Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải dạy học môn toán theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.. Nghiên cứu các hình thức dạy học môn toán, tôi nhận thấy
Trang 1I.PHẦN MỞ ĐẦU.
1 Lí do chọn đề tài.
Mục đích dạy học ngày nay ở nước ta và trên thế giới không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ cho học sinh những tri thức, kỹ năng mà loài người đã tích lũy được trước đây, mà còn đặc biệt quan tâm đến việc bồi dưỡng cho học sinh năng lực sáng tạo ra những tri thức mới, phương pháp mới, cách giải quyết vấn đề mới phù hợp với hoàn cảnh của mỗi đất nước, mỗi dân tộc Vì lẽ đó, người giáo viên cần phải nghiên cứu cải thiện chất lượng dạy học
Toán học là môn khoa học tự nhiên có tính logic và tính chính xác cao Nó là chìa khóa để mở ra sự phát triển của các môn khoa học khác Yêu cầu của giáo dục hiện nay đòi hỏi phải dạy học môn toán theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Nhất là trong giai đoạn hiện nay cả ngành giáo dục đang ra sức thực hiện đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông, đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và phù hợp với chuyển biến của thời đại
Việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay nhằm theo hướng phát huy tính tích cực và chủ động của học sinh, làm cho học sinh phải suy nghĩ nhiều hơn, làm việc nhiều hơn, đồng thời phải tác động đến tâm tư, tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh Muốn vậy người giáo viên phải linh hoạt trong việc
tổ chức các hoạt động dạy học, sử dụng tích hợp các phương pháp dạy học tích cực đem lại hiệu quả dạy học cao nhất bởi không có một phương pháp dạy học nào là vạn năng cả
Nghiên cứu các hình thức dạy học môn toán, tôi nhận thấy rằng hình thức dạy học thông qua trò chơi là giải pháp gây được hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em tham gia vào các hoạt động học tập Trò chơi học tập là một hoạt động mà các em hứng thú nhất Các trò chơi có nội dung toán học lý thú và bổ ích phù hợp với việc nhận thức của các em Thông qua các trò chơi các em sẽ lĩnh hội những tri thức toán học một cách dễ dàng, củng cố, khắc sâu kiến thức một cách vững chắc, tạo cho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập, trong việc làm Khi chúng ta đưa ra được các trò chơi toán học một cách thường xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lượng dạy học môn toán sẽ ngày một nâng cao
Chính vì những lý do nêu trên mà tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm
“Nâng cao chất lượng dạy học môn toán thông qua việc tổ chức trò chơi toán học”.
2 Điểm mới của đề tài và phạm vi áp dụng.
* Điểm mới của đề tài:
Trang 2- Cùng một lúc giáo viên có thể truyền tải nhiều kiến thức đến nhiều đối tượng học sinh
- Học sinh hứng thú, thích tìm tòi, khám phá thế giới xung quanh
- Tạo không khí lớp học vui vẻ “ Học mà chơi, chơi mà học”
*Phạm vi áp dụng đề tài:
- Đối tượng: Học sinh lớp 6
- Thời gian áp dụng: Từ tháng 8 năm 2017 đến hết tháng 5 năm 2018
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Nội dung: Chương trình toán 6
+ Cách thức: Đưa ra nguyên tắc thiết kế một số trò chơi toán học, qui trình thiết kế
và hướng dẫn sử dụng một số lệnh trong Powerpoint để hỗ trợ cho việc lồng ghép trò chơi vào tiết học
II NỘI DUNG.
