LUẬN VĂN: Vấn đề tổ chức và hoạt động của Đảng trong các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng docx

Các đoàn thể chính trị - xã hội ngày càng đóng vai trò to lớn trong việc phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, là cơ sở chính trị vững chắc của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp đ

Mở đầu

I Tính cấp thiết của đề tài

a/- Một trong những vấn đề mang tính phổ biến trong thời đại dân chủ ngày nay

là vai trò đặc biệt quan trọng của đảng chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội Để phát huy vai trò chính trị, củng cố quyền lực, hầu hết các đảng chính trị, các đoàn thể chính trị - xã hội đều có tổ chức chặt chẽ xuống đến các đơn vị hành chính cơ sở, thậm chí cả trong các đơn vị kinh doanh và sự nghiệp

Đảng cộng sản Việt Nam là người tổ chức và lãnh đạo sự nghiệp cách mạng Việt Nam: cách mạng tháng 8 thành công, kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ thắng lợi, non sông thu về một mối, đưa vào cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên CNXH, và hiện đang lãnh đạo công cuộc đổi mới đạt nhiều kết quả

Các đoàn thể chính trị - xã hội ngày càng đóng vai trò to lớn trong việc phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân, là cơ sở chính trị vững chắc của Đảng và Nhà nước trong sự nghiệp đổi mới và bảo vệ Tổ quốc

b/- Trong công cuộc đổi mới hiện nay, Đảng chủ trương: tiếp tục duy trì và phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước và theo định hướng XHCN; các doanh nghiệp nhà nước phải là thành phần kinh tế gương mẫu đi đầu để hướng dẫn các thành phần kinh tế khác; thừa nhận kinh tế thị trường tất yếu có cạnh tranh quyết liệt, nhưng phải cạnh tranh lành mạnh, phát triển kinh tế phải đi đôi với thực hiện công bằng xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái; kinh doanh phải mang lại hiệu quả Đây là trách nhiệm lãnh đạo của các tổ chức Đảng, đồng thời là những nội dung hoạt động, giám sát của các đoàn thể chính trị - xã hội trong doanh nghiệp

Các doanh nghiệp (kể cả doanh nghiệp nhà nước - DNNN - các doanh nghiệp tư nhân - DNTN) là những tế bào cơ bản của nền kinh tế quốc dân Vấn đề đặt ra cho các DNNN là "phải nâng cao hiệu quả, sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp nhà nước thì mới bảo đảm được vai trò chủ đạo của nền kinh tế nhà nước, giữ vững định hướng XHCN"(1) Trong gần 20 năm đổi mới, cùng với việc đổi mới cơ chế chính sách phát huy quyền tự chủ tài chính và nghiệp vụ kinh doanh của các doanh nghiệp trong và

ngoài quốc doanh, sự kiện toàn, đổi mới hoạt động của các tổ chức Đảng, đoàn thể trong các doanh nghiệp đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế

và giữ vững định hướng XHCN trong hoạt động của các doanh nghiệp

c/- Sự lãnh đạo của Đảng và phát huy hoạt động của các đoàn thể chính trị - xã hội, nhất là tổ chức công đoàn, là một trong những nhân tố đặc biệt quan trọng trong đổi mới kinh tế và phát huy hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp hiện nay

Tuy nhiên, để phát huy vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng và tinh thần làm chủ của các đoàn thể chính trị - xã hội, trong tổ chức và hoạt động của tổ chức đảng và các đoàn thể chính trị - xã hội đang đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đổi mới cả

về mặt lý luận và thực tiễn hoạt động

+ Tổ chức cơ sở đảng trong nhiều doanh nghiệp nhìn chung hoạt động tốt, góp phần vào sự tăng trưởng kinh doanh của đất nước Tuy nhiên sự chuyển biến của các

tổ chức cơ sở đảng doanh nghiệp và sự đổi mới và chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị quyết TW, nhất là Nghị quyết TW 6 (lần 2) nói chung còn chậm Trong nền kinh tế thị trường, đảng viên và công nhân lao động trong các doanh nghiệp hàng ngày, hàng giờ chịu sự tác động của nhiều vấn đề phức tạp Việc giữ vững bản chất công nhân của Đảng đứng trước thách thức mới Nhưng "Đảng đã thiếu sự chuẩn bị kịp thời cho bước chuyển biến này, dẫn đến tình trạng bản chất công nhân bị giảm sút, nhiều truyền

tư cách là những người làm thuê)? Những đảng viên hiện đang là chủ doanh nghiệp tư nhân, nếu họ quản lý doanh nghiệp tốt, chấp hành đúng pháp luật, chính sách, thì có thể đưa họ vào cấp uỷ hay không?

+ Vấn đề nổi cộm nhất hiện nay về sự lãnh đạo của đảng trong các doanh nghiệp, đặc biệt là: Mối quan hệ giữa lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng, của cấp uỷ đối với doanh nghiệp và thủ trưởng doanh nghiệp phải được giải quyết như thế nào? Đảng lãnh đạo DNTN thì có gì khác Đảng lãnh đạo trong các đơn vị hành chính? Đảng lãnh đạo theo những phương thức nào, những nội dung gì để không lấn sân vào quyền sản xuất kinh doanh của chủ doanh nghiệp mà vẫn định hướng được hoạt động của doanh nghiệp? Đây là những vấn đề phức tạp cần nghiên cứu và có câu trả lời

Về phía các đoàn thể chính trị - xã hội:

+ Các tổ chức chính trị - xã hội trong các doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng Đặc biệt tổ chức công đoàn - một tổ chức tương đối độc lập - Là người đại diện quyền

và lợi ích chính đáng của công nhân lao động, vì sự phát triển của doanh nghiệp và vì lợi ích của chính mình

+ Trong các doanh nghiệp tư nhân, người chủ sở hữu là tư nhân, công nhân là người làm thuê thì mối quan hệ giữa tổ chức công đoàn và Chủ tịch công đoàn với doanh nghiệp và Giám đốc doanh nghiệp thế nào? Trong các doanh nghiệp tư nhân quyền lợi căn bản là thống nhất, nhưng xung đột lợi ích khó tránh khỏi Nhiều khi xung đột đó dẫn tới đình công bãi công, làm thiệt hại cho giới chủ và cho nền kinh tế chung của đất nước Những năm qua, các tổ chức công đoàn trong các doanh nghiệp bước đầu đã biết phát huy vai trò làm chủ của mình trong sản xuất, trong bảo vệ các

+ Đứng về góc độ thể chế, hoạt động của công đoàn thì đã có luật công đoàn, luật khiếu nại, tố cáo, luật biểu tình quy định rất rõ quyền lợi và trách nhiệm của người lao động trong doanh nghiệp và trong quan hệ với giới chủ Trong khi đó, Đảng

là tổ chức chính trị đại diện quan trọng nhất thì không có quy định pháp lý nào, và điều kiện này đã gây không ít khó khăn về tổ chức hoạt động của tổ chức Đảng trong các doanh nghiệp, nhất là DNTN

Từ cách đặt vấn đề trên đây cho thấy, kiện toàn và phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng, hoạt động của các tổ chức chính trị xã hội trong doanh nghiệp là vấn đề rất quan trọng trong đổi mới hệ thống chính trị nói chung, đổi mới Đảng và các đoàn thể nói

riêng Trên ý nghĩa đó, tôi chọn đề tài "Vấn đề tổ chức và hoạt động của Đảng trong

các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố Đà Nẵng" làm luận văn thạc sĩ chính trị

học

II Tình hình nghiêm cứu

Vấn đề củng cố, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội nhìn chung đã có nhiều công trình nghiên cứu ở mọi cấp độ quyền lực, từ vĩ mô (Trung ương) đến vi mô (cấp cơ sở xã phường)

- PGS.TS Tô Huy Rứa: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng vì công cuộc đổi

mới NXB CTQG, 2005

- Lê Đức Bình: Xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt: NXB CTQG Hà Nội,

2003

- TS Đặng Đình Tân (chủ biên): Thể chế Đảng cầm quyền - một số vấn đề lý

luận và thực tiễn NXB CTQG, 2003

- Viện nghiên cứu khoa học tổ chức Nhà nước - Bộ nội vụ: Hệ thống chính trị

cơ sở thực trạng và một số giải phap chủ yếu NXB CTQG, 2004

- TS Nguyễn Văn Sáu, PGS.TS Trần Xuân Sầm, PGS.TS Lê Doãn Tá (đồng

chủ biên): Mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong kỳ đổi mới đất nước - Vấn đề và

kinh nghiệm Nxb CTQG, 2002

Đặc biệt là nhiều công trình nghiên cứu về sự lãnh đaọ của Đảng và vai trò của

các đoàn thể chính trị - xã hội trong các đề tài nghiên cứu về hệ thống chính trị, bao

gồm cả các đề tài cấp Nhà nước và cấp Bộ Tuy nhiên, các đề tài này cũng chỉ nghiên cứu thực trạng tổ chức và hoạt động của các thành tố của hệ thống chính trị sở 4 cấp quyền lực tương ứng với 4 cấp hành chính Hầu như có rất ít công trình công trình nghiên cứu về những nội dung này trong các đơn vị sản xuất kinh doanh và các đơn vị

sự nghiệp Chẳng hạn có thể kể ra một số công trinh sau:

- Viện công nhân và công đoàn - Tổng liên đoàn lao động Việt Nam: Nâng cao

hiệu quả hoạt động công đoàn trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài:

Nxb, LĐ, Hà Nội 2003

- TS Đặng Đình Tân: Thực hành dân chủ trong doanh nghiệp Nhà nước - Vấn

đề chính trị quan trọng hiện nay ở nước ta Thông tin CHT 2003, số 15

- TS Nguyễn Văn Sáu: Nâng cao vai trò và phát huy hiệu lực lãnh đạo của tổ

chức đảng ở doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn hiện nay Nghiên cứu lý luận

1997 số 9

- TS Trịnh Đức Hồng, PGS, TS Dương Xuân Ngọc: Về đổi mới phương thức

lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng doanh nghiệp nhà nước NXB CTQG, 2002

- TS Trịnh Đức Hồng: Nét mới trong định hướng phát triển của Đảng bộ khối

công nghiệp Hà Nội Lý luận chính trị 2000 số 5

- Nguyễn Thị Mỹ Hiền: Thực hiện cơ chế "Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,

nhân dân làm chủ" trong lĩnh vực khám chữa bệnh ở ngành y tế Bình Thuận, Luận văn

Đại học chính trị, 2003

- Phan Thị Thanh Hà: Tăng cường sự lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng trong các

doanh nghiệp nhà nước ở nước ta hiện nay Luận văn cao cấp chính trị 2003

Những công trình nghiên cứu trên đã phân tích khá sâu sắc trên nhiều nội dung

lý luận và thực trạng, những vấn đề hạn chế, bức xúc trong tổ chức, hoạt động của các

tổ chức đảng, đoàn thể trong các doanh nghiệp Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu hay đề tài khoa học nào nghiên cứu toàn diện các tổ chức chính trị xã hội trong các doanh nghiệp, nhất là tại địa bàn thành phố Đà Nẵng

III Mục đích của luận văn

Trên cơ sở khảo sát, đánh gía các tổ chức chính trị xã hội trong các doanh nghiệp (nhà nước và tư nhân), luận văn đề xuất những giải pháp nhằm phát huy vài trò của các tổ chức đảng và các tổ chức chính trị - xã hội trong các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay

IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các tổ chức đảng và công đoàn trong

các doanh nghiệp

- Phạm vi và thời gian nghiên cứu: là tổ chức và hoạt động của các tổ chức đảng

và công đoàn trong các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân ở Thành Phố Đà Nẵng trong những năm từ năm 2001 đến nay

