

thuíơt liïn quan ăïịn sûê duơng ĂNN cuông ăaô ặúơc

tiïịn hađnh

Hađng nùm, Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng thûúđng töí chûâc

nhûông hoaơt ăöơng kyê niïơm ngađy ĂNN nhû xuíịt

baên aâp phñch, túđ rúi, múê caâc chiïịn dõch truýìn

thöng, ăùng caâc bađi viïịt vïì ĂNN trong taơp chñ Baêo

vïơ möi trûúđng vađ caâc íịn phíím khaâc Tuy nhiïn,

caâc hoaơt ăöơng tuýn truýìn vađ giaâo duơc vïì ĂNN

víîn cođn ýịu

Ríịt nhiïìu caâc khoâa tíơp huíịn, höơi thaêo vïì quaên lyâ,

sûê duơng, baêo töìn ĂNN nhû lûúơng giaâ kinh tïị

ĂNN, quaên lyâ ĂNN dûơa vađo cöơng ăöìng, quaên lyâ

töíng húơp ăúâi búđ, ăaô ặúơc töí chûâc (aênh 20) Möơt

söị mön hoơc liïn quan ăïịn ĂNN ăaô vađ ăang ặúơc

giaêng daơy úê caâc trûúđng ăaơi hoơc (Ăaơi hoơc Quöịc gia

Hađ Nöơi, Ăaơi hoơc Cíìn Thú ) Tuy nhiïn, hiïơn taơi

chûa coâ trûúđng ăaơi hoơc nađo úê Viïơt Nam coâ chûúng

trònh ăađo taơo ăaơi hoơc, thaơc syô, tiïịn syô vïì ĂNN Híìu

hïịt caâc chuýn gia vïì ĂNN cuêa Viïơt Nam hiïơn nay

ặúơc ăađo taơo tûđ nûúâc ngoađi hoùơc thöng qua möơt

quaâ trònh lađm viïơc trong caâc dûơ aân do nûúâc ngoađi

tađi trúơ Do ăoâ, viïơc ăađo taơo chñnh thöịng seô lađ giaêi

phaâp quan troơng ăïí phaât triïín nguöìn nhín lûơc cho

viïơc quaên lyâ ĂNN

3.4.2 Xu hûúâng vïì nhíơn thûâc, hiïíu biïịt

vïì ăíịt ngíơp nûúâc

Trûúâc nùm 1989, úê Viïơt Nam nhûông hiïíu biïịt vïì

ĂNN cođn ríịt haơn chïị Tûđ nùm 1990, caâc töí chûâc

quöịc tïị quan tím giuâp ăúô Viïơt Nam nhiïìu hún

trong viïơc thûơc hiïơn caâc dûơ aân vïì ĂNN hoùơc liïn

quan ăïịn ĂNN, do ăoâ caâc chuýn gia cuêa Viïơt

Nam khi tham gia caâc dûơ aân nađy ăaô coâ ăiïìu kiïơn

tiïịp cíơn vúâi víịn ăïì ĂNN vađ ăaô tiïịp thu ặúơc

nhûông kiïịn thûâc vađ kinh nghiïơm Thúđi gian nađy,

Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng cuông bùưt ăíìu trúê thađnh möơt

ăíìu möịi vïì ĂNN cuêa Viïơt Nam Nùm 1990, cuöịn

saâch "Baêo vïơ ăíịt ngíơp nûúâc" cuêa Patrik J Dugan

ặúơc Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng dõch sang tiïịng Viïơt,

giuâp cho nhiïìu ngûúđi níng cao hiïíu biïịt vïì ĂNN

Cuông trong giai ăoaơn nađy, Lï Diïn Dûơc ăaô cöng böị

cuöịn saâch vïì "Kiïím kï ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam",

