Kỹ Năng Mềm - Khoa học xã hội - Kế toán TẠP CHÍ VIỆT NAM HỘI NHẬP Sự Hỗ TRỢ CỦA NGƯỜI THÂN - ĐÔNG LUC MANH MẼ GIÚP BỆNH NHÂN VƯỢT QUÀ TRAM CAM ThS. Nguyễn Thị Điệp Giàng viên trường Đại học Hạ Long Tóm tăt: Bài viêt tập trung vào khái quát vê trâm cảm, nguyên nhân và các ph ương pháp điều trị phổ biến. Trong đó, bài viết nhấn mạnh đến nhân tố gia đình, cụ thể là sự hô trợ từ phía người thân trong gia đình trong quá trình điêu trị trâm cảm. Gia đình là nơi khởi nguon và là môi trường lí tưởng nhát để điều trị trầm cảm. Phần lớn bệnh nhãn trầm cảm ở Vỉệt Nam tự điều trị tại nhà. Những tác động kể cả chủ ỷ và không chủ ý từphía người thân ảnh hưởng mạnh mẽ đên quá trình điêu trị trăm cảm, nó có thê khiên tình trạng bệnh tăng nặng không kiếm soát dẫn đến những hê quá vô cùng đáng tiêc, nhưng nó cũng có thê khiên người bệnh nhanh chóng phục hôi và ngăn ngừa tái phát. Việc những người thân tronggia đình nâng cao nhận thức, điêu chỉnh thái độ và thực hiện các tác động khoa học hô trợ bệnh nhân trong quả trình điêu trị sẽ là động lực mạnh mẽ giúp bệnh nhân trầm cảm nhanh chóng tái hòa nhập với cộng đồng và ngăn ngừa môi nguy hại do trâm cảm gây nên. Từ khóa: trầm cảm, phương pháp điều trị trầm cám, tâm bệnh học, sự hô trợ của gia đình với người trảm cảm, nhận thức vê trâm 1. Khái quát về trầm cảm Những năm gần đây, thuật ngữ trầm cảm trở nên rất phô biến trong đời sống xã hội. Trâm cảm hiện hữu và tác động rât lớn đến đời sống xã hội. Những câu chuyện, những vụ việc bệnh nhân trầm cảm phạm tội nghiêm trọng hay có hành vi chống đối xã hội đã rúng lên hôi chuông cảnh báo vê việc cần nhận thức và ứng phó nghiêm túc với căn bệnh này. về bản chất, trầm cảm là một loại rối loạn khí sắc. Có 2 loại rối loạn khí sắc là rối loạn khí sắc đơn cực (Unipolar disorders) và rối loạn khí sắc lưỡng cực (bipolar disorders) đều chứa đựng và liên quan chặt chẽ đến trầm cảm. Rối loạn khí sắc đơn cực được gọi với cái tên phổ biến hơn là Bệnh trầm cảm (depression), người bệnh có cảm, ứng phó với trâm cảm. biểu hiện tinh thần luôn luôn ở trạng thái tiêu cực, buôn bã, đau khô và tuyệt vọng. Rối loạn khí sắc lưỡng cực còn gọi là Bệnh hưng - trầm cảm là trạng thái hai chiều của khí sắc lúc hưng cảm, lúc trầm cảm nhưng trong đó giai đoạn trầm cảm được xem là căn bệnh chính (trầm cảm chính hệ). Có nhiều quan điểm khác nhau về dấu hiệu của trầm cảm. Tuy nhiên, theo sổ tay chẩn đoán và phân loại bệnh tâm thần của Hội tâm thần học, tâm lý học hoa Kỳ DSM- 5 (2013), khi có 5 trong các biểu hiện dưới đây kéo dài trên 2 tuần, người nhà và bệnh nhân có thể nghĩ đến căn bệnh trầm cảm. - Cau có, gắt gỏng, quấy khóc, bứt rứt (thường gặp ở trẻ nhỏ); tâm trạng ủ rũ, buồn bã, thất vọng, mệt mỏi (ở người lớn). 