V Cơ sở lý luận - thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện dựa trên các quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng Macxit, các quan điểm Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về chính trị, chính đảng của giai cấp công nhân; các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng về xây dựng đảng, đoàn thể ở nước ta

- Luận văn dựa trên sự phân tích chủ yếu từ thực trạng của các tổ chức đảng, đoàn thể chính trị - xã hội trong các doanh nghiệp ở Đà Nẵng, việc thực hiện các Nghị quyết ở Thành Uỷ, UBND Thành phố; đặc biệt là các báo cáo tổng kết hàng năm của các cơ quan quản lý, của Liên đoàn Lao động Thành Phố, Đoàn thanh niên, Hội phụ

nữ vể công tác công vận, các báo cáo chuyên đề liên quan đến đề tài

- Phương pháp nghiên cứu chủ yếu của luận văn là kết hợp nghiên cứu lý luận với điều tra, khảo sát; đặc biệt chú ý phương pháp tổng kết thực tiễn để rút ra kết luận

Luận văn đồng thời cũng sử dụng rộng rãi các phương pháp thống kê, phân tích và tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu, logic - lịch sử

VI Đóng góp mới về khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Luận văn làm rõ cơ sở lý luận của việc nâng cao hiệu lực của tổ chức chính trị, chính trị - xã hội trong các doanh nghiệp của Thành phố, đánh giá ưu khuyết điểm, phân tích nguyên nhân của thành công cũng như tồn tại yếu kém, kinh nghiệm, giúp cho các doanh nghiệp, các cơ quan có trách nhiệm tham khảo

ý nghĩa của luận văn là góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các tổ chức đảng, các đoàn thể trong các doanh nghiệp, nhằm phát huy hơn hiệu lực lãnh đạo, hoạt động của mình trong doanh nghiệp Ngoài ra luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho Thành uỷ, UBND Thành phố, các cơ quan và những ai đang quan tâm đến vấn đề này

Chương I Vai trò của Đảng trong các doanh nghiệp trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện

nay

1.1 Vai trò lãnh đạo chính trị của Đảng trong sự nghiệp đổi mới nói chung và trong phát triển kinh tế nói riêng

1.1.1 Vị trí và vai trò của Đảng cầm quyền - một số vấn đề chung

Đảng cầm quyền là đảng đã nắm được chính quyền, và sử dụng chính quyền nhằm thực hiện thắng lợi mục tiêu của giai cấp

ở Việt Nam, Đảng cộng sản đã lãnh đạo nhân dân giành được chính quyền từ tháng 8/1945 Từ đó đến nay, Đảng là lực lượng chính trị duy nhất lãnh đạo nhân dân

ta thực hiện thành công cách mạng dân tộc, dân chủ, xây dựng đất nước, từng bước đi lên chủ nghĩa xã hội Sự nghiệp đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã có những thành tựu rất quan trọng, tạo tiền đề vững chắc để bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Từ khi chưa có chính quyền - Đảng hoạt động trong vòng bí mật, đến khi có chính quyền là bước ngoặt cơ bản của các mạng Việt Nam Vì vậy khi có chính quyền, nhiệm vụ chính trị của Đảng ta đã thay đổi căn bản Nếu trước đây, nhiệm vụ chính trị chủ yếu của Đảng là lãnh đạo giai cấp và toàn dân tộc đấu tranh lật đổi chế độ xã hội

cũ để giành chính quyền; thì nay nhiệm vụ chủ yếu và trung tâm là xây dựng xã hội mới và bảo vệ thành quả cách mạng đã đạt được Lúc này, chủ nghĩa xã hội từ lĩnh vực

lý luận đã chuyển sang lĩnh vực thực tiễn Lênin đã viết: "xét theo quan điểm chính trị đơn thuần, thì điều mấu chốt hiện nay là ở chỗ: Trên những nét chủ yếu về cơ bản thì chúng ta đã hoàn thành nhiệm vụ thuyết phục những người lao động Nga và sự đúng đắn của cương lĩnh cách mạng xã hội chủ nghĩa, và nhiệm vụ giành lại nước Nga trong tay bọn bóc lột và trao nó cho những người lao động; và hiệu nay nhiệm vụ chủ yếu được đề ra trước mắt là quản lý nước Nga như thế nào"(25)

Và "chính sự chuyển biến đó - chuyển biến từ nhiệm vụ hàng đầu thuyết phục quần chúng nhân dân, từ nhiệm vụ giành chính quyền và đè bẹp sự phản kháng quân

sự của bọn bóc lột sang nhiệm vụ quản lý nhà nước đang trở nên nhiệm vụ hàng đầu -

là đặc điểm chủ yếu của thời kỳ đang trả qua"(26) ở nước ta, sau khi giành được chính

Tổ chức quản lý là một khoa học và là một nghệ thuật Công việc đó, giai cấp tư sản đã trải qua hàng trăm năm mới đạt được trình độ quản lý như ngày nay Đảng cộng sản cầm quyền (trong đó Đảng ta) chỉ mới trong một thời gian rất ngắn so với lịch sử, nhiệm vụ mới đặt ra hết sức nặng nề, khó khăn và gian khổ Do đó, Đảng phải học hỏi, tìm tòi sáng tạo và phải có một trình độ trí tuệ cao hơn để thực hiện nhiệm vụ chính trị trong giai đoạn mới Lê nin viết: "Sự xuất hiện của một giai cấp mới trên vũ đại lịch

sử, với tư cách là người lãnh tụ và người lãnh đạo xã hội, không bao giời diễn ra mà lại không có một thời kỳ "tròng trành" hết sức dữ dội, một thời kỳ chán động, đấu tranh

và bão táp, đó là một mặt; mặt khác, không bao giờ diễn ra mà không có một thời kỳ

mò mẫm, thí nghiệm, do dự, ngả nghiêng trong việc lựa chọn những phương hướng mới đáp ứng với tình thế khách quan mới "(27) Người khẳng định: Trong việc đó không có cái gì là không thể thực hiện được nếu chúng ta nhận thức được và có quyết tâm " chúng ta sẽ học tập được cách làm công tác đó vơi tất cả nhiệt tình cách mạng"(28)

Trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội - cả lý luận và thực tiễn hiện nay còn nhiều vấn đề chưa sáng tỏ Nước ta lại phát triển trong điều kiện từ một nền sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa lại càng khó khăn gian khổ hơn nhiều; đòi hỏi sự lãnh đạo sáng suốt, tìm tòi, sáng tạo của Đảng, sự nhất trí và quyết tâm cao của toàn đảng, toàn dân thì sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội mới thành công Hồ Chủ tịch đã dạy: "Khó thì khó thật, nhưng chúng ta quyết tâm; chúng ta vừa làm vừa học thì nhất định chúng ta vượt qua hết thảy những khó khăn đó"(26)

Nhà nước xã hội chủ nghĩa là công cụ sắc bén để thông qua đó Đảng thực hiện

sự lãnh đạo của mình đối với toàn xã hội Khác với nhà nước tư sản, nhà nước xã hội

chủ nghĩa, bản chất của nó là nhà nước của dân, do dân vì dân Nhà nước giữ vị trí vai trò cực kỳ quan trọng trong hệ thống chính trị Nhà nước xã hội chủ nghĩa là tổ chức thể hiện tập trung quyền lực của nhân dân; thể hiện và thực hiện ý chí, nguyện vọng, lợi ích, quyền làm chủ của nhân dân; nhân danh nhân dân để quản lý xã hội

Sự lãnh đạo Đảng được thể hiện tập trung ở nhà nước và thực hiện chủ yếu thông qua nhà nước Khi có chính quyền, ngoài những công việc nội bộ của Đảng, còn tất cả đường lối chủ trương, chính sách lớn của Đảng đều được thể chế hoá thành chính sách và pháp luật của Nhà nước Quyền lãnh đạo và uy tín của Đảng trước hết được thực hiện thông qua Nhà nước Nhà nước mạnh, hoạt động có hiệu lực là điều kiện đầu tiên để Đảng thực hiện vai trò lãnh đạo của mình đối với toàn xã hội Sức mạnh của Đảng là sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị; trong đó Nhà nước là nòng cốt, do Đảng lãnh đạo Vì vậy, nâng cao vai vai trò lãnh đạo của Đảng phải gắn liền với việc nâng cao và phát huy vai trò hiệu lực quản lý của Nhà nước và của cả hệ thống chính trị Coi nhẹ hoặc hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước và

hệ thống chính trị là sai lầm về nguyên tắc Mặt khác, Đảng bao biện làm thay công việc của Nhà nước, của các tổ chức chính trị cũng là làm suy yếu vai trò của các tổ chức ấy và hạ thấp vai trò lãnh đạo của Đảng Nghị quyết đại hội VIII của Đảng chỉ rõ:

"Đảng lãnh đạo, phát huy mạnh mẽ vai trò và hiệu lực của Nhà nước chứ không điều hành hay Nhà nước Đảng và mọi đảng viên đều hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình"(6) Thực tế hoạt động của Đảng trong những năm qua, nhiều tổ chức Đảng đã lấn sân chính quyền, đến lượt mình, chính quyền lại cam thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh; trong khi

đó, nhiều trận địa bị bỏ trống (như xây dựng tổ chức cơ sở Đảng) dẫn tới những vụ việc phức tạp ở Thái Bình (1997) và Tây Nguyên (2001-2004) Điều đó làm cho Đảng suy yếu, chính quyền không mạnh và doanh nghiệp mất đi năng lực tự chủ, sáng tạo của mình Vấn đề này đang được Đảng ta từng bước khắc phục

Khi có chính quyền, phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt Đảng nắm chính quyền, có một nguy cơ lớn mà Lê nin đã từng cảnh báo các Đảng cộng sản là tình trạng quan liêu, xa rời quần chúng Trong các cơ quan Đảng và Nhà nước dễ nẩy sinh những hiện tượng tiêu cực, lạm dụng và lợi dụng

hưởng đến uy tín, đến vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý của Nhà nước Hiện tượng này không gắn với bản chất của Đảng, nhưng trong điều kiện nền kinh tế thị trường nguy cơ sa đoạ về phẩm chất là rất lớn Điều này đòi hỏi kỷ luật của Đảng phải thật nghiêm minh, pháp luật cảu Nhà nước phải chặt chẽ, cơ chế quản lý không còn những kẻ hỡ, để kịp thời ngăn chặn và trừng trị những phần tử tiêu cực, thoái hoá biến chất trong bộ máy Đảng và Nhà nước Đảng và Nhà nước ta đang tích cực tìm các giải pháp khắc phục để làm trong sạch đội ngũ, đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng hiệu lực quản lý của Nhà nước đối với toàn xã hội Đây là cuộc đấu tranh gian khổ, quyết liệt, và phức tạp; một thứ giặc "nội xâm" như Bác hồ từng dạy Thắng lợi trong cuộc đấu tranh này có ý nghĩa sống còn đối với vai trò lãnh đạo của Đảng, và sự nghiệp cách mạng mà Bác Hồ, Đảng và nhân dân ta

đã lựa chọn

Khi có chính quyền, nhiệm vụ trung tâm của Đảng là xây dựng, sáng tạo, trước hết trên lĩnh vực kinh tế Cho nên phương pháp lãnh đạo của Đảng đã thay đổi căn bản Lê nin chỉ ra rằng: "Khi tình hình đã thay đổi và chúng ta phải giải quyết những nhiệm vụ thuộc loại khác, thì không nên nhìn lại đằng sau và sử dụng những phương pháp của ngày hôm qua"(29) Lê nin nhắc nhở những người cộng sản: Ai muốn dùng phương thức cũ trong cuộc đấu tranh giành chính quyền để giải quyết những nhiệm vụ

tổ chức thì người đó sẽ phá sản hoàn toàn với tính cách là người chính trị, là người xã hội chủ nghĩa, "và chúng ta bắt tay vào nhiệm vụ xây dựng kinh tế của chúng ta trong

cơ sở kinh nghiệm của ngày hôm qua của ta, và chính đó là một điều sai lầm căn bản của chúng ta"(30)