vađ tham gia biïn soaơn "Danh muơc caâc vuđng ăíịtngíơp nûúâc chíu AÂ" (A Directory of AsianWetlands) Tûđ nùm 2000 ăïịn nay, caâc víịn ăïì ĂNNvađ ĂDSH (xíy dûơng chiïịn lûúơc, kïị hoaơch hađnhăöơng, sûê duơng, baêo töìn, quaên lyâ ) ăaô thu huât ặúơcsûơ quan tím nhiïìu hún cuêa caâc cú quan, töí chûâc úêtrung ûúng vađ caâc ắa phûúng UÊy ban söngMïköng ăaô thađnh líơp möơt nhoâm ăiïìu tra nghiïncûâu vïì ĂNN cho vuđng ĂBSCL giuâp xíy dûơng hïơthöịng phín loaơi vađ baên ăöì ĂNN, kïị hoaơch quaên lyâĂNN Caâc khña caơnh liïn quan ăïịn quaên lyâ ĂNNnhû xíy dûơng hïơ thöịng phín loaơi, xíy dûơng kïịhoaơch quaên lyâ, baêo töìn ĂDSH, sûơ tham gia cuêacöơng ăöìng, thïí chïị, chñnh saâch, giaâ trõ kinh tïị, vùnhoâa, lõch sûê, ăaô ặúơc thûơc hiïơn trong caâc dûơ aân,chûúng trònh ăiïìu tra, nghiïn cûâu vïì ĂNN Nhû víơy, tûđ nùm 1989 ăïịn nay, vúâi sûơ nöî lûơc cuêaViïơt Nam vađ sûơ höî trúơ cuêa caâc töí chûâc quöịc tïị, sûơhiïíu biïịt vađ nhíơn thûâc vïì ĂNN ngađy cađng ặúơcníng cao Tuy nhiïn, möơt töìn taơi ríịt lúân lađ híìunhû nhûông ngûúđi dín söịng trong vuđng ĂNN laơichûa hiïíu biïịt vïì ĂNN Hoơ lađ nhûông ngûúđi trûơctiïịp sûê duơng caâc saên phíím cuêa ĂNN vađ coâ vai trođríịt quan troơng trong viïơc baêo töìn vađ phaât triïín bïìnvûông ĂNN

3.5 Nhûông thađnh tûơu, thaâch thûâc liïn quan ăïịn quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc Viïơt Nam

• Hïơ thöịng caâc vùn baên quy ắnh vïì cú cíịu töíchûâc, chûâc nùng, nhiïơm vuơ, quýìn haơn cuêahïơ thöịng quaên lyâ ĂNN úê Trung ûúng ăaôặúơc ban hađnh khaâ nhiïìu vađ ngađy cađnghoađn thiïơn Ăùơc biïơt, sau khi Luíơt töí chûâcChñnh phuê (2001) vađ Nghõ ắnh söị91/2002/NĂ-CP ngađy 11/11/2002 cuêaChñnh phuê quy ắnh chûâc nùng, nhiïơm vuơ,quýìn haơn, múê röơng chûâc nùng quaên lyâ ăöịivúâi caâc tađi nguýn ăíịt, tađi nguýn nûúâc vađ