0Q SÔ250-THÁNG52022 NGHIÊN CỨU KHOA HỌC - Thờ ơ, vô cảm, không quan tâm đến những công việc, sự kiện hàng ngày (thậm chí trước đó bệnh nhân đã từng rât coi trọng, thích thú công việc ây). - Tự ti, mặc cảm mình nhỏ bé, tội lồi, thu mình lại, nghi ngờ về bản thân. - Nghĩ đến, quan tâm đến bệnh tật, đến cái chêt, tự từ, thâm chí có ý định và hành động tự tử. - Thiếu tập trung,..khả năng ra quyết định kém hoặc mất khả năng ra quyết định. - Tâm trí đờ đẫn, lú lẫn, hay quên, hay nhầm lẫn , đôi khi trở nên nhớ rõ những sự kiện trước đó không hề nhớ và quên những sự kiện vôn rât quen thuộc (những sự kiện nhớ và quên khiên bản thân bệnh nhân và người nhà rât bât ngờ). - Rối loạn giấc ngủ: mất ngủ hoặc ngủ li bì. - Thế chất uể oải, mệt mỏi, thiếu năng lượng. - Rối loạn cân nặng: sụt cân nhanh chóng dù không ăn kiêng hoặc không kiêm soát được nhu câu ăn uông (đột nhiên ăn rất nhiều dù trước đó không như vậy) khiến cân nặng tăng lên nhanh chóng. Theo phân loại quốc tế về các rối loạn tâm thần và hành vi ICD-10, trầm cảm có các biểu hiện: khí sắc trầm; mất mọi hứng thú quan tâm; giảm năng lượng đẫn đến tang sự mệt mỏi và giảm hoạt động. Những biêu hiện này tồn tại ở cả 3 giai đoạn trầm cảm điên hình là nhẹ, vừa và trâm cảm nặng. Ngoài ra, bênh nhân trầm cảm còn có thêm một số biểu hiện phổ biến khác như: suy giảm chú ý; giảm sút tự trọng và lòng tin; ý tưởng buộc tội và không xứng đáng; bi quan; có ý tưởng và hành vi tự hủy hoại, hoặc tự tử; rôi loạn giâc ngủ; rôi loạn ăn uông. 2. Các phương pháp điều trị trầm cảm Các phương pháp điều trị trầm cảm phổ biến hiện nay chia thành hai nhóm cơ bản là dược lý và tâm lý trị liệu. Tùy vào nguồn gôc và mức độ trâm cảm khác nhau mà nhà chuyên môn quyết định lựa chọn nhóm phương pháp điều trị nghiêng về dược lý, tâm lý trị liệu hay phôi kêt hợp cả hai nhóm. Tuy nhiên quan diêm chung của nhà chuyên môn là ưu tiên những điêu trị tâm lý, nhât là với những bệnh trầm cảm thê nhẹ và vừa, bệnh nhân không có điều kiện tiếp cận với thuốc, bệnh nhân điều trị tại nhà và điều trị lâu dài. Thực tế tại Việt Nam hiện nay, số bệnh nhân trầm cảm được tiếp nhận điều trị chính thống ít hơn rất nhiều so với số lượng người trầm cảm thực tế. Điều đó có nghĩa là phần lớn người trầm cảm không được phát hiện và can thiệp điều trị khoa học. Bản thân bệnh nhân và những người xung quanh chưa ý thức được đó là bệnh mà chỉ coi đó nhưng là hệ quả ngắn hạn của những căng thẳng, khó khăn, trở ngại, những điều không như ý muốn vốn có trong cuộc sống. Chỉ khi những dấu hiệu trầm cảm kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đên đời sông người bệnh và gia đình, thậm chí khiến người bệnh rơi vào trạng thái trâm trọng gây ra những hành vi, những sự việc đáng tiêc thì gia đình và cộng đông mới ý thức được sự tồn tại và tàn phá của nó. Việc phát hiện muộn, can thiệp và điêu trị muộn (hoặc không được can thiệp, điều trị) là một trong những nguyên nhân chính