LUẬN VĂN: Giao lưu quốc tế về văn hóa nghệ thuật ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới hiện nay pptx

Đảng và Nhà nước ta luôn xác định: giao lưu văn hóa nghệ thuật là một trong những hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển văn hóa dân tộc.. Trong quá trình xây dựng

LUẬN VĂN:

Giao lưu quốc tế về văn hóa nghệ thuật

ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời

kỳ đổi mới hiện nay

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nhân loại đang bước vào thế kỷ XXI- thế kỷ của nền kinh tế tri thức, một thế kỷ bùng

nổ thông tin và hội nhập kinh tế quốc tế, vì vậy không một dân tộc nào có thể sống trong tình trạng phong bế về văn hóa Đặc biệt, Việt Nam nằm trong khu vực giao thoa giữa các nền văn minh phương Đông và phương Tây, chịu sự tác động trực tiếp của các quan hệ quốc tế vừa phong phú, hấp dẫn, vừa gay gắt, phức tạp hiện nay

Trong quá khứ, Việt Nam bao giờ cũng sẵn sàng đón nhận những giá trị văn hóa từ bốn phương Chúng ta từng có khả năng hòa nhập quốc tế nhưng không đánh mất mình Nhờ ở tinh thần khoan dung và rộng mở, dân tộc ta đã tạo được một bộ lọc tinh vi, thu hút được những gì tinh túy của các nền văn hóa khác mà không bị đồng hóa Ngày nay, khi toàn cầu hóa đang trở thành một xu thế khách quan, đặc biệt là về kinh tế và công nghệ thì nguy cơ xói mòn bản sắc dân tộc là rất lớn

Thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố công nghiệp trẻ, đất rộng, người đông Ngay

từ buổi sơ khai, Sài Gòn đã là địa bàn chiến lược quan trọng nhất của khu vực phía Nam, và cũng từ rất sớm Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả vùng Nam Trung Bộ và Nam Bộ, là cửa ngõ và đầu mối giao lưu quốc tế Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc giao lưu văn hóa nghệ thuật ở trong và ngoài nước Tuy chỉ mới hơn 300 năm hình thành và phát triển, nhưng Thành phố Hồ Chí Minh đã có một nền văn hóa nghệ thuật phong phú, đa dạng, mang đậm đặc trưng vùng đất phương Nam Có được điều này, một mặt nhờ vào bản lĩnh kiên cường, tinh thần phóng khoáng, năng động, sáng tạo và khoan dung vốn có của con người nơi đây Mặt khác, đó là kết qủa tích cực của qúa trình giao lưu, tiếp biến và hội tụ những cái hay, cái đẹp, cái tiến bộ của các nền văn hóa khác nhau để làm giàu thêm cho mình Với vị trí địa lý thuận lợi cho giao lưu quốc tế, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi giao nhau của các luồng văn hóa và chịu ảnh hưởng sớm, sâu sắc văn hóa phương Tây cả về mặt tích cực và lạc hậu nhưng cuối cùng vẫn không bị hoà tan, biến sắc; trái lại, vẫn giữ được bản sắc, bản lĩnh, làm nên một nền văn hóa mang đậm nét đặc trưng của văn hóa nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh

Trong những năm đổi mới gần đây, do tác động của cơ chế thị trường và ảnh hưởng của

xu thế toàn cầu hóa, hoạt động văn hóa nghệ thuật ở đây đã có những bước chuyển biến rõ rệt

Sự xâm nhập ồ ạt của các yếu tố ngoại sinh đã gây nên sự kích thích để văn hóa nghệ thuật của Thành phố phát triển, tạo nên một nền văn hóa nghệ thuật đa dạng màu sắc, mới lạ, sôi động

và đầy hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật ngày càng cao của công chúng Thành phố Nhưng, sự mở cửa giao lưu, hội nhập không chỉ mang đến những mặt tích cực, thuận lợi, mà còn gây nên không ít những trở ngại trên bước đường phát triển của nền văn hóa dân tộc Đó là, nguy cơ “lai căng”, "sùng ngoại",“ phương Tây hóa”, đánh mất bản sắc dân tộc, coi thường và làm đứt gẫy truyền thống dân tộc Các loại hình nghệ thuật truyền thống như hát bội, cải lương, đờn ca tài tử một thời đã được xem là "quốc hồn, quốc tuý", là đặc trưng của người dân sông nước phương Nam đang ngày càng phai nhạt Phải làm sao giữ được bản sắc văn hóa dân tộc lại vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại mà không bị lai căng, không bị mất gốc là vấn đề đặt ra hết sức bức thiết

Đảng và Nhà nước ta luôn xác định: giao lưu văn hóa nghệ thuật là một trong những hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển văn hóa dân tộc Trong quá trình xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, việc đẩy mạnh giao lưu văn hóa nghệ thuật đúng hướng sẽ góp phần to lớn vào việc khẳng định bản sắc và bản lĩnh dân tộc, đồng thời là cơ hội và điều kiện để chúng ta đổi mới và năng cao tính hiện đại và tính quốc tế của văn hóa nghệ thuật Việt Nam nói chung và văn hóa nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng

Với ý nghĩa đó, tác giả luận văn chọn đề tài: “Giao lưu quốc tế về văn hóa nghệ thuật

ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới hiện nay (Qua khảo sát lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn)” để thực hiện luận văn thạc sĩ của mình, với mong muốn góp phần làm rõ

những vấn đề đã nêu ở trên

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề giao lưu, kế thừa và tiếp biến văn hóa nói chung và văn hóa nghệ thuật nói riêng đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu

Có thể nêu lên một số chuyên khảo tiêu biểu sau: Giao lưu văn hóa đối với sự phát

triển văn hóa nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay của PGS,TS Phạm Duy Đức, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, 1996; Phát triển văn hóa, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc kết hợp với

tinh hoa nhân loại của Phạm Minh Hạc, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội,1996; Văn học đổi mới và giao lưu văn hóa của Phan Cự Đệ, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; Giao lưu văn hóa người Việt ở Bắc Bộ của tác giả Đỗ Lai Thuý (Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ),

1998; 23 năm cuối của 300 năm Văn hóa nghệ thuật Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh của

tác giả Trần Trọng Đăng Đàn, Nxb Văn nghệ, Sở Văn hóa - Thông tin Thành phố Hồ Chí Minh,1998

Ngoài ra, còn có một số bài đăng trên các Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, Diễn đàn văn

nghệ Việt Nam hay Báo Văn hóa như: Giao lưu văn hóa đối ngoại với việc giữ gìn bản

sắc dân tộc và hội nhập thế giới của tác giả Phạm Xuân Sinh, Báo Văn hóa chủ nhật, số

ra ngày 24-27/12/2004; “Văn hóa nhân loại như một bầu trời đầy sao mà vì sao nào

cũng lấp lánh” của Tiến sĩ Phạm Quang Nghị - Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin, Báo

Văn hóa, số ra ngày 21-23/12/2004; Sẽ có nhiều đoàn nghệ thuật của Việt Nam ra nước

ngoài biểu diễn (Chu Thu Hằng), Báo Văn hóa, số ra ngày 10-12/2/2004; Mỗi quốc gia cần đưa ra các biện pháp phát triển văn hóa của tác giả Chu Thu Hằng, Báo Văn hóa, số

ra ngày 21-23/9/2004 Về lĩnh vực nghệ thuật có: Sân khấu Việt Nam với sân khấu Đông

Nam Á - một cuộc hội nhập có ý nghĩa tất yếu lịch sử của tác giả Trần Bảng, Tạp chí Văn

hóa nghệ thuật, số 2/1997; Tuồng trong mối quan hệ diễn xuất Đông Nam Á của tác giả Phan Ngọc, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 11/1996; Thị hiếu đại chúng và ca khúc thịnh

hành tại Thành phố Hồ Chí Minh của Nguyễn Thị Minh Châu, Tạp chí Diễn đàn văn

nghệ Việt Nam, số 3/2003…

Như vậy, vấn đề giao lưu văn hóa nghệ thuật đã được rất nhiều nhà khoa học và nghiên cứu quan tâm Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một luận văn hay một luận án khoa học nào nghiên cứu về vấn đề giao lưu văn hóa nghệ thuật ở Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là trong giai đoạn đổi mới hiện nay Trên cơ sở tiếp nhận những kết quả của các nhà nghiên cứu đi trước, tác giả luận văn sẽ cố gắng đi sâu tìm hiểu vấn đề giao lưu văn hóa nghệ thuật ở Thành phố Hồ Chí Minh, để từ thực trạng đó tìm ra giải pháp cho lĩnh vực này

3 Mục đích, nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu của luận văn

3.1 Mục đích: Trên cơ sở nhận diện rõ hơn về lý luận giao lưu văn hóa và thực trạng

giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay,

luận văn đề ra những phương hướng, giải pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ: Để thực hiện được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Nhận thức toàn diện và sâu sắc hơn về giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn

- Khảo sát, đánh giá quá trình giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới hiện nay

- Đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng và hiệu qủa của giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới

3.3 Phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: Quá trình giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn ở Thành phố Hồ Chí Minh

- Phạm vi nghiên cứu: Giao lưu văn hóa là một lĩnh vực rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau Luận văn chỉ hạn định trong giao lưu quốc tế về văn hóa nghệ thuật, đặc biệt trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, bao gồm: Ca-múa-nhạc, Sân khấu (Sân khấu truyền thống, Sân khấu kịch nói)

Thời gian nghiên cứu: Từ những năm 90 trở lại đây trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận: Luận văn được thực hiện trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa

Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và dựa vào các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về việc xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc được thể hiện qua các Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc, các Nghị quyết Hội nghị Trung ương và đặc biệt là Kết luận hội nghị lần thứ mười Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX để định hướng tư tưởng cho việc thực thi đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu: Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ

nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp lôgic và lịch

sử Đồng thời sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp điều tra xã hội học, phỏng vấn, so sánh để sáng tỏ mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn

5 Đóng góp mới về khoa học của luận văn

Luận văn góp phần nhận thức sâu sắc và toàn diện hơn về thực trạng giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn ở Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay Từ đó đề ra phương hướng, giải pháp góp phần thúc đẩy quá trình giao lưu văn hóa nghệ thuật hướng vào mục tiêu xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với các đặc trưng dân tộc, hiện đại và nhân văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho những người làm công việc nghiên cứu văn hóa Đồng thời là nguồn tài liệu thiết thực cho Bộ Văn hóa- Thông tin, đặc biệt là Sở văn hóa-Thông tin Thành phố Hồ Chí Minh tham khảo, vân dụng vào quá trình thực thi, quản lý

vấn đề giao lưu văn hóa nghệ thuật trong thời kỳ đổi mới

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 9 tiết

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ GIAO LƯU

VĂN HÓA NGHỆ THUẬT

1.1 KHÁI NIỆM VÀ CƠ CẤU CỦA VĂN HÓA NGHỆ THUẬT VÀ VĂN HÓA NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN

1.1.1 Văn hóa nghệ thuật

Khái niệm văn hóa nghệ thuật đến nay vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau Để làm rõ khái niệm này, chúng ta buộc phải xác định khái niệm văn hóa và khái niệm nghệ thuật như là một tiền đề xuất phát

Về khái niệm văn hóa, cho đến nay đã có hàng trăm định nghĩa khác nhau về văn hóa Mặc dù vậy, các định nghĩa về văn hóa đều thống nhất chung ở một điểm chủ yếu là nhấn mạnh đến sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của văn hóa Như vậy, bản chất cốt lõi

và cơ bản của văn hóa là sự sáng tạo vươn tới các giá trị nhân văn của con người qua trường kỳ lịch sử Hồ Chí Minh ngay từ năm 1943 đã nêu ra định nghĩa hết sức đúng đắn là:

Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa

là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn [54, tr.431]

Trong định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã xác định văn hóa bao gồm những thành quả của sự sáng tạo cả về phương diện vật chất và tinh thần nhằm đáp ứng cho sự tồn tại và phát triển của loài người Và điều đặc biệt ở đây là Người cho rằng văn hóa không chỉ là sự sáng tạo mà còn là phương thức sử dụng sự sáng tạo đó Điều này có ý nghĩa to lớn đối với việc xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, chúng ta không chỉ chăm lo tạo

ra nhiều giá trị văn hóa tốt đẹp mà cần phải chú ý tới cả "phương thức sử dụng"cho hợp tình, hợp lý, mang tính nhân văn cao đẹp nữa

Cũng trong định nghĩa này, Hồ Chí Minh đã xác định nghệ thuật như một bộ phận của văn hóa góp phần vào đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội loài người

Gần đây, đứng trước sự tiến công mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa, vấn đề giữ gìn, bảo

vệ và phát huy các giá trị văn hóa của các dân tộc, các quốc gia đang gặp phải những thách thức to lớn, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển và các dân tộc thiểu số Vì vậy, UNESCO

đã nêu ra định nghĩa về văn hóa trên cơ sở nhấn mạnh đến nội dung này nhằm thức tỉnh tinh thần trách nhiệm của cộng đồng quốc tế trong việc chống xu thế nhất thể hóa văn hóa, hướng tới tôn trọng và bảo vệ những giá trị văn hóa độc đáo của các quốc gia, các dân tộc:

Văn hóa hôm nay có thể coi là tổng thể những nét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm, quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng [46, tr.23]

Như vậy, văn hóa bao gồm cả lĩnh vực văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần thể hiện năng lực sáng tạo độc đáo, riêng biệt của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc trong qúa trình vận động và phát triển của mình Lĩnh vực nghệ thuật là một phần trọng yếu của văn hóa tinh

thần, phản ánh khát vọng sáng tạo và thưởng thức nghệ thuật theo quy luật của cái đẹp Ở đây cần làm rõ khái niệm nghệ thuật

Theo nghĩa rộng: nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội, đồng thời là một loại hoạt

động tinh thần - thực tiễn của con người nhằm sáng tạo hiện thực theo quy luật của cái đẹp được biểu hiện dưới dạng hình tượng nghệ thuật để đáp ứng những nhu cầu và khát vọng của con người vươn tới những giá trị Chân- Thiện -Mỹ