1 Thực trạng:
Thuận lợi:
- Được sự quan tâm, chỉ đạo của các ngành các cấp trong việc đổi mới phương pháp dạy học
- Được sự chỉ đạo sát sao của ban giám hiệu nhà trường và tổ chuyên môn
- Là môn học đã được nhiều năm đổi mới chương trình và phương pháp dạy học, do đó bản thân đã vận dụng một cách linh hoạt phương pháp mới trong quá trình dạy học
- Học sinh ngoan ngoãn, lễ phép với thầy cô giáo, một số em có sự vươn lên trong học tập
- Đa số học sinh có cùng độ tuổi, tâm lí là như nhau
- Số lượng học sinh và năng lực học tập của các lớp đồng đều
- Học sinh tiếp cận với phương pháp dạy học hiện đại kịp thời, nhanh chóng
- Nhà trường đã trang bị đồ dùng dạy học khá đầy đủ đáp ứng cho các hoạt động như máy chiếu projector, màn hình 51inch và các phương tiện khác
- Chương trình, SGK một số bài có giảm tải, hoặc bài ngắn nên có đủ điều kiện
tổ chức trò chơi
- Bản thân được học tập lớp tập huấn Intel: Dạy học hiện đại( dạy học hợp tác)
Khó khăn:
+ Điều kiện kinh tế của gia đình học sinh còn nghèo
+ Học sinh chưa có phương pháp học tập, lười tư duy trong các giờ học
+ Trong năm học trước chưa được giáo viên định hướng về việc tổ chức hoạt động nhóm tích cực trong giờ vật lý nên có nhiều học sinh còn thụ động, ỉ lại cho các học sinh khác
+ Học sinh trong lớp không đồng đều, có sự chênh lệch về nhận thức rất rõ rệt Đặc biệt nhận thức về môn học tự nhiên (Toán, Lý) Lý do là các em chưa biết phương pháp học tập, rỗng kiến thức nên sinh ra chán học, không muốn đầu tư thời gian, tâm huyết vào việc tìm tòi khám phá Không chỉ vậy mà còn có một số học
Trang 3sinh chưa yêu thích môn học Các em chưa biết cách chia sẽ công việc, trao đổi kiến thức
+ Kiến thức một số bài quá dài, ảnh hưởng đến việc phân bố thời gian của các trò chơi
+ Mặc dù nhà trường đã trang cấp nhiều thiết bị dạy học nhưng không phải lớp nào cũng có
- Điều tra về việc nắm kiến thức cơ bản và hứng thú học tập bộ môn của các học sinh lớp 7 khi chưa áp dụng đề tài:
Đối tượng Tổng số HS tham
gia
Có hứng thú học
tập
Không có hứng thú học tập
Nhận xét: Phần lớn học sinh( tập trung ở học sinh trung bình và yếu kém)
chưa có hứng thú học tập Có thể có 2 nguyên nhân:
Khách quan: Bài giảng của giáo viên chưa mang lại hứng thú học tập
Chủ quan: Ý thức học tập, ý thức tham gia tập thể chưa cao
- Kết quả khảo sát ban đầu :
Điểm
Lớp
Sỉ số
Nhận xét: Chỉ tiêu đặt ra cho mối môn học là cần phải nâng cao chất lượng
học sinh khá giỏi và hạn chế thấp nhất tỉ lệ học sinh yếu kém Tuy nhiên qua kiểm tra ở trên thì thấy rằng tỉ lệ học sinh yếu kém còn cao, chưa đáp ứng theo yêu cầu