dẫn đên việc gia tăng và trở nặng những ca trâm cảm trong cộng đông. Do đó, nêu trâm cảm được bản thân người bệnh và cộng đông nhận thức sớm, có thái độ và phương pháp can thiệp hồ trợ hợp lí sẽ giảm tải cho hệ thông y tê trong việc tiêp nhận và điêu trị những ca nặng bởi đã được phát hiện và dập tắt ngay ở giai đoạn đầu với những dấu hiệu của căng thăng, rối loạn khí sắc nhẹ. Như vậy, việc điều trị tâm lý được xem là tiên phong và lâu dài trong điều trị trầm cảm. Trong khi mạng lưới chuyên gia và cơ sở can thiệp tâm lý tại Việt Nam hiện nay chưa thật sự phát triên thì những tác động hỗ trợ mang tính chất điều trị tâm lý thuộc về chính những người thân bên cạnh bệnh nhân. Điều đó có nghĩa bản thân gia đình, bạn bè, người thân có vai trò to lớn trong SỐ250-THÁNG 52022 61 TẠP CHÍ VIỆT NAM HỘI NHẬP việc chấm dứt những căng thẳng, lo âu ở người bệnh; giảm nhẹ, điêu hòa và ngăn ngừa chuyên biên xâu của căn bệnh trâm cảm; giúp người bệnh vượt qua và tái hòa nhập bền vững với cộng đồng. Quan điểm này cho thây việc cung câp những hướng dân cụ thê cho người thân của bệnh nhân đê họ có nhận thức và phương pháp tác động đúng cũng là một trong những phương pháp điều trị trầm cảm hữu hiệu và ưu tiên . 3. Ngưòi thân hỗ trợ bệnh nhân trầm cảm Khi xem xét đến khởi nguồn của trầm cảm, rất dễ dàng nhận thấy có sự góp mặt cùa những người thân. Người thân có thê là nguyên nhân dần đến những căng thắng trong cuộc sông của bệnh nhân. Họ cũng có thể là tác nhân khiến những u uất trong bệnh nhân kéo dài và tăng nặng. Những hờn giận, bât mãn với cuộc sông hiện thực không được người thân quan tâm và chia sẻ sẽ ngày càng đây người trâm cảm vào sâu trong cô đơn với những suy tưởng tiêu cực. Tiên sĩ Stephen S.Ilardi trong cuôn sách nổi tiếng “Phương pháp điều trị trầm cảm” đã chỉ ra răng; việc đê bệnh nhân một mình với những suy tưởng là cực kỳ nguy hại. Bời khi cô đơn, khi chìm vào trong những suy nghĩ sẽ là lúc mặc cảm tội lỗi, sự giảm sút tự trọng, sa sút lòng tin, những ý tưởng buộc tội, suy nghĩ không xứng đáng, những bi quan, những ý tưởng và hành vi tự hủy hoại, hoặc tự tử ... nhấn chìm người bệnh khiên họ suy nhược, kiệt quệ và đây nhanh hơn sự phát triên của trâm cảm. Bởi vậy, đối với người trầm cảm, để họ tự suy nghĩ, đê họ một mình là tội ác.Trong khi phân lớn thời gian của bệnh nhân là ở môi trường gia đình chứ không phải bên cạnh bác sĩ nên người thân chính là người đông hành, là hoa tiêu, là ngọn hải đăng soi lôi cho bệnh nhân trên con đường thoát ra khỏi trầm cảm. Dù muốn hay không, chúng ta cũng phải thừa nhận rằng: trong hệ quả đau lòng của trâm cảm, người thân cũng có một phần trách nhiệm. Với tư cách là người đồng hành thông thái, người thân sẽ tạo ra môi trường lành mạnh, là chồ dựa vừng trãi về cả vật chất và tinh thần, cũng như đem đến những tác động hỗ trợ ...