Vì thế khi có chính quyền Đảng phải biết loại bỏ những phương pháp cũ không còn phù hợp Có những phương pháp cũ nay còn phải sử dụng thì cần được cải tiến cho phù hợp và phải bằng những hình thức mới Quan trọng hơn là phải sáng tạo nhiều phương pháp, hình thức mới, phong phú đa dạng, phù hợp với điều kiện phát triển của đất nước như: phương pháp sử dụng rộng rãi hệ thống thông tin đại chúng, sử dụng bộ máy Nhà nước; các tổ chức quần chúng trong hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa, tổ chức Đảng và đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng để tuyên truyền, giáo dục, vận động quần chúng hành động cách mạng; phương pháp kết hợp giáo dục chính trị, tư tưởng với kích thích lợi ích vật chất; phương pháp kết hợp hài hoà lợi ích cá nhân, lợi ích tập

thể và lợi ích xã hội; phương pháp kết hợp giáo dục với biện pháp hành chính cưỡng bức; phương pháp kết hợp chặt chẽ công tác tư tưởng công tác tổ chức và công tác kinh tế v.v Hiện nay, đổi mới phương pháp lãnh đạo của Đảng, nổi bật ở hai điểm sau đây:

- Đảng lãnh đạo hệ thống chính trị thông qua tổ chức chứ không chỉ thông qua

cá nhân đảng viên; lãnh đạo bằng quyết định tập thể và bằng cách theo dõi, cho ý kiến chỉ đạo, kiểm tra, uốn nắn hoạt động thực tiễn

- Đảng lãnh đạo phát huy vai trò và hiệu lực của Nhà nước chứ không điều hành thay Nhà nước Đảng và mọi đảng viên đều hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật của Nhà nước và chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình

Chủ nghĩa xã hội, do bản chất giai cấp của nó tất yếu phải do Đảng cộng sản lãnh đạo Không có sự lãnh đạo của Đảng thì sẽ không có chủ nghĩa xã hội Phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng là sai lầm căn bản, đưa đất nước ta đi vào con đường tư bản chủ nghĩa

Vị trí, vai trò lãnh đạo của Đảng là vị trí tiên phong của Đảng chứ không phải là

tổ chức quyền lực đứng trên mọi tổ chức của xã hội Đảng vừa là đội tiên phong chính trị của giai cấp, đồng thời là người lãnh đạo toàn xã hội Đảng chỉ không chỉ là đại biểu lợi ích của giai cấp công nhân, mà còn là đại biểu lợi ích của nhân dân lao động

và toàn xã hội Trách nhiệm của Đảng cũng nặng nề hơn Đảng phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước vận mệnh phát triển của dân tộc Do vị trí quan trọng như vậy, cho nên quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội cần phải tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng

ở Việt Nam, vị trí vai trò lãnh đạo của Đảng là do sứ mệnh lịch sử giao phó Cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20 cách mạng Việt Nam đứng trước sự khủng hoảng về đường lối chính trị, thực chất là sự khủng hoảng về giai cấp tiên phong lãnh đạo cách mạng Giai cấp phong kiến mà đại diện là triều đình Nhà Nguyễn đã đầu hàng; phong trào cần vương của các sĩ phu yêu nước đã thất bại, phong trào nông dân tuy oanh liệt nhưng không thành công Phong trào tư sản, tiêu biểu là cuộc khởi nghĩa Yên Bái đã mau chóng thất bại Đúng lúc đó, lịch sử trao sứ mệnh cho giai cấp công nhân Việt Nam, lãnh đạo cách mạng Việt Nam Đảng cộng sản Việt Nam ra đời chấm dứt giai đoạn bế tắc về đường lối cứu nước Từ đây mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam đều

gắn liền với Đảng Không có Đảng, dân tộc ta, nhân dân ta không thể thoát khỏi ách đô

hộ áp bức, bóc lột hàng ngàn năm phong kiến, đế quốc; không thể thoát khỏi sự bần cùng, lạc hậu và nghèo khổ Sự lãnh đạo của Đảng đối với cách mạng Việt Nam từ trước đến nay và từ nay về sau là một đòi hỏi tất yếu của lịch sử dân tộc Việt Nam Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng đã khẳng định: " ở nước ta không có sự lãnh đạo của Đảng cộng sản thì không thể có độc lập dân tộc, không có quyền làm chủ thực sự của nhân dân, không có Nhà nước của dân, do dân và vì dân, không thể có chủ nghĩa

xã hội Lúc bình thường vài trò lãnh đạo của Đảng đã rất quan trọng, ở những bước chuyển giai đoạn, vai trò đó lại càng quan trọng"(7)

Khẳng định vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng đối với cách mạng Việt Nam, hiện nay đó là vấn đề có tính quy luật có tính nguyên tắc Buông lỏng sự lãnh đạo của Đảng là sai lầm về nguyên tắc, là thủ tiêu sức mạnh của Nhà nước và của hệ thống chính trị trong xây dựng chủ nghĩa xã hội Nhân dân ta có đủ trí tuệ và kinh nghiệm lịch sử để bác bỏ đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập Sự sụp đổ của Liên xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu, (trước đây) đã để lại cho Đảng ta bài học sâu sắc về

đa nguyên, đa đảng Không phải ngẫu nhiên mà các thế lực phản động trong âm mưu

"diễn biến hoà bình" phản cách mạng tập trung mũi nhọn hòng hạ thấp uy tín của Đảng, rêu rao về dân chủ, nhân quyền kiểu Mỹ, nhằm mục đích làm chệch hướng con đường xã hội chủ nghĩa mà Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Chúng ta cần nhận thức rõ ràng, đa nguyên chính trị chỉ là hình thức thực chất là nhất nguyên; không phải

đa nguyên chính trị mới có dân chủ và đảng duy nhất lãnh đạo là độc đoán, chuyên quyền Vấn đề đặt ra là, Đảng phải nhận thức đầy đủ nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, phân rõ chức năng giữa Đảng và các tổ chức khác trong hệ thống chính trị, để thực hiện mục tiêu dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, thực hiện thành công chủ nghĩa xã hội

Để hoàn thành mục tiêu đó, điều kiện quyết định trước hết là sự lãnh đạo của Đảng Vấn đề mấu chốt là ở chỗ Đảng phải tự đổi mới, tự chỉnh đốn bản thân mình để nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu Có như vậy Đảng mới có uy tín cao, nhân dân tin cậy và ủng hộ Đảng tự giác thừa nhận Đảng là lực lượng duy nhất lãnh đạo cách mạng giành thắng lợi Mặt khác, Đảng phải tăng cường lãnh đạo và xây dựng Nhà nước, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, thực sự là đại biểu lợi

1.1.2 Vai trò lãnh đạo của Đảng trong sự nghiệp đổi mới kinh tế - xã hội ở nước ta

Thắng lợi của cách mạng Việt Nam gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng; đồng thời Đảng ta cũng không tránh khỏi thiếu sót, sai lầm, những giai đoạn "tròng trành" trong lãnh đạo kinh tế xã hội, nhưng đã đứng vững, vượt qua khó khăn thử thách đưa đất nước ta đạt được những thắng lợi quan trọng như ngày hôm nay

Nhận thức về chủ nghĩa xã hội của các đảng cộng sản (trong đó có Đảng ta) là một quá trình Suốt nhiều thập kỷ, các Đảng Liên Xô, Trung Quốc anh em đã coi chủ nghĩa xã hội là một xã hội mà trong đó là nền kinh tế chỉ huy, tập trung bao cấp cao độ với thành phần kinh tế thuần nhất là kinh tế quốc dân và kinh tế tập thể; không thừa nhận kinh tế thị trường và quan hệ hàng hoá - tiền tệ Công cuộc xây dựng kinh tế ở Liên xô giai đoạn đầu với phong trào thi đua xã hội chủ nghĩa sâu rộng, nhân dân Liên

xô đã đạt được những thành tựu quan trọng Tuy nhiên, đến đầu những năm 70 của thế

kỷ hai mươi, nền kinh tế - xã hội ở Liên xô đã bộc lộ những điểm yếu và ngày càng đi vào khủng hoảng sâu sắc Cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, đã làm mất đi động lực phát triển, làm tha hoá các giai cấp cơ bản trong xã hội như công nhân, nông dân v v

Đảng ta là Đảng cầm quyền nằm trong hệ thống xã hội chủ nghĩa, là nước đi sau, không thể không ảnh hưởng những quan điểm trên Nhìn lại lịch sử thời kỳ cải tạo

và xây dựng xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc, thấy rõ những sai sót trong tư duy lý luận

và chỉ đạo của Đảng Lúc đó đã có quan niệm sai lầm cho rằng: quan hệ sản xuất phải

đi trước một bước để mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển Nhận thức chủ quan

và nóng vội trên đây đã dẫn tới những hậu quả khôn lường Hàng tiêu dùng ngày càng khan hiếm, phải phân phối từ cái kim, sợi chỉ Trong nông nghiệp, các hợp tác xã ngày càng lụn bại, thu nhập của xã viên ngày càng thấp, người nông dân không muốn sản xuất Khi đánh giá nguyên nhân của sản xuất nông nghiệp đình trệ, Đảng lại cho là do quy mô hợp tác xã còn nhỏ Do đó đi tới chủ trương xây dựng nền sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa, xây dựng quy mô hợp tác xã toàn xã, xây dựng huyện thành "pháo đài cấp huyện", mở rộng quy mô tỉnh thành một đơn vị hành chính công nông nghiệp hoàn chỉnh Đó là thời kỳ mà chúng ta đã đi từ tự cấp tự túc trong từng thôn làng, mở rộng

ra tự túc, tự cấp khép kín đến từng huyện, từng tỉnh

Về lực lượng sản xuất, tuy trong văn kiện của Đảng có nêu: phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý đồng thời ra sức phát triển công nghiệp nhẹ và nông nghiệp ; nhưng trong thực tế đã ưu tiên quá mức cho công nghiệp nặng, chưa chú ý đúng mức đến phát triển nông nghiệp và công nghiệp hàng tiêu dùng Về quy mô, quá thiên về quy mô lớn Cơ cấu kinh tế và cơ cấu đầu tư bất hợp lý, phần lớn thiết bị công nghệ lạc hậu, do đó hiệu quả kinh doanh thấp kém, lỗ kéo dài

Về cơ chế quản lý, kéo dài cơ chế tập trung quan liêu bao cấp Trong chiến tranh

cơ chế bao cấp còn có nhân tố hợp lý (thực tế do quy luật chiến tranh chi phối); song trong điều kiện hoà bình cơ chế đó đã tỏ ra trì trệ lạc hậu Thực tế chúng ta đã duy ý chí, vi phạm quy luật kinh tế, kìm hãm sức sản xuất, tự trói mình bởi chủ nghĩa giáo điều Đến năm 1985, với sai lầmcủa chủ trương giá - tiền - lương; kinh tế - xã hội nước

ta đã rơi tới đáy của cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài 10 năm trời

Đổi mới kinh tế - xã hội là một nhu cầu tất yếu khách quan và bức xúc để đưa đất nước ta phát triển Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng, đánh dấu một bước ngoặt lịch sử, đưa nước ta bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế Nhận thức để đổi mới cũng là một quá trình Nhân dân ta với thực tế sản xuất và đời sống đã