Theo nghĩa hẹp: Loại nghệ thuật thuần nhất (chữ thuần nhất nhằm nói tới sự thống

nhất chặt chẽ và hài hòa giữa phương tiện và mục đích, giữa nội dung và hình thức trong hoạt động này -chữ dùng của nhà khoa học, TS Lâm Vinh): là hình thức sáng tạo đặc biệt, được tạo nên bởi người nghệ sĩ có cá tính độc đáo, có tâm hồn giàu cảm xúc, có tài năng sáng tạo Nghệ thuật ở đây là tiếng nói tình cảm, tư tưởng của con người gửi đến con người nhằm tạo nên sự đồng tình, kêu gọi, tác động, định hướng cho con người đi vào chiêm ngưỡng, chọn lựa những kinh nghiệm sống và kinh nghiệm tình cảm, thông qua sự biểu hiện cảm tính, sinh động đơn nghĩa và đa nghĩa, tả thực và ước lệ, miêu tả và biểu hiện, tạo nên bởi tưởng tượng và hư cấu, đó là hình tượng

Nói tóm lại, nghệ thuật là một hình thái ý thức xã hội, là hoạt động tinh thần thực tiễn của con người, nó hướng theo quy luật cái đẹp ở trình độ cao, nhằm phục vụ cho con người một đời sống tinh thần phong phú, đáp ứng những nhu cầu khát vọng của con người đạt tới Chân - Thiện - Mỹ

Vậy, văn hóa nghệ thuật là gì? Cho đến nay vẫn còn nhiều ý kiến tranh cãi khác nhau nhưng phần lớn các nhà nghiên cứu đều thống nhất ở bốn điểm cơ bản sau:

- Văn hóa nghệ thuật là một trong những bộ phận nhạy cảm của văn hóa tinh thần, là thành tố trọng yếu của văn hóa thẩm mỹ Văn hóa nghệ thuật vận hành theo những quy luật chung của văn hóa tinh thần và văn hóa thẩm mỹ, đồng thời nó vận động theo quy luật bên trong của chính mình

- Văn hóa nghệ thuật chịu sự quy định của đời sống kinh tế, chính trị , xã hội, vừa có tính độc lập tương đối, và có tác động tích cực hoặc tiêu cực đối với đời sống xã hội

- Văn hóa nghệ thuật đảm nhiệm một tổ hợp các chức năng xã hội nhất định như: chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, chức năng thẩm mỹ, chức năng giải trí, chức năng dự

báo…Không nên tuyệt đối hóa một chức năng nào đó để dẫn đến phủ nhận các chức năng khác

- Văn hóa nghệ thuật hiện nay có các tính chất cơ bản là tính giai cấp, tính dân tộc và tính nhân loại Ngoài ra giới nghiên cứu còn bàn tới tính nhân dân và tính quốc tế của nó Như vậy, văn hóa nghệ thuật là một bộ phận của văn hóa thẩm mỹ, văn hóa thẩm mỹ là một thành tố của văn hóa tinh thần Có thể tán thành định nghĩa sau đây:

Văn hóa nghệ thuật là sự phát triển những năng lực nghệ thuật của cá nhân và cộng đồng (nghệ sĩ, công chúng, giai cấp, dân tộc, nhân loại) thể hiện trong hoạt động nghệ thuật nhằm sáng tạo, lưu truyền và thụ cảm các giá trị nghệ thuật Hoạt động này bao gồm quá trình sáng tạo, sản xuất, lưu giữ, bảo quản, truyền thông, phổ biến, đánh giá và tiêu dùng các giá trị nghệ thuật cùng các cơ quan, các tổ chức, các thiết chế bảo đảm cho quá trình hoạt động này [29, tr.8-9]

Với định nghĩa trên, văn hóa nghệ thuật đã được xem xét trên một bình diện tổng quát, bao gồm cấu trúc, chức năng cũng như cơ chế hoạt động của nó, tạo nên một chỉnh thể hoạt động trong đời sống thực tiễn xã hội

Cơ cấu của văn hóa nghệ thuật bao gồm những thành tố chính sau:

- Đội ngũ nghệ sĩ sáng tạo và biểu diễn nghệ thuật:

Đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo và biểu diễn nghệ thuật đóng vai trò quyết định nền văn hóa nghệ thuật, nếu không có họ thì sẽ không có nền văn hóa nghệ thuật Họ là những người sáng tạo, vừa là những người biểu diễn tác phẩm nghệ thuật - nghĩa là đưa tác phẩm nghệ thuật đến với công chúng, giúp công chúng tìm ra cái hay, cái đẹp, cái cao cả và cả những cái xấu, cái bi, cái hài trong nghệ thuật và trong cuộc sống

- Tác phẩm nghệ thuật:

Tác phẩm nghệ thuật là bức thông điệp mà người nghệ sĩ gửi gắm cho xã hội, thông qua đó có thể hiểu được bộ mặt của xã hội Một tác phẩm nghệ thuật có giá trị là một tác phẩm phải phản ánh cuộc sống, mang tính chân thật, thể hiện quan niệm sống, chứa đựng tâm hồn dân tộc, bản sắc dân tộc Tác phẩm nghệ thuật đó phải đạt đến chủ nghĩa nhân văn, nhân đạo sâu sắc Tác phẩm nghệ thuật không phải là hình ảnh thụ động về thế giới mà là một tấm gương kỳ diệu, biết gạn đục, khơi trong mọi diễn biến của cuộc sống Những chất

liệu cao nhất của cuộc sống được lọc qua tâm hồn người nghệ sĩ, kết tinh trong tác phẩm Người nghệ sĩ với tư cách là chủ thể thẩm mỹ đã chuyển đối tượng thẩm mỹ vào trong tác phẩm của mình và từ đó biến tác phẩm thành đối tượng thẩm mỹ cao hơn, tập trung hơn trước công chúng nghệ thuật

Như vậy, nói đến tác phẩm nghệ thuật là nói đến đối tượng thẩm mỹ và nói đến các giá trị sáng tạo của nghệ sĩ Đó là hai yếu tố cấu thành tác phẩm nghệ thuật

- Công chúng nghệ thuật và sự hưởng thụ nghệ thuật

Công chúng là những người đánh giá và thưởng thức nghệ thuật Trong quá trình sáng tác nghệ thuật thì người nghệ sĩ bao giờ cũng phải lắng nghe công chúng Tác phẩm nghệ thuật là con đẻ của người nghệ sĩ, nhưng sinh mệnh sống của nó lại phụ thuộc vào khả năng nhận thức, đánh giá và sáng tạo của công chúng, nói gọn hơn là phụ thuộc vào trình độ thẩm

mỹ của công chúng

Công chúng nghệ thuât đóng vai trò hết sức quan trọng trong đời sống văn hóa nghệ thuật Bởi không có công chúng nghĩa là tác phẩm nghệ thuật sinh ra sẽ không có đối tượng thưởng thức, tiêu dùng Và như vậy, tác phẩm nghệ thuật sẽ không thể tồn tại, lưu truyền

- Các cơ quan sản xuất, bảo quản, nhân bản, phổ biến tác phẩm (cơ chế hoạt động của văn hóa nghệ thuật)

Chúng ta đều biết, một tác phẩm nghệ thuật ra đời nếu không có cơ quan sản xuất, bảo quản, nhân bản và phổ biến với công chúng thì tác phẩm đó sẽ không thể đến được với công chúng Các hệ thống nhà bảo tàng, nhà hát, cung văn hóa, rạp chiếu phim, các cơ quan xuất bản, các cơ quan truyền thông đại chúng như đài truyền thanh, truyền hình, báo chí…là những yếu tố tạo nên nền văn hóa nghệ thuật Nó đóng vai trò tích cực trong hoạt động của văn hóa nghệ thuật

- Các cơ quan quản lý lãnh đạo bảo đảm cho sự hình thành và phát triển các yếu tố kể

trên

Đây là một thành tố hết sức cần thiết Bản chất của văn hóa nghệ thuật có tính chất lan tỏa rất nhanh, lại là một lĩnh vực rộng lớn và hết sức phức tạp Chính vì thế vai trò của cơ quan quản lý lãnh đạo trong lĩnh vực này là rất quan trọng

Ngoài những thành tố kể trên, khi nói đến cơ cấu của văn hóa nghệ thuật không thể không nói đến đội ngũ nghiên cứu lý luận và phê bình nghệ thuật cùng các tổ chức của họ với nhiệm vụ hướng dẫn sự phát triển sáng tạo nghệ thuật, hình thành dư luận xã hội, góp phần giáo dục và phát triển thị hiếu thẩm mỹ ở công chúng

1.1.2 Văn hóa nghệ thuật biểu diễn

Xét ở góc độ khái quát nhất, nghệ thuật là hình thái ý thức xã hội đặc biệt, nghệ thuật phản ảnh hiện thực bằng hình tượng sinh động cụ thể, gợi cảm nhằm thỏa mãn những nhu cầu hiểu biết, khám phá và sáng tạo của con người Nghệ thuật chân chính bao giờ cũng tạo nên một sức mạnh to lớn Sức mạnh đó được thể hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau: nghệ thuật ngôn từ, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật biểu diễn…

Nghệ thuật ngôn từ dùng ngôn ngữ để diễn đạt tình cảm, tư tưởng, tâm hồn của con người theo qui luật của cái đẹp Nghệ thuật tạo hình chủ yếu sử dụng hình khối đường nét và các gam màu để thể hiện vật thể dưới dạng tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc, điêu khắc, hội họa,

đồ thủ công mỹ nghệ Nghệ thuật biểu diễn là lĩnh vực nghệ thuật được diễn xuất bằng hành động, bằng cử chỉ của người nghệ sĩ

Ở phạm vi luận văn này, chúng tôi chỉ nghiên cứu vấn đề giao lưu văn hóa nghệ thuật qua khảo sát nghệ thuật biểu diễn Vậy nghệ thuật biểu diễn là gì và vai trò của nó ra sao trong đời sống văn hóa hiện nay? Nếu đặt nghệ thuật biểu diễn trên bình diện của đời sống văn hóa nghệ thuật thì nghệ thuật biểu diễn là một yếu tố, một bộ phận quan trọng của đời sống văn hóa nghệ thuật, là hoạt động của người nghệ sĩ biểu diễn, gắn với tác phẩm nghệ thuật, gắn với khán giả và cộng đồng chính trị, lãnh đạo và quản lý trên lĩnh vực này

Từ những năm đầu của thế kỷ XX, trên thế giới đã nảy sinh hai quan niệm khác nhau

về nghệ thuật biểu diễn Một bên là Coquelin (1841-1909), diễn viên nổi tiếng Pháp trong cuốn Nghệ thuật diễn viên đã viết “Người diễn viên phải làm chủ được mình Ngay cả trong những lúc mà khán giả bị kích động bởi hành động của mình, tin rằng mình đang cuống quít nhất thì mình phải trông thấy mình làm, tự đánh giá và chế ngự được mình, tóm lại, không được rung động dù cái bóng của những cảm xúc đó một cách chân thực và mạnh mẽ nhất” [66, tr.18] Ông cho rằng người diễn viên trên sân khấu có hai cái tôi, “cái tôi diễn viên” nghệ sĩ, và “cái tôi nhân vật” Ông nói phải giữ cho “cái tôi diễn viên” nghệ sĩ phần hồn,

sự hiểu biết…và hãy chỉ cho “cái tôi nhân vật” phần thể xác

Ngược lại Sepkin (1788-1863), diễn viên lỗi lạc Nga thì cho rằng, trong khi sáng tạo hình tượng, diễn viên “phải bắt đầu từ chỗ tiêu diệt bản thân mình, cá tính mình, toàn bộ những đặc điểm của mình mà phải biến thành nhân vật mà tác giả miêu tả” [19, tr.7]

Từ hai quan niệm về nghệ thuật biểu diễn như vậy, hình thành hai chủ trương nghệ thuật mà người ta thường gọi là trường phái biểu hiện và trường phái thể nghiệm Phái biểu hiện đặc biệt chú trọng khai thác nội tâm nhân vật lúc đầu để tìm ra cách biểu hiện bên ngoài cho chân xác, sau khi tìm hiểu được rồi thì đến khi diễn xuất, họ chỉ diễn cái bề ngoài, tâm trí họ không xúc động nữa Phái này rất chú ý trau dồi hình thể, nghiên cứu động tác ngoại hình Phái thể nghiệm trái lại, chỉ lo xúc động nội tâm, coi nhẹ động tác bên ngoài, coi nhẹ hình thể trong sáng tạo Hai phái này đã cố dùng lý luận và thực tiễn sáng tạo để chinh phục đối phương, và bởi muốn dành phần toàn thắng nên cũng có lúc họ đi đến chỗ cực đoan

Nói tóm lại, nghệ thuật biểu diễn là hình thức nghệ thuật mang tính tổng hợp, tính tổng thể rất cao, là sự sáng tạo lần thứ hai trên cơ sở gắn với thân thể, năng lực cảm thụ, trình diễn của người nghệ sĩ Khác với một số thành tố khác trong đời sống văn hóa nghệ thuật, nghệ thuật biểu diễn được thể hiện thông qua hệ thống các phương tiện (sân khấu, âm thanh, ánh sáng, trang phục, đạo cụ…) tập trung ở nhà hát, sân khấu, rạp xiếc, múa rối, nhà chiếu phim, vũ trường…

Nghệ thuật biểu diễn có vai trò hết sức to lớn trong đời sống văn hóa nói chung và trong nghệ thuật nói riêng Đặc biệt trong xã hội hiện nay, khi đời sống vật chất của con người ngày càng khá lên, nhu cầu thưởng thức nghệ thuật vì thế cũng tăng lên gấp bội, đòi hỏi nhiều những tác phẩm nghệ thuật có giá trị để thỏa mãn đời sống tinh thần Như trên đã

đề cập, trong cấu trúc của văn hóa nghệ thuật thì đội ngũ nghệ sĩ sáng tạo và biểu diễn nghệ thuật đóng vai trò quyết định nền văn hóa nghệ thuật đó Họ là những người đưa tác phẩm nghệ thuật đến với công chúng, giúp công chúng tìm ra cái hay, cái đẹp, cái cao cả trong cuộc sống Nói cách khác, nghệ thuật biểu diễn là chiếc cầu nối giữa tác phẩm nghệ thuật với công chúng, trực tiếp đưa các giá trị nghệ thuật đến với chủ thể thưởng thức nghệ thuật một cách sinh động, cụ thể, truyền cảm

Nghệ thuật biểu diễn là một loại hình nghệ thuật nhằm đáp ứng nhu cầu nghệ thuật không thể thiếu được trong sinh hoạt văn hóa của con người Nó góp phần chủ yếu trong

việc đáp ứng nhu cầu thẩm mỹ nghệ thuật của con người mà không một hoạt động văn hóa hay một hình thái ý thức nào có thể thay thế được

Từ đó, chúng ta có thể thống nhất khái niệm văn hóa nghệ thuật biểu diễn như sau:

Văn hóa nghệ thuật biểu diễn là sự thể hiện năng lực nghệ thuật của con người trong qúa trình sáng tạo, tổ chức và biểu diễn nghệ thuật nhằm tác động một cách trực tiếp, cảm tính để tạo ra hiệu qủa thẩm mỹ cao trong công chúng tiếp nhận nghệ thuật này

Nhìn nhận như vậy, văn hóa nghệ thuật biểu diễn là một hệ thống các hoạt động nhằm thực hiện sự tác động có mục tiêu của chủ thể là đội ngũ nghệ sĩ tới công chúng thông qua biểu diễn nghệ thuật để đạt cả lợi ích về vật chất và tinh thần Các thành tố tạo nên hoạt động của văn hóa nghệ thuật biểu diễn bao gồm: đội ngũ nghệ sĩ, tác phẩm nghệ thuật, nhà

tổ chức, cơ quan lãnh đạo, quản lý và công chúng Chất lượng hoạt động của văn hóa nghệ thuật biểu diễn liên quan đến sự phối hợp tổ chức có hiệu qủa các lực lượng này tạo thành môi trường văn hóa nghệ thuật biểu diễn

Chúng ta đang sống trong thời đại bùng nổ công nghệ thông tin, ngành thông tin điện

tử đang xâm nhập vào mọi ngõ ngách của đời sống xã hội Vì thế, văn hóa nghệ thuật cũng trở nên vô cùng phong phú và đa dạng Chúng ta có thể ngồi một nơi vẫn có thể tiếp cận được với các nền văn minh trên thế giới bằng các kênh phát thanh, truyền hình, bằng mạng Internet và các sản phẩm nghe nhìn khác Thông tin điện tử đã trở thành một nhu cầu thiết yếu của đời sống xã hội Nó đã trở thành một phương thức sinh hoạt tinh thần phong phú của người dân Thế nhưng, thông tin điện tử vẫn không thể làm mờ đi vai trò của các nghệ sĩ trên sân khấu Nói cách khác, nghệ thuật biểu diễn vẫn tồn tại, vẫn phát triển và ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần của xã hội Phải chăng, nghệ thuật biểu diễn luôn có một hình thức biểu đạt riêng, dễ đi vào lòng người hơn? Đến với nghệ thuật biểu diễn, công chúng nghệ thuật được thưởng thức trực tiếp những giá trị nghệ thuật một cách sinh động, cụ thể và truyền cảm bằng tài năng diễn xuất đầy màu sắc cảm tính, trực tiếp của người nghệ sĩ trên sân khấu

1.2 GIAO LƯU VĂN HÓA NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN

1.2.1 Giao lưu văn hóa

Khái niệm giao lưu văn hóa được dịch từ các thuật ngữ như: Cultural contacts (tiếp xuc văn hóa), cultural exchanges, cultural change (trao đổi văn hóa), transculturation (chuyển di văn hóa), interpénetration des civilisations (sự thâm nhập giữa các nền văn minh) Các thuật ngữ trên được dùng ở những nước khác nhau với những nội hàm ít nhiều khác nhau nên chúng không có sự chặt chẽ của một thuật ngữ Riêng thuật ngữ

acculturation là một nội hàm được xác định, hơn nữa nó có ý nghĩa thao tác trong việc

“Dưới từ acculturation, ta hiểu là hiện tượng xảy ra khi những nhóm người có văn hóa khác nhau, tiếp xúc lâu dài và trực tiếp, gây ra sự biến đổi mô thức (pattern) văn hóa ban đầu của một hay cả hai nhóm” [76, tr.20]

Như vậy, theo quan niệm của các học giả Mỹ, đã nói đến tiếp biến văn hóa, tương tác văn hóa là nói đến sự có mặt của ít nhất hai nhóm người có văn hóa khác nhau, là nói đến sự tiếp xúc văn hóa lâu dài và quan hệ trực tiếp giữa hai bên Trong đó, văn hóa của nhóm này ảnh hưởng đến văn hóa của nhóm kia, hoặc có ảnh hưởng qua lại giữa hai nhóm để cùng biến đổi Hay nói cách khác, tiếp biến văn hóa là sự thay đổi mô thức văn hóa ban đầu; là quá trình tiếp thu, biến cải, kế thừa các giá trị văn hóa ảnh hưởng từ bên ngoài kết hợp với bên trong, khai thác một cách sáng tạo các giá trị ấy theo yêu cầu của thực tiễn cuộc sống hiện tại và chủ động tạo ra sự thích nghi, hài hòa giữa các yếu tố văn hóa ngoại sinh với vốn văn hóa nội sinh của dân tộc Vấn đề này TS.Đỗ Lai Thúy đã đưa ra một số ví dụ để phân tích trong luận án tiến sĩ của mình như: người Việt để răng trắng (thay đổi một quan niệm thẩm mỹ, thay đổi một quan hệ

giữa con người với tự nhiên); hoặc: khi tiếng Việt tiếp xúc với tiếng Pháp đã xảy ra hiện tượng sao phỏng các hình thức ngữ pháp tiếng Pháp để có đủ khả năng diễn đạt một cách khúc chiết theo tư duy lô gic Vì thế, cú pháp tiếng Việt ngày nay gần với cú pháp tiếng Pháp Tuy nhiên, không phải tiếp xúc văn hóa nào cũng dẫn đến tiếp biến văn hóa, vì cũng có hiện tượng chối từ văn hóa, nhưng chắc chắn rằng, có tiếp biến văn hóa là có tiếp xúc văn hóa

Lâu nay, người ta thường dùng nhiều khái niệm giao lưu, hội nhập văn hóa Vậy, khái niệm giao lưu văn hóa có khác với những khái niệm trên không?

Giao lưu là sự liên hệ với nhau bằng sự tiếp xúc và sự trao đổi qua lại giữa những hoạt động mà hai hay nhiều bên đều thấy cần thiết và có lợi cho mình Giao lưu cũng có nghĩa chia sẻ cho nhau hiểu biết và thông tin “Liên hệ biện chứng giữa cho và nhận”- đó là giao lưu “Cho”tức là đưa ra, giới thiệu ra những giá trị của mình cho nước khác và “nhận” là tiếp thu vào những giá trị từ ngoài có lợi cho ta, trong hoàn cảnh và điều kiện của ta Nói chung, giao lưu là “cho”và “nhận”- những cái cho - nhận hết sức phong phú, linh hoạt, thường xuyên đổi mới và cũng tuân thủ theo những điều kiện nhất định Nó tuỳ thuộc vào ta

có gì và cần gì; tuỳ thuộc vào các nước có gì, tình hữu nghị giữa các nước đó với nhau ra sao Do đó, giao lưu phải dựa trên những điều kiện và nguyên tắc nhất định

Vậy giao lưu văn hóa là gì? Giao lưu văn hóa là khái niệm nói về một hiện tượng phổ biến mang tính quy luật thường xuyên chi phối quá trình vận động, phát triển trong mọi nền văn hóa dân tộc trên thế giới Nó là hệ quả của sự tiếp xúc (contact) và là nguyên nhân, điều kiện cho sự hội nhập (intégra-tion) của các nền văn hóa khác nhau khi có dịp gặp gỡ nhau trong những điều kiện, hoàn cảnh nào đó

Giao lưu văn hóa chính là quá trình trao đổi chất giữa các nền văn hóa với nhau Mỗi nền văn hóa dân tộc sẽ bị suy thoái nếu không có quá trình trao đổi chất này Mà quá trình này chính là sự tác động biện chứng giữa yếu tố nội sinh và yếu tố ngoại sinh của nền văn hóa dân tộc (Cặp khái niệm này thường xuyên được nhắc đến, phân tích khi nghiên cứu vấn

đề giao lưu, hội nhập; nhất là giao lưu, hội nhập văn hóa) Yếu tố nội sinh là những yếu tố vốn có, nội thuộc của một nền văn hóa, còn những yếu tố ngoại sinh là những yếu tố có nguồn gốc từ nền văn hóa khác nhau giao lưu đã nhập vào nền văn hóa chủ thể Trong hai loại yếu tố này, thì yếu tố nội sinh thường có vai trò quan trọng hơn Bởi yếu tố nội sinh là chủ thể, yếu tố nội sinh làm nên thực chất của một nền văn hóa, còn yếu tố ngoại sinh chỉ là một khách thể, bổ sung và làm cho nền văn hóa đó phong phú hơn, đa dạng hơn Yếu tố nội sinh còn quy định sự tiếp nhận yếu tố ngoại sinh nào và cách tiếp nhận nó Tuy vậy, không phải lúc nào và ở đâu yếu tố nội sinh cũng đóng vai trò chủ đạo Trong xã hội hiện đại, xu thế quốc tế hóa và toàn cầu hóa ngày càng diễn ra mạnh mẽ thì yếu tố ngoại sinh cũng đóng vai trò không kém phần quan trọng Vì vậy, khi nghiên cứu sự vận động và phát triển nền

văn hóa dân tộc không thể coi nhẹ cả hai yếu tố kể trên Bàn về vấn đề này, GS Vũ Khiêu trong cuốn: “Mấy vấn đề văn hóa và phát triển ở Việt Nam hiện nay” đã nhấn mạnh:

Chỉ dựa vào nhân tố nội sinh và đóng cửa không tiếp nhận gì từ bên ngoài, thì một con người dù lành mạnh, một dân tộc dù có truyền thống lâu đời cũng sẽ dần dần suy yếu đi và không còn sinh khí nữa Ngược lại, chỉ chú ý đến nhân tố ngoại sinh không chuẩn bị đầy đủ những điều kiện nội sinh thì nhân tố ngoại sinh

dù hay đến đâu cũng sẽ bị bật ra ngoài Đó là điểm rất quan trọng trong quan hệ bên trong và bên ngoài [47, tr.175-176]

Như vậy, rõ ràng yếu tố nội sinh và yếu tố ngoại sinh có vai trò khác nhau trong giao lưu văn hóa Nhận thức một cách đầy đủ và khách quan về vai trò của các yếu tố này trong giao lưu văn hóa là cơ sở để điều chỉnh mối quan hệ này nhằm thúc đẩy văn hóa dân tộc phát triển

Cái nội sinh trong sự vận động và phát triển của văn hóa nghệ thuật là cái tự phát sinh do các nhân tố bên trong của văn hóa nghệ thuật dân tộc Ngược lại, cái ngoại sinh là cái được sinh ra do tác động từ bên ngoài vào trong mỗi nền văn hóa nghệ thuật dân tộc Mọi sự biến đổi của một nền văn hóa dân tộc đều do sự tác động qua lại giữa cái nội sinh và cái ngoại sinh Nói cách khác, yếu tố nội sinh và yếu tố ngoại sinh là nguyên nhân của sự phát triển cái mới, động lực của mọi sự vận động và phát triển của nền văn hóa nghệ thuật dân tộc

Cái nội sinh là cái tự bên trong sinh ra, lúc đầu nó còn là của cá nhân, dần dần nó được cộng đồng thừa nhận và đến một lúc nào đó trở thành tài sản chung của cả dân tộc Cái ngoại sinh chính là cái từ bên ngoài sinh ra, cái ngoại nhập Cái ngoại nhập này không đứng im, mà phát sinh ảnh hưởng của nó, tác động qua lại với cái nội sinh tạo nên sự thay đổi của văn hóa nghệ thuật Nếu như cái nội sinh lúc đầu là của cá nhân, sau đó được cộng đồng thừa nhận và thuộc về dân tộc thì cái ngoại sinh lại mang tính phổ quát của toàn nhân loại, có ý nghĩa quốc tế Tuy nhiên, cũng có những yếu tố ngoại sinh mang tính cục bộ, hạn hẹp, thậm chí đi ngược lại lợi ích chung của nhân loại, của quốc tế Một yếu tố ngoại sinh khi gia nhập vào nội bộ một nền văn hóa nào đó, tức trở thành một yếu tố nội sinh thì nó vừa

là nó, đồng thời cũng không còn là nó nữa Ví dụ: Đạo Phật Việt Nam vẫn là đạo Phật nhưng lại mang tính chất Việt Nam Khi vào Việt Nam, đạo Phật được chuyển hoá cho phù hợp với phong tục, tập quán, tín ngưỡng của người dân Việt Nam Sự chuyển hoá, tiếp biến

đó các nhà khoa học gọi là “độ khúc xạ” Thuật ngữ này đã được sử dụng rất nhiều, nhất là trong khi nghiên cứu giao lưu văn hóa Sự khúc xạ này chính là sự “đụng độ”của các nền văn hóa, làm bộc lộ tính chất cơ bản của mỗi nền văn hóa, đặc biệt là nền văn hóa chủ thể

Nó bộc lộ cho người ta biết nền văn hóa chủ thể ấy hướng nội hay hướng ngoại, bảo thủ hay khai phóng, nghĩa là tiếp thụ những yếu tố ngoại lai ở mức độ nào

Trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ; cùng với sự bùng nổ thông tin và sự liên kết chặt chẽ quan hệ mậu dịch, giao lưu quốc tế trở thành một nhu cầu khách quan, một động lực của sự phát triển Không một dân tộc nào, không một quốc gia nào phát triển được nếu tự khép kín, biệt lập với thế giới bên ngoài Tất cả các dân tộc trên thế giới đều cố vươn mình lên để hội nhập với xu thế chung, để khẳng định tính ưu việt của mình Dĩ nhiên, trong quá trình giao lưu hội nhập không chỉ có sự tham gia của kinh tế, chính trị, khoa học, kỹ thuật, mà văn hóa nghệ thuật cũng không nằm ngoài quỹ đạo đó

Cái nội sinh của văn hóa nghệ thuật thể hiện ở toàn bộ các thành tố tạo nên nội lực, tạo nên bộ gien di truyền bên trong của văn hóa nghệ thuật Các thành tố đó bao gồm: đội ngũ văn nghệ sĩ, tác phẩm nghệ thuật, công chúng nghệ thuật, môi trường chính trị xã hội Các thành tố này đều quan trọng, góp phần tạo nên một nền văn hóa nghệ thuật dân tộc - nền văn hóa nghệ thuật có bản sắc riêng