2 Các giải pháp.
2.1.Tìm hiểu một số công cụ hỗ trợ thiết kế trò chơi trong Powerpoint 2007:
- Tạo liên kết trang:
+ Vào Insert\Shapes, lựa chọn đối tượng, vẽ lên slide
+ Click phải lên đối tượng, chọn Hyperlink
+ Trong hộp thoại Insert Hyperlink chọn <Place in this document>, sau đó vào <Slide Titles> và chọn trang cần liên kết đến
+ Mở đến trang đã liên kết, cũng thực hiện các bước tương tự để tạo liên kết ngược lại vị trí ban đầu Chú ý nên chọn hình mũi tên quay ngược trở lại để dễ dàng lựa chọn khi trình chiếu
- Tạo hiệu ứng đổi màu: Chọn đối tượng cần đổi màu, vào Animations\ Custom Animation\Add effect\Emplasic\Complementary Color 2
Trang 4- Tạo hiệu ứng biến mất: Chọn đối tượng cần biến mất, vào Animations\ Custom Animation\Add effect\exit, sau đó có thể lựa chọn kiểu biến mất tùy ý
- Tạo hiệu ứng gỡ đối tượng: Tức là khi nhấp chuột vào đối tượng thì đối tượng đổi màu (xem phần hiệu ứng đổi màu), sau đó biến mất (xem phần hiệu ứng biến mất), khuất bên dưới là thông tin cần cung cấp sau câu trả lời đúng của học sinh + Xếp hiệu ứng theo thứ tự là đổi màu trước khi biến mất
+ Vào dấu mũi tên bên phải hiệu ứng chọn Effect options
+ Trong hộp thoại Diamond chọn Timing, sau đó đánh dấu check vào Start effect on click of Tiếp theo vào danh sách chọn đối tượng muốn nhấp chuột vào và chọn Ok
- Tạo âm thanh: Cũng vào Effect options\Sound và chọn âm thanh cần trình diễn
2.2.Cách lựa chọn trò chơi
Để lựa chọn trò chơi phù hợp giáo viên cần xác định được mục tiêu của trò chơi đưa ra là gì, hình thành, luyện tập, cũng cố kiến thức nào, giáo dục kĩ năng gì, phẩm chất gì? Điều này được xác định dựa trên mục tiêu bài học
Trò chơi đưa ra phải đa dạng, phong phú, hấp dẫn; luật chơi đơn giản dễ hiểu,
dễ chơi, phải phù hợp với chủ đề bài học với đặc điểm và trình độ học sinh, với quỹ thời gian, với hoàn cảnh, điều kiện thực tế của lớp học, có tác dụng khích lệ tinh thần học tập cho tất cả các đối tượng học sinh trong lớp, tránh bỏ rơi học sinh yếu kém ngoài cuộc Đặc biệt, trò chơi phải không gây nguy hiểm cho học sinh và môi trường xung quanh
Không nên chọn những trò chơi chỉ được mặt vui nhộn, nhưng lại thiếu tác dụng giáo dục về kiến thức, phẩm chất cũng như kĩ năng học tập
Trò chơi phải được luân phiên thay đổi một cách hợp lí để không gây nhàm chán cho học sinh
2.3.Xây dựng qui trình tổ chức trò chơi toán học:
Để thực hiện một trò chơi toán học, người dạy toán cần phải thực hiện theo một qui trình cụ thể như sau:
- Bước 1: Xây dựng thể lệ trò chơi Thể lệ có thể dựa trên nguyên tắc đã nêu,
cũng có thể bỏ bớt hay bổ sung thêm tùy điều kiện thực tế
- Bước 2: Lựa chọn nội dung, chủ đề cần tuyên truyền
- Bước 3: Xây dựng hình thức và kết cấu câu hỏi.
- Bước 4: Thiết kế trò chơi trên phần mềm Lựa chọn phần mềm thích hợp,
sao cho đảm bảo dễ thiết kế, dễ sửa chữa, hiệu chỉnh, giao diện đẹp Phải thiết kế sao cho thí sinh lựa chọn từ câu hỏi một cách ngẫu nhiên Mỗi lần thí sinh chọn câu hỏi nào thì câu đó đổi màu hoặc nhấp nháy đồng thời xuất hiện nội dung gợi ý Nếu học sinh trả lời đúng, đáp án sẽ được mở ra, ngược lại, câu hỏi đó vẫn là bí mật nhưng màu sắc phải khác để thông báo với người chơi rằng câu hỏi này đã được
Trang 5chọn Nên thiết kế trên một trang màn hình Cần thiết lập hiệu ứng thời gian, chuông đồng hồ, chấm điểm để trò chơi thêm sinh động, gay cấn và hấp dẫn
* Một số lưu ý khi thiết kế trò chơi:
Muốn trò chơi đem đến hiệu quả giáo dục cao thì cần phải thiết kế trò chơi với các yêu cầu như sau:
- Trò chơi phải có mục đích giáo dục rõ rệt
- Trò chơi phải có nội dung phong phú, dựa trên kiến thức chuyên môn, mang tính khoa học và phải gắn liền với các yêu cầu giáo dục trong nhà trường và ngoài xã hội ở từng thời điểm cụ thể
- Hình thức tổ chức phải gọn nhẹ, dễ hiểu, dễ nhớ, hấp dẫn, vui tươi, lành mạnh và thời lượng vừa phải hợp lý
- Trò chơi phải thu hút đông đảo học sinh tham gia, nhằm phát huy sự ham hiểu biết, giàu trí tưởng tượng, biết suy luận, nhanh trí, khéo léo, sôi nổi nhưng không ồn ào, tư duy sâu sắc nhưng không quá trầm lặng
- Trong trò chơi, người làm chủ là học sinh Song giáo viên có vai trò rất quan trọng, là người hướng dẫn học sinh tổ chức trò chơi, khéo léo dẫn dắt các em học sinh tự giác tham gia
- Bước 5: Tổ chức trò chơi.