"khoán chui" trong nông nghiệp như ở Hải Phòng và Hà Tây, và "phá rào" trong các doanh nghiệp Trước những thực tiễn ấy, Đảng ta đã thật sự cầu thị, lắng nghe ý kiến nhân dân, và ra đời chỉ thị 100 và ba phần kế hoạch trong công nghiệp Khoán 10 đi vào cuộc sống và tạo ra sự phát triển vượt bậc trong nông nghiệp và khởi sắc rõ rệt trong nông nghiệp và nông thôn Việt Nam

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI với tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật, nói rõ sự thật đã vạch ra những sai lầm khuyết điểm trầm trọng trong hơn 10 năm qua, trên cơ sở đó phân tích nguyên nhân và vạch ra phương hướng sửa chữa

Văn kiện đại hội VI chủ rõ " , trong mười năm qua đã phạm nhiều sai lầm trong việc xác định mục tiêu và bước đi về xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật, cải tạo

xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế"(8)

Nguyên nhân của tình trạng trên"do chưa nhận thức đầy đủ rằng thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình lịch sử tương đối dài, phải trải qua nhiều chặng đường, và do tư tưởng chỉ đạo chủ quan, nóng vội, muốn bỏ qua những bước đi cần thiết Đại hội lần thứ IV chưa xác định những mục tiêu cuả chặng đường đầu tiên Trong những năm 1976-1980, trên thực tế, chúng ta đã chủ trương đẩy mạnh công nghiệp hoá trong khi chưa có đủ các tiền đề cần thiết, mặt khác chậm đổi mới cơ chế quản lý đã lỗi thời"(9)

Đại hội đã phân tích những sai lầm về bố trí cơ cấu kinh tế, về cải tạo xã hội chủ nghĩa, về cơ chế quản lý kinh tế, về phân phối lưu thông.v v

Đại hội VI của Đảng, trước hết đổi mới về tư duy Chúng ta đã nhận thức lại, rằng: "Nền kinh tế của chủ nghĩa tư bản vẫn chưa hết khả năng phát triển "(10)

"Thời kỳ quá độ ở nước ta, do tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội từ một nền sản xuất nhỏ,

bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, đương nhiên phải làm lâu dài và rất khó khăn"(11) Trong quan hệ sản xuất "phải có chính sách mở đường cho người lao động tự tạo việc làm, kích thích mọi người đưa vốn vào sản xuất, kinh doanh, tiết kiệm tiêu dùng để tích luỹ, mở rộng tái sản xuất trên quy mô toàn xã hội"(12) Về cơ chế quản lý, khẳng định xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp "sử dụng đúng đắn quan hệ, hàng hoá - tiền tệ "(13)

Đảng cộng sản Việt Nam là người khởi xướng và lãnh đạo thành công công cuộc đổi mới Chỉ có Đảng ta mới làm được sự nghiệp to lớn này, và không có một lực lượng chính trị nào khác ở Việt Nam có thể làm được Để định hướng lên chủ nghĩa xã hội, Đảng phải nhận thức được chủ nghĩa xã hội gì? Cương lĩnh xây dựng đất nước

trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa đã vạch rõ: "Xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội:

- Do nhân dân lao động làm chủ

- Có một nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế

độ công hữu về các tư liệu sản xuất chủ yếu

- Có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

- Con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, bất công, làm theo năng lực, hưởng theo lao động, có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cá nhân

- Các dân tộc trong nước bình đẳng, đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ

- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân tất cả các nước trên thế giới"(14) Qua các Đại hội VII, VIII, IX của Đảng, Đảng ta phát triển ngày càng sâu rộng hơn đường lối đổi mới, tổ chức chỉ đạo thực tiễn, giành được những thành tựu vô cùng quan trọng

Trong 10 năm (1991-2000), chúng ta đã đạt được nhưng thành tựu chủ yếu

- Kinh tế tăng trưởng liên tục với tốc độ tăng tương đối cao; đưa đất nước ra khỏi siêu lam phát và khủng hoảng kinh tế Từ 1991 đến 2000 tổng sản phẩm trong nước tăng bình quân mỗi năm 7,56% Nhờ vậy, đến cuối năm 2000 tổng sản phẩm trong nước đã gấp 2,07 lần năm 1990, vượt mục tiêu tổng quát đã đề ra

Một trong những thành tựu kinh tế lớn nhất trong 10 năm qua là phát triển nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lương thực Đến nay vấn đề an toàn lương thực đã được giải quyết, năm 2000 đạt 35,6 triệu tấn, tăng 14,1 triệu tấn so với năm 1990, bình quân lương thực đầu người tăng từ 327,5kg năm 1990 lên 458,2 kg năm 2000 Diện tích cây công nghiệp hàng năm năm 2000 đã đạt 808,7 nghìn ha, gấp 1,5 lần 1990 Diễn tích cây ăn quả 541 nghìn ha gấp 1,9 lần Diện tích cây công nghiệp lâu năm 1,4 triệu ha, gấp 2,1 lần Chăn nuôi năm 2000 tăng 75% so với 1990

Sản xuất công nghiệp tốc độ tăng bình quân mỗi năm 13,6% Tính theo giá trị sản xuất thì quy mô sản xuất công nghiệp đã tăng gấp 3,6 lần năm 1990 Những sản phẩm quan trọng như khai thác than đạt trên 10,8 triệu tấn, gấp 2,3 lần năm 1990; dầu

- Quá trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế cơ bản hoàn thành, cho phép chuyển sang giai đoạn hoàn thiện cơ chế mới theo chiều sâu

- Đã thành công trong việc mở cửa, hội nhập quốc tế, phá thế bao vây, cấm vận kinh tế và thương mại Chúng ta thực hiện phương châm "Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các nước" Sau nhiều năm thực hiện chính sách cấm vận và bao vây kinh tế chống Việt Nam, ngày 11/7/1995 Mỹ đã tuyên bố bình thường hoá quan hệ ngoại giao với nước ta và ngày 12/7/1995 hai nước đã thiết lập quan hệ ngoại giao Ngày 17/7/1995 nước ta và Liên minh Châu âu đã ký hiệp định chung về hợp tác kinh tế, thương mại và khoa học kỹ thuật Ngày 28/7/1995 nước ta đã trở thành thành viên thứ

7 của Hiệp hội các nước Đông Nam á Năm 1998 nước ta đã tham gia diễn đàn kinh tế các nước Châu á - Thái Bình Dương - APEC Tháng 7/2000 nước ta ký hiệp định thương mại với 61 nước, trong dó có Mỹ, góp phần đưa tổng số nước có quan hệ ngoại thương với nước ta từ con số 50 nước năm 1990 lên 170 nước và vùng lãnh thổ vào năm 2000

Nhờ vậy, tổng mức lưu chuyển ngoại thương năm 2000 đã đạt 29,5 tỷ USD, gấp 5,7 lần năm 1990; trong đó xuất khẩu đạt 14,3 tỷ USD, gấp 6 lần; nhập khẩu đạt 15,2

tỷ USD, gấp 5,5 lần Các nhà tài trợ quốc tế đã dành cho Việt Nam số vốn ODA lên tới 17,5 tỷ USD và 1,2 tỷ hỗ trợ cải cách kinh tế Trong 10 năm 1991-2000 đã cấp giấy phép cho 2940 dự án đầu tư nước ngoài với tổng số vốn đăng ký 37,3 tỷ USD

Giai đoạn 2001-2005, đất nước ta tiếp tục tăng trưởng khá Năm 2004 tốc độ tăng trưởng đạt 7,7%, trong đó khu vực dịch vụ tăng đột biến với mức tăng 7,5%, kim ngạch xuất khẩu đạt tốc độ trên 28,9%, đạt giá trị trên 26 tỷ USD Kinh tế tư nhân đạt

nghiệp và xây dựng trong tổng sản phẩm quốc nội ngày càng tăng: năm 2000 là 36,7% lên 40,1% năm 2004 Tỷ trọng ngành nông, lâm ngư nghiệp từ 24,5% xuống còn 21,7% và ngành dịch vụ duy trì ở mức trên 38%

- Đời sống các tầng lớp dân cư được cải thiện rõ rệt, sự nghiệp văn hoá, giáo dục, y tế và các lĩnh vực xã hội khác được củng cố và tăng cường Kết quả các cuộc điều tra mức sống nhân dân cho thấy; thu nhập bình quân mỗi người 1 tháng của các

hộ đã tăng từ 92,1 nghìn đồng năm 1992 lên 206,1nghìn đồng năm 1995 và 295 nghìn đồng năm 1999 Tỷ lệ đói nghèo đã giảm từ 55% năm 1990 xuống còn 16,5% năm

1995 và 11,3% năm 2000 (tiêu chí nghèo đói cũ)

Năm 2000 chúng ta đã hoàn thành chương trình mục tiêu chống mù chữ và phổ cập giáo dục tiểu học Theo đánh giá của tổ chức phát triển Liên hiệp quốc (UNDP) thì chỉ số giáo dục của nước ta năm 1999 đứng thứ 92/174 nước, góp phần nâng chỉ số phát triển con người 110/174 nước năm 1999, xếp trên nhiều năm trong khu vực như

ấn Độ, Pakistan, Myanma Bănglađét

Công tác y tế và chăm sóc sức khoẻ cộng đồng cũng có những tiến bộ đáng kể

Số thầy thuốc (từ trung cấp trở lên) tính bình quân cho 1 vạn dân đã tăng từ 10,8 người năm 1990 lên 11,7 người trong năm 1999, số bác sĩ bình quân 1 vạn dân cũng tăng từ 3,6 người lên 4,9 người

Tuy kinh tế - xã hội còn có những yếu kém; nhưng rõ ràng dưới sự lãnh đạo của Đảng nhân dân ta đã đạt được những thành tựu rất lớn; đưa nước ta ra khỏi thời kỳ khủng hoảng kinh tế - xã hội trầm trọng, bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá, có bước tăng trưởng cao so với khu vực và quốc tế (chỉ đứng sau Trung Quốc) An ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội được giữ vững; theo đánh giá của người nước ngoài, nước ta là một trong những nước có ổn định xã hội và an toàn nhất trên thế giới

Vai trò và uy tín của Đảng ta được năng cao rõ rệt Trong hệ thống xã hội chủ nghĩa của chỉ có Trung Quốc và Việt Nam đổi mới thành công Do sai lầm trong đổi mới và nhiều vấn đề khác, Liên xô và các nước Đông Âu sụp đổ Cu Ba và Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên đang gặp những khó khăn Như vậy không phải chỉ bỏ bao cấp đi, thì tự nhiều đất nước sẽ đi lên Sự lãnh đạo của Đảng, trước hết trong chủ trương đường lối đúng, có bước đi và phương thức đổi mới phù hợp có vai trò quyết định Tập trung vào đổi mới kinh tế, từng bước đổi mới chính trị xã hội Để đổi mới kinh tế thành công, trước hết phải đổi mới tư duy, đổi mới kinh tế đi đôi với đổi mới

công tác tổ chức cán bộ Trong suốt thời kỳ quá độ, Đảng ta coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt

1.2 Vị trí, vai trò của tổ chức cơ sở Đảng

1.2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, và của Đảng ta về vai trò tổ chức cơ sở Đảng

Thuật ngữ tổ chức cơ sở Đảng lần đầu tiên được VI Lê nin đưa ra trong đại hội III Đảng công nhân dân chủ - xã hội Nga (25/4/1905): mỗi tổ chức Đảng cho tới chi bộ công nhân phải ổn định những mối liên hệ đều đặn với Trung ương Sau đó, trong bài viết "Tiến tới thống nhất", Lênin nhấn mạnh "Những điều kiện khách quan đòi hỏi rằng những chi bộ công nhân hợp pháp, nhỏ về quy mô và về hình thức công tác hiện nay phải làm cơ sở của tổ chức Đảng"(31)