Còn cái ngoại sinh của văn hóa nghệ thuật dân tộc thể hiện ở toàn bộ sự tác động trực tiếp hay gián tiếp của các thành tố văn hóa nghệ thuật từ bên ngoài nhập vào, gây ra sự tiếp biến trong quá trình giao lưu văn hóa nghệ thuật giữa các dân tộc khác nhau Đó chính là các hệ tư tưởng, các trào lưu và các trường phái nghệ thuật, các loại hình nghệ thuật và các tác phẩm nghệ thuật, các phương pháp sáng tạo và các phương pháp nghiên cứu nghệ thuật, các chất liệu nghệ thuật và kĩ thuật sáng tạo, các cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật, các tổ chức, thiết chế và cơ chế hoạt động của văn hóa nghệ thuật, đặc biệt là các khuynh hướng thẩm mỹ và thị hiếu thẩm mỹ… Những cái này tác động vào cái nội sinh vừa mang tính tất nhiên, vừa mang tính ngẫu nhiên, luôn luôn vận động và biến đổi, tuỳ thuộc vào các quan hệ kinh tế, chính trị, văn hóa ở từng quốc gia và từng thời kỳ nhất định Các yếu tố ngoại sinh vừa bao hàm các bộ phận tích cực làm động lực thúc đẩy cho quá trình đổi mới văn hóa

nghệ thuật dân tộc, vừa bao hàm các bộ phận tiêu cực, cản trở, kìm hãm sự phát triển của văn hóa nghệ thuật dân tộc

Trong văn hóa cũng có những yếu tố mà về nguyên tắc, không thể du nhập và truyền

bá được Sự có mặt của một hiện tượng văn hóa ngoại lai, trong nhiều trường hợp, không thể gọi là sự du nhập về văn hóa Trong văn hóa, sự trao đổi, giao lưu, trong một chừng mực nào đó, là để cho bản sắc dân tộc của văn hóa chứng tỏ được mình và thể hiện rõ giá trị đặc biệt độc đáo của mình Quá trình bảo tồn di sản văn hóa dân tộc, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, sáng tạo nên những giá trị mới và tiếp thu tinh hoa từ bên ngoài vào, quá trình tìm hiểu, sáng tạo, khám phá, lựa chọn chính xác cái hay, cái đẹp, tạo nên những giá trị mới cho văn hóa dân tộc là một quá trình đầy khó khăn Nó đòi hỏi phải được chọn lựa kỹ càng, nhưng lại phải có những quyết định dứt khoát, kịp thời Rõ ràng, bản sắc dân tộc là cái

“chứng chỉ”, là cái để phân biệt nền văn hóa này với nền văn hóa khác Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc “bế quan toả cảng”khư khư giữ chặt lấy những gì đã có, coi đó

là một hệ thống hoàn thiện, khép kín, mà ngược lại, cần phải có sự “giao thoa”để tiếp nhận tinh hoa của các nền văn hóa khác, làm cho nó trở nên phong phú và nhất là cần làm cho nó trở thành của mình Đó chính là thành công của việc giao lưu và hội nhập văn hóa

Giao lưu văn hóa nghệ thuật giữa các dân tộc đòi hỏi cả tiếng nói riêng và tiếng nói chung của mỗi nền văn hóa nghệ thuật dân tộc Điều đó được thể hiện ở cách cảm, cách nghĩ, cách thể hiện hình tượng độc đáo riêng biệt của các cá nhân nghệ sĩ của mỗi nước Và chính nhờ sự độc đáo, đa dạng, phong phú, nhiều vẻ đó mà nền văn hóa nghệ thuật của các dân tộc trên thế giới được làm giàu hơn lên Cái nội sinh của nền văn hóa nghệ thuật dân tộc lúc này chuyển hoá thành cái ngoại sinh đối với các nền văn hóa nghệ thuật khác và tạo

ra những ảnh hưởng lớn hay nhỏ tuỳ thuộc vào giá trị mà nó đạt được

Quá trình vận động và phát triển của mối quan hệ giữa cái nội sinh và cái ngoại sinh trong giao lưu văn hóa nghệ thuật diễn ra theo trình tự tiếp xúc, trao truyền, xung đột, lựa chọn, tiếp nhận và đổi mới (tạo ra cái mới) Muốn quá trình giao lưu diễn ra có kết quả tốt thì không thể không tuân theo trình tự này Bởi nếu bỏ sót hoặc đốt cháy một trong những giai đoạn trên thì có thể sẽ dẫn đến sai lầm GS Hoàng Trinh đã đúng khi nói rằng: “… để cho việc đổi mới văn hóa được thường xuyên thì việc thực hiện giao lưu văn hóa phải tiến hành có hệ thống nhằm tránh mọi sự bảo thủ, lai căng… Việc giao lưu văn hóa phải trên cơ

sở của sự phát triển nền văn hóa dân tộc theo hướng phong phú và lành mạnh Do sự phát triển bên trong mà quy định sự tiếp thu bên ngoài chứ không thể ngược lại”

Như vậy, bảo đảm mối quan hệ biện chứng giữa cái nội sinh và cái ngoại sinh trong giao lưu quốc tế là một quá trình có tính quy luật để văn hóa nghệ thuật dân tộc vận dụng, đổi mới và phát triển Nếu không đảm bảo mối quan hệ biện chứng này thì sẽ dẫn đến tình trạng hoặc là cái nội sinh bị cô lập mất động lực bên ngoài để phát triển; hoặc là bị cưỡng bức phá vỡ bộ gien di truyền của văn hóa nghệ thuật, đánh mất bản sắc dân tộc của mình Lịch sử Việt Nam là lịch sử của một đất nước liên tục chống ngoại xâm, lịch sử của một xã hội thuần nông, việc giao lưu với thế giới chưa năng động, chưa đa dạng và còn chậm trễ so với nhiều nước Tuy nhiên, trong lịch sử chúng ta đã có kinh nghiệm hội nhập văn hóa mà không bị đồng hoá; trải qua ba lần tiếp biến văn hóa lớn, nhưng văn hóa Việt Nam không những không bị hòa tan, biến sắc mà ngược lại, nó còn làm giàu thêm bản sắc của mình, vì nó biết tiếp thu và cải hóa cái bên ngoài thành cái bên trong cho phù hợp với cuội nguồn giá trị dân tộc Vì lẽ đó mà trong giá trị truyền thống Việt Nam không chỉ có thuần nhất giá trị Việt Nam Ở đó, ta còn thấy cả các yếu tố Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo

và cả văn hóa châu Âu như văn hóa Pháp, văn hóa Nga Nhưng tất cả các yếu tố đó đều biến thành một bộ phận làm nên sức sống mạnh mẽ của văn hóa Việt Nam

Xác định rõ: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực

thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội”, cùng với chính trị và kinh tế, giao lưu văn hóa luôn luôn

là một trong ba cột trụ lớn của giao lưu, hợp tác quốc tế trong thời đại ngày nay Đảng và Nhà nước ta đã chú trọng tới việc mở rộng chính sách đối ngoại thông qua kênh giao lưu văn hóa, góp phần từng bước nâng vị thế của Việt Nam lên tầm cao mới trên trường quốc tế Kết luận Hội nghị lần thứ mười Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX đã đánh giá:

… đã tạo nhiều phương thức, hình thức đa dạng, phong phú, phù hợp với từng khu vực, từng nước, qua đó làm tốt hơn, có hiệu quả hơn nhiệm vụ giới thiệu văn hóa, đất nước và con người Việt Nam với thế giới, tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học, tiến bộ của nước ngoài, tạo sự đồng cảm, hiểu biết giữa dân tộc ta và các dân tộc trên thế giới

Vị thế Việt Nam trên trường quốc tế được nâng cao, con người và cuộc sống văn hóa thời kỳ đổi mới được bạn bè hiểu biết rõ hơn, đúng hơn Số lượng

đoàn vào, đoàn ra, giao lưu và trao đổi văn hóa tăng dần qua các năm [5, 33]

Năm 2004 đã có tới 414 đoàn Việt Nam gồm 2.162 lượt người ra nước ngoài và đón

218 đoàn với 1.856 người nước ngoài vào Việt Nam [69, tr.5]

Những con số đó chứng tỏ trong những năm qua, hoạt động giao lưu quốc tế đã diễn

ra hết sức sôi nổi, nhộn nhịp, bắc thêm nhịp cầu hữu nghị, hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân Việt Nam và nhân dân các nước trên thế giới, đưa chính sách mở rộng đối ngoại trên lĩnh vực văn hóa trở thành hiện thực Sự hiện diện của Việt Nam tại các diễn đàn quốc tế bàn về

sự hợp tác, liên kết trong văn hóa và sự phát triển bền vững, khẳng định vai trò văn hóa trong xây dựng đất nước như: Hội nghị “Mạng quốc tế về chính sách văn hóa toàn cầu” tổ chức ở Thượng Hải, Trung Quốc; diễn đàn “Phát triển công nghiệp văn hóa” tổ chức ở Hồng Kông; “Hội nghị thượng đỉnh các nước Á -Âu”; “Diễn đàn nhiếp ảnh trẻ Á -Âu”…đã tạo nhiều cơ hội cho Việt Nam tiếp xúc, giao lưu học hỏi kinh nghiệm của các nước trên thế giới và khu vực

Rõ ràng, giao lưu, hợp tác quốc tế là điều kiện để chúng ta mở rộng và phát triển mọi lĩnh vực trong cuộc sống, từ kinh tế, chính trị, khoa học, kỹ thuật và tất nhiên là cả văn hóa nghệ thuật Chỉ xét riêng về lĩnh vực văn hóa nghệ thuật cũng đã hết sức phong phú và đa dạng Bởi nghệ thuật là cả một thế giới các hoạt động thẩm mỹ của con người, thế giới của các loại hình, loại thể Nghiên cứu vấn đề giao lưu văn hóa nghệ thuật ở tất cả mọi loại hình, loại thể là điều quá sức đối với một học viên cao học, vì vậy tác giả luận văn chỉ xin tập trung vào một thể loại tương đối cụ thể, đó là thể loại nghệ thuật biểu diễn Cụ thể là tập trung nghiên cứu vấn đề giao lưu trên lĩnh vực ca- múa- nhạc, lĩnh vực sân khấu (sân khấu kịch nói, sân khấu kịch hát truyền thống)

1.2.2 Giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn

Nếu như nghệ thuật ngôn từ dùng ngôn ngữ để diễn đạt tình cảm, tư tưởng, tâm hồn của con người theo quy luật của cái đẹp, nghệ thuật tạo hình chủ yếu sử dụng hình khối, đường nét và các gam màu để thể hiện vật thể dưới dạng tác phẩm mỹ thuật, kiến trúc, điêu khắc, hội họa, đồ thủ công mỹ nghệ thì nghệ thuật biểu diễn là lĩnh vực nghệ thuật được diễn xuất bằng hành động, bằng cử chỉ của người nghệ sĩ Hay nói cách khác, văn hóa nghệ thuật biểu diễn là sự thể hiện năng lực, tài năng biểu đạt tác phẩm nghệ thuật của người nghệ sĩ

qua hành động diễn xuất, năng lực cảm thụ, trình diễn của người nghệ sĩ Trong lĩnh vực này, sự học hỏi, tìm tòi, giao lưu là việc làm hết sức cần thiết Giao lưu quốc tế về văn hóa nghệ thuật biểu diễn từ lâu đã được quan tâm Nó không chỉ học hỏi, tìm hiểu, giao lưu nghệ thuật biểu diễn của các nghệ sĩ trên khắp thế giới mà còn giúp các đoàn nghệ thuật ở các nước giới thiệu, quảng bá nền văn hóa nghệ thuật của họ Đường lối mở rộng quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế của Đảng và Nhà nước ta đã tạo điều kiện thuận lợi, tác động tích cực tới sự giao lưu văn hóa nói chung và nghệ thuật biểu diễn nói riêng ở trong và ngoài nước Trong những năm gần đây, việc cá nhân nghệ sĩ hay các đoàn nghệ thuật đi lại biểu diễn ở cả hai miền Nam, Bắc là chuyện diễn ra hàng ngày Hơn thế, nhiều nghệ sĩ của nước ngoài đã đến Việt Nam biểu diễn, khán giả Việt Nam có cơ hội thưởng thức nghệ thuật ngoại với nhiều loại hình phong phú, đa dạng Các nghệ sĩ Việt Nam, bằng nhiều con đường khác nhau, ra nước ngoài biểu diễn ngày càng nhiều Trong năm 2003, đã có 397 lượt đoàn nghệ thuật của Việt Nam ra nước ngoài biểu diễn và có 188 đoàn nghệ thuật quốc

tế vào biểu diễn tại Việt Nam [38, tr.11] Những con số này đã khẳng định tiềm năng to lớn của nghệ thuật Việt Nam trong quá trình giao lưu hội nhập quốc tế Việc các đoàn nghệ thuật của Việt Nam ra nước ngoài biểu diễn hay các đoàn nghệ thuật quốc tế vào Việt Nam biểu diễn theo lời mời của các cơ quan chức trách của cả hai bên là việc làm có ý nghĩa hết sức quan trọng Bởi qua đó, các nền văn hóa nghệ thuật của các nước được quảng bá, mối quan hệ ngoại giao trên thế giới, trong khu vực ngày càng bền chặt và tốt đẹp Trong thời gian vừa qua, nhờ chính sách mở cửa của nhà nước ta, một số không ít các ca sĩ, nghệ sĩ ra nước ngoài biểu diễn với tư cách cá nhân theo con đường du lịch Đảng và Nhà nước ta đã tạo điều kiện thuận lợi cho các nghệ sĩ, ca sĩ ra nước ngoài biểu diễn, cũng như các ca sĩ, nghệ sĩ nước ngoài vào Việt Nam biểu diễn Tuy nhiên, những hoạt động biểu diễn đó phải

có lợi cho cá nhân ca sĩ và phải có lợi cho đất nước Ông Phạm Tiến Vân, Q.Vụ trưởng Vụ Văn hoá - Thông tin (Bộ ngoại giao) cho biết:

Qua theo dõi và sàng lọc thông tin từ cộng đồng, bên cạnh những chương trình nghệ thuật có chất lượng (phần lớn các đoàn nghệ thuật do Nhà nước cử đi) tạo hiệu qủa tích cực trong việc vận động kiều bào hướng về tổ quốc, về nền văn hóa dân tộc…cũng còn những tồn tại cần phải khắc phục Nhiều ca sĩ trong nước vốn đã quen “tự do”, tự do trong phát ngôn, tự do trong phong cách biểu diễn và trang phục… khi ra nước ngoài còn “tự do” hơn nhiều Thêm vào đó là sự

thương mại hóa nghệ thuật, đòi cátsê cao khiến kiều bào không chịu nổi [38, tr.11]