Trang 1TẠP CHÍ VIỆT NAM HỘI NHẬP
Sự Hỗ TRỢ CỦA NGƯỜI THÂN - ĐÔNG LUC MANH MẼ
GIÚP BỆNH NHÂN VƯỢT QUÀ TRAM CAM
ThS Nguyễn Thị Điệp
Giàng viên trường Đại học Hạ Long
Tóm tăt: Bài viêt tập trung vào khái quát vê trâm cảm, nguyên nhân và các ph ương pháp điều trị phổ biến Trong đó, bài viết nhấn mạnh đến nhân tố gia đình, cụ thể là sự
hô trợ từ phía người thân trong gia đình trong quá trình điêu trị trâm cảm Gia đình
là nơi khởi nguon và là môi trường lí tưởng nhát để điều trị trầm cảm Phần lớn bệnh nhãn trầm cảm ở Vỉệt Nam tự điều trị tại nhà Những tác động kể cả chủ ỷ và không chủ
ý từphía người thân ảnh hưởng mạnh mẽ đên quá trình điêu trị trăm cảm, nó có thê khiên tình trạng bệnh tăng nặng không kiếm soát dẫn đến những hê quá vô cùng đáng tiêc, nhưng nó cũng có thê khiên người bệnh nhanh chóng phục hôi và ngăn ngừa tái phát Việc những người thân tronggia đình nâng cao nhận thức, điêu chỉnh thái độ và thực hiện các tác động khoa học hô trợ bệnh nhân trong quả trình điêu trị sẽ là động lực mạnh mẽ giúp bệnh nhân trầm cảm nhanh chóng tái hòa nhập với cộng đồng và ngăn ngừa môi nguy hại do trâm cảm gây nên.
Từ khóa: trầm cảm, phương pháp điều trị trầm cám, tâm bệnh học, sự hô trợ của gia
đình với người trảm cảm, nhận thức vê trâm
1 Khái quát về trầm cảm
Những năm gần đây, thuật ngữ trầm
cảm trởnên rất phô biến trong đời sống xã
hội Trâm cảm hiện hữu và tác động rât lớn
đến đời sống xã hội Những câu chuyện,
những vụ việc bệnh nhân trầm cảm phạm
tội nghiêm trọng hay có hành vi chống đối
xã hội đã rúng lên hôi chuông cảnhbáo vê
việc cần nhận thức và ứng phó nghiêm túc
với cănbệnh này
về bản chất, trầm cảm là một loại rối
loạn khí sắc Có 2 loại rốiloạnkhí sắc làrối
loạn khí sắc đơn cực (Unipolar disorders)
và rối loạn khí sắc lưỡng cực (bipolar
disorders) đều chứa đựngvà liênquan chặt
chẽ đến trầm cảm Rối loạn khí sắc đơn
cực được gọi với cái tên phổ biến hơn là
Bệnh trầm cảm (depression), ngườibệnh có
cảm, ứng phó với trâm cảm.
biểu hiện tinh thần luôn luôn ở trạng thái tiêu cực, buôn bã, đau khô và tuyệt vọng Rối loạn khí sắc lưỡng cực còn gọi là Bệnh hưng - trầm cảm là trạng thái hai chiềucủa khí sắc lúc hưng cảm, lúc trầm cảm nhưng trong đó giai đoạn trầm cảm được xem là căn bệnhchính (trầmcảm chính hệ)
Cónhiều quan điểm khác nhau về dấu hiệu của trầm cảm Tuy nhiên, theo sổ tay chẩn đoán và phân loại bệnh tâm thần của Hội tâm thầnhọc, tâm lýhọc hoa Kỳ DSM-
5 (2013), khi có 5 trong các biểu hiện dưới đây kéo dài trên 2 tuần, người nhà và bệnh nhâncó thể nghĩđến căn bệnh trầmcảm
- Cau có, gắt gỏng, quấy khóc, bứt rứt (thường gặp ở trẻ nhỏ); tâmtrạng ủ rũ, buồn
bã, thấtvọng, mệt mỏi (ở người lớn)
Trang 2NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
- Thờ ơ, vô cảm, không quan tâm đến
những công việc, sự kiện hàng ngày (thậm
chí trước đó bệnh nhân đã từngrâtcoi trọng,
thích thú công việc ây)
- Tự ti, mặc cảm mình nhỏ bé, tội lồi,
thumình lại, nghingờ về bản thân
- Nghĩ đến, quan tâmđến bệnh tật, đến
cái chêt, tự từ, thâm chí có ý định và hành
động tự tử
- Thiếu tập trung, khả năng ra quyết