Ngay từ đầu của phong trào công nhân quốc tế, Mác - Ăngghen đã chỉ rõ: "Liên đoàn phải tổ chức thành chi bộ, khu bộ, tổng khu bộ, ban chấp hành Trung ương và đại hội từ đó lấy tên là Liên đoàn những người cộng sản"(36) Để thực hiện mục đích của Liên đoàn là lật đổ giai cấp tư sản, Liên đoàn phải được tổ chức lại và có như vậy

"Liên đoàn những người cộng sản mới bắt đầu giữ vai trò lãnh đạo trong những hội công nhân, nông dân và các hội khác"(37) Mác - Ăngghen còn nhấn mạnh: Biến mỗi chi

bộ thành trung tâm và hạt nhân của hiệp hội công nhân Chi bộ có nhiệm vụ chủ yếu là thực hiện nghị quyết của Liên đoàn những người cộng sản và quản lý đảng viên

Kế thừa và phát triển tư tưởng của Mác - Ăngghen, Lênin đã tập trung chăm lo xây dựng và phát triển các tổ chức Đảng bằng cách xác lập vai trò lãnh đạo của các tổ chức công nhân xã hội chủ nghĩa trong các nhà máy, công xưởng, khu dân cư , phát triển thành chi bộ cơ sở của Đảng Bônsêvích Lênin viết: "Những chi bộ đảng viên liên

hệ chặt chẽ với nhau, phải làm cho công tác cổ động, tuyên truyền; công tác tổ chức thích nghi với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, với tất cả mọi loại và mọi tầng lớp quần chúng lao động Những chi bộ ấy phải thông qua công tác muôn hình, muôn vẻ

mà rèn luyện mình, rèn luyện đảng viên, giai cấp, quần chúng một cách có hệ thống"(32)

Lãnh đạo thực hiện chính thức kinh tế mới, Lênin nhấn mạnh: Để giành được thắng lợi trong bước chuyển có tính chất chiến lược này, các tổ chức cơ sở đảng phải đem hết sức lực, đem hết chú ý để tạo ra, để phát huy tính chủ động, sáng tạo lớn hơn

đơn vị chiến đấu cơ bản, là tế bào trong tổ chức của đảng, hạt nhân chính trị của đảng

ở cơ sở và có mối liên hệ chặt chẽ, sâu rộng với quần chúng trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội, đặt ra Các tổ chức cơ sở vững mạnh thì các cấp bộ đảng mới mạnh, toàn Đảng mới mạnh

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm công tác xây dựng tổ chức cơ sở đảng Trong diễn văn bế mạc Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng Lao động Việt Nam, thay mặt cho Đại hội và 50 vạn đảng viên, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhất mạnh: "Mỗi chi bộ phải là một hạt nhân vững chắc, lãnh đạo đồng bào thi đua yêu nước, cầm kiện, xây dựng Nhà nước Mỗi cấp uỷ Đảng phải là động cơ mạnh mẽ thúc đẩy phong trào cách mạng sôi nổi tiến lên"(21) Người còn nhấn mạnh: "Mỗi chi bộ của Đảng phải là một hạt nhân lãnh đạo quần chúng ở cơ sở, đoàn kết chặt chẽ, liên hệ mật thiết với quần chúng phát huy được trí tuệ và lực lượng vĩ đại của quần chúng"(22)

Trong bài nói chuyện tại lớp bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo cấp huyện, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn cán bộ: Cần phải nắm vững đường lối, chính sách của Đảng, chịu khó đi sâu, đi sát cở sở để hiểu rõ tình hình sản xuất, đời sống của nhân dân, tình hình các tổ chức đảng, chi bộ và các đoàn thể quần chúng mà có chủ trương, biện pháp cho đúng, cho kịp thời

Người cho rằng: "Chi bộ là nền móng của Đảng, chi bộ tốt thì mọi việc sẽ tốt"(23) Hồ Chủ tịch nhấn mạnh: Chi bộ là gốc rễ của Đảng, là nền tảng của Đảng Đảng mạnh là do chi bộ đều mạnh Chi bộ là đồn luỹ của Đảng chiến đấu trong quần chúng Chi bộ là sợ dây chuyền để liên hệ Đảng với quần chúng lao động Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm đến việc xây dựng chi bộ, đảng bộ cơ sở, nâng cao vai trò lãnh đạo của tổ chức đảng Người chỉ rõ "Để lãnh đạo cách mạng, Đảng phải mạnh, Đảng mạnh là do chi bộ tốt, chi bộ tốt là do đảng viên đều tốt"(24)

Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta khẳng định vị trí quan trọng và trách nhiệm nặng nề của tổ chức cơ sở đảng

Hội nghị thành lập Đảng (3-2-1930) đã quy định hệ thống tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ Hệ thống tổ chức của Đảng bao gồm các chi bộ ở cơ sở (nhà

Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ hai (1951) đã quy định; xây dựng hệ thống tổ chức Đảng từ các chi bộ ở các cơ sở Mỗi chi bộ cấp xã phường (khu phố), thị trấn nhiều nhất không quá 50 đảng viên, xí nghiệp không quá 70 đảng viên Nơi quá đông đảng viên có thể thành lập đảng bộ cơ sở gồm nhiều chi bộ, đến huyện, tỉnh thành, xứ, khu, hoặc liên khu và cấp Trung ương

Trong Điều lệ Đảng, Đại hội II dành một chương nói về tổ chức cơ sở đảng với tiêu đề: Chi bộ là nền tẳng tổ chức của Đảng Tuy lúc này chưa dùng cụm từ "tổ chức

cơ sở Đảng" nhưng đã quy định "ở những xã, xí nghiệp, khu phố mà có đảng viên quá đông thì tuỳ theo quan hệ về kinh tế, địa dư và tuỳ theo số đảng viên và tổ chức ra nhiều chi bộ" (Điều 24)

Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức III, Đảng ta tiếp tục khẳng định những nguyên tắc, quy định về hệ thống tổ chức của Đảng từ Trung ương đến cơ sở

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV hệ thống tổ chức của Đảng được quy định:

Tổ chức cơ sở Đảng dưới 30 Đảng viên thì thành lập chi bộ, có chi uỷ Tổ chức Đảng

có trên 30 đảng viên thì thành lập đảng bộ, có chi bộ trực thuộc

Nơi nhiều đảng viên (xã, phường, xí nghiệp ) có thể thành lập Đảng uỷ bộ phận trực thuộc Đảng uỷ cơ sở, là cấp trên của các chi bộ Điều lệ Đảng ở Đại hội ghi

rõ Hệ thống tổ chức của Đảng được xác định theo 4 cấp: Cơ sở (xã, phường, và tương đương), huyện (quận), tỉnh (thành) và Trung ương Đại hội VI và VII khẳng định rằng,

về cơ bản hệ thống tổ chức được lập theo đơn vị Nhà nước

3 Cấp uỷ cấp trên trực tiếp quyết định lập hoặc giải thể đảng bộ, chi bộ trực thuộc"(38)

Cách thể hiện trên đây của Điều 10, cần được hiểu rằng hệ thống tổ chức Đảng thông suốt từ cấp Trung ương đến cấp cơ sở, chứ không phải chỉ gồm các tổ chức theo

hệ thống hành chính của Nhà nước Và như vậy, nguyên tắc cơ bản, vẫn là theo nguyên tắc lãnh thổ - sản xuất

Tổ chức cơ sở Đảng là nền tảng của Đảng, là hạt nhân lãnh đạo chính trị ở cơ sở

Tổ chức cơ sở đảng là nơi tổ chức thực hiện mọi chủ trường đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Nói một cách khác, mọi đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Nhà nước, có được thực hiện nghiêm chỉnh, có hiệu quả hay không, trước hết là do tổ chức cơ sở Đảng quyết định

Không thể thừa nhận một chi bộ, Đảng bộ cơ sở tốt, nếu không nghiêm chỉnh chấp hành đường lối, chính sách pháp luật; nền kinh tế xã hội không phát triển, an ninh trật tự không được đảm bảo, nghĩa vụ đối với Nhà nước không hoàn thành, quyền làm chủ của nhân dân bị xâm phạm

- Tổ chức cơ sở Đảng là nơi trực tiếp liên hệ giữa Đảng và quần chúng Nếu chúng ta nói sức mạnh của quần chúng bắt nguồn từ sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng; thì ngược lại sức mạnh của Đảng lại bắt nguồn từ mối liên hệ chặt chẽ, máu thịt giữa

tổ chức cơ sở đảng, đảng viên với quần chúng ở cơ sở Quần chúng nhận xét sự lãnh đạo của Đảng, tin vào sự lãnh đạo của Đảng, trước hết và trực tiếp là thông qua hoạt động của tổ chức cơ sở đảng và cán bộ, đảng viên ở cơ sở: "Một việc làm cuả chi bộ, đảng bộ cơ sở, của đảng viên tốt hay không tốt, đúng hay sai đều tác động trực tiếp đến đời sống vật chất, tinh thần và có khi đến cả sinh mệnh chính trị của người dân, đến lòng tin của nhân dân đối với Đảng"(5)

- Tổ chức cơ sở Đảng là nơi giáo dục, rèn luyện, sàng lọc đảng viên, nơi đào tạo cán bộ cho Đảng, chính quyền, các đoàn thể quần chúng Chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng phụ thuộc một phần rất quan trọng ở chất lượng lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng Thực tiễn đã chứng minh: Việc giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên của Đảng tốt hay không tốt, vấn đề kết nạp đảng viên có chất lượng hay không và đưa những người không đủ tư cách đảng viên ra khỏi đảng đúng hay sai tất cả đều phụ thuộc một phần rất quan trọng ở chất lượng lãnh đạo của tổ chức cơ sở đảng

- Tổ chức cơ sở đảng còn là nơi thẩm định tính đúng đắn của đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; nơi phản ánh tâm tư nguyện vọng, những yêu cầu và kinh nghiệm của quần chúng được đề xuất với Đảng đặng góp phần hoàn thiện đường lối, chính sách và tạo cơ sở để đường lối, chủ trương chính sách của Đảng đi vào cuộc sống

Như vậy, có thể nói sự tồn tại, phát triển, vững mạnh của các tổ chức cơ sở đảng luôn luôn quyết định sự tồn tại, phát triển và vững mạnh của toàn Đảng, của chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta Do đó, việc chăm lo xây dựng củng cố các tổ chức cơ sở đảng nói chung, các tổ chức đảng trong doanh nghiệp nói riêng là một yêu cầu khách quan,

là vấn đề then chốt, có ý nghĩa hết sức quan trọng, là trách nhiệm của toàn Đảng, của các cấp uỷ các cấp

1.2.2 Chức năng, nhiệm vụ của tổ chức cơ sở đảng

1.2.2.1 Chức năng

Trong cách mạng xã hội chủ nghĩa, Đảng đã trở thành lực lượng lãnh đạo toàn

xã hội, tổ chức cơ sở đảng ở mọi loại hình, đều có chức năng là hạt nhân chính trị lãnh đạo tại đơn vị, cơ sở và tiến hành các hoạt động xây dựng nội bộ Đảng

+ Định hướng xây dựng tổ chức và hoạt động của chính quyền các đoàn thể, các

tổ chức kinh tế - xã hội ở cơ sở theo đường lối quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được thực hiện có hiệu quả