Thiết nghĩ, đó là việc làm và những hành động thiếu tự trọng cần phải được khắc phục Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành Văn hoá-Thông tin trong năm 2004 là

mở rộng hợp tác, giao lưu văn hóa với nước ngoài, trong đó có sự giao lưu và hợp tác trên lĩnh vực nghệ thuật Xuất phát từ nhu cầu thực tế và thực hiện nhiệm vụ trọng tâm về giao lưu, hợp tác văn hóa quốc tế, vừa qua Cục Nghệ thuật biểu diễn phối hợp với Vụ Pháp chế

đã ban hành Quy chế hoạt động biểu diễn nghệ thuật chuyên nghiệp Trong quy chế này đã dành trọn chương IV cho vấn đề biểu diễn nghệ thuật và tổ chức nghệ thuật chuyên nghiệp

có yếu tố nước ngoài Theo đó, điều kiện để đoàn nghệ thuật, diễn viên ra nước ngoài biểu diễn và đoàn nghệ thuật, diễn viên của nước ngoài vào Việt Nam biểu diễn được quy định cụ thể, đơn giản, thông thoáng về mặt thủ tục Chẳng hạn, quy chế đã nói rõ, đối với đoàn nghệ thuật, diễn viên Việt Nam ra biểu diễn ở nước ngoài cần có giấy mời của đối tác trong và ngoài nước; đơn đề nghị kèm theo danh sách diễn viên và nội dung chương trình, vở diễn sẽ biểu diễn ở nước ngoài; văn bản đại sứ quán, hoặc cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam về

tư cách pháp lý của đối tác nước ngoài; văn bản hợp đồng; hoặc thỏa thuận với đối tác nước ngoài

Với qui chế thông thoáng đó, thời gian vừa qua đã có nhiều đoàn nghệ thuật của Việt Nam ra nước ngoài biểu diễn và nhiều đoàn nghệ thuật của nước ngoài sang biểu diễn tại Việt Nam Năm qua (2004), nghệ thuật biểu diễn đã gặt hái những thành quả to lớn với lời mời tham gia nhiều hoạt động nghệ thuật quốc tế lớn như Đoàn Rối nước Thăng Long đi diễn hơn một tháng tại Diễn đàn văn hóa toàn cầu ở Barcelona, Tây Ban Nha; Liên đoàn Xiếc đi Pháp; Đoàn nghệ thuật Dân gian Việt Bắc đi biểu diễn nhân Hội nghị Thượng đỉnh các nước sử dụng tiếng Pháp tại Bukina Faso; Đoàn Nghệ thuật Việt Nam đi dự Liên hoan nghệ thuật truyền thống ở Washinh-tơn Đoàn Nhà hát Nhạc Vũ kịch tham gia Liên hoan nghệ thuật Châu Á ở Bắc Kinh-Trường Xuân; Nhà hát Nhạc nhẹ tham dự Liên hoan Mùa xuân Bình Nhưỡng; Đoàn Rối nước Trung ương đi Athens (Hy Lạp), Anh, Slovenia, Croatia; Đoàn Nhà hát kịch chèo, tuồng đi diễn 4 tháng tại 6 bang nước Mỹ; Nhà hát Tuổi trẻ và Nhà hát Tuồng đi Liên hoan sân khấu quốc tế ở Ai Cập; các đoàn nghệ sĩ ở Thành phố Hồ Chí Minh đi biểu diễn cho cộng đồng ở Canađa và Úc; nhà hát Ca Múa Nhạc đi Đức, Nga, Séc

và Hungary; Đoàn Dàn Nhạc giao hưởng Việt Nam gồm 90 người tham gia Liên hoan các

dàn nhạc Châu Á tại Tokyo… Theo con số thống kê của Báo Văn hóa chủ nhật ra ngày

24-27/12/2004 thì năm 2004 đã có hơn 100 đoàn nghệ thuật ra nước ngoài biểu diễn và hơn

1000 người thuộc tốp nghệ thuật tham gia các liên hoan quốc tế

Với nội dung phong phú giàu bản sắc dân tộc, biết khai thác các chất liệu truyền thống, các chương trình nghệ thuật của Việt Nam đã từng bước chiếm được cảm tình khán giả ở nước ngoài Bà Selima-Bộ trưởng Quốc vụ Khanh văn hóa Băngladesh, trong chuyến thăm chính thức Việt Nam đã phát biểu: “Nhân dân Băngladesh còn nhớ mãi những nghệ sĩ

xinh đẹp với những chương trình biểu diễn nghệ thuật đặc sắc của Việt Nam đã để lại nhiều

ấn tượng khó quên trong lòng khán giả”

Ngoài ra, giao lưu văn hóa đã tạo điều kiện cho nhân dân ta tiếp cận với nhiều nền nghệ thuật của thế giới Mặc dầu còn gặp nhiều khó khăn về kinh phí, song hàng năm Bộ Văn hoá-Thông tin đã mời nhiều đoàn nghệ thuật quốc tế đến Việt Nam giao lưu, dự các cuộc liên hoan quốc tế về sân khấu, điện ảnh, âm nhạc Chỉ tính riêng cuộc Liên hoan sân khấu thể nghiệm quốc tế lần thứ nhất được tổ chức tại Hà Nội vào tháng 11/ 2002 đã có gần

400 diễn viên thuộc 14 đơn vị nghệ thuật của Thụy Điển, Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam lần lượt trình diễn chương trình dự thi của mình trên sân khấu Nhà hát Lớn Hà Nội và rạp xiếc Trung ương Nhà hát Zen-nit (Thuỵ Điển) biểu diễn vỡ kịch “Cánh cửa mở”; Đoàn kịch nói Quảng Đông (Trung Quốc) với vở “Áp giải”; Trung tâm biểu diễn sân khấu Hàn Quốc với vở kịch “ Nghiệp chướng” đã để lại ấn tượng sâu đậm Ngoài nghệ thuật sân khấu, còn có các đoàn quốc tế đến trao đổi, giao lưu và biểu diễn âm nhạc như liên hoan nhạc Jazz cổ điển, Jazz châu Âu, Mỹ, La Tinh… gồm các nhạc công nổi tiếng ở nhiều nước trên thế giới: Đan Mạch, Italia, Hà Lan, Cộng hòa Séc, Tây Ban Nha… Liên hoan nhạc Jazz châu Âu lần thứ 4 tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 21/11 đến 4/12/2004

đã quy tụ 9 ban nhạc nổi tiếng của Thuỵ Sĩ, Áo, Bỉ, Hà Lan, Đức, Pháp, Thuỵ Điển, Đan Mạch và Việt Nam

Các đoàn nghệ thuật múa của bạn bè quốc tế đã sang Việt Nam biểu diễn, giao lưu trong nhiều dịp liên hoan, kỉ niệm Tiêu biểu là đoàn Nghệ thuật múa Hàn Quốc Kooksoo- Hodilin đã từng đi diễn hơn 30 nước trên thế giới, nhân dịp kỷ niệm 10 năm thiết lập quan

hệ ngoại giao Việt Nam - Hàn Quốc, đã ra mắt khán giả Việt Nam với những vũ điệu đắm

đuối và sôi động Đoàn Nghệ thuật múa kiếm Thang ta - Ấn độ đã thể hiện một màn trình diễn ly kỳ, đẹp mắt với các loại vũ khí như kiếm, giáo, dao găm nhưng rất mềm mại và uyển chuyển, đẹp mắt, mang đậm bản sắc văn hóa Ấn độ

Ở Việt Nam, Nhà hát Múa rối Thăng long cũng đã có nhiều tiết mục đặc sắc lưu diễn ở nước ngoài Đáng kể nhất là chương trình múa rối nước truyền thống với 16 tiết mục tiêu biểu như: mục đồng chăn trâu thổi sáo, cáo bắt vợ, cấy cày, múa lân, múa tiên, đánh bắt cá…đã được khán giả liên bang Nga đánh giá cao trong chuyến lưu diễn ở Matxcơva (năm 2002) Tham dự liên hoan quốc tế Athens (Hy Lạp), liên tiếp trong các năm 1999,2002, Ban

tổ chức liên hoan quốc tế Athens đều mời nghệ sĩ múa rối Thăng long sang biểu diễn Các buổi biểu diễn đều được đánh giá cao, gây tiếng vang trong người dân Hy Lạp

1.3 VAI TRÒ CỦA GIAO LƯU VĂN HÓA NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN ĐỐI VỚI

SỰ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DÂN TỘC

Kết quả của nhiều hội thảo quốc tế về văn hóa gần đây đã chỉ rõ: trong tình hình hiện nay, sự hợp tác và giao lưu văn hóa giữa các quốc gia trong khu vực và trên thế giới là vô cùng quan trọng Bởi ngoài sự hiểu biết và làm phong phú lẫn nhau, nó còn là sự liên kết để vượt qua các thách thức của quá trình toàn cầu hóa và sự thay đổi khoa học, công nghệ đang diễn ra rộng khắp Có những ý kiến lo ngại cho sự khác biệt về văn hóa, văn minh có thể là nguyên nhân dẫn đến hiểu lầm, xung đột, khủng bố, chủ nghĩa ly khai, bài ngoại và thậm chí cả chiến tranh Nhưng đa số ý kiến lại cho rằng, chúng ta cần phải tôn trọng tính

đa dạng của văn hóa và văn minh, phải coi đó là một nhu cầu khách quan giúp cho mọi quốc gia, dân tộc quyền được lựa chọn con đường phát triển phù hợp với khả năng, truyền thống

và bản sắc của mình Tính đa dạng của văn hóa đã trở thành đề tài cho nhiều cuộc hội thảo, hội nghị Gần đây nhất, Hội nghị bàn tròn “Dự thảo công ước về bảo vệ sự đa dạng các nội

dung văn hóa và biểu đạt nghệ thuật” do Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam tổ chức đã

diễn ra ở Hà Nội với rất nhiều ý kiến phát biểu của các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành Giáo sư

Vũ Khiêu cho rằng: “Tính đa dạng văn hóa đã từ lâu trở thành điều kiện tồn tại và phát triển không chỉ của văn hóa mà còn của bản thân dân tộc Việt Nam có 54 dân tộc anh em cùng chung sống, có những nét riêng biệt về ngôn ngữ, phong tục, tập quán, sinh hoạt vật chất… Trải qua hàng nghìn năm chung sống với nhau, những dân tộc và tộc người anh em

ấy đã không đánh mất bản sắc văn hóa mà còn phát huy tính đa dạng của mình Bản sắc và

tính đa dạng ấy không tạo nên ở họ một hàng rào khép kín; ngược lại luôn luôn tự coi mình như những thành viên trong máu thịt của cộng đồng Việt Nam” Và giáo sư Vũ Khiêu tiếp tục khẳng định: “Riêng về mặt giao lưu văn hóa, dân tộc Việt Nam đã gặp gỡ trao đổi với rất nhiều nền văn minh trong khu vực và trên thế giới, đã tiếp thu được rất nhiều nhân tố tích cực từ nước ngoài và không hề bị đồng hóa Ngược lại sự giao lưu ấy đã góp phần làm cho tính đa dạng của văn hóa Việt Nam ngày càng phong phú và bền vững” [37, tr.8-9].

Còn TS.Đặng Văn Bài, Cục trưởng cục Di sản văn hóa Việt Nam phát biểu: “Bảo vệ sự đa dạng văn hóa là tạo nội lực để giao lưu với các đoàn văn hóa khác, tiếp nhận một cách khoan dung các giá trị văn hóa, sáng tạo nên các giá trị văn hóa mới làm phong phú vốn văn hóa của mỗi quốc gia” [37, tr.8-9]

Việc trau dồi luyện tập, siêng năng học hỏi những tinh hoa nghệ thuật biểu diễn để chất lượng biểu diễn nghệ thuật ngày càng tiến bộ, theo kịp bạn bè quốc tế là việc làm luôn luôn cần thiết Số lượng đoàn ra, đoàn vào nói lên sự tiến bộ về mặt cơ chế quản lý và chính sách thu hút hải ngoại về Việt Nam Nhưng về mặt chất lượng nghệ thuật cần có sự đầu tư thỏa đáng đối với đoàn nghệ thuật của Việt Nam đi biểu diễn nước ngoài Theo ông Phạm Tiến Vân, Q.Vụ trưởng Vụ Văn hóa - Thông tin (Bộ ngoại giao) cho biết:

Hiện tại Việt Nam có 2,7 triệu Việt kiều sống và làm việc tại nước ngoài … Trình độ thưởng thức nghệ thuật của kiều bào ở nước ngoài rất cao, họ thường xuyên tiếp xúc với các chương trình nghệ thuật mang đẳng cấp quốc tế và bản thân các nghệ sĩ Việt Nam ở hải ngoại cũng rất tài năng Muốn vận động được kiều bào ở hải ngoại hướng về tổ quốc, yêu văn hóa Việt, phải đem đến cho họ những chương trình nghệ thuật tốt, chất lượng cao, thể hiện được cái hay, cái đẹp của văn hóa Việt trong quá trình giao lưu, hội nhập quốc tế [38, tr.11]

Như vậy, tăng cường giao lưu, hội nhập sẽ góp phần làm đa dạng nền văn hóa của mỗi dân tộc Và chính sự đa dạng ấy đã góp phần làm nên nền văn hóa của mỗi dân tộc nói riêng

và nền văn hóa thế giới nói chung ngày càng phong phú, đa dạng, đa sắc, đa hương Nói như tiến sĩ Phạm Quang Nghị -Bộ trưởng Bộ Văn hoá-Thông tin trong bài phát biểu tại Hội nghị khu vực khu vực Châu Á - Thái Bình Dương về “Đối thoại giữa các nền văn hóa và văn

minh vì hoà bình và phát triển bền vững”:

Càng tăng cường hội nhập và giao lưu, người ta càng phát hiện thấy nhiều giá trị đặc sắc phong phú, muôn hình, muôn vẻ trong nền văn hóa của mỗi quốc gia, dân tộc trên thế giới Giao lưu hội nhập không chỉ không xoá mờ những giá trị khác biệt mà càng làm cho nó trở nên nổi bật, đặc sắc và phong phú hơn Đó vừa là nhận thức mới, vừa là thực tiễn mới Đối với văn hóa, không thể nói nền văn hóa này là ưu tú, nền văn hóa kia là không có giá trị Văn hóa nhân loại giống như một bầu trời đầy sao, nếu chúng ta chăm chú ngắm nhìn thì vì sao nào cũng lấp lánh [61, tr.3]