cú cíịu töí chûâc cuêa Böơ Tađi nguýn vađ Möi

trûúđng ặúơc ban hađnh, cú súê phaâp lyâ ăïí xíy

dûơng hïơ thöịng cú quan quaên lyâ Nhađ nûúâc vïì

ĂNN ặúơc hoađn thiïơn thïm möơt bûúâc Nghõ

ắnh söị 109/2003/NĂ-CP ngađy 23/9/2003

cuêa Chñnh phuê ăaô thïí chïị hoâa sûơ quaên lyâ

nhađ nûúâc vïì ĂNN thöng qua sûơ phín cöng

traâch nhiïơm cho caâc Böơ vađ caâc Tónh

• Ngađy cađng nhiïìu töí chûâc, cú quan tham gia

vađo quaên lyâ vađ baêo töìn ĂNN Dûúâi sûơ chó

ăaơo tíơp trung cuêa Chñnh phuê, caâc cú quan böơ

vađ ngang böơ thuöơc Chñnh phuê mađ ăíìu möịi lađ

Böơ Khoa hoơc Cöng nghïơ vađ Möi trûúđng (nay

lađ Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng) ăaô bûúâc

ăíìu thûơc hiïơn töịt cöng taâc ăiïìu phöịi caâc víịn

ăïì liïn quan ăïịn ĂNN, nhû viïơc phöịi kïịt

húơp giûôa Böơ Khoa hoơc, Cöng nghïơ vađ Möi

trûúđng, Böơ Nöng nghiïơp vađ Phaât triïín Nöng

thön trong viïơc quaên lyâ caâc khu BTTN ĂNN

Ăiïìu ăoâ cuđng vúâi viïơc hoađn thiïơn cú cíịu

quaên lyâ tađi nguýn vađ möi trûúđng vađ quaâ

trònh xíy dûơng chñnh saâch vïì baêo töìn ĂNN

lađ möơt baêo ăaêm cho viïơc tham gia vađ thûơc

hiïơn töịt caâc cam kïịt quöịc tïị liïn quan ăïịn

ĂNN

• Caâc thïí chïị quaên lyâ nhađ nûúâc cíịp ắa

phûúng ăaô ặúơc töí chûâc trïn nguýn tùưc

“song truđng trûơc thuöơc” (trûơc thuöơc caâc cú

quan chuýn ngađnh trung ûúng vađ UÊy ban

Nhín dín tónh), thûơc hiïơn cöng taâc quaên lyâ

ĂNN úê möơt söị núi ăaơt hiïơu quaê töịt

• Nguöìn ăíìu tû cuêa chñnh phuê vađ sûơ höî trúơ

cuêa caâc töí chûâc quöịc tïị trong baêo töìn vađ

phaât triïín bïìn vûông ĂNN ngađy cađng tùng

Söị lûúơng dûơ aân trong nûúâc vađ höî trúơ quöịc tïị

liïn quan ĂNN ngađy cađng nhiïìu vađ phaât

huy hiïơu quaê tñch cûơc Mùơc duđ viïơc quaên lyâ

vađ hiïơu quaê cuêa möơt söị dûơ aân chûa töịt

• Chñnh phuê Viïơt Nam ăaô phï duýơt hïơ thöịng

caâc khu rûđng ăùơc duơng quöịc gia, trong ăoâ coâ

caâc khu lađ ĂNN, ăöìng thúđi phï duýơt hïơ

thöịng caâc khu baêo töìn biïín, taâc duơng töịt ăïí

baêo töìn caâc chûâc nùng, giaâ trõ vađ ĂDSH ĂNN

3.5.2 Möơt söị töìn taơi, thaâch thûâc trong

quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

a Vïì hïơ thöịng luíơt phaâp

Viïơt Nam chûa coâ luíơt riïng vïì ĂNN, cođn thiïịu caâc

quy ắnh, phaâp luíơt vïì quaên lyâ, baêo töìn, sûê duơng

khön kheâo vađ phaât triïín bïìn vûông ĂNN; thiïịunhûông quy ắnh cuơ thïí vađ roô rađng vïì hïơ thöịngquaên lyâ nhađ nûúâc; thiïịu sûơ thöịng nhíịt vïì cú chïịphöịi húơp giûôa caâc böơ, ban ngađnh, ắa phûúng trongcaâc hoaơt ăöơng liïn quan ăïịn ĂNN vađ thiïịu caâc chïịtađi ăïí thi hađnh Nhûông quy ắnh ăiïìu chónh trûơctiïịp hoaơt ăöơng quaên lyâ vađ baêo töìn ĂNN chuê ýịu

do Böơ vađ caâc ắa phûúng ban hađnh, cođn thiïịu caâcvùn baên mang tñnh phaâp lyâ cao nhû Nghõ ắnh cuêaChñnh phuê Hiïơn nay, múâi chó coâ Nghõ ắnh109/2003/NĂ-CP cuêa Chñnh phuê ban hađnh lađ vùnbaên coâ giaâ trõ phaâp lyâ cao nhíịt liïn quan trûơc tiïịpăïịn phín cöng traâch nhiïơm quaên lyâ ĂNN Caâc vùn baên do Uyê ban Nhín dín caâc ắa phûúngban hađnh cođn nùơng nïì vïì biïơn phaâp hađnh chñnh,thiïịu caâc chïị tađi huy ăöơng sûơ tham gia cuêa cöơngăöìng trong khai thaâc ĂNN Do ăoâ, caâc vùn baênphaâp luíơt chûa ăaâp ûâng ýu cíìu cuêa viïơc baêo töìnvađ phaât triïín bïìn vûông ĂNN

Hïơ thöịng chñnh saâch vađ phaâp luíơt ăïí quaên lyâ ĂNNcođn thiïịu ăöìng böơ vađ chûa hoađn thiïơn Caâc ăiïìukhoaên qui ắnh phaâp lyâ coâ liïn quan ăïịn ĂNN bõphín taân, chöìng cheâo trong nhiïìu vùn baên quyphaơm phaâp luíơt khaâc nhau, thiïịu cuơ thïí, chûa ăaêmbaêo ặúơc tñnh khoa hoơc vađ ăöìng böơ, chûa tñnh hïịtcaâc ýịu töị kinh tïị - xaô höơi nïn ríịt khoâ thûơc thi hoùơcthûơc thi keâm hiïơu quaê