+ Ngăn chặn những tiêu cực, uốn nắn lệch lạc, khẳng định và ủng hộ những nhân tố mới trong hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị - xã hội ở cơ sở + Lãnh đạo phát triển sản xuất, cải tiến và nâng cao hiệu quả công tác, làm nhiệm vụ an ninh quốc phòng, thực hiện các chính sách xã hội, chăm lo xây dựng đơn

vị về mọi mặt

Tuy nhiên tuỳ loại hình cơ sở, cần được cụ thể hoá, thể chế hoá, song không làm mất đi tính toàn diện của sự lãnh đạo đó

- Tiến hành các hoạt động xây dựng nội bộ Đảng:

+ Củng cố, kiện toàn hệ thống tổ chức, chăm lo đào tạo đội ngũ cán bộ, nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên và kết nạp đảng viên mới

+ Thực hiện chế độ sinh hoạt Đảng, tự phê bình và phê bình, kiểm tra đảng viên chấp hành Điều lệ Đảng, giữ gìn kỷ luật và sự đoàn kết thống nhất trong Đảng

+ Trực tiếp hoặc gián tiếp bầu các cơ quan lãnh đạo các cấp của Đảng và tham gia xây dựng đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các nghị quyết của tổ chức Đảng cấp trên

Các tổ chức cơ sở đảng hoạt động xây dựng nội bộ đảng trên nguyên tắc tập trung dân chủ; đồng thời tổ chức tốt việc quần chúng tham gia xây dvieecj đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ đảng viên

- Lãnh đạo xây dựng chính quyền, các tổ chức kinh tế, hành chính sự nghiệp, quốc phòng an ninh và các đoàn thể chính trị, xã hội trong sạch vững mạnh, chấp hành đúng pháp luật và phát huy quyền làm chủ của nhân dân

- Liên hệ mật thiết với nhân dân, chăm lo đời sống vật chất tinh thần và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, lãnh đạo nhân dân tham gia và thực hiện đường lối, chính sách của đảng và pháp luật của Nhà nước

- Kiểm tra việc thực hiện, bảo đảm các nghị quyết, chỉ thị của Đảng và pháp luật của Nhà nước được chấp hành nghiêm chỉnh; kiểm tra tổ chức đảng và đảng viên chấp hành điều lệ Đảng

Những nhiệm vụ trên có mối liên hệ chặt chẽ và tác động lẫn nhau Do vậy trong hoạt động thực tiễn không được xem nhẹ nhiệm vụ nào

1.3 Yêu cầu khách quan về sự lãnh đạo của Đảng ở doanh nghiệp trong định hướng xã hội chủ nghĩa

1.3.1 Vai trò của doanh nghiệp nhà nước

Theo Điều 1 Luật doanh nghiệp nhà nước Việt Nam được Chủ tịch nước ký lệnh công bố luật ngày 10/12/2003 đã quy định: "Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế

do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc cổ phần, vốn góp chi phối, được tổ chức dưới hình thức Công ty nhà nước, Công ty cổ phần, Công ty trách nhiệm hữu hạn"(35) Vai trò của doanh nghiệp nhà nước được thể hiện qua những khía cạnh chủ yếu như sau:

Thứ nhất, Doanh nghiệp Nhà nước là một tổ chức kinh tế có những lợi thế so

sánh so với các doanh nghiệp cùng loại thuộc cá khu vực khác của nền kinh tế quốc dân Lợi thế so sánh của doanh nghiệp nhà nước thể hiện chủ yếu ở phương diện hiệu quả xã hội Doanh nghiệp nhà nước, thuộc quyền sở hữu công cộng, nên mục tiêu chính là phải tối đa hoá lợi ích của chủ sở hữu tức là nhân dân thông qua đại diện của mình là Nhà nước Chính vì thế, hiệu quả kinh tế - xã hội phải được đặt lên hàng đầu

Thứ hai, Doanh nghiệp nhà nước là một nhân tố quan trọng góp phần vào sự

tăng trưởng chung của nền kinh tế Doanh nghiệp nhà nước thường được trao cho nhiệm vụ đầu tư vào các công trình kết cấu hạ tầng quy mô lớn, vốn nhiều, thời gian thu hồi vốn lại lâu, kèm theo nhiều rủi ro trong quá trình đầu tư mà doanh nghiệp tư nhân không thể kiểm soát nổi Các nước phát triển cao như các nước G7 thì nhiều ngành kinh tế then chốt với nền kinh tế và an ninh quốc gia (như: Bưu chính viễn thông, năng lượng, đường sắt, hoá chất, hàng không, dầu khí ) vẫn được coi là những ngành gần như "độc quyền đầu tư" của nhà nước

Thứ ba, Doanh nghiệp Nhà nước là một công cụ để góp phần khắc phục các

khuyết tật của thị trường Điều này không thể chỉ thể hiện ở vai trò tiên phong của doanh nghiệp nhà nước trong việc chung cấp hàng hoá công cộng, mà còn thể hiện ở chỗ doanh nghiệp nhà nước góp phần điều tiết "độc quyền", tạo ra các "ngoại ứng tích cực" và nâng cao hiệu quả cung cấp thông tin thị trường

Thứ tư, doanh nghiệp Nhà nước góp phần cải thiện tình trạng phân phối phúc

lợi xã hội Với hai đặc trưng cơ bản là "công hữu" và "kinh doanh" thặng dư do doanh

nghiệp Nhà nước tạo ra không bị phân tán cho các hoạt động tiêu dùng, mà được sử dụng tập trung các khu vực công cộng thông qua chính phủ Tác dụng tạo công văn việc làm cũng là một đóng góp có ý nghĩa

Quan điểm của Đảng hiện nay kinh tế Nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân Tuy nhiên, hiện nay doanh nghiệp nhà nước cũng đóng vai trò chủ đạo, vì:

- Hiện nay, doanh nghiệp nhà nước vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong GDP Quá trình

cổ phần hoá đang chuyển doanh nghiệp nhà nước sang một cấu trúc mới - cấu trúc nhiều sở hữu, nhưng doanh nghiệp nhà nước vẫn chiếm giữ những vị trí then chốt trong nền kinh tế và vẫn có phần đóng góp lớn trong thu nhập của nền kinh tế

- Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, khi Việt Nam đang đàm phán để tham gia vào WTO cần phải thấy rõ hơn vai trò chủ đạo của loại hình doanh nghiệp này trong điều kiện phát triển mới Doanh nghiệp nhà nước cần phải phấn đấu

để làm được nhiệm vụ đi đầu, là tấm gương trên mọi phương diện so với các thành phần kinh tế khác, chi phối và làm động lực mạnh nhất trong việc phát triển những lĩnh vực then chốt, quyết định đến sự phát triển kinh tế bền vững của đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Theo điều tra năm 1995 số doanh nghiệp Nhà nước là 7090 doanh nghiệp, đến thời điểm ngày 1/7/2002 số doanh nghiệp Nhà nước còn 5231, giảm 1859, tức là giảm

vào ngân sách Nhà nước năm 2003 chiếm 56%, đóng góp vào vốn đầu tư xã hội năm

2003 56,5% giải quyết việc làm cho 3.452.800 người

Doanh nghiệp nhà nước có những đóng góp rất lớn, những vẫn còn nhiều tồn tại yếu kém

- Hiệu quả sản xuất kinh doanh, sức cạnh tranh của các doanh nghiệp nhà nước còn thấp, tốc độ phát triển chưa cao; không ít doanh nghiệp nhà nước vẫn còn ỷ lại vào

sự bảo hộ, bao cấp của Nhà nước Năm 1998, theo đánh giá chung, số doanh nghiệp nhà nước thực sự kinh doanh có hiệu quả 40%, số lúc lỗ lúc lãi 40%, số thua lỗ kéo dài 20% (hầu hết là quy mô nhỏ thuộc địa phương quản lý) Đến năm 2000, tỷ lệ nói trên

là 40%, 31% và 28%

tỷ

Trình độ kỹ thuật công nghệ của doanh nghiệp nhà nước còn hết sức lạc hậu Theo khảo sát của Viện khoa học và Bảo hộ lao động thuộc Tổng liên đoàn lao động Việt Nam ở 12 doanh nghiệp nhà nước trong số 727 thiết bị máy móc và dây chuyền nhập khẩu có tới 76% thuộc thế hệ những năm 1950-1960, trên 70% đã hết thời hạn sử dụng 50% thuộc lại tân trang

Tóm lại, vai trò của doanh nghiệp nhà nước gắn liền với việc tham gia vào các

hoạt động của kinh tế Nhà nước Trong thời gian qua, các doanh nghiệp nhà nước đã thực hiện tốt vai trò chủ đạo của mình, dẫn dắt nền kinh tế thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tuy nhiên, doanh nghiệp nhà nước còn chưa thực sự đi tiên phong trong một số trường hợp cụ thể Củng cố các doanh nghiệp nhà nước hiện nay đang trở thành vấn đề bức xúc

1.3.2 Vai trò của doanh nghiệp tư nhân:

Theo Luật Doanh nghiệp được Chủ tịch nước công bố ngày 12/6/1999 "Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các mục đích kinh doanh"(34)

Doanh nghiệp tư nhân gồm hai bộ phận: Doanh nghiệp do cá nhân hoặc cổ phần

bổ vốn đầu tư kinh doanh và doanh nghiệp do người nước ngoài đầu tư Hiện nay đang

có vấn đề là, doanh nghiệp quốc doanh Nhà nước bán cho các cổ phần 100% là cán bộ công nhân viên, cũng trở thành doanh nghiệp tư nhân

Kinh tế tư nhân được phát triển sau khi Đảng ta mở cửa và đổi mới Đại hội lần thứ VI của Đảng đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế nhiều thành phần và khẳng định sự tồn tại lâu dài của các thành phần kinh tế Tuy

nhiên, các doanh nghiệp ngoài quốc doanh thời kỳ này mới chỉ được khuyến khích phát triển trong lĩnh vực sản xuất, còn trong lĩnh vực lưu thông vẫn ở mức hạn chế, riêng thành phần tư bản tư nhân chưa được chấp nhận

Đại hội lần thứ VII năm 1991 tiếp tục đường lối đổi mới của Đại hội VI và khẳng định: Nhà nước thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần, không phân biệt đối xử, không tước đoạt tài sản hợp pháp, không gò ép tập thể hoá, không áp đặt hình thức kinh doanh, khuyến khích các hoạt động có lợi cho quốc kế dân sinh

Trên cơ sở tổng kết công cuộc đổi mới, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai khoá VII (Năm 1992) đã đưa ra một số chủ trương để phát huy tiềm năng của các doanh nghiệp ngoài quốc doanh nghiệp như bổ sung sửa đổi thể chế nhằm bảo đảm cho các doanh nghiệp ngoài quốc doanh được phát huy không hạn chế

về quy mô và địa bàn hoạt động trong những lĩnh vực mà pháp luật không cấm; được

tự do lựa chọn chọn hình thức kinh doanh, kể cả liên doanh với nước ngoài theo những điều kiện do luật định; xoá bỏ những cấm đoán và ràng buộc vô lý, những thủ tục phiền hà gây khó khăn cho việc phát triển sản xuất kinh doanh của nhân dân

Đại hội Đảng lần thứ VIII tiếp tục khẳng đinh: kinh tế tư bản tư nhân có khả năng góp phần xây dựng đất nước Khuyến khích tư bản tư nhân đầu tư vào sản xuất, yên tâm làm ăn lâu dài, bảo hộ quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp, tạo điều kiện thuận lợi, đi đôi tăng cường quản lý, hướng dẫn làm ăn đúng pháp luật, có lợi cho quốc kế dân sinh