Giao lưu văn hóa nghệ thuật được mở rộng như hiện nay là cơ hội để chúng ta mở rộng tầm nhìn và hấp thụ những gì phù hợp với đất nước đang trên đà đổi mới, trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nhưng giao lưu không phải chỉ tiếp nhận mà còn đóng góp cái gì là đặc sắc của ta vào cái đa sắc, đa thanh, đa diện, làm phong phú lẫn nhau giữa các nền văn hóa thế giới Đặc điểm dân tộc trở thành bản sắc mỗi nền văn hóa chính là chiếc cầu giao lưu, là tự ý thức bảo vệ tinh hoa văn hóa nhân loại Qua giao lưu người ta tìm thấy những giá trị phổ biến mang ý nghĩa chung, thông qua cái đặc thù của mỗi nền văn hóa dân tộc hay khu vực

Giao lưu văn hóa có trọng điểm, trước hết là ưu tiên với các nền văn hóa trong khu vực, với các nước có nền văn hóa tiêu biểu và với những quốc gia có điểm trội về văn hóa dù

là phương Tây hay phương Đông Giao lưu dưới nhiều hình thức đa dạng, theo hướng dân tộc, hiện đại và nhân văn Văn hóa Việt Nam vốn có truyền thống nhạy cảm và tiếp thu nhanh, thích ứng và dung hòa nhuần nhị, bản địa hóa và bản sắc hóa mọi yếu tố ngoại lai

Đó là bản lĩnh dân tộc, tạo nên sức mạnh tinh thần khiến cho Việt Nam chiến thắng mọi kẻ thù hung hãn, mọi đế quốc hùng mạnh, chẳng những không bị đồng hóa mà còn biết tiếp thu những yếu tố phù hợp để phát triển Trong bối cảnh quốc tế đang diễn ra phức tạp hiện nay, giao lưu văn hóa phải hướng tới khẳng định bản sắc và bản lĩnh dân tộc, nâng cao vị thế của văn hóa Việt Nam trong cộng đồng quốc tế, chống xu hướng lai căng và vọng ngoại

Xác định văn hóa là động lực phát triển của xã hội và nhịp cầu mở rộng hợp tác giữa Việt Nam và các nước, mấy năm gần đây, chúng ta đã không ngừng tăng cường các hoạt động giao lưu văn hóa-thông tin đối ngoại bằng nhiều cách, nhiều chiều, nhiều mức độ, với nhiều nước nhằm giới thiệu đất nước, con người, công cuộc đổi mới và nền văn hóa Việt

Nam Đáng chú ý “Tuần văn hóa Việt Nam” đã được tổ chức thành công ở nhiều quốc gia như Thụy Điển, Canađa, Nhật Bản, Bangladesh; các cuộc liên hoan “Khuôn mặt Việt Nam

- khuôn mặt Pháp ngữ” ở Cộng hoà Pháp; Liên hoan hình ảnh Châu Á ở Đan Mạch; Liên

hoan ca nhạc quốc tế dân tộc mùa hè ở Hunggary; Liên hoan dân ca quốc tế ở Trung quốc; Liên hoan nhà hát kịch thế giới ở Bắc Kinh; Liên hoan múa ASEAN ở Malaisia; Liên hoan múa rối quốc tế ở Thổ Nhĩ Kỳ…và sự hiện diện của các nghệ sĩ Việt Nam ở nhiều cuộc thi quốc tế về văn hóa nghệ thuật đã được nhiều bạn bè quốc tế công nhận là năng động, giàu tính sáng tạo dân tộc và trình độ nghệ thuật cao

Sự kết hợp các loại hình nghệ thuật để mở rộng giao lưu văn hóa đối ngoại đã tạo ra nhiều mối quan hệ tốt đẹp, tạo tiền đề cho nhiều chương trình, dự án mới phát triển Từ các cuộc đi thăm, làm việc, tham dự các hội thảo, hội nghị quốc tế và khu vực, chúng ta đã khẳng định thêm sự đóng góp của Việt Nam trong quá trình làm đa dạng hóa các hoạt động văn hóa nghệ thuật trên thế giới, khẳng định chính sách đối ngoại muốn làm bạn với tất cả các nước trên cơ sở tôn trọng, độc lập, chủ quyền, hữu nghị, cùng có lợi của Đảng và Nhà nước ta Trong năm 2003, chúng ta đã ký kết hơn chục văn bản thỏa thuận hợp tác về văn hóa thông tin với các nước, nâng tổng số quan hệ hợp tác về văn hóa đối ngoại lên gần 80 quốc gia ở các châu lục khác nhau Chính vì những cơ sở pháp lý đó, chúng ta được biết đến những nền văn hóa mới, nhiều hoạt động giao lưu văn hóa quốc tế đã được triển khai ở khu vực châu Âu, châu Á, châu Mỹ La tinh…

Như vậy, giao lưu văn hóa nói chung và giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn nói riêng đã tạo điều kiện học hỏi, tìm hiểu về truyền thống và thành tựu văn hóa nghệ thuật của các nước và các vùng lãnh thổ khác nhau trên thế giới, mở ra nhiều mối quan hệ tốt đẹp, tạo tiền đề cho nhiều chương trình, dự án mới phát triển Đồng thời qua đó, các văn nghệ sĩ Việt Nam có dịp để thể hiện tài năng, năng lực sáng tạo và thể hiện bản sắc văn hóa của dân tộc mình trên thế giới Đưa những nét đặc sắc, đậm đà bản sắc của dân tộc Việt Nam giới thiệu với các nước, tạo cơ hội gần gũi, rút ngắn khoảng cách của Việt Nam với khu vực và thế giới, góp phần làm đa dạng, phong phú hơn cho nền văn hóa nghệ thuật của Việt Nam và bạn bè quốc tế

Ngoài vai trò đối ngoại, giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn còn đóng vai trò hết sức quan trọng và cần thiết trong việc giới thiệu, quảng bá và giáo dục, nâng cao thị hiếu thẩm

mỹ nghệ thuật cho nhân dân, đưa cái đẹp vào trong đời sống xã hội Trong Bản thảo Kinh tế -Triết học năm 1844 Mác đã chỉ ra rằng, dấu hiệu cơ bản để phân biệt hoạt động của con vật với hoạt động của con người là ở chỗ con người biết nhào nặn hiện thực theo quy luật cái đẹp Trong lịch sử phát triển của con người, cái đẹp là khát vọng, là khả năng vươn tới, khả năng làm chủ của con người Và ở bất cứ lĩnh vực nào, con người cũng có khát vọng vươn tới cái đẹp Có thể nói, cái đẹp giữ vị trí trung tâm điều tiết cuộc sống, nó là nhu cầu sống, nó đã “cứu rỗi” nhân loại thoát khỏi cái xấu Không có nó thì không có văn hóa, hạnh phúc, ước mơ Vì thế, trong nghệ thuật, cái đẹp là linh hồn của nghệ thuật Vì cái đẹp mà nghệ thuật mới tồn tại Không có cái đẹp thì nghệ thuật không có công chúng Công chúng đến với nghệ thuật để nghệ thuật mách bảo con đường chiếm lĩnh cái đẹp Cảm xúc thẩm

mỹ, tức khả năng biết rung động trước cái đẹp, ở một mức độ nào đó, tạo nên phẩm chất đạo đức của con người Mácxim Goócki đã có lý khi nói rằng: Mỹ học là đạo đức học của tương lai Điều này, nhà tư tưởng lớn Biêlinxki của nước Nga thế kỷ XIX đã nói rõ:

Cảm xúc của cái đẹp là một điều kiện làm nên phẩm giá của con người Phải có nó con người mới có được trí tuệ, phải có nó, nhà bác học mới cất mình lên bởi những tư tưởng tầm cỡ thế giới, mới hiểu được phẩm chất và các hiện tượng trong tính thống nhất của chúng… Phải có nó người ta mới có thể không qụy ngã dưới sức nặng trĩu của cuộc đời và làm nên những chiến công… Thiếu

nó, thiếu đi cái cảm xúc ấy thì không có thiên tài, không có tài năng, không có trí thông minh mà chỉ còn lại cái thứ đầu óc tỉnh táo một cách ti tiện cần thiết cho sinh hoạt thường ngày trong nhà, cho những tính toán nhỏ nhen ích kỷ [63, tr.9] Văn hóa nghệ thuật biễu diễn là một bộ phận nhạy cảm của văn hóa nghệ thuật, là thành tố trọng yếu của văn hóa thẩm mỹ Văn hóa nghệ thuật biểu diễn giữ vai trò hết sức to lớn trong việc giáo dục thẩm mỹ, hình thành nhân cách của con người Văn hóa nghệ thuật biểu diễn giúp cho con người biết rung động sâu sắc về tình cảm, trước những sự kiện, những con người, những biến cố của lịch sử xã hội và tự nhiên; trước những điều lành và tội

ác, hèn hạ và cao cả, vui sướng và đau khổ, đẹp đẽ và xấu xa…Con người được trải nghiệm qua những phút giây vui, buồn, sung sướng, lo âu, đau khổ, căm giận, ngưỡng mộ, yêu thương Những tác phẩm văn hóa nghệ thuật biểu diễn chân chính sẽ thức tỉnh lòng người,

sẽ làm cho cuộc sống có ý nghĩa hơn, sẽ giúp cho chúng ta ngày một tiến lên, hướng về phía

tuyệt mỹ chứ không phải lui dần vào chỗ tầm thường, thô thiển, nông cạn Chính vì thế, giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn sẽ giúp cho mọi người dân trên đất nước Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung được thưởng thức cái hay, cái đẹp, cái tinh túy của mỗi dân tộc để từ đó đời sống tinh thần của con người ngày càng phong phú, đa dạng hơn

Mở rộng giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn giúp cho đội ngũ văn nghệ sĩ, từ nghệ

sĩ sáng tác đến nghệ sĩ biễu diễn có điều kiện để trao đổi kinh nghiệm nghề nghiệp, học tập

và nâng cao nhận thức, mở rộng tầm nhìn để tiếp nhận những tinh hoa của nghệ thuật thế giới, góp phần nâng cao trình độ nghệ thuật biểu diễn của dân tộc Những cuộc tiếp xúc trong giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn chính là cơ hội để những nhà chuyên môn đánh giá nghiêm túc về thành tựu của bạn bè quốc tế, biết rõ được những mặt mạnh và yếu của nghệ thuật biểu diễn dân tộc để phát huy và khắc phục

Gần đây, các nhà nghiên cứu đề cập nhiều đến nhu cầu giải trí của văn hóa nghệ thuật Từ năm 1969, trong “Tủ sách Đại học sư phạm”do Nhà xuất bản giáo dục xuất bản

đã mở đầu như sau:

Kinh nghiệm bản thân mỗi người cho thấy rằng sau khi đã làm một việc mệt nhọc, ta không muốn cầm đọc một cuốn sách giáo khoa chính trị kinh tế học, mà muốn dự một cuộc hòa nhạc, xem một phòng triển lãm hội họa, hoặc có thể cầm ngay lấy cuốn tiểu thuyết đọc liền không nghỉ Có gì kỳ lạ hấp dẫn chúng ta trong những tác phẩm nghệ thuật ấy? [23, tr.592]

Cách đặt vấn đề như vậy đã đề cập đến vấn đề nhu cầu giải trí của công chúng Chúng

ta không thể không thừa nhận giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn giữ vị trí cần thiết trong việc thỏa mãn nhu cầu giải trí Nhất là trong đời sống hiện nay, con người chủ yếu là lao động trí óc, căng thẳng, dồn nén, sức ép dễ chứng stress Xã hội càng hiện đại, nhu cầu giải trí càng trở nên phong phú, sinh động hơn, càng trở thành một nhu cầu to lớn và cấp thiết Thực chất, giải trí là một hình thức thay đổi tính chất lao động của con người nhằm giải tỏa những mệt mỏi, ức chế và phục hồi sức khỏe, đưa cơ thể trở lại trạng thái mạnh khỏe toàn diện cả về thể lực lẫn tinh thần Giải trí cũng chính là cách nghỉ ngơi tích cực tác động chủ yếu vào tinh thần của con người Giải trí cũng chính là yêu cầu điều kiện để con người hiện đại sử dụng thời gian rỗi một cách có hiệu quả

Trong điều kiện mở cửa, đẩy mạnh giao lưu và hợp tác quốc tế, các hoạt động giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu tinh thần ngày càng cao của xã hội, tạo nên các sinh hoạt văn hóa đa dạng, phong phú, nhất là của thanh thiếu niên Đồng thời nó góp phần vào củng cố và tăng cường tình hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc, làm động lực thúc đẩy văn hóa nghệ thuật nói chung, văn hóa nghệ thuật biểu diễn nói riêng của đất nước ta phát triển Vì vậy, quan tâm và tạo điều kiện để giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn phát triển là một trong những nhiệm vụ bức thiết đặt ra để xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Nhân loại đang bước sang thiên niên kỷ thứ 3, xu thế giao lưu, hội nhập, toàn cầu hoá kinh tế đang diễn ra sôi động trên toàn thế giới Hòa chung vào dòng chảy nhân loại, Việt Nam đã và đang từng bước đi lên trên con đường công nghiệp hoá, hiện đại hóa, mở rộng hợp tác quốc tế, tranh thủ sự đồng tình ủng hộ và giúp đỡ của nhân dân thế giới, kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh của thời đại, ra sức thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội Trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội, Đảng và nhân dân ta luôn xác định, kinh tế là trung tâm, “văn hóa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển

kinh tế xã hội” Văn hóa muốn thực hiện thành công nhiệm vụ của mình thì không thể không

giao lưu, tiếp biến với các nền văn hóa khác trên thế giới Chính vì thế, đẩy mạnh giao lưu văn hóa nói chung và giao lưu văn hóa nghệ thuật nói riêng với các nước trên thế giới luôn luôn

là một nhiệm vụ quan trọng, nhiệm vụ thiết yếu, nhất là trong giai đoạn hiện nay

Văn kiện Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nhấn mạnh:

“Làm tốt việc giới thiệu văn hóa, đất nước và con người Việt Nam với thế giới; tiếp thụ có chọn lọc các giá trị nhân văn, khoa học, tiến bộ của nước ngoài, phổ biến những kinh nghiệm tốt xây dựng và phát triển văn hóa của các nước Ngăn ngừa sự xâm nhập các sản phẩm văn hóa phản động, đồi trụy” [24, tr.67]