- Bước 6: Tổng kết và rút kinh nghiệm.
2.3 Một số trò chơi lồng ghép
2.3.1 Trò chơi lật hình.
- Nguyên tắc: Khuất sau các câu hỏi là một bức tranh của nhà khoa học hoặc
nội dung mà chúng ta cần truyền tải kiến thức tới học sinh Chia bức tranh thành nhiều mảnh nhỏ tùy theo số câu hỏi, mỗi mảnh sẽ mang nội dung của một câu hỏi Nếu học sinh trả lời đúng thì phần khuất sau câu hỏi đó sẽ hiện ra và các em có thể đoán nội dung của bức tranh Khi đã đoán đúng nội dung bức ảnh thì trò chơi kết thúc
- Phương tiện tổ chức: Thiết kế trò chơi trên powerpoint và trình chiếu trên
máy tính hoặc in trên giấy khổ lớn, hay có thể sử dụng bảng dính
- Hình thức chơi: Chia lớp thành 4 đội Các đội sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi
trong bài theo tiến trình dạy học Đội nào giơ tay nhanh nhất sẽ được quyền trả lời
và nếu trả lời đúng thì sẽ được mở 1 ô trên bức tranh Đội nào có nhiều câu trả lời đúng sẽ chiến thắng Đội chiến thắng sẽ được điểm cộng và phần thưởng
- Nội dung: Lồng ghép vào bài “Ôn tập chương I”
- Mục đích giáo dục:
+ Củng cố kiến thức vừa học
+ Ôn lại các kiến thức đã học của từng chương
+ Giúp học sinh nhìn nhận được sự liên tục của kiến thức trong chương trình học
+ Cung cấp thêm thông tin về nhà toán học Ngô Bảo Châu
Ví dụ 1: Bài : Ôn tập chương I.
Em hãy trả lời 6 câu hỏi sau để lật hình và trả lời từ khóa: Đây là ai?
Trang 6Hệ thống câu hỏi:
Câu hỏi 1: 20150 =?
Câu hỏi 2: 34:32=?
Câu hỏi 3: 2.22=?
Câu hỏi 4: Đây là số chẵn nhỏ nhất khác 0 trong tập hợp số tự nhiên
Câu hỏi 5:Điền vào các số 25, 18, 22, 33 vào chỗ trống và giải bài toán sau:
Lúc …… giờ, người ta thắp một ngọn nến có chiều cao ……cm Đến …… giờ cùng ngày, ngọn nến chỉ còn cao …… cm Trong một giờ, chiều cao ngọn nến giảm bao nhiêu xentimét ?
Câu hỏi 6:Kết quả của phép tính: 164 53 + 47 164 =?