Nhiïìu thuíơt ngûô vađ khaâi niïơm liïn quan ăïịn ĂNNăaô khöng ặúơc quy ắnh thöịng nhíịt vađ giaêi thñchroô rađng trong caâc vùn baên phaâp luíơt vađ chñnh saâchcuêa Viïơt Nam Caâc vùn baên phaâp luíơt liïn quanchûa bao quaât toađn diïơn caâc víịn ăïì ăùơt ra ăöịi vúâiquaên lyâ vađ baêo töìn ĂNN, múâi chó ăïì cíơp ăïịn phínhaơng vađ phín cíịp quaên lyâ caâc khu ĂNN (VQG,khu BTTN ĂNN); caâc khña caơnh kinh tïị (luíơt thuêysaên, hay trong caâc vùn baên phaâp luíơt cuêa ắaphûúng); caâc giaêi phaâp baêo vïơ nhû xûê lyâ vi phaơm,nghiïm cíịm viïơc sûê duơng caâc phûúng tiïơn huyê diïơtăïí khai thaâc nguöìn tađi nguýn sinh víơt; möơt söịhoaơt ăöơng baêo töìn, ăùơc biïơt lađ vúâi loađi chim nûúâc,núi möi trûúđng söịng cuêa chuâng chñnh lađ ĂNNnhûng ñt chuâ yâ ăïịn hoaơt ăöơng phaât triïín Mûâc phaơttiïìn cođn quaâ thíịp, chûa kõp thúđi chónh lyâ theo tònhhònh kinh tïị xaô höơi hiïơn nay, vò víơy hiïơu quaê xûê lyâkhöng cao, khöng ăaêm baêo ặúơc tñnh rùn ăe, giaâoduơc nhûông ngûúđi coâ hađnh vi vi phaơm Caâc chïị tađiaâp duơng ăöịi vúâi caâc hađnh vi vi phaơm caâc quy ắnhvïì baêo töìn ĂDSH cođn nhiïìu ăiïím bíịt húơp lyâ

