LUẬN VĂN:Phương thức giáo dục tư tưởng Chí Minh cho thanh, thiếu niên pot

Có thể thấy, trước hết là yêu cầu mới của nhiệm vụ giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh vào thanh, thiếu niên không chỉ dừng lại trên ý nghĩa chung là “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau”

LUẬN VĂN:

Phương thức giáo dục tư tưởng Chí Minh

cho thanh, thiếu niên

mở đầu

1- Tính cấp thiết của đề tài:

1.1- Tư tưởng cách mạng có trở thành hiện thực hay không, không chỉ phụ thuộc

vào nội dung khoa học của nó mà còn bị chi phối bởi phương thức truyền bá tư tưởng đó vào cuộc sống

Thấm nhuần tư tưởng Hồ Chí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã làm nên những chiến thắng kỳ diệu trong cách mạng giải phóng và ngày nay đang tiếp tục giành được nhiều thành tựu trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Đó là thắng lợi của niềm tin khoa học đã trở thành hành động cách mạng tích cực của các thế hệ người Việt Nam, trong đó có thanh, thiếu niên, được giáo dục bằng tư tưởng

Hồ Chí Minh Làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành niềm tin khoa học và biến thành hành động cách mạng của nhân dân, của mọi thế hệ thanh, thiếu niên để đem lại thắng lợi trong cách mạng là do Đảng ta đã sử dụng những phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh khoa học, phù hợp với đối tượng và điều kiện lịch sử nên đã đáp ứng các yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng nước ta ở mỗi thời kì Phương thức giáo dục

tư tưởng Hồ Chí Minh là một nhân tố đưa tới thành công của tư tưởng cách mạng Hồ Chí Minh trong thời gian qua

1.2- Tuy nhiên, ngày nay, những điều kiện khách quan, chủ quan có những vận động và biến đổi sâu sắc đã tác động mạnh đến phương thức và hiệu quả giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

Có thể thấy, trước hết là yêu cầu mới của nhiệm vụ giáo dục tư tưởng Hồ Chí

Minh vào thanh, thiếu niên không chỉ dừng lại trên ý nghĩa chung là “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau” mà phải đạt đến tầm mức khoa học cao hơn, sâu sắc hơn, đó là làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh phải trở thành “nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” của lớp lớp thanh, thiếu niên- những người kế tục sự nghiệp của Đảng, đưa ngọn

cờ Hồ Chí Minh tới đích thắng lợi Mặt khác, do những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh

đã được nghiên cứu đầy đủ và thấu đáo hơn trước đây cũng đòi hỏi phải đổi mới phương thức giáo dục cho thanh, thiếu niên để phù hợp với nội dung đó

Bước sang thế kỷ XXI, xu hướng hoà bình, hợp tác giữa các quốc gia, các khu vực

và trên toàn thế giới, xu hướng toàn cầu hoá kinh tế quốc tế diễn ra rất nhanh chóng

nhưng cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh tư tưởng không vì vậy có xu hướng giảm đi mà còn diễn ra gay gắt hơn dưới nhiều hình thức và làm cho tình hình thế giới hàng ngày, hàng giờ có những diễn biến rất phức tạp Tình hình đó đã tác động ngày càng trực tiếp đối với thế hệ thanh, thiếu niên trên cả hai mặt sáng và tối Lợi dụng sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa đế quốc đã tăng cường việc chống phá trên mặt trận

tư tưởng, xuyên tạc, bôi nhọ hòng làm mất niềm tin của thế hệ trẻ đối với chế độ xã hội chủ nghĩa, đối với đảng và các lãnh tụ cộng sản Bằng nhiều phương thức, thủ đoạn thâm độc, thông qua các phương tiện truyền thông hiện đại, các thế lực đế quốc mưu toan làm mất vai trò chủ đạo của thanh, thiếu niên trong việc kế tục sự nghiệp của Đảng Đây thực sự là một mặt trận đấu tranh phức tạp, không chỉ đơn thuần là nội dung tuyên truyền, giáo dục mà còn là cả bằng phương thức giáo dục với những phương pháp, hình thức và biện pháp mới để đấu tranh giành trái tim và khối óc của thanh, thiếu niên Đó là một đòi hỏi của sự nghiệp cách mạng nước ta

Mặt khác, nền kinh tế nhiều thành phần hoạt động theo cơ chế thị trường được xây dựng ở nước ta trong điều kiện hội nhập quốc tế, bên cạnh mặt tích cực đã bộc lộ rõ mặt trái hàng ngày hàng giờ tác động trực tiếp tới thế hệ trẻ Lợi nhuận và đồng tiền trong nền kinh tế thị trường là mảnh đất màu mỡ để chủ nghĩa cá nhân nảy nở và phát triển

Tệ quan liêu, tham nhũng, phai nhạt lí tưởng, niềm tin đổ vỡ trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đã tác động mạnh tới thanh, thiếu niên Trong sự tác động tiêu cực đa chiều đó, những phương pháp, hình thức và biện pháp giáo dục đối với thanh, thiếu niên được thực hiện có hiệu quả trước đây trong một nền kinh tế thuần nhất không còn thích hợp trước những sự vận động và biến đổi không ngừng của những điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội trong cơ chế thị trường

Cùng với những biến đổi trên, sự phát triển bùng nổ của của kĩ thuật truyền thông

đã làm phong phú và đa dạng các hình thức thức thông tin Một mặt, nó làm tăng khả năng tạo ra nhiều phương pháp, hình thức và biện pháp trong giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, nhưng mặt khác, những tiến bộ của khoa học - công nghệ đó lại có sức cuốn hút

và thậm chí lấn át sự chú ý của thanh, thiếu niên đối với việc giáo dục lí tưởng, đạo đức Bởi vậy, có những phương thức có thể phát huy lợi thế và khắc chế những tác động tiêu

cực của sự phát triển kỹ thuật trong giáo dục, tuyên truyền là yêu cầu của thực tế hiện nay

1.3- Trong những năm qua, công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh được Đảng,

Nhà nước và các cơ quan hữu quan rất quan tâm và bước đầu đạt được kết quả đáng ghi nhận Kể từ sau Đại hội IX, Đảng và Nhà nước ta chủ trương đẩy mạnh việc tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cả về chiều rộng lẫn chiều sâu Thực hiện Chỉ thị 23 (3-2003) của Ban Bí thư Trung ương Đảng, công tác này trở thành một sinh hoạt chính trị lớn của tất cả các cấp, các ngành, các địa phương trong toàn quốc Các cuộc thi tìm hiểu về cuộc đời sự nghiệp và tư tưởng Hồ Chí Minh, thi tuyên truyền viên tư tưởng

Hồ Chí Minh và từ năm học 2003-2004 đến nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức đưa tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học chính khoá cho tất cả các trường Đại học và Cao đẳng trong toàn quốc là một bước tiến mới trong việc tìm tòi phương thức giáo dục tư

tưởng Hồ Chí Minh Từ đầu năm 2006, cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương

đạo đức Hồ Chí Minh” do Đảng ta phát động cũng có ý nghĩa to lớn trong trong lộ trình

giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh đối với xã hội nói chung và thanh, thiếu niên nói riêng Điều đó đã nói lên việc tìm tòi phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh đã được Đảng ta chú ý giải quyết trên thực tiễn và đã đạt được những kết quả khích lệ

Tuy nhiên, những kết quả đó chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của thực tiễn cách mạng Những hiện tượng phai nhạt lí tưởng, suy giảm đạo đức trong một bộ phận không nhỏ thanh, thiêu niên cũng một phần là do tư tưởng Hồ Chí Minh chậm đi vào thhế hệ trẻ Một trong những nguyên nhân của tình hình đó là vấn đề phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên còn có những bất cập Bởi vậy, việc nghiên cứu, tìm ra phương thức với những phương pháp, hình thức, biện pháp, giải pháp mới phù hợp để công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên đạt hiệu quả cao nhất có ý nghĩa thiết thực đối với thắng lợi của công cuộc đổi mới cũng như toàn bộ sự nghiệp cách mạng XHCN dưới sự lãnh đạo của Đảng ta hiện nay vàtrong tương lai

Tóm lại, trước những biến đổi toàn diện của tình thế giới, trong nước, trước

những đòi hỏi trước mắt và lâu dài của nhiệm vụ cách mạng đối với thanh, thiếu niên, trước những yêu cầu mới về mục tiêu giáo dục với việc ngày càng hoàn thiện nội dung

tư tưởng Hồ Chí Minh và trước sự vận động mới của đối tượng được giáo dục là thanh,

thiếu niên, yêu cầu khách quan là phải xây dựng phương thức giáo dục cho phù hợp

với những biến đổi đó nhằm đạt hiệu quả cao nhất trong giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên Việc xây dựng phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên còn là tiếp tục thực hiện yêu cầu ngày càng cao của nhiệm

vụ bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, là tìm phương thức khoa học cho việc xác lập vị trí nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của tư tưởng Hồ Chí Minh, theo chủ trương của Đảng, đối với thanh, thiếu niên ở nước ta

Do vậy, chúng tôi chọn vấn đề “Phương thức giáo dục tư tưởng Chí Minh cho thanh, thiếu niên” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đế đề tài

Công tác nghiên cứu phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên đã sớm được Đảng, Nhà nước, các tổ chức và các nhà nghiên cứu khoa học quan tâm và thực hiện Đặc biệt, từ Đại hội VII của Đảng (1991), trên cơ sở khẳng định chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng, nhiệm vụ đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống được đẩy mạnh thì việc nghiên cứu phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là cho thanh, thiếu niên được thúc đẩy ngày càng mạnh mẽ hơn Điều đó được thể hiện theo các hướng như sau:

2.1- Trong các văn kiện chính thống của Đảng, Nhà nước

- Thực hiện quan điểm chỉ đạo của Đại hội VII, Đảng ta đã ra Nghị quyết

01-NQ/TW (1992) về công tác lý luận trong giai đoạn hiện nay và Nghị quyết NQ/TW, ngày 18-2-1995 của Bộ Chính trị về một số định hướng lớn trong công tác tư

09-tưởng hiện nay nhấn mạnh vai trò nền tảng của tư 09-tưởng Hồ Chí Minh Đặc biệt, trong

Nghị quyết 01-NQ/TW (1992), Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu “đổi mới chương trình, nội

dung, phương pháp giáo dục chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trở thành hệ thống tư tưởng chỉ đạo trong đời sống tinh thần xã hội ta, nâng cao giác ngộ lý tưởng và niềm tin cho đảng viên, đoàn viên thanh niên và nhân dân”

- Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (7-1996) về định

hướng phát triển giáo dục và đào tạo, Đảng ta nhấn mạnh phải “tăng cường giáo dục

công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn” và Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai BCH Trung ương

Đảng khóa VIII (12-1996) về Định hướng chiến lược phát triển giáo dục-đào tạo trong

thời kỳ công nghiệp hóa hiện đại hóa và nhiệm vụ đến năm 2000 chỉ rõ việc đưa tư

tưởng Hồ Chí Minh vào giảng dạy trong nhà trường như một môn học và “tăng cường

giáo dục công dân, giáo dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác-Lênin, đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứa tuổi và với từng bậc học”

- Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX (4-2001), tiếp tục khẳng định

nội dung của các nghị quyết trên và nhấn mạnh nội dung giáo dục “chăm lo bồi dưỡng

thế hệ cách mạng cho đời sau”

- Tháng 6-2002, Thủ tướng chính phủ ra Quyết định số 494/QĐ-TTg phê duyệt

đề án Một số biện pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy, học tập các bộ

môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng, môn chính trị trong trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề Đề án chỉ rõ công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh là môn học bắt buộc trong chương trình học, theo

đó quy định việc biên soạn bộ giáo trình quốc gia tư tưởng Hồ Chí Minh là cơ sở để

biên soạn các chương trình, giáo trình phù hợp với mục tiêu, yêu cầu, nội dung, phương pháp tổ chức đào tạo ở các trường đại học và cao đẳng khác nhau Đối với các trường lớp đào tạo cử nhân chuyên ngành tư tưởng Hồ Chí Minh thì sử dụng trực tiếp

giáo trình quốc gia tư tưởng Hồ Chí Minh để dạy và học tập, đồng thời quy định rõ việc

chỉ đạo, quản lý giảng dạy bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh và đào tạo, bồi dưỡng, chế