Đại hội lần thứ IX chỉ rõ: Đổi mới và hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ mọi trở ngại về cơ chế, chính sách và thủ tục hành chính để huy động tối đa mọi nguồn lực, tạo sức bật mới cho phát triển sản xuất, kinh doanh của mọi thành phần kinh tế với các hình thức sở hữu khác nhau Mọi doanh nghiệp, mọi công dân được đầu tư kinh doanh theo các hình thức do luật định và được pháp luật bảo vệ Mọi tổ chức kinh doanh theo các hình thức sở hữu khác nhau hoặc đan xen hỗn hợp đều được khuyến khích phát triển lâu dài, hợp tác, cạnh tranh bình đẳng và là bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Các doanh nghiệp tư nhân có tốc độ phát triển nhanh và hiệu quả kinh tế cao, năm 2004 kinh tế tư nhân đóng góp vào tăng trưởng GDP khoảng 42%, trong đó kinh

tế có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp 15% GDP Kinh tế tư nhân đóng góp đáng kể vào xuất khẩu, góp phần tăng trưởng xuất khẩu năm 2004 của cả nước trên 28,9% đạt giá trị trên 26 tỷ USD

1.3.3 Yêu cầu khách quan của sự lãnh đạo của Đảng trong các doanh nghiệp

1.3.3.1 Vị trí, yêu cầu đối với tổ chức cơ sở đảng ở doanh nghiệp nhà nước

Xuất phát từ đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước với vai trò là hạt nhân chính trị trong doanh nghiệp, tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp có những đặc điểm riêng và

từ đó đặt ra vị trí, yêu cầu đối với tổ chức cơ sở đảng ở doanh nghiệp nhà nước cũng khác với các loại hình tổ chức cơ sở đảng khác

Thứ nhất, do các doanh nghiệp nhà nước là những tế bào cơ bản của nền kinh tế

quốc dân, tuy số lượng lao động không lớn, nhưng vì lao động công nghiệp và dịch vụ, nên đóng góp vào thu nhập quốc dân lại rất lớn Cho nên: phải nâng cao hiệu quả sức cạnh tranh cảu khu vực doanh nghiệp nhà nước thì mới bảo đảm được vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, tổ chức cơ sở đảng ở các doanh nghiệp nhà nước phải chịu trách nhiệm

trước Đảng và Nhà nước về phần lớn tài sản và vốn quốc gia, về vai trò chủ đạo, chi phối hoạt động của các thành phần kinh tế khác, về định hướng phát triển nền kinh tế

mà Nhà nước giao cho doanh nghiệp thực hiện Vì vậy, củng cố tổ chức cơ sở đảng trong các doanh nghiệp nhà nước có một vị trí đặc biệt quan trọng

Thứ ba, một bộ phận trong lực lượng của giai cấp công nhân cả nước đang làm

việc tại các doanh nghiệp nhà nước Do vậy bên cạnh mục tiêu sản xuất kinh doanh hoặc hoạt động công ích, đảng bộ doanh nghiệp còn có trách nhiệm lớn là xây dựng và phát triển giai cấp công nhân nước ta ngày càng trưởng thành và vững mạnh để thực

sự là lực lượng đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Thứ tư, thực hiện cơ chế quản lý mới, các doanh nghiệp nhà nước hiện đang

được tạo điều kiện phát huy quyền tự chủ kinh doanh Tổ chức cơ sở dảng trong doanh nghiệp nhà nước có trách nhiệm lãnh đạo, tôn trọng và phát huy quyền tự chủ đó Nhưng phải kiểm tra thường xuyên hoạt động của doanh nghiệp trên cơ sở đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và quy chế của doanh nghiệp; khắc phục

Thứ năm, các doanh nghiệp nhà nước phải là thành phần kinh tế gương mẫu,

hướng dẫn các thành phần kinh tế khác theo định hướng xã hội chủ nghĩa Kinh tế thị trường tất yếu có cạnh tranh, song cạnh tranh lành mạnh, cạnh tranh trong công bằng Đảng bộ trong doanh nghiệp phải lãnh đạo đấu tranh chống các hiện tượng tiêu cực như lách luật, trốn lậu thuế, bòn rút trong các công trình xây dựng, buôn bán lòng vòng, nợ đọng dây dưa kéo dài.v v làm cho nền kinh tế đất nước lành mạnh, có hiệu quả cao vào vững chắc

1.3.3.2 Vị trí, yêu cầu đối với tổ chức đảng ở các doanh nghiệp tư nhân

Doanh nghiệp tư nhân ở nước ta trong những năm gần đây phát triển rất mạnh,

số lượng ngày càng lớn, tập trung đông đảo công nhân và đóng góp GDP tới 42% GDP của cả nước Đảng cần thiết phải lãnh đạo các doanh nghiệp tư nhân thực hiện đúng quan điểm đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bảo vệ quyền lợi của người lao động Cho tới nay, tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp tư nhân rất ít, hầu như không có tổ chức cơ sở đảng trong doanh nghiệp có 100% vốn đầu tư nước ngoài Đây là vấn đề đang rất bức xúc trong công tác xây dựng đảng ở nước ta hiện nay

Điều 5 chương I Luật doanh nghiệp nước ta quy định: Tổ chức Đảng cộng sản Việt Nam trong doanh nghiệp hoạt động theo Hiến pháp, pháp luật và các quy định của Đảng cộng sản Việt Nam

Tổ chức công đoàn và các tổ chức chính trị - xã hội khác hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật

Hiến phap và luật pháp Việt Nam đã tạo điều kiện pháp lý cho hoạt động của tổ chức cơ sở Đảng trong doanh nghiệp tư nhân Ngày 4/6/2004, Ban Bí thư có quy định

số 99-QĐ/TW" về chức năng nhiệm vụ của đảng bộ, chi bộ cơ sở trong doanh nghiệp

có vốn đầu tư liên doanh với nước ngoài" và Quy định số 100 /QĐ/TW "về chức năng

- Nhiệm vụ

+ Lãnh đạo nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, bảo đảm an ninh quốc phòng: Lãnh đạo đảng viên, người lao động trong doanh nghiệp và tuyên truyền vận động chủ doanh nghiệp, Giám đốc (hoặc phía nước ngoài) thực hiện đúng đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hợp đồng và các thoả ước lao động đã ký kết Đoàn kết, động viên đảng viên và các thành viên trong doanh nghiệp phấn đấu vì mục tiêu chung là thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, chủ động ngăn ngừa, khắc phục những biểu hiện vi phạm pháp luật trong sản xuất kinh doanh, làm thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, chủ doanh nghiệp, quyền lợi hợp pháp

và nhân phẩm của người lao động; lãnh đạo đảng viên và người lao động tích cực học tập, nâng cáo trình độ về chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức khoa học, công nghệ, ngoại ngữ, ý thức tôn trọng pháp luật và tinh thần lao động có kỷ cương kỷ luật Lãnh đạo tốt đảng viên, người lao động, và tuyên truyền chủ doanh nghiệp thực hiện tốt nhiệm vụ giữ gìn an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, các mặt công tác xã hội trong doanh nghiệp và ở địa phương Đề xuất kiến nghị lên cấp có thẩm quyền những vấn đề cần thiết liên quan doanh nghiệp

+ Lãnh đạo công tác tư tưởng

+ Lãnh đạo các đoàn thể quần chúng

+ Công tác tổ chức cán bộ

+ Xây dựng tổ chức Đảng

- Quan hệ của đảng bộ và chi bộ với tổ chức liên quan: xác định rõ mối quan hệ giữa cấp uỷ với Hội đồng quản trị, Giám đốc và chủ doanh nghiệp, quan hệ với các tổ chức quần chúng, quan hệ với cấp uỷ cấp trên, với cấp uỷ địa phương nơi doanh nghiệp đóng và nơi có đảng viên cư trú

1.3.3.4 Các phương thức lãnh đạo của Đảng và những nhân tố ảnh hưởng đến sự lãnh đạo của Đảng trong doanh nghiệp

- Trong các doanh nghiệp nhà nước đảng bộ lãnh đạo bằng các quyết định tập thể về chủ trương phát triển sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, lãnh đạo các đoàn thể quần chúng phấn đấu thực hiện nhiệm vụ sản xuất, lãnh đạo công tác chính trị tư tưởng, công tác tổ chức cán bộ, và lãnh đạo việc kiểm tra, bảo đảm cho hoạt động sản xuất kinh doanh đúng đường lối, chính sách pháp luật của Nhà nước

Riêng đối với công tác chuyên môn, đảng bộ chỉ tham gia ý kiến, còn phần quyết định do Chủ tịch hội đồng quản trị hay Giám đốc quyết định

Đảng bộ, chi bộ bảo đảm và tạo điều kiện để hội đồng quản trị, Giám đốc thực hiện trách nhiệm, quyền hạn được giao Cấp uỷ định kỳ thông báo với hội đội quản trị, Giám đốc ý kiến của cán bộ, đảng viên, quần chúng về việc thực hiện nhiệm vụ và các chính sách, chế độ trong doanh nghiệp Hội đồng quản trị, Giám đốc có trách nhiệm bảo đảm và tạo điều kiện để đảng bộ, chi bộ thực hiện quy định này

Định kỳ (3 tháng, 6 tháng, 1 năm vào dịp Đại hội Đảng) và đột xuất khi có yếu cầu, Hội đồng quản trị, Giám đốc báo cáo với cấp uỷ hoặc đại hội về tình hình thực hiện các mặt công tác và những chủ trương, nhiệm vụ sắp tới của doanh nghiệp Cấp

uỷ, hoặc đảng bộ, chi bộ thảo luận, ra nghị quyết về những vấn đề lớn, quan trọng và lãnh đạo đảng viên, quần chúng trong doanh nghiệp thực hiện

Bí thư cấp ủy, Chủ tịch hội đồng quản trị, Giám đốc chịu trách nhiệm trước pháp luật và tổ chức Đảng khi để xẩy ra tham nhũng lãng phí và các tiêu cực khác trong doanh nghiệp Khi cấp uỷ và hội động quản trị, giám đốc có ý kiến khác nhau thì Hội đồng quản trị, giám đốc quyết định theo quyền hạn và chịu trách nhiệm về quyết định đó, đồng thời phải báo cáo lên cấp trên có thẩm quyền về quyết định đó

Đối với các doanh nghiệp tư nhân đảng bộ cũng lãnh đạo các mặt công tác như doanh nghiệp nhà nước Riêng về nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, người chủ sở hữu là

ông chủ quyết định mục tiêu và phương hướng sản xuất kinh doanh của mình Đối với giới chủ, đảng bộ, chi bộ chủ yếu dùng phương thức tuyên truyền, vận động thuyết phục để họ lắng nghe ý kiến của mình, thực hiện đúng chính sách và pháp luật, đảm bảo quyền lợi cho người lao động Đối với những trường hợp giới chủ làm sai như tăng giờ làm việc, không thực hiện đúng thoả ước lao động đã ký kết, đảng bộ lãnh đạo các tổ chức chính trị và người lao động đấu tranh theo đúng trình tự pháp luật Bảo

vệ lợi ích của người lao động trong doanh nghiệp tư nhân là một nhiệm vụ rất quan trọng của đảng bộ, chi bộ Bởi vì có như vậy, thì đảng mới có uy tín trong quần chúng Đồng thời đảng bộ, chi bộ phải tạo điều kiện thuận lợi cho giới chủ phát triển sản xuất kinh doanh, tạo sự đồng thuận giữa giới chủ, đảng bộ và người lao động

- Hoạt động trong cơ chế thị trường, nhiều thành phần kinh tế, mở cửa hội nhập quốc tế, cán bộ, đảng viên trong các doanh nghiệp hàng ngày, hàng giờ, chịu sự tác động của nhiều vấn đề phức tạp, việc giữ vững bản chất công nhân của Đảng đứng trước thách thức mới Đó chính là tác động lớn nhất đối với sự lãnh đạo của Đảng nói chung và doanh nghiệp nói riêng