Hiïơn chûa coâ chñnh saâch thöịng nhíịt vađ roô rađng vïì

viïơc baêo vïơ, múê röơng hay thu heơp caâc vuđng ĂNN

cuông nhû thu huât cöơng ăöìng vađo quaên lyâ ĂNN Do

chûa nhíơn thûâc ăuâng vïì tíìm quan troơng vađ giaâ trõ

ĂNN, nhiïìu vuđng ĂNN cođn bõ coi lađ ăíịt hoang

hoaâ nhû möơt phíìn ăíịt úê vuđng cûêa söng ven biïín

Caâc chñnh saâch khöng húơp lyâ vïì chuýín ăöíi muơc

ăñch sûê duơng ăíịt nhû chuýín tûđ ĂNN tûơ nhiïn

sang ĂNN nhín taơo (höì chûâa, ăíìm nuöi tröìng

thuêy saên, ruöơng luâa), hoùơc ĂNN thađnh khu ăíịt úê,

ăö thõ, khu cöng nghiïơp, hoùơc thiïịu caâc quy ắnh

phaâp luíơt vïì quy hoaơch, sûê duơng khön kheâo ĂNN

díîn ăïịn ö nhiïîm, suy thoaâi möi trûúđng, tađi

nguýn, ĂDSH

Viïơt Nam ăaô phaât triïín hïơ thöịng caâc vùn baên phaâp

luíơt vađ caâc chñnh saâch thûơc thi nhiïơm vuơ quöịc tïị

theo quy ắnh cuêa Cöng ûúâc Ramsar vađ caâc cöng

ûúâc, hiïơp ûúâc khaâc coâ liïn quan ăïịn baêo töìn vađ

phaât triïín bïìn vûông caâc vuđng ĂNN, nhûng nhûông

vùn baên nađy víîn chûa ăaâp ûâng ýu cíìu cuêa Cöng

ûúâc Ramsar vïì sûê duơng khön kheâo ĂNN Tñnh

hiïơu quaê cuêa viïơc thûơc thi caâc nhiïơm vuơ quöịc tïị

quy ắnh trong caâc hiïơp ûúâc quöịc tïị ặúơc ăaânh giaâ

thöng qua viïơc xíy dûơng vađ thûơc thi caâc vùn baên

phaâp luíơt vađ caâc chñnh saâch vïì quaên lyâ vađ baêo töìn

caâc vuđng ĂNN

Viïơc aâp ăùơt Luíơt Baêo vïơ vađ phaât triïín Rûđng vađ caâc

qui ắnh cuêa baêo töìn hïơ thöịng Rûđng ăùơc duơng vađo

qui hoaơch, quaên lyâ, baêo töìn ĂNN lađm phaât sinh

möơt söị bíịt cíơp Möơt mùơt khaâc, Luíơt thuêy saên

khöng coâ chöî ặâng thûơc sûơ thñch húơp vađ khaê thi úê

vuđng loôi cuêa caâc khu baêo töìn, viïơc sûê duơng khön

kheâo ĂNN theo khuýịn khñch cuêa Cöng ûúâc

Ramsar chûa ặúơc thïí chïị hoâa

b Vïì quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

Möơt trong nhûông thaâch thûâc ríịt to lúân ăöịi vúâi quaên

lyâ, baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông ĂNN lađ sûơ gia

tùng dín söị (khoaêng 1,32%/nùm), míơt ăöơ dín söị úê

nhiïìu vuđng ĂNN ríịt cao (vñ duơ 276 ngûúđi/km2úê

caâc huýơn ven biïín), tyê lïơ ăö thõ hoâa nhanh (ăïịn

nùm 2010 khoaêng 33%) mađ khöng ặúơc kiïím soaât

húơp lyâ

Caâc nhađ quaên lyâ vađ nhûông ngûúđi ặúơc hûúêng

quýìn lúơi chûa hiïíu biïịt ăíìy ăuê, thíịu ăaâo vïì chûâc

nùng vađ giaâ trõ cuêa ĂNN ăöịi vúâi kinh tïị, xaô höơi, sinh

thaâi, tíìm quan troơng cuêa quaên lyâ, baêo töìn díîn ăïịn

viïơc sûê duơng vađ ra quýịt ắnh liïn quan trûơc tiïịp

ăïịn ĂNN cođn thiïịu tñnh thûơc tiïîn vađ tñnh khaê thi

Hiïơn nay, quaên lyâ ĂNN úê Viïơt Nam cođn mang tñnhăún ngađnh, chöìng cheâo, thiïịu phöịi húơp, thiïịu tíơptrung, chûâc nùng quaên lyâ ĂNN chûa ặúơc phínắnh roô

Caâc chñnh saâch vïì quaên lyâ ĂNN thûúđng khöngnhíịt quaân, thiïịu tñnh hïơ thöịng vađ thûúđng bõ thayăöíi theo thúđi gian nïn ăaô gíy ra nhûông taâc ăöơngxíịu nhû gíy suy thoaâi, míịt maât ĂDSH, ö nhiïîmmöi trûúđng Möơt vñ duơ lađ, viïơc chuýín ăöíi sûê duơngĂNN 5 líìn tûđ nùm 1975 ăïịn 1985 taơi Ăíìm Ăöi ăaôlađm míịt ăi nhiïìu tađi nguýn thiïn nhiïn

Thiïịu quy hoaơch töíng thïí quaên lyâ ĂNN, caâc quyhoaơch cuơ thïí hoùơc cođn thiïịu hoùơc khöng phuđ húơpvúâi ăiïìu kiïơn tûơ nhiïn, kinh tïị - xaô höơi cuêa tûđngvuđng Ăiïìu ăoâ ăaô gíy ra xung ăöơt möi trûúđngtrong viïơc sûê duơng ĂNN, lađm suy thoaâi tađinguýn Caâc quy hoaơch quaên lyâ laônh thöí, phaâttriïín kinh tïị, giao thöng, höì chûâa, thuêy lúơi, thuêyăiïơn, du lõch lađm thay ăöíi hoùơc gíy trúê ngaơi choviïơc quaên lyâ ĂNN

Viïơc quaên lyâ theo mïơnh lïơnh hađnh chñnh tûđ trïnxuöịng thûúđng khoâ huy ăöơng vađ khuýịn khñchặúơc sûơ tham gia vađ quýìn tûơ chuê cuêa cöơng ăöìng.Thiïịu cú súê dûô liïơu ĂNN Viïơt Nam ăöìng böơ, hïơthöịng, ăöơ tin cíơy cao, dïî cíơp nhíơt vađ sûê duơng.Caâc vuđng ĂNN coâ giaâ trõ cao víîn chûa ặúơc quyhoaơch baêo töìn vađ quaên lyâ coâ hiïơu quaê Theo thöịng

kï cuêa Cuơc Baêo vïơ Möi trûúđng nùm 2001, "Caâc

vuđng ăíịt ngíơp nûúâc coâ giaâ trõ ăa daơng sinh hoơc vađ möi trûúđng cao", nhiïìu vuđng ĂNN chûa coâ chñnh