Có thể nói, giao lưu văn hóa là một kênh thông tin chủ đạo nhằm giới thiệu hình ảnh, đất nước, con người Việt Nam với bạn bè các nước trên thế giới Nó giúp cho thế giới hiểu chúng ta hơn, tăng cường sự hợp tác, tranh thủ thêm nhiều nguồn lực và kinh nghiệm trong việc xây dựng xã hội mới Qua giao lưu, nền văn hóa nghệ thuật phong phú, đa dạng, độc đáo và đậm đà bản sắc dân tộc của chúng ta được bạn bè khắp năm châu biết đến Từ đó,

tạo cho Việt Nam có một vị thế trên trường quốc tế Đồng thời, thông qua giao lưu, chúng ta

có thể tiếp thu những giá trị văn hóa tốt đẹp từ ngoài vào, làm phong phú thêm đời sống tinh thần của dân tộc, tạo điều kiện phát triển văn hóa dân tộc và ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực của những biểu hiện phản văn hóa, ảnh hưởng xấu đến thuần phong mỹ tục, những nét hay, nét đẹp của văn hóa nước nhà

Giáo sư Đinh Gia Khánh trong cuốn “Mấy vấn đề văn hóa và phát triển ở Việt Nam

hiện nay” đã nhận xét rất đúng:

Một nền văn hóa khép kín và co lại trong một môi trường hạn hẹp thì sớm hay muộn sẽ khô cằn rồi chết cứng Một nền văn hóa cởi mở, tức là vận động trong một môi trường ngày càng rộng hơn thì mới dồi dào sinh khí Môi trường

tự nhiên, môi trường xã hội trong sự vận động tương tác với nhau quy định tính chất của tiến trình văn hóa cũng như nội dung của văn hóa [29, tr.25-26]

Giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn là một trong những hoạt động có ý nghĩa to lớn

để thúc đẩy văn hóa nói chung, văn hóa nghệ thuật biểu diễn nói riêng phát triển Trong quá trình xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, việc đẩy mạnh giao lưu văn hóa nghệ thuật một cách đúng hướng sẽ góp phần to lớn vào việc khẳng định bản sắc và bản lĩnh dân tộc, đồng thời là cơ hội và điều kiện để chúng ta đổi mới và nâng cao tính hiện đại và tính quốc tế của văn hóa nghệ thuật biểu diễn Việt Nam, đóng góp vào sự đa dạng và thống nhất của nền văn hóa nghệ thuật biểu diễn thế giới

Chương 2

THỰC TRẠNG GIAO LƯU VĂN HÓA NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN

Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRONG THỜI GIAN QUA

Thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố trẻ, đất rộng, người đông Tính đến nay, với diện tích 2.390,3km2 và khoảng 6 triệu dân, Thành phố Hồ Chí Minh được xếp là thành phố lớn nhất nước ta

Ngay từ buổi sơ khai, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đã là địa bàn chiến lược quan trọng nhất của khu vực phía Nam Và cũng từ rất sớm, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả vùng Nam Trung Bộ và

Nam Bộ, là cửa ngõ đầu mối giao lưu quốc tế Với vị trí địa lý, hướng Đông có cảng quốc tế từ cửa biển Cần Giờ vào sông Sài Gòn, hướng Tây giáp biên giới với Cam Phu Chia, có sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất, là một trung tâm về giao dịch qua mạng (cửa ngõ Intenét), Thành phố Hồ Chí Minh vô cùng thuận lợi trong việc giao lưu, hội nhập về mọi lĩnh vực với bạn bè quốc tế

Từ thế kỷ XX, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đã được xem là một trong các tiêu điểm điển hình của sự hội nhập và phát triển văn hóa - văn minh của dân tộc Lịch sử hơn 300 năm hình thành và phát triển của Nam Bộ nói chung và Sài Gòn nói riêng là công trình văn hóa sáng tạo tuyệt mỹ của con người phương Nam, góp phần không nhỏ vào kho tàng văn hóa dân tộc Đời sống văn hóa nghệ thuật từ khi hình thành, phát triển

ở Thành phố Hồ Chí Minh không giống như các địa bàn khác trên cả nước, nó mang đặc trưng riêng bởi lịch sử phát triển của vùng đất này Nói về đặc điểm riêng của Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, nhà nghiên cứu Trần Bạch Đằng đã có một nhận xét xác đáng, có

cơ sở khoa học và thực tiễn sâu sắc rằng:

Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đương nhiên không thể so sánh được với cái nôi của cả nước là Hà Nội- Thăng Long nằm trong lưu vực sông Hồng, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh cũng không thể so độ dày lịch sử với Huế Nhưng Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh là một thành phố đặc biệt Chỉ với

300 năm mở cõi, thành phố đó đã trở thành một trung tâm kinh tế lớn nhất nước, đồng thời cũng là trung tâm đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng đời sống xã hội, luôn có mặt trên tiền tuyến [26, tr.25]

2.1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIAO LƯU VĂN HÓA NGHỆ THUẬT BIỂU DIỄN Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH HIỆN NAY

2.1.1 Đặc điểm lịch sử - văn hóa của Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh

Khi nghiên cứu lịch sử văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, các nhà khoa

học đều có chung nhận xét: Lịch sử văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh tự nó đã mang sẵn những phẩm chất của chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam cộng với tinh thần cách mạnh trong quá trình đấu tranh liên tục với các loại kẻ thù để tồn tại và chiến thắng; tự nó đã hình thành những con người năng động, sáng tạo giàu ý thức cộng đồng

dân tộc được hình thành trong quá trình để chiến đấu và xây dựng Thành phố; tự nó đã hình thành nền văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc được tiếp sức thêm bởi chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Lịch sử văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh tự nó đã có sức mạnh bắt nguồn từ cái

đà vươn lên không ngừng của dân tộc, được hun đúc từ nhiều nghìn năm trong lịch sử dân tộc và được tôi luyện trong quá trình đấu tranh với các loại kẻ thù từ trong xã hội phong kiến cho đến khi phải đương đầu với chủ nghĩa thực dân [10, tr.33-34]

Song, sẽ không thấy hết đặc điểm và tính chất của quá trình phát triển văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, nếu không thấy hết sự tiếp xúc, giao lưu, hội tụ những giá trị văn hóa phương Đông và chịu ảnh hưởng sớm nhất văn hóa phương Tây ở một thành phố cửa ngõ phía Nam tổ quốc Có thể nói, văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh có được như hôm nay là kết quả tích cực của sự giao lưu, tiếp biến và hội tụ những giá trị tinh hoa nhiều nền văn hóa khác nhau ở các dân tộc phương Đông và phương Tây, nhất là văn hóa Trung Hoa, văn hóa Pháp và Mỹ Là cửa ngõ phía Nam của tổ quốc, có điều kiện tiếp xúc sớm và nhiều với văn hóa phương Tây, Sài Gòn - Thành phố

Hồ Chí Minh là nơi chịu ảnh hưởng sâu sắc nền văn hóa - văn minh phương Tây Chúng

ta đều biết, văn hóa phương Tây vào Việt Nam với những mục đích khác nhau, trong đó

có mục đích áp đặt văn hóa nô dịch của thực dân Trong thời kỳ bị thực dân Pháp rồi đế quốc Mỹ chiếm đóng, văn hóa phương Tây (Pháp, Mỹ) có mang những thứ tư tưởng tệ hại, xa lạ đã theo gót giày thực dân có mặt trước tiên ở Sài Gòn Đó là một hiện hữu không thể phủ nhận của lịch sử văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh thế kỷ XX Nhưng, điều quan trọng là trong quá trình tiếp xúc, giao lưu đó, văn hóa Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh không bị hòa tan, đồng hóa mà nó vẫn giữ được bản sắc, bản lĩnh văn hóa Việt Nam, tiếp thu, hội tụ được những giá trị tinh hoa của văn hóa - văn minh phương Tây để tồn tại và phát triển cùng với cả dân tộc vươn tới thế giới văn minh Sức mạnh của văn hóa nghệ thuật Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh có được như hôm nay là sức mạnh của các giá trị truyền thống văn hóa phương Đông, đồng thời nó được tiếp thêm các giá trị văn hóa của phương Tây, bằng nhiều con đường khác nhau trong đó

có con đường do chính kẻ thù tạo ra Ý đồ của mọi kẻ thù khi đưa văn hóa vào Việt Nam nói chung và vào Sài Gòn nói riêng đều muốn dùng nó để đồng hóa làm mất gốc văn hóa dân tộc ta, làm cho người Việt Nam không còn nhớ cội nguồn của mình Thứ văn hóa mà

chúng đưa vào nhằm làm nô dịch, làm biến đổi tâm hồn, phẩm chất con người Việt Nam Chúng tìm mọi cách để đưa thứ văn hóa độc hại vào trong nhà trường, trong công xưởng, đào tạo những người làm thuê, những thông ngôn, thư ký…đều nhằm mục đích phục vụ cho nền thống trị của chúng Nhưng, với bản lĩnh kiên cường, với tinh thần phóng khoáng, năng động, sáng tạo vốn có của con người Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, ý đồ đen tối của kẻ thù đã không thể thực hiện được Ngược lại, nhân dân Sài Gòn

- Thành phố Hồ Chí Minh đã biết gạn đục, khơi trong tìm ra được những cái hay, cái đẹp, cái tiến bộ của văn hóa phương Tây mà tiếp thu, biến cải để trở thành vốn văn hóa của dân tộc Tất nhiên, đây không phải là đặc điểm riêng của con người Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng với con người ở đây, nó được biểu hiện tập trung hơn, dễ thấy hơn, phổ biến hơn Có lẽ, điều này có ảnh hưởng một phần bởi đặc trưng phẩm chất: tinh thần nghĩa hiệp, phong cách phóng khoáng, ý thức nhân ái, khoan dung của người dân Sài Gòn - Gia Định Chính nhờ phong cách phóng khoáng trong cách nghĩ, tinh thần hợp tác, đoàn kết, biết nhìn xa thấy rộng, dám nghĩ, dám làm, dám vươn tới phía trước chấp nhận cái giá phải trả để nhanh chóng đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu mà đến hôm nay, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đã trở thành một thành phố phát triển mạnh cả về văn hóa lẫn kinh tế Nhờ tiếp xúc với văn hóa phương Tây, Việt Nam nói chung và Sài Gòn nói riêng đã tạo ra tầng lớp trí thức mới mang tư tưởng hoài bão mới, nhờ đó họ tìm đến văn hóa tiến bộ, mà chủ nghĩa Mác-Lênin là đỉnh cao của nền văn hóa

ấy Là cửa ngõ giao lưu với văn hóa phương Tây đầu tiên, Sài Gòn đã chịu ảnh hưởng sâu sắc văn hóa phương Tây trên nhiều phương diện, cả mặt tiến bộ và lạc hậu, nhưng cuối cùng nó vẫn giữ lại được những gì tiến bộ nhất, phù hợp với thời đại văn minh công nghiệp

Nhờ tiếp xúc với văn hóa phương Tây, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đã nhanh chóng phát triển, đổi mới theo hướng tiếp cận với khoa học công nghệ tiên tiến, sớm thích nghi với tư duy lý luận và nền văn minh công nghiệp hiện đại Đó là mặt tích cực Nhưng không phải mặt tích cực ấy phát triển tự nhiên, thuận chiều mà không gặp bất cứ trở ngại nào Một cuộc đấu tranh mới không chỉ giữa giá trị văn hóa truyền thống với các hệ tư tưởng cổ hủ, phong kiến mà với cả tư tưởng tư sản và các loại văn hóa đồi trụy, lai căng, mất gốc, để hình thành những giá trị văn hóa mới, những nhân cách văn hóa phù hợp với thời đại cách mạng vô sản Nếu trong văn hóa truyền thống ở Sài Gòn đã

hình thành những nhân cách văn hóa có sự phóng khoáng trong sinh hoạt và giao tiếp,

sự cởi mở trong giao lưu, tiếp nhận cái mới, thì khi tiếp xúc với văn hóa phương Tây, nó được chuyển hóa nhanh chóng thành tinh thần dân chủ, phong cách sáng tạo cái mới và

tư duy tôn trọng thực tế Nhờ thế, tính dân tộc của văn hóa đã hiện đại hóa, con người phát triển theo hướng hiện đại, văn minh theo đà phát triển của cách mạng khoa học và công nghệ trên thế giới, theo đà phát triển kinh tế thị trường có xu hướng toàn cầu hóa

và tri thức hóa Những ưu thế đó đã tạo cho con người Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh với bản chất vốn có của mình càng thêm phóng khoáng, năng động trong tư duy, dễ tránh được những gì bảo thủ, gò bó, ngăn cản bước tiến của xã hội Đó chính là những nét văn hóa đáng quý của thời đại công nghiệp mà chúng ta đang hướng tới trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nói tóm lại, từ những đặc điểm lịch sử văn hóa của một thành phố phải đương đầu lâu dài với chủ nghĩa thực dân, đế quốc, đến việc sớm tiếp cận và chịu ảnh hưởng sâu sắc văn hóa, văn minh phương Tây, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ biết giữ gìn và phát huy một cách xuất sắc truyền thống chủ nghĩa yêu nước Việt Nam mà còn góp phần quan trọng đưa chủ nghĩa yêu nước Việt Nam lên một tầm cao mới xứng đáng với thời đại cách mạng vô sản, đồng thời tạo cho con người thành phố những phẩm chất tiêu biểu, thể hiện sức mạnh văn hóa Việt Nam Từ những giá trị văn hóa tiêu biểu đó, Sài Gòn - Thành phố Hồ Chí Minh đang đóng góp lớn cho cả nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

2.1.2 Xu thế toàn cầu hóa

Thế giới vận động theo quy luật khách quan và chịu sự tác động của những xu hướng biến động chung trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa, xu thế hòa bình ổn định và phát triển, xu thế đấu tranh cho độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội là những xu thế chủ yếu trong giai đoạn hiện nay Ngày nay, khái niệm “toàn cầu hóa” được áp dụng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh

tế, văn hóa, khoa học công nghệ đến quan hệ quốc tế Khái niệm “toàn cầu hóa”cho thấy một cách khái quát sự tiến triển của một hiện tượng toàn cầu chung và sự nhận thức của con người về quá trình đó Vậy toàn cầu hóa là gì? Định nghĩa về toàn cầu hóa cũng giống như định nghĩa về văn hóa vậy; hiện nay có hàng trăm định nghĩa khác nhau, khó

mà đưa ra một định nghĩa cụ thể nào Xét về phương diện văn hóa, chúng ta có thể đồng

ý với ý kiến sau:

Toàn cầu hóa là quá trình đấu tranh để xác lập những giá trị và chuẩn mực trên phạm vi toàn cầu Đây cũng là quá trình đấu tranh để tự khẳng định các giá trị đặc thù của các nền văn hóa dân tộc Quá trình toàn cầu hóa vừa

là quá trình phổ biến những giá trị chung trên phạm vi toàn cầu mang tính nhất thể hóa, vừa là quá trình đa dạng hóa, quá trình tự khẳng định bản lĩnh

và bản sắc của các nền văn hóa [48, tr.89]