độ chính sách đối với đội ngũ giảng viên, giáo viên bộ môn tư tưởng Hồ Chí Minh

- Tháng 3-2003, Ban Bí thư ra Chỉ thị 23-CT/TW về đẩy mạnh nghiên cứu,

tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn mới, chỉ rõ nội dung

tuyên truyền, giáo dục, nhiệm vụ của công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh, nhấn mạnh công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong nhà trường bằng các phương tiện thông tin đại chúng, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, coi trọng việc tuyên truyền, giáo dục đối với cán bộ, lãnh đạo các cấp, đội ngũ đảng viên, thanh, thiếu niên

và chỉ ra các hoạt động phối hợp cụ thể của các cấp, các ngành trong khi tổ chức thực hiện

- Trên cơ sở quan điểm của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo có

Công văn số 39990/CV-BGDĐT (5-2003) về kế hoạch tổ chức triển khai Chỉ thị 23

hướng dẫn môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng Tiếp

đó, là Quyết định số 35/2003QĐ-BGDĐT (7-2003) về việc ban hành đề cương môn

học tư tưởng Hồ Chí Minh trình độ đại học, cao đẳng và Công văn số

6766/CVBGDĐT (8-2003) về hướng dẫn giảng dạy môn học tư tưởng Hồ Chí Minh,

quy định cụ thể nội dung môn tư tưởng Hồ Chí Minh (gồm 6 bài) Thông tư liên bộ số 42/2003TTLBGDĐT-BTC (8-2003) Liên Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Tài chính

hướng dẫn Một số biện pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả giảng dạy, học tập các

môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng, môn chính trị trong các trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề Lấy đối tượng là

sinh viên, học viên tất cả các trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân, Thông tư quy

định rõ những nội dung về chương trình, giáo trình, triển khai công tác chỉ đạo, quản lý

giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh Trên cơ sở Nghị quyết 14/2005/NQ-CP (11-2005) của Chính phủ về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam giai đoạn

2006-2020” và Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 BCH Trung ương Đảng khoá X, Bộ Giáo

dục và Đào tạo ra Quyết định số 2194/QĐ-BGDĐT về việc xây dựng đề tài “Đổi mới

kết cấu nội dung chương trình, giáo trình các môn học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trình độ đại học và cao đẳng” xác định giữ nguyên thời lượng giảng dạy của môn

học nhưng có đổi mới trong nội dung giáo trình

- Thực hiện Chỉ thị 23, Ban Bí thư TW Đoàn TNCS Hồ Chí Minh triển khai Kế

hoạch số 24-KH/TƯĐTN (3-2003) về thực hiện cuộc vận động “Tuổi trẻ Việt Nam

sống, chiến đấu, lao động và học tập, hành động theo gương Bác Hồ vĩ đại” và Kế

hoạch số 25-KH/TƯĐTN (7-2003) tổ chức sinh hoạt chính trị “Tuổi trẻ với tư tưởng

Hồ Chí Minh”; tiếp đó là Hướng dẫn số 31/HD-TƯĐTN (6-2004) về việc tổ chức Hội

thi “Đội tuyên truyền thanh niên về tư tưởng Hồ Chí Minh” Bên cạnh đó, trong các tổ chức Hội sinh viên các cấp tổ chức các cuộc thi “Tư tưởng Hồ Chí Minh-Hành trang

sinh viên Việt Nam thế kỷ XXI”; Olympic các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;

- Chỉ thị số 06-CT/TƯ của Bộ Chính trị (11-2006) về tổ chức cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” Chỉ thị nêu rõ mục đích, yêu

cầu, nội dung tổ chức nghiên cứu, học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

trong các tác phẩm Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân, Di

chúc và tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh; bắt đầu tổ chức thực hiện từ ngày 3-2-2007

đến 3-2-2011

- Đại hội Đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ VIII (2002), IX (2007) xác định mục tiêu của công tác Đoàn và phong trào thanh, thiếu niên là “Tăng cường bồi dưỡng lý tưởng, đạo đức cách mạng, bản lĩnh chính trị cho thanh, thiếu niên, chăm lo quyền, lợi ích chính đáng của thanh niên”, đặc biệt là Đại hội Đoàn lần thứ IX (nhiệm kỳ 2007-2012) đề ra một trong những giải pháp quan trọng cơ bản về giáo dục

tư tưởng Hồ Chí Minh là “triển khai thực hiện có hiệu quả cuộc vận động Tuổi trẻ Việt

Nam học tập và làm theo lời Bác, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về đạo đức, lối sống,

nhằm hình thành những phẩm chất tốt đẹp của thế hệ trẻ Việt Nam”

2.2- Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác giáo dục trong sự nghiệp đổi mới có một số công trình nghiên cứu, bài viết tiêu biểu như:

Năm 1985, NXB Thanh niên xuất bản cuốn sách Bác Hồ với sự nghiệp bồi

dưỡng thế hệ trẻ gồm 16 bản báo cáo khoa học (được tập tợp từ 100 báo cáo tại Hội

thảo khoa học do Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh và Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh đồng tổ chức) chỉ rõ những quan điểm chiến lược của Chủ tịch Hồ Chí Minh và bước đầu nêu lên những giải pháp góp phần cải tiến và nâng cao chất lượng công tác, giáo dục và bồi dưỡng thế hệ trẻ trong giai đoạn cách mạng mới

- Sách Nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới do

TS.Nguyễn Văn Sáu chủ biên (2005) là kết quả của một đề tài khoa học tổng kết công tác nghiên cứu, giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh (chủ yếu là ở các trường thuộc hệ thống Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; trong các Học viện, nhà trường thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, một số trường đại học và trường đoàn thể) và trên cơ sở

đó nêu ra phương hướng, giải pháp đẩy mạnh công tác nghiên cứu, giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới

- Sách Đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống do PGS.TS Lê Văn Tích chủ

biên (2006) cũng là kết quả của đề tài khoa học Từ những vấn đề chiến lược về xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước, trên cơ sở phân tích thực trạng công tác tổ chức, giáo dục tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh (qua 5 nhóm đối tượng: công nhân, nông dân, lực lượng vũ trang, thanh niên, học sinh sinh viên) các tác giả đã nêu lên cơ sở lý luận của việc xây dựng phương pháp và chỉ ra các hình thức, biện pháp đưa tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống, trong đó có đối tượng là thanh niên, học sinh sinh viên

- Các công trình khác như: Hồ Chí Minh về giáo dục của GS.TS Phan Ngọc

Liên (2007) và Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục của Đặng Quốc Bảo (2008) là hai

công trình chuyên sâu trình bày tư tưởng của Người qua các bài viết, nói và tập hợp một số bài viết nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục của một số nhà nghiên cứu giáo dục

2.3- Nghiên cứu giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên, đặc biệt

là cho thanh niên có một số đề tài khoa học, công trình sách, bài viết sau:

- Thanh, thiếu niên học sinh với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước của Nguyễn Phương Hồng (1997); Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên của Nguyễn Văn Tùng (1999); Những vấn đề nghiên cứu thanh thiếu nhi trong thời kỳ đổi mới (Kỷ yếu Hội thảo khoa học của Viện Nghiên cứu Thanh niên-

1999); Giáo dục, rèn luyện thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của

Đảng Cộng sản Việt Nam do Nguyễn Hữu Đức làm chủ biên (2000); Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên của Đoàn Nam Đàn (2002); Thanh niên học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh của Dương Tự Đam (2003); “Giáo dục thanh niên về tư

tưởng, văn hóa Hồ Chí Minh” của Dương Tự Đam, Tạp chí Tư tưởng Văn hóa, (Số 2004); Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của thanh niên trong cách mạng Việt Nam của Trần Qui Nhơn (2004); 6 bài học lý luận chính trị cho đoàn viên thanh niên của Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2004); Về giáo dục thanh niên của Hồ Chí Minh do Đào Dậu tuyển chọn (2004); Cơ sở lý luận của chiến lược phát triển thanh niên của Chu Xuân Việt (2005); Tổng quan tình hình thanh niên, công tác Đoàn và phong trào

3-thanh thiếu nhi nửa nhiệm kỳ Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ VIII (2002-2005) do

Nguyễn Huy Lộc làm chủ biên (2006); Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công

tác thanh niên (2006) và Tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức và giáo dục thanh niên của

Văn Tùng (2008)

Bên cạnh đó, có rất nhiều công trình bài viết vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

nhằm giáo dục truyền thống đạo đức, lý tưởng cách mạng cho thanh, thiếu niên trong giai đoạn mới, có thể nêu một số công trình sau: Giáo dục đạo đức cho thanh niên học

sinh theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay của Trần Minh Đoàn-Luận án TS

Triết học, Học viện CTQG Hồ Chí Minh (2002); Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý

tưởng cách mạng cho thanh niên và việc vận dụng trong thực tiễn cách mạng hiện nay

(Kỷ yếu đề tài khoa học cấp bộ-Chủ nhiệm đề tài: TS Trần Văn Hải-2007); Vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục truyền thống dân tộc cho thế hệ trẻ (trong cuốn:

Hồ Chí Minh về giáo dục, 2007, tr.621-630) của Nguyễn Thị Côi; “Chủ tịch Hồ Chí Minh với vận động giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên” của Thái Bình

Dương, Tạp chí Giáo dục lý luận (Số 9-2005); Học Hồ Chủ tịch Hồ Chí Minh-chúng ta

học gì? của Phạm Văn Đồng (2008)

Ngoài ra, xuất phát từ quan điểm giáo dục cho thanh, thiếu niên bên cạnh việc dạy tri thức, phải chú trọng giáo dục đạo đức theo tư tưởng Hồ Chí Minh Về đề tài

này, có một số công trình nghiên cứu như: Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức

cách mạng của PGS.TS Lê Văn Tích (1986); Bài viết “Giáo dục rèn luyện đạo đức cách mạng cho thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh” của Đinh Ngọc Quý, Tạp chí Thanh niên (số 17-2006)…Đặc biệt, hưởng ứng cuộc vận động “Học tập và làm theo

tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” do Đảng phát động, có nhiều công trình nghiên cứu

về đề tài này, trong số đó, nổi bật và đáng chú ý có tài liệu Học tập và làm theo tấm

gương đạo đức Hồ Chí Minh của Ban Tư tưởng-Văn hóa Trung ương (2007)

2.4- Về vấn đề giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho học sinh, sinh viên, học viên trong hệ thống giáo dục quốc dân

Đối với học sinh THCS, THPT: nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh được lồng ghép

trong nội dung môn học Lịch sử, trong sách Lịch sử, sách Giáo dục công dân (từ lớp 6

đến lớp 12) - sử dụng cho năm học 2003-2004, 2004-2005, 2005-2006 và 2006-2007

của Bộ Giáo dục và Đào tạo, NXB Giáo dục

Đối với sinh viên, học viên: giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh thông qua nội dung

của Giáo trình tư tưởng Hồ Chí Minh (dùng trong các trường đại học và cao đẳng) của

Bộ Giáo dục và Đào tạo do PGS.TS Mạch Quang Thắng làm chủ biên (2005, 2006),

được biên soạn dựa trên giáo trình chuẩn quốc gia: Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh

do Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình các bộ môn khoa học

Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, NXB CTQG, 2003, nhằm phục vụ công tác giảng dạy,

học tập trong hệ thống các trường đại học, cao đẳng và Giáo trình chính trị (dùng trong

các trường trung học chuyên nghiệp và dạy nghề) của Bộ Giáo dục và Đào tạo, NXB Giáo dục, 2005, 2006 Trong các giáo trình, bên cạnh việc trình bày hệ thống nội dung

tư tưởng Hồ Chí Minh là một số vấn đề về vận dụng và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ mới