định kém hoặc mất khả năng ra quyết định
- Tâm trí đờđẫn, lú lẫn, hay quên, hay
nhầm lẫn , đôikhi trở nên nhớ rõ những sự
kiệntrước đó không hề nhớ và quên những
sự kiện vôn rât quen thuộc (những sự kiện
nhớ và quên khiên bản thân bệnh nhân và
người nhà râtbâtngờ)
- Rối loạn giấc ngủ: mất ngủ hoặc ngủ
li bì
- Thế chất uể oải, mệt mỏi, thiếu năng
lượng
- Rối loạn cân nặng: sụt cân nhanh
chóng dù không ăn kiêng hoặc không kiêm
soát được nhu câu ăn uông (đột nhiên ăn
rất nhiềudù trước đó không như vậy) khiến
cân nặng tăng lênnhanh chóng
Theo phân loại quốc tế về các rối loạn
tâm thần và hành vi ICD-10, trầm cảm có
các biểu hiện: khí sắc trầm; mất mọi hứng
thú quan tâm; giảm nănglượngđẫn đếntang
sựmệt mỏi vàgiảm hoạt động Những biêu
hiện này tồn tại ở cả 3 giai đoạn trầm cảm
điên hình là nhẹ, vừa vàtrâm cảm nặng
Ngoài ra, bênh nhân trầm cảm còn có
thêm một số biểu hiện phổ biến khác như:
suy giảm chú ý; giảm sút tự trọng và lòng
tin; ý tưởng buộc tội và không xứngđáng; bi
quan; có ý tưởng và hành vi tự hủy hoại, hoặc
tự tử;rôi loạn giâcngủ; rôi loạn ănuông
2 Các phương pháp điều trị trầm
cảm
Các phương pháp điều trị trầm cảmphổ
biến hiện nay chia thành hai nhóm cơ bản
là dược lý và tâm lýtrị liệu Tùyvào nguồn
gôc và mức độ trâm cảm khác nhau mànhà
chuyên môn quyết định lựa chọn nhóm phương pháp điều trị nghiêng về dược lý, tâm lý trị liệu hay phôi kêt hợp cảhai nhóm Tuynhiênquandiêm chung củanhà chuyên môn là ưu tiên những điêu trị tâm lý, nhât
là với nhữngbệnhtrầmcảmthê nhẹ và vừa, bệnh nhân không có điều kiện tiếp cận với thuốc,bệnh nhân điều trị tại nhà vàđiều trị lâu dài
Thực tế tại Việt Nam hiện nay, số bệnh nhân trầm cảm được tiếp nhận điều trị chính thống ít hơn rất nhiều so với số lượng người trầm cảm thực tế Điều đó có nghĩa là phần lớn người trầm cảm không được phát hiện và can thiệp điều trị khoa học Bản thân bệnh nhân và những người xung quanh chưa ý thức được đó là bệnh
mà chỉ coi đó nhưng là hệ quả ngắn hạn của những căng thẳng, khó khăn, trở ngại, những điều không như ýmuốnvốn có trong cuộc sống Chỉ khi những dấu hiệu trầm cảm kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đên đời sông người bệnh và gia đình, thậm chí khiến người bệnh rơi vào trạng thái trâm trọng gây ra những hành vi, những sự việc đáng tiêc thì gia đình và cộng đông mới
ý thức được sự tồn tại và tàn phá của nó Việc pháthiện muộn, can thiệp và điêu trị muộn (hoặc không được can thiệp, điều trị)
là một trongnhững nguyên nhân chính dẫn đênviệcgia tăng và trở nặngnhững ca trâm cảm trong cộng đông Do đó, nêu trâm cảm được bản thân người bệnh và cộng đông nhận thức sớm, có thái độ và phương pháp can thiệp hồ trợ hợp lí sẽ giảm tải cho hệ thông y tê trong việc tiêp nhận và điêu trị những ca nặng bởi đã được phát hiện và dập tắt ngay ở giai đoạn đầu với những dấu hiệu củacăng thăng, rối loạn khí sắc nhẹ
Như vậy, việc điềutrị tâm lý được xem
là tiên phong và lâu dài trong điềutrị trầm cảm Trongkhi mạng lướichuyên gia và cơ
sở can thiệp tâm lý tại Việt Nam hiện nay chưa thật sự phát triên thì những tác động
hỗ trợmang tính chất điều trị tâmlý thuộc