Trong các doanh nghiệp nhà nước lâu nay vẫn quan niệm Giám đốc và Bí thư đảng uỷ song trùng lãnh đạo trong bộ tứ ở doanh nghiệp Từ năm 1984, quân đội và công an bãi bỏ chế độ hai chỉ huy, thì xu hướng Giám đốc kiêm bí thư đảng uỷ đảng ngày càng trở nên phổ biến Bí thư phải có trình độ tương đương Giám đốc, hoặc cao hơn, phẩm chất tốt hơn mới nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng Về nguyên tắc sinh hoạt Đảng là dân chủ, nhưng thực tế, nếu bí thư Đảng uỷ là trưởng phòng trở xuống, vai trò của Đảng ở đó mất tác dụng

Trong các doanh nghiệp nhà nước, tư tưởng cục bộ khá phổ biến Điều đó biểu hiện trong kinh doanh là biến độc quyền của Nhà nước thành độc quyền doanh nghiệp, tạo ra thu nhập cho cán bộ nhân viên cao hơn các doanh nghiệp khác Từ đó nảy sinh tâm lý "ăn cây nào rào cây ấy" nội bộ Đảng trong doanh nghiệp ít đấu tranh ngăn chặn, hoặc phát hiện những sai sót, vi phạm của cán bộ, đảng viên và cả Giám đốc Phần lớn những vụ việc phức tạp được phát hiện quy công tác thuế, phương tiện thông tin đại chúng

Việc sắp xếp, cổ phần hoá các doanh nghiệp nhà nước, thực chất "xiết lại" về quản lý, ngăn ngừa các doanh nghiệp tiêu "tiền chùa", đụng chạm tới lợi ích của một

số ít người có chức quyền Đó là một trong nhiều nguyên nhân dẫn tới chậm chập của công việc cổ phần hoá doanh nghiệp (trong diện cổ phần) Điều đó cũng ảnh hưởng tới

uy tín và vai trò lãnh đạo của đảng bộ, chi bộ trong doanh nghiệp

Đối với các doanh nghiệp tư nhân, tâm lý ngại xây dựng tổ chức đảng và các đoàn thể trong doanh nghiệp còn phổ biến Giới chủ lo ngại tổ chức đảng can thiệp, làm cản trở công việc kinh doanh của họ

Người đảng viên trong doanh nghiệp tư nhân là người làm thuê cho giới chủ, họ

có thể bị sa thải bất cứ lúc nào Vì vậy lựa chọn bí thư đảng uỷ, chi bộ ở đây phải là những chuyên gia giỏi, giới chủ nể phục và không thể không sử dụng, thì ở đó tổ chức đảng mới thực sự hoàn thành được vai trò hạt nhân lãnh đạo chính trị của mình

Tóm lại, từ lý luận của chủ Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đến thực tiễn

hoạt động phong phú của mình đều chứng minh rằng:

- Đảng cộng sản khi đã nắm được chính quyền là người đóng vai trò lịch sử lãnh đạo công cuộc xây dựng kinh tế - xã hội đưa đất nước ta tiến lên xã hội chủ nghĩa

- Đảng cộng sản Việt Nam là đảng duy nhất lãnh đạo cách mạng Việt Nam hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ, khởi xướng và lãnh đạo thành công công cuộc đổi mới ở Việt Nam

- Tổ chức cơ sở đảng luôn là nền tảng của Đảng Tổ chức cơ sở đảng mạnh thì Đảng mạnh và ngược lại

- Các doanh nghiệp là nền tảng của nền kinh tế trong công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước Củng cố, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng có ý nghĩa sống còn đối với sự nghiệp to lớn đó

- Các doanh nghiệp hiện nay đang đứng trước khó khăn thử thách trước xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, do đó tăng cường sự lãnh đạo của Đảng sẽ góp phần giúp cho doanh nghiệp đứng vững và phát triển

Chương II Thực trạng lãnh đạo của các tổ chức đảng trong các doanh nghiệp ở thành phố

đà nẵng

2.1 Tình hình kinh tế xã hội của Thành phố Đà Nẵng những năm qua

Đà Nẵng ở vị trí trung độ của cả nước, diện tích tự nhiên 1.255,5 km2 Nằm ở vị trí thuận lợi là đầu mối giao thông quan trọng Bắc - Nam; Đà Nẵng là thành phố có nền kinh tế công nghiệp mạnh, dịch vụ du lịch, văn hoá, y tế phát triển, đời sống dân

cư khá, an ninh chính trị ổn định

Về địa giới hành chính Thành phố có 5 quận: quận Hải Châu, quận Thanh Khê, quận Liên Chiều, quận Sơn Trà, quận Ngũ Hành Sơn và 2 huyện là: Huyện Hoà Vang, huyện Đảo Hoàng Sa, quy mô dân số hiện nay trên 80 vạn dân"(3)

Về địa hình có cả đồng bằng, trung du, miền núi; chiếm phần lớn diện tích là đồi núi, và ở độ cao 700 - 1500mét, độ dốc lớn (trên 400); là nơi tập trung nhiều rừng đầu nguồn, có ý nghĩa bảo vệ sinh thái Thành phố Đà Nẵng nằm ở vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa điển hình, nhiệt độ cao ít biến động, trung bình hàng năm trên 250C, có hai mùa rõ rệt: Mùa mưa từ tháng 8 đến tháng 12, mùa khô từ tháng 01 đến tháng 07 Đặc biệt, rừng Bà Nà ở độ cao gần 1500m, nhiệt độ trung bình khoảng 200C đang trở thành khu du lịch, nghỉ mát lý tưởng

Đà Nẵng có bờ biển dài 92km, có vùng lãnh hải thềm lục địa độ sâu 200m từ Đà Nẵng trải ra 125 km tạo thành vành đai nước rộng lớn Vùng bờ thành phố gồm cả 5 quận và huyện Hoàng Sa (với 17 phường ven biển) Có hai sông chính chảy ra Vịnh

Đà Nẵng, đó là sông Hàn và sông Cu Đê (Cẩm Lệ - Vĩnh Điện) Diện tích lưu vực

sản xuất cho Đà Nẵng chủ yếu từ các sông: Cu Đê, Cẩm Lệ, Vĩnh Điện và Thành phố

có hơn 546ha mặt nước có khả năng nuôi trồng thuỷ sản

Cảng Đà Nẵng là một trong những cảng biển quan trọng nhất Miền - Trung - Tây Nguyên và các nước vùng Đông Bắc á, và là cửa ngõ ra biển Đông, là đầu mối trong hệ thống đường xuyên á trong hành lang Đông Tây (Nối Thái Lan qua đường 9

ra Đà Nẵng)

Thành phố có tiềm năng du lịch phong phú, bao gồm các tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn Có các danh lam thắn cảnh ngoạn mục như: Đèo Hải Vân, Bán đảo Sơn Trà, vùng sinh thái Bà Nà - Núi Chúa, Ngũ Hành Sơn, các bãi tắm Mỹ khê, Non nước, Bảo tàng Chăm, Thành Điện Hải gắn kết với phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn, Cố đô Huế (thuộc các tỉnh kế cận)

Với hệ thống cảng biển, sân bay quốc tế, các vùng tài nguyên đa dạng và phong phú, vị thế đặc biệt tạo cho Đà Nẵng những điều kiện thuận lợi để phát triển vùng kinh

tế trọng điểm trong khu vực Miền Trung - Tây Nguyên và đóng vai trò chiến lược quan trọng về an ninh quốc phòng cả nước

Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Đảng bộ thành phố Đà Nẵng đã lãnh đạo nhân dân kiên cường đấu tranh chống giặc ngoại xâm và đã được Đảng và Nhà nước tuyên dương phong tặng danh hiệu Anh hùng các lực lượng vũ trang

Từ khi trở thành đơn vị hành chính trực thuộc Trung ương, thành phố Đà Nẵng

đã có bước phát triển về chỉnh trang mở rộng đô thị, phát triển giao thông, cầu đường, phát triển côn nghiệp, thương mại và dịch vụ

- Nghị quyết số 33-NQ/TW ngày 16/10/2003 của Bộ Chính trị đã xác định phương hướng phát triển thành phố Đà Nẵng đến năm 2020 "Xây dựng thành phố Đà Nẵng trở thành một trong những đô thị lớn của cả nước; là trung tâm kinh tế - xã hội lớn của miền Trung với vai trò là trung tâm công nghiệp, thương mại, du lịch và dịch

vụ, là thành phố cảng biển, đầu mối giao thông quan trọng về trung chuyển vận tải trong nước và quốc tế; trung tâm bưu chính - viễn thông, tài chính - ngân hàng; một trong những trung tâm văn hoá thể thao, giáo dục đào tạo và khoa học công nghệ của miền Trung; là địa bàn giữ vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng, an ninh của khu vực miền Trung và cả nước"(4)

Thực hiện chỉ thị của Bộ chính trị, năm 2004 Thành phố đã phấn đấu hoàn thành

kế hoạch:

- Tăng trưởng tổng sản phẩm nội địa (GDP) đạt 13,3% (kế hoạch 13-14%)

- GDP bình quân đầu người đạt 12,54 triệu đồng/người/năm

- Giá trị sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp đạt 7,059,7 tỷ đồng, bằng 100,42% kế hoạch năm, tăng 20,17% so với năm 2003

- Giá trị dịch vụ tăng 12,75% (kế hoạch 12,5%-13%)

- Giá trị sản xuất thuỷ sản, nông, lâm đạt 640,4 tỷ đồng, bằng 100% kế hoạch, tăng 5,64% so với năm 2003

- Gái trị kim ngạch xuất khẩu đạt 400 triệu USD, bằng 100,57% kế hoạch, tăng 21,69% só với năm 2003

- Tổng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn thực hiện 3.767,8 tỷ đồng (không

kể thu bổ sung nguồn ngân sách Trung ương, thu vay, thu kết dư, chuyển nguồn, tạm thu) bằng 100,16% so với dự toán HĐND Thành phố giao (kế hoạch 3.062 tỷ đồng)

- Tổng chi ngân sách địa phương thực hiện 4741,77 tỷ đồng, bằng 136,99% so với dự toán HĐND Thành phố giao (kế hoạch 2160 tỷ đồng)

- Giảm tỷ suất sinh 0,05%, hoàn thành kế hoạch đề ra

- Giải quyết việc làm cho 24.136 lao động, bằng 104.94% kế hoạch, tăng 9,11%

so với năm 2003 (kế hoạch 23.000 lao động)

- Giảm tỷ lệ hộ nghèo còn 0,13% (còn 185 hộ) theo tiêu chuẩn của Trung ương vào thời điểm cuối năm(39)

Trong những năm gần đây, số lượng doanh nghiệp và tổng số vốn đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố tăng nhanh, tập trung vào các ngành nghề sản xuất công nghiệp và thương mại, du lịch, dịch vụ đã góp phần đẩy nhanh tốc

độ, tăng trưởng kinh tế của thành phố Các doanh nghiệp nhà nước Trung ương có nhiều dự án đầu tư lớn, tốc độ phát triển công nghiệp cao Các doanh nghiệp nhà nước địa phương có phát triển song tốc độ còn thấp, chậm được khắc phục, đang đẩy mạnh công tác sắp xếp chuyển đổi hình thức sở hữu Nhìn chung các doanh nghiệp địa phương, đặc biệt các doanh nghiệp dân doanh hầu hết có quy mô nhỏ cả về vốn, năng lực sản xuất, lao động; công nghệ máy móc thiết bị còn lạc hậu, trình độ quản lý còn nhiều bất cập, thị trường nhỏ, tỷ suất lợi nhuận thấp, khả năng cạnh tranh trong nước còn nhiều hạn chế