saâch quaên lyâ, baêo töìn phuđ húơp nhû Höì Chûê (PhuâThoơ), Höì Cíịm Sún (Bùưc Giang), vuđng cûêa söngThaâi Bònh (huýơn Tiïn Laông - Haêi Phođng), Höì NuâiCöịc, Höì Ba Bïí, Höì Hoađ Bònh, Ăíìm Cíìu Hai (ThûđaThiïn Húị), Ăíìm Trađ ÖÍ, Ăíìm Ăïì Gi (Bònh Ăõnh),Höì Nuâi Möơt (Bònh Ăõnh), Höì Lùk, Biïín Höì (TíyNguýn), Höì Ăankia (Lím Ăöìng), Höì Ăa Nhim,Höì Díìu Tiïịng (TP Höì Chñ Minh)

Ăíìu tû nguöìn lûơc cho viïơc baêo töìn vađ phaât triïín bïìnvûông ĂNN chûa tûúng xûâng vúâi tiïìm nùng vađ giaâtrõ cuêa noâ Nguöìn vöịn ăíìu tû cho ăađo taơo nhín lûơc,nghiïn cûâu khoa hoơc, xíy dûơng caâc mö hònh phaâttriïín bïìn vûông ĂNN, cho viïơc baêo töìn, baêo vïơ möitrûúđng vađ tađi nguýn vuđng ĂNN cođn úê mûâc thíịp,khöng húơp lyâ, thiïịu cín ăöịi

Viïơc nghiïn cûâu vađ ăiïìu tra töíng húơp vïì ĂNN chûaăíìy ăuê, thiïịu ăöìng böơ vađ tñnh hïơ thöịng Ăöơi nguônhûông ngûúđi nghiïn cûâu vađ ăiïìu tra töíng húơp vïìĂNN chûa ặúơc chuâ troơng böìi dûúông vađ ăađo taơo