Ngoài ra, các sách giáo trình, các chuyên đề học tập tư tưởng Hồ Chí Minh được các trường, cá nhân tự biên soạn nhằm phục vụ công tác giảng dạy và học tập tư tưởng

Hồ Chí Minh: Tư tưởng Hồ Chí Minh: Giáo trình đào tạo bậc đại học trong các nhà

trường quân đội của Lê Phước Thảo, Nguyễn Đình Lễ (1996); Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh do GS Đặng Xuân Kỳ làm chủ biên (2003, 2007); Tư tưởng Hồ Chí Minh- Tập bài giảng của trường Đại học KHXH&NV-ĐHQG Hà Nội (2001); Giáo trình Chính trị Dùng trong các trường trung cấp chuyên nghiệp hệ tuyển sinh tốt nghiệp THPT do Lê Thế Lạng làm chủ biên (2008); Những bài giảng về tư tưởng Hồ Chí Minh Sách dùng cho hệ đào tạo từ xa do Nguyễn Khánh Bật làm chủ biên, Đại học Sư

phạm, 2008…

Về giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên, học viên, đáng chú ý có một số bài

viết “Sinh viên với việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh về mối quan hệ đức và tài” của

PGS.TS Nguyễn Khánh Bật, Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp (Số 5-1996);

“Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức với việc giáo dục đào tạo cho sinh viên trong tình

hình hiện nay” của Bùi Đình Phong, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia, (Số

nhân khoa học chính trị) của Học viện Chính trị-Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh (2004, 2006, 2007)

- Sử dụng tài liệu Hồ Chí Minh trong nghiên cứu và giảng dạy lịch sử, Chuyên

khảo của trường ĐH Sư phạm Hà Nội, 2002

- Tư tưởng tự học Hồ Chí Minh và biện pháp nâng cao việc tự học cho sinh viên đại học sư phạm của Vũ Văn Nam, Luận án Tiến sĩ, Đại học Sư phạm Hà Nội, 2008

- Các bài viết: “Về nghiên cứu, giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh” của Bùi Đình

Phong, Tạp chí Công tác tư tưởng và văn hóa (Số 5-1995); “Một số ý kiến về đào tạo,

bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh” của Nguyễn Khánh Bật,

Tạp chí Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp (số 3-2000); “Mấy ý kiến về việc giảng

dạy Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học và cao đẳng” của Nguyễn

Thái Bình, Tạp chí Giáo dục (Số 78-2004); “Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy

tư tưởng Hồ Chí Minh”, Tạp chí Phát triển giáo dục (Số 4-2004); “Nâng cao hiệu quả

giờ thảo luận các môn khoa học Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại

học và cao đẳng” của Nguyễn Thị Hiền, Tạp chí Giáo dục, (Số 87-2004); “Giáo dục tư

tưởng Hồ Chí Minh cho tuổi trẻ Thực trạng và giải pháp” của Dương Quốc Hưng, Tạp

chí Giáo dục lý luận (Số 3 (34)-2004); “Mấy ý kiến về dạy tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học”, Tạp chí Giáo dục (Số 78-2004); “Nhận thức và quán triệt tư

tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục trong học tập, nghiên cứu-Một nhân tố có ý nghĩa

quyết định để nâng cao chất lượng giáo dục” của Nghiêm Đình Vỳ, Tạp chí Giáo dục

(Số76-2004); “Nghiên cứu, tuyên truyền giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo

dục hiện nay” của Nguyễn Viết Thông, Tạp chí Cộng sản (Số 12-2004); “Các hình thức tuyên truyền giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lịch sử Đảng, (Số 5-

2004); “Mấy vấn đề về đối tượng và phương pháp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh” của

Hoàng Chí Bảo, Tạp chí Tư tưởng văn hóa, (Số 2-2005); “Một số yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục các môn lý luận” của Đinh Xuân Khuê, Tạp chí Phát triển giáo

dục (Số 7-2005); “Học, làm, sống-3 trong 1 và xây dựng xã hội học tập theo tư tưởng

Hồ Chí Minh” của Nguyễn Kỳ, Tạp chí Phát triển giáo dục, (Số 6-2005); “Mấy suy nghĩ về nghiên cứu, giảng dạy và học tập tư tưởng Hồ Chí Minh” của Lê Thế Lạng, Tạp chí Lịch sử Đảng, (Số 2-2005); “Nâng cao chất lượng dạy học tư tưởng Hồ Chí Minh” của Đặng Thị Bích Liên, Tạp chí Giáo dục, (Số 108-2005); “Giáo dục lý luận

Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học, cao đẳng và trung học chuyên

nghiệp” của Nguyễn Mạnh Tiến, Tạp chí Xây dựng Đảng (Số 11-2005); “Về đổi mới

nội dung, phương pháp giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh” của Vũ Văn Hậu, Tạp

chí Tư tưởng văn hóa (Số 6-2006); “Dạy và học tư tưởng Hồ Chí Minh tại các trường đại học, cao đẳng” của Thuỷ Anh, Tạp chí Xây dựng Đảng, (Số 7- 2006); “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng phương pháp dạy học của người thầy”, Tạp chí Giáo

dục lý luận, (Số 1+2-2007); “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác xây dựng

đội ngũ nhà giáo Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa-hiện đại hóa đất nước (Giai đoạn

2003-2010)” của Đặng Huỳnh Mai (trong cuốn: Hồ Chí Minh về giáo dục, NXB Từ

điển Bách khoa, Hà Nội, 2007); “Tài liệu về Hồ Chí Minh với việc xây dựng câu hỏi, bài tập kiểm tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường THPT” của Trần Quốc Tuấn,

số và cũng là môi trường quan trọng nhất trong giáo dục, đào tạo thế hệ cách mạng cho đời sau - các bài viết đã đề cập đến một số vấn đề như: kiến nghị về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề xây dựng nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh, chất lượng giáo trình giảng dạy

về tư tưởng Hồ Chí Minh hoặc xây dựng nội dung cụ thể giáo dục về tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường phổ thông

Qua khảo sát một số công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến đề tài trên đây, có thể thấy, cho đến nay vẫn chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu về

vấn đề đổi mới phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

nhằm nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình hiện nay Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên đã cung cấp nhiều tư liệu, đề xuất

nhiều gợi ý khoa học và là cơ sở quan trọng để tác giả tham khảo, kế thừa và phát triển,

đi sâu nghiên cứu đề tài

3 Mục tiêu của đề tài

Trên cơ sở nghiên cứu một số vấn đề lí luận về phương thức giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh, nghiên cứu về sự vận động của các điều kiện lịch sử và con người ở nước ta cũng như thực trạng và hiệu quả phương pháp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên thời gian gần đây, đề tài chỉ rõ những căn cứ, nguyên tắc, nội dung và đề xuất một số kiến nghị để đổi mới phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên nhằm khắc phục những yếu kém và nâng cao chất lượng trong công tác giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên nước ta

4 Nội dung nghiên cứu:

Mở Đầu

Chương I Phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên - một số vấn đề lý luận

I Quan niệm về giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

II Nhận thức chung về phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

Chương II

về Thực trạng phương thức giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên trong những năm đổi mới ở nước ta I- Điều kiện kịch sử hình thành phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

II- Tình hình thực hiện phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

Chương III phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên trong điều kiện hiện nay

ở nước ta trong điều kiện hiện nay

I Những đòi hỏi khách quan của việc đổi mới phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

II Nội dung phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

Kết luận

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Nắm chắc những quan điểm có ý nghĩa phương pháp luận trong di sản lí luận

Mác - Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng cộng sản Việt Nam về phương thức giáo dục đối với với thanh, thiếu niên

- Sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu, đặc biệt là phương pháp lô gíc kết hợp với lịch sử, phân tích, tổng hợp, điều tra xã hội học và tổng kết thực tiễn nhằm làm sáng tỏ các vấn đề đặt ra trong mục tiêu

6 ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

- Từ những vấn đề lí luận cơ bản của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục tư tưởng, góp phần làm rõ những vấn đề lí luận về phương thức giáo dục tư tưởng

Hồ Chí Minh trong nhiệm vụ bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, đặc biệt là đối với thanh, thiếu niên nước ta

- Góp phần chỉ ra những nguyên tắc và nội dung đổi mới phương thức giáo dục nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên ở nước

ta trong điều kiện hiện nay

Chương I Phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên – một số vấn

đề lý luận I- Quan niệm về giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên

Để nhận thức rõ quan niệm về giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên trong bối cảnh hiện nay, trước hết phải tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh, thiếu niên, cũng như ý kiến của Người trong việc giáo dục, rèn luyện cho thanh, thiếu

niên Đây là một nội dung hết sức quan trọng, phản ảnh sự cần thiết và mục tiêu giáo

dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên Bởi lẽ, như Người nhiều lần nói:

“Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy một phần lớn là do các thanh niên”1; “Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”2 Điều đó chứng tỏ Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm đến thanh, thiếu niên mà Người còn luôn coi việc giáo dục, rèn luyện cho thanh, thiếu niên là một nhiệm vụ gắn liền với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng ở mỗi thời kỳ cũng như vị thế của Việt Nam trên quốc tế

Đó là nói về mục đích, chủ thể về quan niệm giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên Mặt khác, còn phải thấy đối tượng, mặt khách thể của việc giáo dục là thanh, thiếu niên hiện nay như thế nào

Trong bối cảnh hiện nay, khi đất nước ta đã hội nhập với quốc tế toàn cầu hóa

và bước sang giai đoạn cách mạng mới, cần phải thấy thanh, thiếu niên ngày nay khác với thanh, thiếu niên ngày trước Từ đó, mục tiêu và nhất là phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên ngày nay chắc chắn không giống với mục tiêu và phương thức giáo dục thanh, thiếu niên ngày trước Hơn thế nữa, ở đây không

chỉ nói đến giáo dục đơn thuần mà là nói đến việc giáo dục, bồi dưỡng thế hệ cách

mạng cho đời sau đối với thanh, thiếu niên, lại càng là một nhiệm vụ không đơn giản,

dễ dàng, nếu không nói là cực kỳ khó khăn trong bối cảnh phức tạp hiện nay

1 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, T 5, tr 185

2 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Sdd, T.4, tr 33

Chính vì thế, sau khi tìm hiểu quan điểm Hồ Chí Minh về thanh, thiếu niên và việc giáo dục cho thanh, thiếu niên, cần phải tìm hiểu thực trạng, nhất là những suy nghĩ, tâm tư, nguyện vọng của thanh, thiếu niên ngày nay xem họ khác với thanh, thiếu niên ngày trước như thế nào

Đây là hai mặt của một vấn đề:

Một mặt, đó là mục tiêu và chủ thể của giáo dục, thuộc lĩnh vực lý luận cơ bản;

và mặt khác, đó là đối tượng, động lực, khách thể của giáo dục, thuộc lĩnh vực thực

tiễn đối với thanh, thiếu niên ngày nay

Hai mặt ấy đương nhiên có quan hệ hữu cơ với nhau không thể tách rời, cũng như không thể xem nhẹ mặt nào, nhưng nó sẽ gắn kết với nhau như thế nào, bằng cách

nào, là điều phải tìm hiểu, nghiên cứu, cả về lý luận và thực tế Về lý luận, đó là quan

điểm giáo dục nói chung trong đó có quan điểm giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho

thanh, thiếu niên; Về thực tế, đó là thực trạng thanh, thiếu niên ngày nay, cả mặt mạnh

và mặt yếu, cả những tác động của thực tế trong nước và tác động của thực tế bên ngoài vào họ từng ngày từng giờ, nghĩa là phải nhìn nhận thanh, thiếu niên ngày nay trong quan hệ vận động với nhiều mặt, nhiều chiều

1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh, thiếu niên và việc giáo dục thanh, thiếu niên trở thành “thế hệ cách mạng cho đời sau”

Có thể nói, vấn đề thanh, thiếu niên và việc giáo dục, rèn luyện cho thanh, thiếu niên là một trong những nội dung cơ bản của hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, hầu như không một lúc nào Người không nghĩ đến việc giáo dục cho thanh, thiếu niên Từ trước năm 1925, chúng ta thấy