2.3.2 Trò chơi “xây tường”
Nguyên tắc: Chia làm 2 đôi (2 nội dung tương tự) Mỗi đội khoảng 3 đến 4 học sinh
lần lượt lên điền kết quả).Đội nào thục hiện đúng và nhanh hơn thì đội đó sẽ chiến thắng
Phương tiện tổ chức: Giáo viên có thể chuẩn bị một tờ giấy to có kẻ sẵn các viên
gạch như hình 9 Sgk trang 30 để học sinh lên điền nội dung thích hợp
Giáo viên có thể chuản bị các viên gạch màu gắn nam châm lên bảng ( sử dụng các miếng nhựa dán giấy màu lên có dính nam châm ở phòng đồ dùng các trường đều có hoặc sử dụng nhựa ghép hình của học sinh mẫu giáo làm các viên gạch, đặc biệt giáo viên có thể sử dụng được nhiều lần)
Hình thức chơi: Chia làm 2 đôi (2 nội dung tương tự) Mỗi đội khoảng 3 đến 4 học
sinh lần lượt lên điền kết quả)
Trang 7- Nội dung: Trò chơi này được sử dụng trong các bài giảng về các phép toán
cộng, trừ, nhân, chia trong N, trong Z, trong Q, trong R Tùy theo từng bài giáo viên có thể đưa ra quy tắc “xây tường” khác nhau
- Mục đích giáo dục:
+ Củng cố kiến thức vừa học
+ Giúp học sinh vận dụng cả khả năng tính toán nhanh, chính xác, khéo léo thì mới có thể chiến thắng
Ví dụ : Bài luyện tập về phép cộng phân số ( Số học 6)
Bài phép trừ phân số, phép nhân phân số, cộng số nguyên, trừ số nguyên, nhân số nguyên…
Giáo viên cho sẵn hàng gạch phía dưới Học sinh lên lần lượt cầm từng viên gạch xây chồng lên trên theo quy tắc viên gạch trên bằng tổng hai viên gạch dưới kề với
nó ( số trên viêng gạch là tùy ý giáo viên và yêu cầu tính tổng hay hiệu, tích… là theo yêu cầu cuả bài dạy)
2.3.3.Trò chơi “Ghép bìa”
- Nguyên tắc:
+ Tạo các tấm bìa ghép từ các định nghĩa, định lí, mệnh đề đúng
+ Trong cùng một khoảng thời gian, đội nào ghép được nhiều mệnh đề đúng thì sẽ chiến thắng
Phương tiện tổ chức: Dùng 10 tấm bìa
-5 tấm, mỗi tấm ghi một vế của mệnh đề đúng
- 5 tấm còn lại, mỗi tấm ghi một vế kia của 1 mệnh đề tương ứng
Hình thức chơi: - Mỗi đợt chơi có 10 học sinh tham gia, mỗi ngời chơi lấy một
tấm bìa ( Không đợc lật mặt tấm bìa lên khi cha có hiệu lệnh)
Trang 8- Giáo viên phát hiệu lệnh bắt đầu, tất cả giơ cao tấm bìa mình có và 2 bạn có hai tấm bìa xếp thành một câu đúng tìm cạnh nhau nhanh nhất sẽ giành chiến thắng
- Sau khi học sinh thực hiện xong cuộc chơi giáo viên yêu cầu học sinh khác đọc các câu đúng và sửa các câu sai
- Nội dung : Lồng ghép vào Ôn tập chương
- Mục đích giáo dục:
+ Củng cố kiến thức vừa học
+Phát huy sự linh hoạt, nhanh nhẹn của học sinh
+Rèn tư duy quan sát của học sinh
+ Tạo sự hứng thú, ganh đua trong học tập cho học sinh
Ví dụ : Bài: Ôn tậpchương II (hình học 6)
Giáo viên chuẩn bị 10 tấm bìa
5 tấm, mỗi tấm ghi một trong các câu sau:
a.Tia Om là tia phân giác của góc xOy khi
b Tia Ox nằm giữa 2 tia Oy và Oz khi
c.Góc là
d Đường tròn tâm O bán kính R
e Tam giác là
5 tấm còn lại, mỗi tấm ghi một trong các câu sau:
f.làhình gồm 2 tia chung gốc
g.xOy+ yOz = xOz
h.xOm + mOy = xOy và xOm = mOy
i.là hình gồm các điểm cách điểm O một khoảng bằng R, kí hiệu (O,R)