Caâc phûúng phaâp nghiïn cûâu hiïơn ăaơi chûa ặúơc

quan tím ăuâng mûâc ăïí caêi tiïịn, víơn duơng vađo thûơc

tiïîn Viïơt Nam Chûa coâ ặúơc cú súê dûô liïơu ăíìy ăuê

vïì ĂNN, kiïím kï vađ ăaânh giaâ ăaâp ûâng ặúơc ýu

cíìu phaât triïín bïìn vûông cuông nhû quaên lyâ vađ baêo

töìn ĂNN

Nhíơn thûâc vađ kiïịn thûâc vïì quaên lyâ vađ baêo töìn

ĂNN cođn thíịp, sûơ hiïíu biïịt vïì chûâc nùng, giaâ trõ vađ

tíìm quan troơng cuêa ĂNN cođn haơn chïị Cöng taâc

tuýn truýìn, níng cao nhíơn thûâc vïì ĂNN chûa

ặúơc chuâ troơng, chûa phuđ húơp vúâi tûđng ăöịi tûúơng

khaâc nhau ĂNN chûa ặúơc ăïì cíơp trong caâc

chûúng trònh giaâo duơc möi trûúđng

3.5.3 Möơt söị ăïì xuíịt vïì quaên lyâ ăíịt

ngíơp nûúâc úê Viïơt Nam

a Xíy dûơng vađ thûơc hiïơn chiïịn lûúơc quöịc gia vïì

baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông ăíịt ngíơp nûúâc

Möơt Chiïịn lûúơc quöịc gia vïì baêo töìn vađ phaât triïín

bïìn vûông ĂNN ăaâp ûâng lúơi ñch quöịc gia vađ níng

cao ăúđi söịng cho cöơng ăöìng nhín dín caâc ắa

phûúng cíìn ặúơc xíy dûơng vađ triïín khai mang

tñnh thöịng nhíịt trïn toađn laônh thöí Ăöìng thúđi tuyđ

theo tñnh ăùơc thuđ mađ tûđng vuđng sinh thaâi, tûđng tónh

nïn coâ riïng möơt kïị hoaơch hađnh ăöơng cuơ thïí phuđ

húơp vađ coâ tñnh khaê thi cao

b Níng cao hiïơu quaê vađ hiïơu lûơc cuêa hïơ thöịng

thïí chïị quaên lyâ vïì ăíịt ngíơp nûúâc

Thïí chïị, phaâp luíơt, cú chïị quaên lyâ ĂNN ặúơc xíy

dûơng mang tñnh hïơ thöịng ăöìng böơ úê tíịt caê caâc cíịp

Uyê ban Ăiïìu phöịi Quöịc gia vïì ĂNN cíìn ặúơc

thađnh líơp vađ hoaơt ăöơng dûúâi sûơ chó ăaơo trûơc tiïịp

cuêa phoâ Thuê tûúâng Chñnh phuê Uyê ban Ăiïìu phöịi

lađ cú quan liïn ngađnh chõu traâch nhiïơm ăiïìu hađnh

phöịi húơp caâc cú quan chuê quaên liïn quan ăïịn ĂNN

nhû Böơ Tađi nguýn vađ Möi trûúđng, Böơ Nöng nghiïơp

vađ Phaât triïín Nöng thön, Böơ Thuêy saên, Böơ Giao

thöng víơn taêi, Böơ Vùn hoâa Thöng tin, Böơ Kïị hoaơch

vađ Ăíìu tû, Böơ Tađi chñnh, Böơ Tû phaâp, Böơ Giaâo duơc

vađ Ăađo taơo cuđng caâc cú quan ban ngađnh khaâc coâ liïn

quan Höơi ăöìng chuýn gia tû víịn seô ặúơc thađnh

líơp ăïí höî trúơ cho hoaơt ăöơng cuêa Uyê ban Ăiïìu phöịi

Caâc böơ phíơn quaên lyâ chuýn traâch ĂNN thuöơc caâc

böơ ban ngađnh coâ liïn quan cíìn ặúơc giao traâch

nhiïơm vađ phín quýìn roô rïơt Ăùơc biïơt, cíìn chuâ yâ túâi

viïơc cuêng cöị caâc cú quan vađ uyê ban cíịp huýơn, xaô

tham gia quaên lyâ trûơc tiïịp caâc vuđng ĂNN

Cíìn coâ caâc chñnh saâch níng cao nùng lûơc cuêa caâc cúquan quaên lyâ ĂNN thöng qua phaât triïín vađ cuêngcöị vûông chùưc cú cíịu töí chûâc, ăađo taơo ăöơi nguô caânböơ, hiïơn ăaơi hoâa cú súê víơt chíịt vađ phûúng phaâpquaên lyâ

Xíy dûơng vađ phaât triïín hïơ thöịng caâc khu baêo töìnĂNN cuđng vúâi viïơc xem xeât ăaânh giaâ sûơ quaên lyâ,kïị hoaơch hađnh ăöơng úê caâc cíịp, khuýịn caâo nhûôngvuđng ĂNN quan troơng mađ hiïơn taơi víîn chûa coâ sûơquaên lyâ, xíy dûơng quy hoaơch töíng thïí vïì sûê duơngbïìn vûông ĂNN

Thiïịt líơp mö hònh quaên lyâ caâc khu baêo töìn ĂNNtûúng ûâng vúâi ăiïìu kiïơn thûơc tïị cuêa Viïơt Nam.Níng cao nùng lûơc chuýn mön, cuêng cöị, hoađnthiïơn cú cíịu töí chûâc quaên lyâ úê nhûông khu baêo töìnĂNN ăaô ặúơc thađnh líơp

c Thûơc thi caâc biïơn phaâp höî trúơ cho viïơc quaên lyâ ăíịt ngíơp nûúâc

Ăađo taơo nguöìn nhín lûơc ăaâp ûâng ýu cíìu cuêa baêotöìn, sûê duơng khön kheâo, phaât triïín bïìn vûôngĂNN, tuýn truýìn, giaâo duơc cung cíịp cho ngûúđidín nhûông thöng tin, kiïịn thûâc vïì chûâc nùng, giaâtrõ cuêa ĂNN, vïì kyô nùng baêo töìn vađ sûê duơng bïìnvûông ĂNN; tùng cûúđng caâc chñnh saâch khuýịnkhñch, höî trúơ nhùìm ăaêm baêo cuöơc söịng cho nhíndín ắa phûúng, taơo ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi cho sûơtham gia cuêa cöơng ăöìng vađo viïơc quaên lyâ coâ hiïơuquaê vađ sûê duơng bïìn vûông ĂNN theo nhû nöơi dungcuêa Cöng ûúâc Ramsar; höî trúơ tađi chñnh cho caâc hoaơtăöơng sûê duơng bïìn vûông ĂNN; xíy dûơng, thađnhlíơp quyô baêo töìn ĂNN Caâc nguöìn thu seô ặúơc líịytûđ thúị nöng nghiïơp, lúơi nhuíơn tûđ du lõch, du lõchsinh thaâi vađ caâc dõch vuơ khaâc liïn quan ăïịn ĂNN.Ăííy maơnh nghiïn cuâu khoa hoơc, kiïím kï, quantrùưc ĂNN trong phaơm vi toađn quöịc, tuđng vuđngsinh thaâi vađ caâc khu ĂNN coâ giaâ trõ cao vïì ĂDSHvađ möi trûúđng, ăùơc biïơt lađ caâc khu ĂNN coâ tíìmquan troơng quöịc tïị, quöịc gia

d Phaât triïín caâc biïơn phaâp quaên lyâ, baêo töìn vađ sûê duơng ăíịt ngíơp nûúâc