Hồ Chí Minh đã đưa vấn đề thức tỉnh cách mạng cho thanh, thiếu niên với niềm

tin:“Người Đông Dương không chết, người Đông Dương vẫn sống, sống mãi mãi”

“Luồng gió từ nước Nga thợ thuyền, từ Trung Quốc cách mạng hoặc từ ấn Độ chiến đấu đang thổi đến giải độc cho người Đông Dương”1

Sau đó, đến Đại hội Quốc tế thanh niên cộng sản lần thứ IV, Hồ Chí Minh đã viết văn kiện nổi tiếng về chủ trương xây dựng Hội Việt Nam cách mạng thanh niên,

ba của đoàn Thanh niên lao động Việt Nam, Người kể lại rằng:

“Từ năm 1925, ngay từ khi mới thành lập, Hội Thanh niên cách mạng đồng

chí đã lo đặt viên đá đầu tiên để chuẩn bị cho tổ chức thanh niên sau này” “Từ

chỗ chỉ có một Lý Tự Trọng đến ngày nay chúng ta đã có 78 vạn đoàn viên Đoàn thanh niên Lao động hăng hái ra sức giúp Đảng xây dựng chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất Tổ quốc Tiến bộ đó làm cho Bác rất vui sướng và trẻ lại Nó làm cho lòng Bác phơi phới như hoa nở trong mùa xuân”

Trong nhiều bài nói và viết sau Cách mạng tháng Tám 1945, Hồ Chí Minh luôn luôn căn dặn cán bộ, đảng viên và toàn Đảng phải xem trọng và có trách nhiệm trong việc đào tạo thế hệ tương lai của đất nước Với Người, đó không chỉ là nhiệm vụ cách mạng trong mỗi giai đoạn mà còn là việc thực hiện một nguyên tắc cách mạng cơ bản nhất nhằm tạo ra những thế hệ cách mạng mới liên tục nối tiếp cho đất nước

Thể hiện rõ một cách súc tích toàn bộ tư tưởng mang tính quy luật đó, từ năm

1958, nói chuyện tại lớp học chính trị của các giáo viên cấp II, III toàn miền Bắc, Người nói một câu nổi tiếng như một cương lĩnh hành động cho toàn Đảng, toàn dân

tộc, như sau: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải

trồng người” Như vậy, đối với Hồ Chí Minh, không chỉ đơn thuần là vấn đề giáo dục

thanh, thiếu niên, mà là vấn đề “trồng người”, một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, mang tính chiến lược lâu dài của toàn Đảng, toàn dân tộc ta, như một chân lý tất yếu của sự nghiệp cách mạng

Trong thực tế, Tổ chức Thanh niên cách mạng đồng chí hội ra đời trước Đảng

Cộng sản Việt Nam và là một tổ chức đầu tiên của thanh niên bao gồm những người chí cốt nhất để hình thành đội ngũ cán bộ cách mạng đầu tiên của đất nước Cho đến khi Đảng ra đời thì tổ chức thanh niên vẫn luôn bên cạnh tổ chức Đảng và là cánh tay phải của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ tổ chức thanh niên này, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đào tạo cả đội ngũ cán bộ cốt cán của Đảng và Nhà nước ta trong suốt cả sự

nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc cho đến hôm nay khi đất nước đã trải qua những thử thách quan trọng trong chiến đấu và xây dựng đất nước vì mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

Lo lắng đến tiền đồ và tương lai của Đảng và đất nước, Hồ Chí Minh luôn nghĩ

đến vị trí, vai trò của thanh, thiếu niên Trong bản Di chúc của Người, lời căn dặn đối

với thanh, thiếu niên vẫn là những lời chí cốt nhất, ân cần nhất, tâm huyết nhất Người

căn dặn: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung

phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng“ vừa “chuyên“

Phải chăng vì nghĩ rằng nói như trên vẫn chưa đủ tầm quan trọng đối với thanh, thiếu niên, cho nên Người phải nhấn mạnh thêm bằng câu:

“Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết“

Từ những nội dung nêu trên, chúng ta thấy Hồ Chí Minh không chỉ coi thanh niên là tương lai của đất nước mà còn đặt vấn đề giáo dục, đào tạo thanh, thiếu niên thành người chủ xứng đáng với đất nước như là một nhiệm vụ hàng đầu rất quan trọng

và rất cần thiết Hai chữ rất trong một câu văn chưa đầy 20 từ không phải là thừa mà chỉ thể hiện một chủ ý của Người coi việc giáo dục thanh, thiếu niên là rất rất hệ trọng

đối với sự nghiệp cách mạng Bởi lẽ, vấn đề không chỉ ở chỗ thanh, thiếu niên là lực lượng trẻ mà còn ở chỗ lực lượng trẻ ấy có nối nghiệp được các thế hệ cách mạng để đưa đất nước Việt Nam trở thành một đất nước giàu mạnh theo mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội hay không, đó mới thực sự là sự quan tâm hàng đầu của

Hồ Chí Minh đối với thanh, thiếu niên, người chủ tương lai của đất nước Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau cũng có nghĩa là bồi dưỡng lớp người thừa kế sự nghiệp cách mạng mà Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã khai sinh và nâng tầm vóc dân tộc lên tầm cao mới của thời đại Vậy, vì sao Hồ Chí Minh lại quan tâm đặc biệt đến việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau như thế

Trước hết, cần tìm hiểu những quan điểm lý luận mang tính nguyên tắc của việc bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau đối với thanh, thiếu niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh

a)- Quan niệm về việc “trồng người” hay chiến lược con người của Hồ Chí Minh đối với thanh, thiếu niên

Nhận thức rõ bản chất con người nói chung, bản chất con người của mỗi xã hội nói riêng, Hồ Chí Minh luôn ý thức được rằng con người là sản phẩm của hoàn cảnh và mỗi xã hội cụ thể Điều đó có nghĩa là không có con người trừu tượng, chung chung,

mà chỉ có con người cụ thể, con người này, sống và trưởng thành ở xã hội này Xã hội như thế nào sẽ tạo ra con người như thế; hoặc có thể nói, muốn xây dựng xã hội như thế nào, sẽ đòi hỏi những con người như thế

Nước ta muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, đương nhiên, phải có những con người mới xã hội chủ nghĩa Hồ Chí Minh đã khẳng định một cách rõ ràng, nhất quán rằng: “Muốn tiến lên chủ nghĩa xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa, muốn có con người xã hội chủ nghĩa phải có tư tưởng xã hội chủ nghĩa, muốn có

tư tưởng xã hội chủ nghĩa phải gột rửa tư tưởng cá nhân chủ nghĩa”1, bởi “chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch hung ác của chủ nghĩa xã hội Người cách mạng phải tiêu diệt nó”2

Điều đó cũng có nghĩa là nếu không xây dựng được con người mới xã hội chủ nghĩa thì sẽ không bao giờ xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta Bởi lẽ, khác với các xã hội cũ, xã hội xã hội chủ nghĩa là một xã hội mới có trình độ cao, đòi hỏi công bằng, văn minh, không còn người bóc lột người, do đó nó yêu cầu con người phải có ý thức xây dựng nên chứ không phải tự nhiên nó đến Đó là điều đã được học thuyết Mác-Lênin khẳng định, Hồ Chí Minh chỉ thực hiện cái chân lý đó một cách sáng tạo trên cơ sở một dân tộc chủ yếu là nông nghiệp, nông dân, còn lạc hậu, chưa qua giai đoạn phát triển chủ nghĩa tư bản như Việt Nam

Nói đến việc cần thiết phải xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa trước khi xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa, cần phải nhắc lại những quan điểm cơ bản đã

1 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Sdd, T 9, tr 303

2 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Sdd, T.9, tr 292

được học thuyết Mác khẳng định Đây cũng là một dự báo hết sức sáng suốt mang tính nguyên lý của học thuyết Mác khi các nhà kinh điển nói đến việc ra đời một xã hội mới ngày càng văn minh, con người bước vào thiên niên kỷ mới ngày càng ý thức được vận mệnh của mình trước một thế giới với vô vàn những vấn đề đặt ra khiến cho con người đứng trước những mâu thuẫn to lớn và hết sức gay gắt

Nói lại điều dự báo đó, chính Ăngghen đã nhắc lại một nhận định thật chí lý của Morgan về thời đại văn minh như sau:

“Trí tuệ của loài người hoang mang và bối rối trước vật sáng tạo của chính mình Nhưng tuy vậy, cũng sẽ đến ngày mà lý trí của loài người sẽ đủ mạnh để chi phối của cải, mà lý trí của loài người sẽ quy định những quan hệ giữa nhà nước và tài sản mà nó bảo hộ, cũng như sẽ quy định những giới hạn cho các quyền của những người sở hữu Lợi ích của xã hội phải tuyệt đối cao hơn lợi ích cá nhân và cần phải tạo ra những mối quan hệ công bằng và hài hòa giữa hai lợi ích đó Song, nếu như sự tiến bộ vẫn là quy luật của tương lai, cũng như nó đã từng là quy luật của quá khứ thì việc chỉ đơn thuần tìm kiếm của cải không phải là mục đích cuối cùng của nhân loại Sự diệt vong của xã hội đang đứng sừng sững trước mặt chúng ta một cách đe dọa như là sự kết thúc của một quá trình lịch sử mà của cải

là mục đích cuối cùng và duy nhất, vì một quá trình phát triển như vậy đang chứa đựng những yếu tố làm cho chính nó bị tiêu diệt Dân chủ trong công việc quản lý, hữu ái trong xã hội, bình đẳng về quyền lợi, giáo dục phổ thông, tất cả những thứ

đó sẽ thần thánh hóa giai đoạn cao sắp tới của xã hội, mà kinh nghiệm, lý trí và khoa học đang không ngừng vươn tới”1

Điều Ăngghen nói về xã hội phát triển trong tương lai cần những con người mới

có ý thức về mình không chỉ là điều dự báo mà còn là lời cảnh báo về sự tan ra của một

xã hội mà ở đó quá trình phát triển không vì mục tiêu con người mà xem của cải là mục đích cuối cùng và duy nhất Bởi lẽ, như Ăngghen nói “một quá trình phát triển như vậy đang chứa đựng những yếu tố làm cho chính nó bị tiêu diệt”

Ngày nay, với trình độ phát triển của nền văn minh mới trong thời đại phát triển chủ nghĩa tư bản, chúng ta thấy rõ điều Ăngghen nói không còn là dự báo mà đã trở thành hiện thực Trước sự phát triển như vũ bảo của khoa học và công nghệ, chủ nghĩa

tư bản đã có vai trò nổi bật trong tổ chức quá trình đổi mới kỹ thuật, tạo ra năng xuất cao, của cải dồi dào Rõ ràng, điều đó ai cũng thấy, ai cũng cảm nhận được những thành tựu do chủ nghĩa tư bản mang lại Đó là kết quả của xã hội đại công nghiệp mà chính Mác, Ăngghen đã dự báo

Xã hội công nghiệp trong bối cảnh phát triển chủ nghĩa tư bản đang chứa đựng nguy cơ bùng nổ do có những hiện tượng nghịch lý và mâu thuẫn, như cách nhìn nhận của một đại diện người Chilê tại Liên Hiệp Quốc: “Chúng ta đang vận động không theo hướng tạo ra sự bình đẳng về khả năng cho những tầng lớp nghèo đói của xã hội, mà theo hướng tạo ra ngày càng nhiều khả năng hơn cho người giàu”1 Giải thích về hiện tượng nghịch lý và mâu thuẫn trên thế giới, nhiều người đã đi đến kết luận là nhất định

sẽ xảy ra khủng hoảng, không chỉ khủng hoảng kinh tế tài chính mà còn khủng hoảng

về lý tưởng, lẽ sống của từng cá nhân trước những thay đổi của thế giới Do đó, chúng

ta cần phải đi sâu phân tích hiện tượng nghịch lý và mâu thuẫn đó trong bối cảnh xã hội hiện nay