k là hình gồm 3 đoạn thẳng AB, BC, CA khi 3 điểm A,B,C không thẳng hàng Giáo viên cho các em xếp kề hai tấm bìa hợp lý để đợc 5 mệnh đề đúng Giáo viên xác định cặp tháng cuộc sau đó cho học sinh khác đọc to 5 mệnh đề đó, yêu cầu học sinh ghi nhớ
2.3.4.Trò chơi ô chữ
- Nguyên tắc:
+ Cách tạo ô chữ thường: Để có ô chữ có ý nghĩa và hay thì chúng ta nên chọn chủ đề cho ô chữ Chủ đề đó chính là nội dung của ô chữ hàng dọc Từ ô chữ hàng dọc này, chúng ta đặt từ khóa cho các ô hàng ngang Dựa vào từ khóa để đặt câu hỏi cho từng hàng ngang
Trang 9+ Ô chữ ở mức độ khó hơn: Tương tự như trên nhưng chủ đề của ô chữ không nhất thiết phải đặt trong ô hàng dọc mà đặt trong từng ô riêng rẽ của ô hàng ngang Mỗi câu hỏi trả lời đúng ở ô hàng ngang sẽ cung cấp một từ khóa cho chủ đề Khi các từ khóa từ từ hiện ra thì chúng được xếp theo trình tự giải đáp, sau đó người chơi phải sắp xếp lại tất cả các từ khóa và dự đoán chủ đề của ô chữ Chú ý, người chơi không nhất thiết phải trả lời hết các câu hỏi, khi đoán đúng chủ đề thì trò chơi kết thúc Đội nào có số câu trả lời đúng nhiều nhất sẽ chiến thắng
- Phương tiện tổ chức: Sử dụng phần mềm powerpoint để thiết kế trò chơi và
trình chiếu trên máy tính
- Hình thức chơi: Chia đội hoặc sử dụng chơi cho cả lớp vào cuối tiết học để
củng cố bài
- Nội dung cần ôn tập: Lồng ghép vào Ôn tập chương quang học và âm học.
- Mục đích giáo dục:
+ Ôn tập kiến thức chương quang học, âm học
+ Tạo cho học sinh khả nảng phản ứng linh hoạt trước các câu hỏi mình gặp phải
Ví dụ 1: a Thiết kế ô chữ:
b Nội dung câu hỏi:
Câu 1 Tên gọi chung của tất cả các số tự nhiên lớn hơn 1, có nhiều hơn hai
ước
Câu 2. Tên gọi của tập hợp không có phần tử nào cả
Câu 3. Tên gọi Công thức a + b = b + a thể hiện tính chất này
Trang 10Câu 4. Công thức ( a b ) c = a ( b c) thể hiện tính chất này.
Câu 5. Tên gọi của tất cả các số tự nhiên lớn hơn 1, chỉ có hai ước là 1 và chính
nó
Câu 6. Chữ cái được dùng làm kí hiệu cho một phép toán
Câu 7. Tên gọi chung cho các số 0, 1, 2, 3, 4, 5, …
Câu 8. Đây là một loại biểu đồ để biểu diễn tập hợp
Câu 9. Đây là kí hiệu của tập hợp số tự nhiên:
Từ hang dọc:
Ơ-ra-to-xten Ông là nhà toán học cổ Hi Lạp, là người đã phát minh ra một
loại sang không phải để sang lúa, gạo mà là để sàng số nguyên tố được gọi là sang Ơ-ra-tô-xten
2.3.5 Trò chơi “Nhanh tay, nhanh mắt”
- Nguyên tắc: Giáo viên đưa miếng bìa mica các mầu có gắn sẵn các nam
châm.Giáo viên chiếu câu hỏi, ai nhanh lấy được nhiều miếng bìa theo yêu cầu của chủ trò thì đội đó ( hay người đó) thắng
- Phương tiện tổ chức: Những miếng bìa mica các mầu có gắn sẵn các nam châm
- Hình thức chơi: Chia đội Có thể chia mỗi lớp học thành 2 đội
- Nội dung thực hiện: Lồng ghép vào bài “Cộng 2 số nguyên cùng dấu”, Bài:
“Luyện tập về cộng 2 số nguyên cùng dấu”
- Mục đích giáo dục:
+ Củng cố kiến thức vừa học
+ Giúp học sinh rèn khả năng nghe tốt, phản xạ nhanh
Ví dụ: Bài luyện tập về cộng hai số nguyên cùng dấu (Số học 6) Giáo viên gắn các miếng bìa trên bảng như hình vẽ sau:
-15 -7
7 -3
-10
-2 -1
0
16