Xíy dûơng, ban hađnh hïơ thöịng tiïu chñ, baêng phínloaơi vïì ĂNN Thiïịt líơp cú chïị quaên lyâ vađ hađnhăöơng cho viïơc baêo töìn caâc vuđng ĂNN coâ giaâ trõ cao;töí chûâc triïín khai thûơc hiïơn caâc chñnh saâch, caâchoaơt ăöơng vïì baêo töìn vađ sûê duơng bïìn vûông caâcvuđng ĂNN Líơp kïị hoaơch taâi thiïịt, phuơc höìi caâcvuđng ĂNN vađ coâ chñnh saâch ûu ăaôi cho baêo vïơ vađ

caêi thiïơn nguöìn nûúâc saơch cíìn coâ chñnh saâch phaât

triïín caâc mö hònh sûê duơng khön kheâo ĂNN nhû

nuöi tröìng thuêy sinh thaâi vađ caâc mö hònh thín

thiïơn vúâi möi trûúđng; thûơc hiïơn nghiïm tuâc caâc quy

ắnh vïì baêo töìn vađ sûê duơng bïìn vûông ĂNN, thûơc

hiïơn caâc biïơn phaâp xûê phaơt vađ truy cûâu traâch

nhiïơm hònh sûơ ăöịi vúâi caâc vi phaơm, ăöịi vúâi baêo töìn

ĂNN, xíy duơng vađ cíơp nhíơt thûúđng xuýn hïơ cú súê

dûô liïơu quöịc gia vađ trang web vïì ĂNN Viïơt Nam,

nghiïn cûâu phaât triïín caâc phûúng phaâp tiïn tiïịn ăïí

quaên lyâ ĂNN nhû tiïịp cíơn sinh thaâi, ăöìng quaên lyâ,

quaên lyâ liïn ngađnh, quaên lyâ dûơa vađo cöơng ăöìng

e Quy hoaơch baêo töìn vađ sûê duơng bïìn vûông ăa

daơng sinh hoơc vuđng cûêa söng, ven biïín

Xíy dûơng baên ăöì ĂNN Viïơt Nam theo caâc tyê lïơ

khaâc nhau (1:1.000.000 cho toađn laônh thöí; 1:250.000

cho caâc vuđng sinh thaâi; 1:100.000 cho möîi tónh vađ 1:

10.000 - 1: 25.000 cho tuđng khu ĂNN), quy hoaơch

töíng thïí baêo töìn vađ phaât triïín bïìn vûông ĂNN cíịpquöịc gia (tûúng thñch vúâi baên ăöì ĂNN tyê lïơ1:1.000.000) vađ cíịp vuđng sinh thaâi theo hïơ thöịngphín loaơi ĂNN

f Xíy dûơng vađ thûơc hiïơn quy chïị quaên lyâ tađi nguýn ĂNN

Xíy dûơng quy chïị quaên lyâ coâ yâ nghôa quýịt ắnh,mang tñnh chiïịn lûúơc trong cöng taâc quaên lyâ thuêysaên cuêa caâc vuđng ĂNN Nöơi dung cuêa quy chïị nađybao göìm möơt söị víịn ăïì chuê ýịu sau: ăiïìu chónhquan hïơ cöng taâc giûôa caâc chuê thïí quaên lyâ; phínphöịi ngín saâch trong quaên lyâ nguöìn lúơi thuêy saênvađ tađi nguýn ĂNN; caâc hoaơt ăöơng nghïì caâ (baogöìm ăaânh bùưt, nuöi tröìng thuêy saên, nghiïn cûâunguöìn lúơi thuêy saên) theo Phaâp lïơnh baêo vïơ nguöìnlúơi thuêy saên ăïìu phaêi tiïịn hađnh xin cíịp giíịy pheâphoaơt ăöơng taơi Chi cuơc baêo vïơ Nguöìn lúơi thuêy saêncíịp tónh