Với cuộc khủng hoảng tài chính đang diễn ra hiện nay, không phải ai khác mà chính các chuyên gia trí thức tư sản đã thấy sự không ổn của một quá trình sản xuất không vì mục tiêu con người mà xem của cải là mục đích cuối cùng và duy nhất Hơn bao giờ hết, chính trong lúc toàn cầu hóa đã đến mức cao này người ta mới thấy một quá trình phát triển như vậy đang chứa đựng những yếu tố làm cho chính nó bị tiêu diệt như điều dự báo của Ăngghen Cũng không chỉ những nhà lý luận mác-xít thấy trước điều này, mà gần đây nhiều trí thức tư sản đã nhắc đến Mác, chính là vì thấy Mác phê

phán chủ nghĩa tư bản trong Tư bản luận là rất đúng

Thấy rõ Các Mác nhà tiên tri vĩ đại, giáo sư Leo Panitch ở trường Đại học York

tại Toronto, Canada vừa có bài viết đăng trên tạp chí Mỹ Chính sách ngoại giao (Foreign Policy) số 5-6 năm 2009 dưới đầu đề Mác hoàn toàn hiện đại (Thoroughly

Modern Marx), đã viết:

“Mác đi trước thời đại của mình rất xa, ông đã dự đoán được sự toàn cầu hoá thành công của chủ nghĩa tư bản trong mấy chục năm gần đây Mác dự đoán chính xác một số yếu tố quan trọng gây ra cuộc khủng hoảng hiện nay: Trong một thế giới gồm các thị trường cạnh tranh nhau, nền sản xuất hàng hoá và sự đầu cơ tài chính tiền tệ, những gì ông gọi là “mâu thuẫn” chính là thứ cố hữu bẩm sinh của thế giới đó” “Nếu Mác nhìn thấy sự suy thoái kinh tế hiện nay, nhất định ông sẽ muốn trình bày nguyên lý các khiếm khuyết bẩm sinh của chủ nghĩa tư bản là nguyên nhân gây ra cuộc khủng hoảng hiện nay” “Đúng như Mác nói, hành vi lý tính vi mô sẽ gây ra kết quả xấu nhất cho nền kinh tế vĩ mô Giờ đây chúng ta đã

1 Xem Sự kết thúc của lịch sử hay là tìm một con đường mới ?, Tài liệu phục vụ nghiên cứu TN 98-19, Viện

TTKHXH, 1998

những dòng đầu tiên đầy quyến rũ của Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” 2

Phân tích sự phát triển của xã hội đại công nghiệp và sự khủng hoảng tất yếu

của nó, Ăngghen viết:

“Đại công nghiệp và khả năng mở rộng sản xuất một cách vô hạn do nó tạo

ra, sẽ cho phép xây dựng một chế độ xã hội, trong đó tất cả mọi sản phẩm cần cho đời sống sẽ được sản xuất ra nhiều đến nỗi mỗi thành viên trong xã hội đều có thể hoàn toàn tự do phát triển và sử dụng mọi lực lượng và năng lực của mình Cho nên, cái tính chất của đại công nghiệp, trong xã hội hiện đại, là đẻ ra mọi sự nghèo đói và mọi cuộc khủng hoảng thương nghiệp, thì đến một chế độ xã hội khác, chính tính chất ấy lại trở thành tính chất thủ tiêu sự nghèo khổ đó và những sự biến động đem lại tai hoạ đó

Như vậy là, ta có thể chứng minh một cách hoàn toàn rõ ràng rằng:

1 Hiện nay, tất cả mọi tai hoạ chỉ do cái chế độ xã hội không còn phù hợp với điều kiện của thời đại nữa, gây ra

2 Người ta đã có phương tiện để thủ tiêu triệt để những tai hoạ đó bằng cách xây dựng một chế độ xã hội mới”3

Điều đó cho thấy những dự báo của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác về xã hội văn minh đương nhiên không thể là chủ nghĩa tư bản mà chỉ là một xã hội mới cao hơn

không còn người bóc lột người, đặt mục tiêu phát triển trong mục tiêu phát triển con

người Đó chính là con người phát triển toàn diện mà Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm

Đó cũng là một nguyên tắc lý luận cơ bản về giáo dục đối với thế hệ thanh, thiếu niên

Tựu trung, nói về giáo dục con người lại phải nói đến bản chất chế độ mà chúng

ta đang hướng tới Cái vĩ đại trong tư tưởng Hồ Chí Minh chính là ở chỗ Người đặt

1 Nguồn: Foreignpolicy.com (Xem www.nhandan.com ngày 14/7/2009)

2 Xem www.chungts.com ngày 20/5/2009

niềm tin vào con người và khẳng định rằng có con người phát triển toàn diện là có tất

cả Lấy sức ta mà giải phóng cho ta, chứ không thể tin vào một thế lực siêu nhiên nào

từ bên ngoài là nguyên tắc Người đề ra nhằm mục đích giải phóng dân tộc Việt Nam

Đó cũng là nguyên tắc giải phóng con người, giải phóng xã hội và loài người nói chung Mục tiêu đó do học thuyết Mác đề ra mà Hồ Chí Minh coi là sự nghiệp cách mạng của chính mình Đồng thời, Người tìm cách vận dụng sáng tạo những nguyên lý của học thuyết Mác vào việc giải phóng dân tộc và giải phóng con người Việt Nam trong bối cảnh một đất nước còn nghèo nàn, lạc hậu, chưa qua giai đoạn phát triển chủ nghĩa tư bản

Những điều nêu trên của Mác và Ăngghen như đang nói với chúng ta về mục tiêu xây dựng xã hội mới, mà ở đó chỉ có con người đủ tư cách, lý trí, năng lực và phẩm chất mới thực hiện được Con người như thế không phải tự nhiên mà có Đó là sự nghiệp vĩ đại của giáo dục mà chỉ thực hiện được trên cơ sở một kế hoạch nghiêm túc, khoa học và dũng cảm

Do đó, kế hoạch “trồng người” là điều tất yếu không thể không đặt ra đối với

xã hội chúng ta khi muốn xây dựng thành công một xã hội mới xã hội chủ nghĩa

Song, vấn đề đặt ra là liệu chúng ta có thực hiện được chiến lược “trồng người” hay không, lại là vấn đề khác Điều đó dĩ nhiên còn tùy thuộc vào nhiều điều kiện, như bản chất chế độ, thực trạng xã hội và chính sách “trồng người” của Đảng và Nhà nước

ta đối với các thế hệ, đặc biệt là thế hệ thanh, thiếu niên

Đây là điều rất hệ trọng cũng đã được Hồ Chí Minh nói đến và nói nhiều, nói

mạnh mẽ, nói cho đến cuối đời khi viết bản Di chúc Bởi lẽ, khi có chiến lược “trồng

người” rồi nhưng thực tế lại không có những chủ thể giáo dục “trồng người” thì cũng không thể thực hiện được Chủ thể ấy chính là Đảng cầm quyền, là Nhà nước của dân,

do dân và vì dân, là các đoàn thể đại diện cho nhân dân, và đương nhiên là có vai rò quyết định của nhân dân Đây là vấn đề thời sự hết sức cấp bách đang đặt ra hiện nay khi đất nước tiến hành đổi mới, hội nhập với quốc tế toàn cầu hóa

Nói đến vấn đề con người phát triển toàn diện không thể không nói đến vị trí, vai trò vô cùng quan trọng của văn hoá Nó có quan hệ chặt chẽ với tiến trình phát triển văn hóa, văn minh, mà hiện nay cả thế giới đều đang đứng trước những phát minh mới

về khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin Cho nên, trước khi nói đến những điều kiện chủ quan về vấn đề “trồng người” phải nói đến vị trí, vai trò văn hóa, vốn có quan hệ hữu cơ với vấn đề con người và là một điều kiện cơ bản có tính quyết định đến phát triển xã hội mới, con người mới phát triển toàn diện

Con người phát triển là nhờ văn hóa, cho nên giữa văn hóa và con người có mối quan hệ khăng khít Nói đến “trồng người” là nói đến việc con người nắm bắt được giá trị văn hóa cũng do chính con người tạo ra như Hồ Chí Minh định nghĩa về văn hóa:

“Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh

đó là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”1 Như vậy, có thể nói, con người là quy tụ của bản chất văn

hóa và chỉ có văn hóa mới làm cho con người trở nên người thực sự Con người hoàn

thiện hay chưa hoàn thiện, phát triển toàn diện hay chưa toàn diện, chính là nhờ có văn hóa và chỉ có văn hóa Trong những giá trị có liên quan đến văn hóa, Hồ Chí Minh cho

ta thấy giá trị cao nhất của mọi giá trị, chính là con người

Cho nên, không phải là ngẫu nhiên, càng quan tâm đến con người bao nhiêu, Hồ Chí Minh càng quan tâm đến văn hóa bấy nhiêu Người nói: “Với xã hội, văn hóa phải làm thế nào cho mỗi người Việt Nam từ già đến trẻ, cả đàn ông và đàn bà ai cũng hiểu cái nhiệm vụ của mình và biết hưởng cái hạnh phúc của mình nên được hưởng Số

phận dân ta ở trong tay ta Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”2

Đương nhiên, phải hiểu văn hóa theo nghĩa rộng Song, điều cần khẳng định ở đây là Hồ Chí Minh đặt cao vị trí của văn hóa chính là vì Người thấy quá trình hình thành và phát triển của con người và xã hội nói chung, chính là ở quá trình phát triển văn hóa Khi nói đến mục tiêu xây dựng văn hoá trong giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa

xã hội ở nước ta, Hồ Chí Minh căn dặn:

“Chúng ta đang ở trong giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc biến đổi khó khăn nhất và sâu sắc nhất Chúng

ta phải xây dựng một xã hội hoàn toàn mới xưa nay chưa từng có trong lịch sử dân

1 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Sdd, T.3, tr 431

tộc ta Chúng ta phải thay đổi triệt để những nếp sống, thói quen, ý nghĩ và thành kiến có gốc rễ sâu xa hàng ngàn năm Chúng ta phải thay đổi quan hệ sản xuất cũ, xoá bỏ giai cấp bóc lột, xây dựng quan hệ sản xuất mới không có bóc lột, áp bức Muốn thế, chúng ta phải dần dần biến nước ta từ một nước nông nghiệp lạc hậu thành một nước công nghiệp Chúng ta phải tập thể hoá nông nghiệp…Chúng ta phải biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hoá cao và đời sống tươi vui hạnh phúc”1

Nói ”trồng người” ở đây cũng là nói đến gieo trồng con người có văn hóa nhằm biến nước ta từ một nước dốt nát, cực khổ thành một nước văn hoá cao và đời sống tươi vui hạnh phúc Chính vì văn hóa có chức năng lớn như vậy, cho nên văn hóa cũng như con người không chỉ là đối tượng phục vụ hay đối tượng của cách mạng mà còn là động lực của phát triển kinh tế xã hội

Vấn đề đặt ra là ai phục vụ, ai đem lại hạnh phúc hay đời sống văn hóa cũng như tinh thần cho con người? Câu trả lời thật đơn giản, đó chính là con người và cũng chính là văn hóa do con người tạo ra Vậy mà phải đến những năm cuối thế kỷ XX người ta mới ý thức được thật rõ cái chân lý có vẻ giản đơn đó Bản thân Hồ Chí Minh,

để khám phá ra cái chân lý có vẻ giản đơn đó cũng phải trải qua một quá trình tìm tòi lâu dài, gian khổ, tự mình hoàn thiện bản thân và tự mình khám phá ra cái thế giới đầy rẫy bất công, cái thế giới biến con người thành nô lệ, thành kẻ đi áp bức, bóc lột và người bị áp bức, bóc lột, kẻ thống trị và người bị trị, kẻ giàu, người nghèo

Ngày nay, mặc dù nhiều bí mật của cái thế giới đa dạng và phức tạp đó đã được khám phá, nhưng con người vẫn chưa thoát khỏi vòng nô lệ, chẳng phải vì số phận mà chủ yếu vì con người chưa thực sự thấy hết bản thân mình, nhất là chưa giải phóng được mình hoặc muốn giải phóng mà không sao giải phóng được, cũng có nguồn gốc

từ văn hoá yếu kém Quả như Hồ Chí Minh nói: “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” Nói dốt ở đây là nói đến yếu kém văn hoá, chứ không phải nói con người cũng như dân tộc Việt Nam là dốt Cần phải hiểu đúng câu nói của Hồ Chí Minh