Toàn cầu hóa đã và đang tạo nên hai vấn đề mâu thuẫn Một mặt, sự bùng nổ của công nghệ thông tin, sự hợp tác kinh tế quốc tế, sự trao đổi văn hóa và du lịch đã thúc đẩy các quốc gia ngày càng xích lại gần nhau hơn, mở mang sự hiểu biết lẫn nhau về các phương diện văn hóa và tri thức Ngoài việc tiếp thu những giá trị văn hóa của dân tộc khác, mỗi dân tộc có điều kiện suy ngẫm nhiều hơn về các giá trị của văn hóa dân tộc mình Đặc biệt trong tình hình hiện nay, khi cuộc đấu tranh về ý thức hệ vẫn diễn ra một cách gay gắt, khi một số cường quốc kinh tế và kỹ thuật đang muốn lợi dụng sức mạnh của mình để áp đặt lối sống, tư tưởng của mình sang các nước khác, thì ý thức về dân tộc

và văn hóa dân tộc của các quốc gia cần phải được nâng cao Mặt khác, bên cạnh đó là tác động có sức mạnh ghê gớm về nguy cơ san bằng và đồng nhất hóa các chuẩn mực, các hệ thống giá trị, đe doạ làm suy kiệt khả năng sáng tạo của các nền văn hóa - nhân

tố hết sức quan trọng đối với sự tồn tại lâu dài của toàn nhân loại Hàng loạt văn hóa phẩm mang tính độc hại đang được tung vào mọi quốc gia Làm thế nào để trong quá trình phương Tây hóa mạnh mẽ như hiện nay, chúng ta vẫn tiếp thu được nhiều tinh hoa của nước ngoài cho chính mình mà không bị đồng nhất, hòa tan các hệ thống giá trị? Đó

là câu hỏi đặt ra cho mỗi người dân Việt Nam trong thời đại ngày nay Nhân dân Việt Nam nhận thức sâu sắc rằng, toàn cầu hóa là cơ hội lớn để văn hóa Việt Nam học hỏi và phát huy các giá trị của mình Việt Nam nhất thiết phải mở cửa, phải hội nhập để đón những giá trị mới của nhân loại Đó là lẽ sống còn của dân tộc Nhưng mở cửa hội nhập

để phát triển, chứ không phải trở thành bóng mờ của nền văn hóa khác

Có thể nêu ra một số thời cơ và thách thức lớn của xu thế toàn cầu hóa đối với nền văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay như sau:

Về phương diện thời cơ: Chúng ta có điều kiện để được tiếp xúc, giao lưu với nhiều

nền văn hóa, văn minh nhân loại; trong đó có những quan hệ truyền thống và các quan

hệ khác được thiết lập Chúng ta có nhiều thời cơ, điều kiện để tiếp thu một cách có chọn lọc những tinh hoa của văn hóa, văn minh thế giới, làm phong phú thêm cho văn hóa Việt Nam trên cơ sở giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Tranh thủ, tận dụng những thành tựu của văn hóa, văn minh nhân loại để rút ngắn bước đi của chúng ta, rút ngắn khoảng cách khá xa về mọi mặt với thế giới; tạo đà cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Về phương diện thách thức: Đó là, toàn cầu hóa dẫn đến nguy cơ làm mất bản sắc

văn hóa dân tộc, coi thường văn hóa dân tộc, làm đứt gẫy truyền thống văn hóa dân tộc Toàn cầu hóa còn gây áp lực rất lớn đối với các nước đang phát triển Đó là, chủ nghĩa

đế quốc trong văn hóa và âm mưu thực hiện “diễn biến hoà bình” để xóa bỏ định hướng

xã hội chủ nghĩa, gây mất ổn định về chính trị, tạo sự rối loạn trong văn hóa của các thế lực phản động quốc tế Những tiêu cực xã hội, những hoạt động phản văn hóa cũng có khả năng lây nhiễm toàn cầu như ma tuý, cờ bạc, tham nhũng, hối lộ, maphia, xã hội đen…

Những thời cơ và thách thức mới đặt ra đối với nền văn hóa trong xu thế toàn cầu hóa cho thấy rằng chúng ta không thể đứng ngoài xu thế ấy Chúng ta đón nhận những thời cơ thuận lợi và cả những thách thức đặt ra đối với nền văn hóa nước nhà Vấn đề là ở chỗ, chúng ta phải có một “cơ thể khoẻ mạnh” để thắng mọi sự lây nhiễm của vi rút và bệnh tật từ bên ngoài

Là một thành phố công nghiệp trẻ, đạc biệt với vị trí đầu mối giao lưu quốc tế của

cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh đã tranh thủ được nhiều thời cơ và cũng gặp không ít trở ngại trong quá trình toàn cầu hóa hiện nay Trước hết, thử thách mà Thành phố Hồ Chí Minh cần vượt qua chính là ở bản thân mình Trước những tác động của kinh tế thị trường, xu thế “thương mại hóa” trong văn hóa nghệ thuật diễn ra tràn lan Cho nên, đòi hỏi văn hóa nghệ thuật phải có bản lĩnh vững vàng trước mọi cám dỗ Thử thách thứ hai

là phải đối mặt với nguy cơ bị hòa tan trước nhiều làn sóng văn hóa khác nhau trên thế giới Hiện nay có rất nhiều kênh để đến với người thưởng thức văn hóa nghệ thuật, có những kênh thông tin nằm trong tầm quản lý, nhưng cũng có những kênh thông tin nằm

ngoài tầm kiểm soát Vì thế, nhiều làn sóng văn hóa có thể tràn vào Việt Nam nói chung

và Thành phố Hồ Chí Minh một cách dễ dàng Là một trong hai trung tâm kinh tế, văn hóa - xã hội lớn nhất nước, Thành phố Hồ Chí Minh từ xưa đã là địa chỉ trọng tâm để các lực lượng phản động tấn công vào Ngày nay, với cơ chế mở, Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước trên thế giới, các lực lượng phản động lại càng có cơ hội để tìm mọi cách tấn công Ngoài ra, những tư tưởng cá nhân cực đoan, lối sống thực dụng, gấp gáp, kích động bạo lực, tuyệt đối hóa đồng tiền…được ẩn trong những văn hóa phẩm độc hại đã trở thành mối lo của toàn xã hội

Rõ ràng, nhiệm vụ “Tiếp thu tinh hoa của các dân tộc trên thế giới, làm giàu đẹp

thêm nền văn hóa Việt Nam, đấu tranh chống sự xâm nhập của các văn hóa độc hại, những

khuynh hướng sùng ngoại, lai căng, mất gốc” mà Đại hội Đảng lần thứ VIII, IX đã đề ra cho

nền văn hóa nước nhà là một nhiệm vụ khó khăn và phức tạp Chúng ta cần phải có những phương hướng và giải pháp thích hợp trong việc thực hiện những nhiệm vụ này

2.1.3 Về khoa học - công nghệ

Ngày nay, khoa học và công nghệ đã xâm nhập vào tất cả các ngõ ngách của đời sống xã hội Chúng ta không thể phủ nhận vai trò cực kỳ to lớn của nó đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Nhưng sự phát triển khoa học công nghệ cũng có hai mặt của nó: tác động tích cực và tác động tiêu cực Chỉ tính riêng khía cạnh truyền thông đại chúng, chúng ta cũng đủ thấy được điều này Ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, truyền thông đại chúng đã trở thành một bộ phận quan trọng của đời sống văn hóa xã hội toàn thành phố Nó đã trở thành một nhu cầu thiết yếu trong đời sống cá nhân và tất cả các tầng lớp trong xã hội Nó trở thành một phương thức sinh hoạt tinh thần phong phú của người dân Người dân Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay được phục vụ bởi một hệ thống truyền thông khổng lồ, nếu chỉ tính bằng con đường chính thức, đã có thể thống kê được: -Về kênh truyền hình tiếng Việt: tại Thành phố, người dân đã có thể sử dụng cùng một lúc 10 kênh của VTV, HTV, ĐN, BD, TTV

-Nếu dùng thêm cáp truyền hình thêm 8 kênh nữa

-Nếu dùng anten parabol: 30 kênh

Theo số liệu điều tra xã hội học của Trung tâm nghiên cứu văn học -Viện khoa học

xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh trong Báo cáo tổng hợp các kết quả điều tra xã hội

học phục vụ cho đề tài khoa học: Một số vấn đề văn hóa cơ bản của Thành phố Hồ Chí

Minh trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa (Năm 2000): Khi được hỏi bạn sử

dụng thời gian rỗi để làm gì? Có: 73% trả lời là để xem tivi, video Và khi được hỏi, Nền văn hóa hiện đại bị chi phối bởi các yếu tố nào thì kết qủa cho thấy như sau:

-Sự phát triển khoa học kỹ thuật, phương tiện nghe nhìn, thông tin: 54% (lứa tuổi từ 20-25 tuổi), 57% (từ 35-45 tuổi), 59% (từ 45 tuổi trở lên)

Như vậy, rõ ràng truyền thông đại chúng đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống văn hóa nghệ thuật của người dân Thành phố Hồ Chí Minh

Khi nói về tác động của công nghệ thông tin đối với văn hóa nghệ thuật, chúng ta không thể không nhắc đến một sản phẩm của công nghệ thông tin phục vụ cho nghe nhìn hoàn hảo nhất và càng ngày càng trở nên phổ biến ở Việt Nam, nhất là ở Thành phố Hồ Chí Minh trong thời đại hiện nay, đó chính là: mạng Internet Thế giới ngày nay có đến

400 triệu người truy cập Internet (Châu Phi 2,5 triệu; Bắc Mỹ 140 triệu; Châu Âu 90 triệu; Châu Á 100 triệu ) Ở Việt Nam từ năm 2002 đã có khoảng 175.000 số thuê bao

ISP:FPT,NETNAM,CINET,VITRANET,PHƯƠNGNAMNET Thông tin có thể tìm thấy tức thì qua các website thông qua âm thanh, hình ảnh (động và tĩnh) Chỉ tính riêng tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ các chủ thể ISP, ICP đã có 13 cổng vào Internet chủ yếu như: CINET, SAIGONNET, PHƯƠNGNAMNET, FPT, VNN, NETNAM…với tổng cộng gần 70.000 thuê bao, trong đó có những thuê bao dịch vụ (số thuê bao này có sức lan tỏa rộng lớn, đặc biệt

là trong thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên) Chỉ tính riêng trên địa bàn Quận 1 đã có đến hơn 300 cửa hàng dịch vụ Cùng với hơn 2500 cửa hàng cho thuê băng video, trên

100 ăngten parabol cho phép chuyển tải thông tin và hình ảnh trực tiếp từ vệ tinh các nước vềThành phố … Tất cả phương tiện kỹ thuật phong phú và hiện đại ấy luôn luôn là con dao hai lưỡi: nó giải quyết nhanh nhạy các nhu cầu về thông tin trong nước vô cùng cần thiết cho hội nhập, cho làm ăn buôn bán và giao lưu với bên ngoài …, nếu không có

nó đất nước sẽ tụt hậu Nhưng mặt khác, lợi dụng các phương tiện truyền thông này và với những ý đồ đen tối, các thế lực phản động đã chuyển tải những nội dung văn hóa độc hại vào mọi tầng lớp nhân dân

Cùng với Internet, phát thanh, truyền hình và các sản phẩm nghe nhìn khác đang hàng ngày, hàng giờ tác động mạnh mẽ đến đời sống tinh thần của nhân dân thành phố

Có thể nói, đó là một sức mạnh vô hình khổng lồ đang tác động vào việc hình thành nhân cách, đạo đức, lối sống, ứng xử, cảm thụ …của nhân dân Truyền thông đại chúng có chức năng quan trọng là điều chỉnh các quan hệ xã hội, có chức năng giáo dục, hướng cho con người noi theo Truyền thông đại chúng là phương thức để xã hội tiếp nhận vốn văn hóa của các cá nhân, đồng thời là phương thức để xã hội kế thừa văn hóa thế hệ trước và lưu truyền văn hóa cho thế hệ sau

Ngày nay, văn hóa nghệ thuật và đặc biệt là văn hóa nghệ thuật biểu diễn đã được công nghệ kỹ thuật hiện đại hỗ trợ rất nhiều Chỉ tính riêng những công nghệ chuyên phục vụ cái nghe, cái nhìn cũng đủ thấy điều đó Ví dụ: những công nghệ chuyên phục vụ cái nghe ra đời từ mono chuyển sang stéréo (âm thanh nổi), rồi đến turbo (âm thanh nén), âm thanh xoay chiều, âm thanh lan truyền (sản phẩm độc quyền của hãng âm thanh Bóe của Mỹ: càng có vật cản, âm thanh càng xa) Với tiến bộ của công nghệ thông tin, cái nhìn được đẩy đến giới hạn của cái thật và ảo

Nói tóm lại, thực trạng giao lưu văn hóa nghệ thuật nói chung và giao lưu văn hóa nghệ thuật biểu diễn nói riêng trong những năm qua đã đạt được những thành tựu đáng

kể Lực lượng làm tiếp biến văn hóa nghệ thuật trước hết phải kể đến “những người môi giới”, “những người dẫn đường” Họ là những văn nghệ sĩ, những dịch giả, những người làm công tác nghiên cứu và giảng dạy về văn hóa, nghệ thuật nước ngoài, các viện nghiên cứu, các cơ quan xuất nhập khẩu…và không thể không nói đến vai trò của truyền thông đại chúng Có thể nói, hoạt động giới thiệu các tác phẩm đủ các loại hình nghệ thuật của nước ngoài vào nước ta ngày một tăng, một phần không nhỏ là nhờ vào các cơ quan truyền thông đại chúng Các chương trình “ca nhạc quốc tế”, các buổi biểu diễn nghệ thuật nổi tiếng ở nước ngoài chỉ cần tiếp sóng, nối mạng là người dân trên mọi miền đất nước cũng có thể được thưởng thức Từ đó, đời sống văn hóa tinh thần, trình độ thưởng thức văn hóa nghệ thuật của nhân dân ngày môt nâng cao Nhưng bên cạnh đó, nguy cơ tiến công của“chủ nghĩa đế quốc văn hóa”đối với sự phát triển văn hóa nghệ thuật của các quốc gia trên thế giới ngày càng tăng Cùng với sự mở rộng các quan hệ kinh tế và thương mại, cùng với sự bùng nổ các phương tiện thông tin đại chúng hiện đại,