Ngoài vấn đề văn hóa, cần phải nói đến những điều kiện chủ quan khác cũng được Hồ Chí Minh rất quan tâm Đó là điều kiện Đảng cầm quyền, Nhà nước quản lý, điều kiện làm chủ thực sự của dân, đặc biệt là điều kiện cán bộ gương mẫu, có thể nêu gương cho thế hệ thanh, thiếu niên Thế hệ những người sinh ra cùng thời với Hồ Chí

1 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Sdd, T 8, tr 493-494

Minh đã cùng Người hoàn thành sứ mệnh cách mạng của mình một cách vẻ vang, đưa đất nước ta từ một nước nô lệ thành một nước độc lập, tự do, có vị thế trên thế giới Những thế hệ cách mạng nối tiếp trong thời đại Hồ Chí Minh cũng tỏ ra xứng đáng với

vị trí con người mới xã hội chủ nghĩa, đã hoàn thành một cách xuất sắc nhiệm vụ của mình và ngày nay nhiều người trong số họ còn giữ vai trò quyết định trong sự nghiệp đổi mới

Các thế hệ tiếp theo liệu có bảo vệ và phát huy được thành quả cách mạng mà các thế hệ trước để lại hay không, không thể xem là việc tất nhiên hoặc chắc chắn, nhất

là bối cảnh thế giới có những diễn biến phức tạp hiện nay, nếu không tiếp tục sự nghiệp giáo dục, đào tạo con người phát triển toàn diện theo tư tưởng Hồ Chí Minh đối với thanh, thiếu niên

Rõ ràng, giữa các thế hệ bao giờ cũng có tác động lẫn nhau, bằng sự nêu gương, bằng việc giáo dục trực tiếp và bằng cả những nguyên tắc tổ chức, biện pháp tư tưởng, tác động của văn hóa, đạo đức, lối sống, tác phong Hồ Chí Minh không chỉ quan tâm đến thế hệ cùng thời mà Người đặc biệt quan tâm đến các thế hệ tiếp theo, nhất là đối với thanh, thiếu niên Người chú ý đến công tác thanh, thiếu niên và nhi đồng với một thái độ vừa yêu thương, độ lượng, vừa nghiêm túc, thận trọng Người căn dặn: “Phải uốn cây từ lúc cây non, đừng để tâm hồn các cháu bị vẫn đục vì chủ nghĩa cá nhân” Người nói ý đó khi thấy một số thanh, thiếu niên phấn đấu vào Đoàn, vào Đảng với động cơ không đúng, muốn trở thành những cán bộ mà lại nghĩ sai về yêu cầu đối với cán bộ cách mạng Điều đó chứng tỏ Hồ Chí Minh đã sớm thấy những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân phát sinh từ lớp người còn rất non trẻ

Trước đây nói đến thanh, thiếu niên hư hỏng chỉ là đề phòng, nhưng ngày nay trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường, hội nhập với quốc tế toàn cầu hóa, hiện tượng thanh, thiếu niên hư hỏng không còn là cá biệt mà đã thành vấn đề quan tâm của toàn xã hội Cho nên, việc Hồ Chí Minh lưu ý Đảng và xã hội quan tâm đến việc uốn cây từ lúc cây non, giáo dục trẻ từ lúc còn bé, thật là sáng suốt

Trong chiến lược “trồng người”, Hồ Chí Minh quan tâm đến mọi mặt, song Người rất lưu ý đến việc nêu gương người tốt, việc tốt Mà điều đó thì trước hết phải có một Đảng cầm quyền đủ mạnh, đủ sức nêu gương cho toàn dân tộc, không phải ở chỗ

Phải nói là những năm gần đây do phát triển kinh tế thị trường, nhiều cán bộ, đảng viên không vượt qua được những thử thách trong điều kiện xã hội mới, hội nhập với quốc tế toàn cầu hóa theo hướng tư bản chủ nghĩa Chính điều đó đã làm cho thế hệ

“thanh niên già” vốn là những người đang nắm giữ nhiều trọng trách quan trọng không tạo được những tấm gương hấp dẫn đối với thanh, thiếu niên Trái lại, hiện tượng thoái hóa, biến chất của cán bộ, đảng viên ngày càng nghiêm trọng, khiến cho vị trí của Đảng cầm quyền không còn được như trước, khiến cho Nhà nước có lúc không đủ mạnh về phương diện đạo đức để làm gương cho các cấp trong hệ thống hành chính quốc gia Chính vì thế, thanh, thiếu niên vốn là những người nhạy cảm trước những thứ gọi là mốt của lối sống bắt chước và văn hóa ngoại lai, càng thiếu một chất xúc tác tốt đẹp, lành mạnh từ những bậc cha anh, thế hệ “thanh niên già” đang là tấm gương soi phản diện đối với thế hệ thanh, thiếu niên hôm nay

Trong khi đó, bên cạnh những khám phá ra nhiều bí ẩn của thế giới, vẫn còn những thế lực muốn tìm cách lừa bịp con người, đưa ra những luận điểm phản khoa học về bản chất con người và bản chất văn hóa Điều đó không chỉ thấy trên thế giới

mà còn thấy ở nước ta Họ viết những cuốn sách về con người và văn hóa nhằm nói vu

vơ về bản chất con người, nào tự do sinh ra con người, nào con người không cần hệ tư tưởng mà mỗi người có hệ tư tưởng riêng, nào văn hóa không cần bản sắc, nào đất

1 Hồ Chí Minh – toàn tập, Sdd, T.12, tr 557

a)-Quan điểm cho rằng tự do sinh ra con người, cho nên cứ tạo mọi điều kiện cho con người có tự do tự khắc con người sẽ trưởng thành Từ quan điểm ấy, họ cho rằng không cần hệ tư tưởng mà ngày nay chỉ cần hệ giá trị, cái gì có giá trị tức

có ích cho con người khiến cho con người phát triển, mỗi người có hệ tư tưởng riêng của mình do đó họ chủ trương đa nguyên quan điểm, đa nguyên chính kiến,

đa nguyên chính trị Thực chất quan điểm này là quan điểm tự do tư sản, tuyên truyền cho khuynh hướng phát triển chủ nghĩa cá nhân cực đoan, đương nhiên không thể thống nhất với quan điểm “trồng người” của chúng ta

Điều cần lưu ý là, với những quan điểm như trên thì Việt Nam không chỉ không cần kế hoạch hay chiến lược “trồng người” mà cũng không còn định hướng

xã hội chủ nghĩa nữa, có nghĩa là Việt Nam phải đổi màu theo kinh tế thị trường

tự do tư bản chủ nghĩa, theo đa nguyên chính trị, đa đảng và đương nhiên sẽ không còn cả hệ tư tưởng Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh nữa Đó là luận điểm mang màu sắc chính trị rõ ràng

b)Một quan điểm khác đáng chú ý là quan điểm không cần kế hoạch theo tư tưởng về cái gọi là “khoa học mới” Từ quan điểm của “khoa học mới” đó, họ muốn xem lại những quan điểm “chọn lọc tự nhiên” và “thích nghi” của tiến hoá luận Darwin: “Chọn lọc tự nhiên để giữ lấy những gì thích hợp nhất, có khả năng thích nghi nhất với môi trường, là một đặc điểm của tiến hoá chứ không phải là đặc điểm duy nhất, nếu chỉ có chọn lọc tự nhiên thì không thể có sự phát triển đa dạng qua tiến hoá” “Thích nghi không chỉ nhằm loại bỏ những gì không phù hợp,

mà còn chủ yếu là một khả năng tự thay đổi, tự hoàn thiện, khả năng học để phù hợp với môi trường, trong tiến hoá nhiều phẩm chất mới sẽ hình thành và sáng tạo nên, nhiều quan hệ hợp tác sẽ được phát triển, và do đó nhiều hình thức tổ chức mới, trật tự mới, được chuẩn bị” (Chiến lược “thắng – thắng” [tức mọi bên đều thắng] thay cho chiến lược “ai thắng ai” trước đây là một ví dụ rất hay về “trật tự

mới”)

Nói đến phương thức đặc biệt điều khiển những hệ thống phức tạp, “người ta nhận thấy rằng ở các hệ thống thích nghi phức tạp, hành vi hợp trội như vậy” thư-ờng xuất hiện mà không cần có một sự chỉ huy từ trung tâm nào cả, nó xuất hiện một cách tự phát từ dưới lên (bottom-up) như kết quả tổng hợp các tương tác giữa các thành phần và do đó những xuất hiện như vậy thường là không tiên đoán đư-

ợc, để điều khiển các hệ thống đó không thể dùng phương pháp “kế hoạch hoá”

mà chỉ có thể là điều khiển một cách thích nghi bằng tăng cường khả năng học và

Với cách nhìn cuộc sống theo cái gọi là “khoa học mới”, có thể nói là trái ngược với cách nhìn của chúng ta khi chủ trương chiến lược “trồng người“ cũng như kế hoạch hóa giáo dục, đào tạo Tuy nhiên, luận điểm này không có ác ý mà chỉ là sự ngộ nhận, thiếu thực tế và ý thức khoa học

Như vậy là, từ các hiện tượng cuộc sống của thế giới hiện đại, chúng ta vẫn thấy

có những cách nhìn trái ngược nhau thường đại diện cho các quan điểm đang tồn tại trong thế giới hiện đại mà tiêu biểu là quan điểm theo tư duy triết học mác-xít chân chính và quan điểm theo chủ nghĩa tự do tư sản cực đoan vẫn thịnh hành hiện nay

Bản chất sự sống không phải ở chỗ tự nó được tự do điều chỉnh, tự do sáng tạo,

tự do biến đổi Học thuyết Darwin cũng không tạo ra tự do điều chỉnh mà chính là theo luật rừng mạnh được yếu thua, cá lớn nuốt cá bé Nó chỉ có thể điều chỉnh theo quy luật tự nhiên chứ không có sự chỉ huy của con người Còn xã hội loài người nếu khác với thế giới tự nhiên, chính là ở chỗ con người có dự kiến, dự báo, hoài bão và chính kiến Nó khác với thế giới loài ong vô cùng tinh xảo cũng chính là ở chỗ con người có

kế hoạch, có dự định, có ước mơ và cuối cùng có tự do thực sự với ý nghĩa chân chính

của hai từ tự do

Bản chất con người là tự do theo quan điểm của Mác cũng chính là ở đó Nó khác hoàn toàn với thứ gọi là tự do tuyệt đối, tự do không mang ý thức hệ, nghĩa là tuỳ tiện sử dụng quyền tự do như một loại sinh vật thì không phải là tự do của con người Độc lập, tự do là cái quý nhất, là không gì quý bằng, chính là ở chỗ con người biết sử dụng quyền tự do vào mục đích chân chính, vào việc mưu cầu hạnh phúc cho con ngư-

ời, vào việc giải phóng loài người khỏi áp bức, bóc lột và nghèo nàn, lạc hậu Chính vì

1 Xem www Chungta.com ngày 10/02/2009

Nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc mà chúng ta phấn đấu trong thế kỷ XXI chính là nền văn hoá có thể giúp con người phân biệt đúng sai, phải trái, chính tà trong cái thế giới hỗn tạp đang vây quanh Đó cũng chính là nền văn hoá thấm đậm chủ nghĩa dân tộc - hiện đại xã hội chủ nghĩa và chủ nghĩa nhân văn Hồ Chí Minh

Trên đây, chỉ nêu hai quan điểm tiêu biểu có quan hệ đến chiến lược “trồng người” theo tư tưởng Hồ Chí Minh đối với thanh, thiếu niên Có thể còn nhiều quan điểm khác không thể nói hết ở đây

b)- Nguyên tắc giáo dục con người phát triển toàn diện

Đây cũng là một nguyên tắc giáo dục được Hồ Chí Minh quan tâm và nói nhiều trong các bài viết của Người Hồ Chí Minh thường nói đến con người mới xã hội chủ nghĩa, còn khái niệm con người phát triển toàn diện là khái niệm mới ra đời sau khi đất nước đổi mới Song, về bản chất chỉ là một Đó là con người phát triển toàn diện cả đức và tài, có cuộc sống tập thể và cá nhân hài hòa, phong phú

Khái niệm con người Việt Nam phát triển toàn diện nói ở đây đã được xác định

rõ nội dung, thực chất đó là con người mới như Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng đã viết: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan

hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội” Thực chất đó cũng là con người phù hợp với xã hội mới xã hội chủ nghĩa Sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa cũng đồng nghĩa với sự nghiệp cách mạng con người Nói đến chiến lược “trồng người” là nói đến

sự nghiệp cách mạng con người mà chỉ có xã hội mới xã hội chủ nghĩa mới có khả năng thực hiện được Cho nên, giữa hai mặt xây dựng xã hội mới với chiến lược “trồng người” luôn có tỷ lệ thuận với nhau Điều này không phải do chúng ta tự nghĩ ra mà

cũng đã được Mác, Ăngghen nói đến: Bất kỳ lịch sử nào cũng không phải là cái gì khác, mà là sự biến đổi không ngừng bản chất con người Cho nên trong bước ngoặt lịch sử hiện nay, xã hội ta muốn phát triển theo hướng xây dựng thành công chủ nghĩa

xã hội nhất thiết phải có con người mới của mình phản ảnh bản chất chế độ xã hội chủ nghĩa

Vậy cần hiểu con người phát triển toàn diện như thế nào trong bối cảnh hiện nay Trong chiến lược “trồng người”, Hồ Chí Minh bao giờ cũng chú ý việc giáo dục con người phát triển toàn diện mà Người thường nói là vừa “hồng“ vừa “chuyên“, hoặc vừa có “đức” vừa có “tài” “Hồng” nói ở đây là nói đến giáo dục đạo đức cách mạng, việc tu dưỡng thành những người có phẩm chất, hoài bão, chí hướng; còn “chuyên” nói

ở đây là nói đến chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực hoạt động khoa học, kỹ thuật, công nghệ Với Hồ Chí Minh, hai mặt ấy không thể tách rời nhau, không thể xem nhẹ mặt nào, song nếu cần phải so sánh giữa “tài” và “đức” xem mặt nào trước mặt nào sau thì Người nói “đức phải có trước tài”1 Bởi lẽ, có tài mà không có đức, có khi cái tài không những không mang lại lợi ích cho xã hội mà còn có thể phản tác dụng, biến tài năng thành một thứ vị kỷ, làm hại người khác Điều đó không khó thấy trong xã hội hiện nay

Cho nên, vấn đề giáo dục con người phát triển toàn diện cả tài và đức cũng là một vấn đề thời sự đang đặt ra hiện nay, khi nhiều người thấy giáo dục là quan trọng nhưng thường hướng việc giáo dục theo yêu cầu nâng cao nghiệp vụ một cách đơn thuần mà ít quan tâm đến việc nâng cao đạo đức Thậm chí có người còn nghĩ rằng đã qua rồi cái thời nhấn mạnh đạo đức, nhất là đạo đức cách mạng Họ nghĩ, bây giờ là thời đại cần con người hành động, con người thành thạo công việc, con người thao tác, chứ không phải con người đạo đức Thực chất, đó là quan điểm thực dụng về giáo dục, hoàn toàn không phải là quan điểm “trồng người” theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Khi nói đến con người phát triển toàn diện, Hồ Chí Minh cũng cho thấy đó không phải là quá trình tự nhiên, mà có sự phấn đấu thường xuyên, lâu dài và gian khổ của mỗi người và toàn xã hội Con người phát triển toàn diện chỉ có thể thành hiện thực với hai điều kiện:

1 Hồ Chí Minh – Toàn tập, Sdd, T 9, tr 492

Một là, bản thân mỗi người phải có nghị lực, có ý thức vươn lên, tự mình hoàn

thiện bản thân, tự mình chiếm lĩnh những đỉnh cao của khoa học mà con người đạt được trong thời đại văn minh, nghĩa là tự mình và chỉ bản thân mình mới có khả năng trở thành con người phát triển toàn diện Đó là mặt chủ thể

Hai là, điều kiện gia đình và xã hội thuận lợi, đó là hoàn cảnh khách quan, điều

kiện khách thể cũng rất quan trọng, thậm chí có vai trò quyết định đến việc hình thành nhân cách, phát huy năng lực sẵn có của mỗi người

Trong bối cảnh xã hội đổi mới ở nước ta hiện nay, cũng như những diễn biến phức tạp trên thế giới, việc hình thành những con người phát triển toàn diện đang diễn

ra không đơn giản, thường bị tác động bởi nhiều nhân tố khách quan Thuận lợi tuy có nhiều, nhưng thách thức cũng không phải là ít Và, trong thực tế những năm gần đây, đứng trước những thách thức mới, nhiều người vốn đã hình thành những con người mới có phẩm chất cách mạng đã không giữ được bản lĩnh, sa vào chủ nghĩa cá nhân, trở thành những con người thoái hoá, biến chất Điều đó càng chứng minh cho sự sáng suốt của Hồ Chí Minh khi Người phê phán chủ nghĩa cá nhân và cảnh báo trước những cán bộ, đảng viên xem nhẹ việc phấn đấu tu dưỡng đạo đức cách mạng

Chính hiện tượng cán bộ, đảng viên thoái hoá, biến chất đó cũng đang có tác động tiêu cực đến việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên trở thành con người mới phát triển toàn diện Bởi lẽ, khi các bậc cha anh cũng như thế hệ “thanh niên già” không gương mẫu thì khó có thể đòi hỏi thế hệ thanh, thiếu niên hiện nay noi theo Có thể, đó cũng là một trong điều kiện đặt ra trong phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên thành những con người phát triển toàn diện

Tóm lại, khi nói đến nguyên tắc giáo dục con người phát triển toàn diện phải luôn chú ý nhiều mặt khách quan và chủ quan, cả đức và tài, năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và phẩm chất, đạo đức, lối sống và cách sống Hai mặt ấy không thể tách rời, không thể xem nhẹ mặt nào ở một con người phát triển toàn diện

c) Nguyên tắc “nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục“

Đây là một luận điểm quan trọng được Mác nói trong Luận cương về

Feuerbach Chính Mác đã nói đến con người là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội nhưng

cũng chính Mác đã phê phán cái quan điểm duy vật máy móc khi cho rằng con người là

Với luận điểm trên, cần phải thấy hai mặt của một con người và một xã hội: Một

mặt, con người là sản phẩm của hoàn cảnh xã hội và của giáo dục; và mặt khác, cần có

những con người làm thay đổi hoàn cảnh xã hội và bản thân nhà giáo dục cũng cần phải được giáo dục

Điều đó có nghĩa là con người sinh ra đúng là do hoàn cảnh, cũng như con người trưởng thành đúng là do xã hội, do được giáo dục, nhưng cần phải thấy hoàn cảnh cũng như xã hội không phải là cái gì siêu nhiên hoặc có một đấng tối cao nào đó đứng trên hoàn cảnh và trên xã hội chi phối con người và hoàn cảnh Giữa hoàn cảnh,

xã hội và con người có mối quan hệ nhân quả, tác động qua lại theo quy luật của phép biện chứng trong quá trình phát triển lịch sử mỗi xã hội và loài người nói chung

Mặt khác, lại phải thấy, con người sinh ra và phát triển do hoàn cảnh, nhưng không có nghĩa là hoàn cảnh xã hội ưu việt thì tự nhiên sinh ra con người ưu việt; ngược lại, hoàn cảnh xã hội kém ưu việt thì tự nhiên sinh ra con người kém ưu việt Đó chỉ là cách nhìn xã hội và con người một cách máy móc, giản đơn, mà không thấy bản thân mỗi người cũng là một “vũ trụ” riêng, nếu có thể nói như vậy, có khả năng chủ động, tích cực, chi phối và tác động trở lại đối với hoàn cảnh và xã hội nói chung Do

đó, con người sinh ra trong xã hội cũ, không phải bao giờ cũng là con người có khuyết tật; trái lại, con người sinh ra trong xã hội mới cũng không phải bao giờ cũng là con người hoàn hảo Tất cả còn tuỳ thuộc vào chính sự phấn đấu vươn lên không ngừng, cũng như sự tự giáo dục, tự hoàn thiện và bản lĩnh của mỗi người trong mỗi xã hội nói chung

1 Mác và Ăngghen – Toàn tập, Sdd, T.3, tr.10

Vấn đề đặt ra ở đây là phải đứng trên quan điểm duy vật nhưng là duy vật biện chứng mác-xít để nhìn nhận sự vật và hoàn cảnh nói chung, sự hình thành và phát triển con người toàn diện nói riêng Con người là sản phẩm của lịch sử và xã hội, nhưng mặt khác chính lịch sử và xã hội cũng do con người tạo ra trong quá trình đấu tranh sinh tồn cũng như quá trình cải tạo xã hội Cũng vậy, con người mới xã hội chủ nghĩa là sản phẩm của quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhưng bản thân chủ nghĩa xã hội cũng không phải tự nhiên nó đến, đó là sản phẩm do con người tạo ra Cho nên, nói “muốn

có chủ nghĩa xã hội trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa” là hoàn toàn chính

xác Điều đó chỉ khẳng định vai trò tích cực, chủ động của con người trong quá trình phát triển của lịch sử xã hội loài người cũng như lịch sử mỗi dân tộc, chứ không có nghĩa là phủ nhận vị trí tác động của hoàn cảnh và lịch sử xã hội đối với việc hình thành con người mới, con người phát triển toàn diện

Vậy thì, con người, hoàn cảnh, xã hội và cả sự nghiệp giáo dục, do ai chi phối,

do ai làm cho họ thay đổi, làm cho họ trở thành con người hoàn thiện, con người phát triển toàn diện Đúng là hoàn cảnh tạo ra con người, cũng đúng là bên trên mỗi con người còn có cơ chế xã hội, có luật pháp và nhiều thứ khác chi phối, đặc biệt là có các thế hệ đàn anh, nhưng với Mác, lại phải hiểu rằng tất cả những thế lực chi phối con người đó cũng đã trải qua quá trình được chi phối hay được giáo dục

Như vậy, cũng có nghĩa là không một ai sinh ra trong xã hội không được giáo dục, không bị chi phối bởi hoàn cảnh Vấn đề là phải thấy cho được cái lực chi phối cũng như hoàn cảnh chi phối hay giáo dục đó là ai

Với Hồ Chí Minh, câu trả lời là hoàn toàn rõ ràng và nhất quán: Đó chính là

nhân dân, vị trí, vai trò của nhân dân, nhân dân là tối cao Chỉ có nhân dân mới có sức

mạnh chi phối hoàn cảnh, xã hội và con người Chỉ có nhân dân mới tạo ra hoàn cảnh

và năng lực chi phối con người Nhân dân là nhà giáo dục vĩ đại nhất không ai thay thế

được và cũng không thể không thấy

Vấn đề là phải hiểu cho được khái niệm nhân dân, thế lực nhân dân, sức mạnh nhân dân và nhất là làm thế nào để nhân dân có được sức mạnh kỳ diệu đó

Đó là bí quyết, đồng thời cũng là bản chất chế độ xã hội mới xã hội chủ nghĩa Nếu không thực hiện được bí quyết ấy, cũng như không có được bản chất ấy thì đương nhiên cái xã hội mà chúng ta mong tưởng vẫn chỉ là ảo tưởng mà thôi

Chính vì thế, khi nói đến chiến lược “trồng người”, đến việc xây dựng con người phát triển toàn diện, đến việc nâng cao đạo đức cách mạng chống chủ nghĩa cá nhân, Hồ Chí Minh đã nói nhiều đến vị trí, vai trò của nhân dân cũng như sức mạnh của nhân dân khi được toàn xã hội quan tâm, khi phát huy được bản chất chế độ vì dân,

do dân và của dân, khi nhân dân được nâng cao trình độ văn hoá, được làm chủ thực

sự, khi nhân dân được cải thiện không ngừng đời sống vật chất và tinh thần

Về mối quan hệ giữa cá nhân và quần chúng nhân dân, Hồ Chí Minh cho rằng mỗi người đều từ trong quần chúng nhân dân mà ra, và mỗi người muốn gắn bó với quần chúng nhân dân phải về sâu trong quần chúng nhân dân “Bất kỳ việc to việc nhỏ,

hễ thêm điều lợi, trừ điều hại cho quần chúng, giúp quần chúng giải quyết vấn đề khó khăn, tăng kết quả việc làm, tăng sức sản xuất của xã hội, đánh đổ sức áp bức của quân thù, đó đều là sáng kiến” Người không quan niệm sáng kiến là cái gì quá cao xa đến mức quần chúng không hiểu, không làm theo được, đòi hỏi người có tài giỏi đặc biệt mới có sáng kiến Người cho rằng “dân chủ, sáng kiến, hăng hái”, ba điều đó có quan

hệ với nhau” Bởi lẽ, người nào cũng từ quần chúng nhân dân mà ra, không có loại người nào đứng cao hơn nhân dân, nhân dân là tuyệt đối, là sức mạnh vô tận, còn mỗi người chỉ là tương đối, có sức mạnh hạn hữu

Trong nhân dân có thể có người thế này người thế khác, muôn màu muôn vẻ, có

cả mặt tốt và mặt xấu, mặt thiện và mặt ác nhưng nói chung vẫn là một khối thống nhất mà ở đó mỗi người chỉ là một thành viên, nếu biết tổ chức họ lại sẽ tạo nên sức mạnh Cái vĩ đại ở Hồ Chí Minh là ở chỗ, Người quy tụ được tất cả mọi người về phía cách mạng, khơi dậy mặt tích cực của con người, khiến cho mọi người đều có thể phấn đấu trở thành người có ích cho xã hội, thành những con người mới, và theo Người, đó chính là niềm hạnh phúc chân chính đối với con người

Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh vai trò tập thể, vai trò quần chúng nhân dân, nhưng Người không coi tập thể chỉ là số đông cộng lại, cũng như quần chúng nhân dân không phải là một khối người thiếu tổ chức, mà là tập thể và quần chúng gồm những người giác ngộ thật sự, có tài năng thật sự, có ý thức về mình, về cộng đồng dân tộc và

nhân loại Người đặc biệt lưu ý mối quan hệ giữa cán bộ, đảng viên và quần chúng

Người nói: “Chúng ta phải ghi tạc vào đầu cái chân lý này: dân rất tốt Lúc họ đã hiểu

thì việc gì khó khăn mấy họ cũng làm được, hy sinh mấy họ cũng không sợ Nhưng

trước hết cần phải chịu khó tìm đủ cách giải thích cho họ hiểu rằng: những việc đó là vì

lợi ích của họ mà phải làm” “Sự lãnh đạo trong mọi công tác thiết thực của Đảng, ắt phải từ trong quần chúng ra, trở lại nơi quần chúng”1

Bản thân Hồ Chí Minh là người được nhân dân và cả thế giới thừa nhận là người anh hùng dân tộc, nhà văn hoá lớn, cũng không bao giờ xem mình là người đứng trên nhân dân Hồ Chí Minh là người có nhiều công lao trong giáo dục, đào tạo lớp người

kế tục sự nghiệp cách mạng Song, Người cũng không bao giờ tự nhận mình là người đứng cao hơn người khác Đây là vấn đề có ý nghĩa triết lý sâu sắc, ở chỗ, một mặt thừa nhận vai trò giáo dục đối với con người mới, nhưng mặt khác, lại không được tuyệt đối hoá giáo dục, biến những người có trọng trách giáo dục, kể cả các đoàn thể, thành lớp người có đặc quyền đặc lợi, đứng trên người khác, ban phát chân lý cho người khác

Trong cái thế giới có nhiều điều bất ngờ hiện nay, cái thế giới có nhiều kẻ tự phong là anh hùng, nhiều nước tự xem là siêu cường, nhiều cá nhân trở thành quái nhân, chúng ta càng thấm thía với những điều căn dặn của Hồ Chí Minh đối với nhân dân, coi nhân dân là trên hết, coi sức mạnh nhân dân là tất cả và đặc biệt chống lại chủ nghĩa cá nhân, cũng như sáng suốt lựa chọn con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Nếu không phải là cái lý tưởng cao quý vì con người có sức thuyết phục bằng cái chân lý tưởng đơn giản mà hết sức sâu sắc ấy của Hồ Chí Minh thì không dễ nhân dân ta chiến thắng được những kẻ thù xâm lược mạnh hơn ta gấp nhiều lần, và hiện nay cũng chính cái lý tưởng cao quý ấy đang chi phối nhân dân ta ra sức xây dựng một xã

hội mới ở nước ta trong điều kiện vô vàn khó khăn Quả như Aurelio Peccei nói: “Đó

là cách duy nhất có thể tìm ra một hệ thống những lý do mà những tư tưởng có khả năng thuyết phục hàng tỷ người không thuần nhất để họ chấp nhận những mạo hiểm và

sự hy sinh cần thiết, hướng loài người vào con đường mới”1 Đó chính là sức hấp dẫn

và khả năng thuyết phục hàng tỷ con người không thuần nhất trên khắp thế giới của hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh, trong đó có tư tưởng về chiến lược “trồng người” nhằm xây dựng con người phát triển toàn diện cho xã hội mới, xã hội chủ nghĩa Đó cũng là sức hấp dẫn của lý luận khoa học mác-xít coi “hành vi lý tính vi mô sẽ gây ra kết quả xấu nhất cho nền kinh tế vĩ mô” như vị giáo sư Canada nói ở trên; và có thể đó cũng là định hướng đúng đắn trong giáo dục con người mới phát triển toàn diện cho thanh, thiếu niên theo tư tưởng Hồ chí Minh

Trên đây chỉ là ba nguyên tắc cơ bản trong quan niệm giáo dục tư tưởng Hồ Chí

Minh cho thanh, thiếu niên trong bối cảnh hiện nay Song, để thực hiện cho được ba

nguyên tắc cơ bản ấy còn phải xem xét đối tượng giáo dục là thực trạng thanh, thiếu niên trong bối cảnh hiện nay như thế nào

2 Thực trạng thanh, thiếu niên Việt Nam trong bối cảnh hiện nay

Thanh, thiếu niên hiện nay như thế nào, đang là vấn đề có nhiều ý kiến khác nhau Căn cứ vào một số hiện tượng tiêu cực của thanh, thiếu niên rất dễ thấy trên đường phố, một số người cho rằng thanh, thiếu niên ngày nay đang theo hướng hư hỏng, không bằng thế hệ thanh, thiếu niên đàn anh trước đây trong kháng chiến Một số người khác lại căn cứ vào sự thông minh, tính ham học và những hiểu biết mới của thanh, thiếu niên ngày nay để nói rằng thanh, thiếu niên ngày nay hơn hẳn thế hệ thanh, thiếu niên ngày trước ở trình độ học vấn, ở tinh thần ham học và nhất là sự nhạy cảm trước cái mới của thế giới… Hơn nữa, có người còn nói thanh, thiếu niên ngày nay là sản phẩm “sành điệu và chịu chơi” của truyền thông… Có thể nói, nếu nhìn vào hiện tượng thì mọi ý kiến đều có thể đúng

Quả là có nhiều thanh, thiếu niên hư hỏng, không chỉ những thanh, thiếu niên không được gia đình quan tâm chăm sóc, không được nhà trường giáo dục mà cả những thanh, thiếu niên trong các gia đình khá giả, được học hành đến nơi đến chốn, thậm chí cả những thanh, thiếu niên được xếp vào loại tiên tiến trong các nhà trường cũng có hiện tượng sống buông thả Lối sống thực dụng đang trên đà phát triển mạnh trong thanh, thiếu niên, nhất là đối với những thanh, thiếu niên thuộc các gia đình khá

1 Daikasu Ikeda, Aurelio Peccei – Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ XXI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993,

tr 162

Song, vấn đề đặt ra ở đây là cần nhìn nhận cả thế hệ thanh, thiếu niên hiện nay như thế nào, thì vấn đề lại khác, không thể căn cứ vào những hiện tượng được xem là

cá biệt, hoặc tuy không phải cá biệt nhưng cũng không phải là số đông thanh, thiếu niên Hơn nữa, khi nói đến thế hệ thanh, thiếu niên ngày nay, phải thấy cả lớp người gồm hàng triệu con người có mặt trên khắp mọi miền của đất nước, những nơi đầu sóng ngọn gió ở biên cương, hải đảo, những công trường, nhà máy, hầm mỏ và đương nhiên cả hàng chục triệu học sinh, sinh viên đang học tập trong các nhà trường

Rõ ràng, họ là một sức mạnh đã và đang chuyển mình cùng đất nước, đã và đang tiếp thu những cái mới, cái tiên tiến của thời đại khoa học, công nghệ phát triển nhanh đến chóng mặt như hiện nay Không phải ai mà chính là tầng lớp thanh, thiếu niên mới lớn lên thường được gọi là 8x, 9x đang làm chủ các phương tiện khoa học và công nghệ hiện đại, đang tham gia thậm chí là chủ nhân của nhiều công trình khoa học,

kỹ thuật có trình độ cao, đang thực hiện những nhiệm vụ giao lưu văn hoá, hợp tác khoa học và công nghệ với nước ngoài, đang giữ vai trò đầu tàu trong lĩnh vực khoa học, văn hoá khi tiếp nhận những giá trị khoa học mới, khi hội nhập với quốc tế toàn cầu hoá…Thậm chí cả trên mặt trận chống các thế lực thù địch, chống kẻ thù đang tìm

Các thế hệ thanh, thiếu niên của dân tộc ta có thể xem như dòng chảy từ cội nguồn những con suối trong lành, mạnh mẽ, có sức sống của cả dân tộc này từ thời các Vua Hùng dựng nước với những Thánh Gióng liên tục xuất hiện, với người tài, những

anh hùng hào kiệt không bao giờ thiếu như Nguyễn Trãi khẳng định trong Bình Ngô

đại cáo Đó là quy luật cuộc sống, là hồn thiêng đất nước, là sức mạnh văn hoá dân tộc

Tuy nhiên, nói đến thực trạng thanh, thiếu niên ngày nay, cần tìm hiểu nhằm làm rõ thực chất nhiều mặt trong mối quan hệ nhiều chiều của một đối tượng đang bị tác động mạnh mẽ của thực tế cuộc sống hiện đại hội nhập với thế giới toàn cầu hoá Đây là một thực tế khác với thực tế khi đất nước còn chiến tranh, cho nên không thể nghĩ đơn giản mà phải thấy thanh, thiếu niên ngày nay đang sống trong môi trường dân tộc và quốc tế hoàn toàn khác trước rất nhiều, do đó họ có những suy nghĩ không giống thanh, thiếu niên ngày trước Hơn nữa, họ đang là đối tượng tranh giành ảnh hưởng của

kẻ thù Nếu nói đến “diễn biến hoà bình” thì chính là ở đối tượng này Những kẻ thù địch với Việt Nam hy vọng nhiều vào đối tượng 8x và 9x này Họ hy vọng sẽ lôi kéo được lớp người này lật đổ sự nghiệp cách mạng, phản lại Hồ Chí Minh Đó cũng là bài học đã thấy ở nhiều nước vốn là xã hội chủ nghĩa mà nước ta chắc chắn không phải là ngoại lệ

Đương nhiên, không phải thế hệ trẻ ngày nay có nhiều yếu kém hơn các thế hệ cha anh khi họ còn trẻ Hơn nữa, có thể nói, thế hệ trẻ ngày nay có nhiều thuận lợi và thông minh hơn rất nhiều nếu so với các bậc cha anh của họ Điều đó có thể mỗi người chúng ta đều cảm nhận được khi tiếp xúc với con cháu mình Do đó, nếu nói thanh,