về chính những người thân bên cạnh bệnh nhân Điều đó có nghĩa bản thân gia đình, bạn bè, người thân có vai trò to lớn trong
SỐ250-THÁNG 5/2022 61
Trang 3TẠP CHÍ VIỆT NAM HỘI NHẬP
việc chấm dứt những căng thẳng, lo âu ở
người bệnh; giảm nhẹ, điêu hòa và ngăn
ngừa chuyên biên xâu của căn bệnh trâm
cảm; giúp người bệnh vượt qua và tái hòa
nhập bền vững với cộng đồng Quan điểm
này cho thây việc cung câp những hướng
dân cụthê cho người thân của bệnh nhân đê
họ có nhận thức và phương pháp tác động
đúng cũng làmộttrongnhữngphươngpháp
điều trị trầm cảm hữuhiệu và ưu tiên
3 Ngưòi thân hỗ trợ bệnh nhân trầm
cảm
Khi xem xét đến khởi nguồn của trầm
cảm, rất dễ dàng nhận thấy có sự góp mặt
cùa những người thân Người thân có thê
là nguyên nhân dần đến những căng thắng
trong cuộc sông của bệnh nhân Họ cũng
có thể là tác nhân khiến những u uất trong
bệnh nhân kéo dài và tăng nặng Những
hờn giận, bât mãn với cuộc sông hiện thực
không đượcngườithânquan tâm và chia sẻ
sẽ ngày càng đây người trâm cảm vào sâu
trong cô đơn với những suy tưởng tiêu cực
Tiên sĩ Stephen S.Ilardi trong cuôn sách
nổi tiếng “Phương pháp điều trị trầm cảm”
đã chỉ ra răng; việc đê bệnhnhân một mình
với những suy tưởng là cực kỳ nguy hại
Bời khi cô đơn, khi chìm vào trong những
suy nghĩ sẽ là lúc mặc cảm tội lỗi, sự
giảm sút tự trọng, sa sút lòng tin, những ý
tưởng buộc tội, suy nghĩ không xứng đáng,
những bi quan, những ý tưởng và hành vi
tự hủy hoại, hoặc tự tử nhấn chìm người
bệnh khiên họ suy nhược, kiệt quệ và đây
nhanh hơn sự phát triêncủa trâm cảm Bởi
vậy, đối với người trầm cảm, để họ tự suy
nghĩ, đê họ một mình là tội ác.Trong khi
phân lớn thời gian của bệnhnhân là ởmôi
trường gia đình chứ không phải bên cạnh
bác sĩ nên người thân chính là người đông
hành, là hoa tiêu, là ngọn hải đăng soi lôi
cho bệnh nhân trên conđường thoát ra khỏi
trầm cảm Dù muốn hay không, chúng ta
cũng phải thừa nhận rằng: trong hệ quảđau
lòng củatrâm cảm, ngườithâncũng có một
phần tráchnhiệm
Với tư cách là người đồng hành thông
thái, người thân sẽ tạo ra môi trường lành
mạnh, là chồ dựa vừng trãi về cả vật chất
và tinh thần, cũng như đem đến những tác động hỗ trợ hiệu quả Vậy chúng ta cần làm gì khi có người thân trâm cảm?
Rất thường tình khi chính người thân cũng gánh chịu những mệtmòi, căng thăng
vô cớ từ phía người bệnh, bởi tính lây lan trong xúc cảm, tình cảm ởcon người làquỵ luậttât nhiên Nhiêu nguời không kiêm chê được đã trút nhũng cảm xúc tiêu cực đó ngược trở lại người bệnh và làm vòng tròn căng thăng - tăng nặng - căng thăng - tăng nặng xoay chuyến liên hồi Việc nhận thức đúng về trầm cảm lànền tảng cần thiết cho thân nhân bệnh nhân trầm cảm giải quyết vấn đề
Bắt đầu từ việctìmkiếmthông tin khoa học tạicác nguồn tàiliệu chínhthống nhằm nâng cao nhận thức vê trâm cảm và tiêp cận nhữnggợiý về phươngcáchhỗ trợ diễu trị Thân nhân người trâm cảm cân quan sátvà
so sánh các dâu hiệubệnh ờ bệnh nhân đê nhanh chóng xác định được mức độ bệnh
và tìm cách hồ trợ Đối với giai đoạn nhẹvà vừa chưa nhất thiết phải cần đến sự hồ trợ của bệnh viện và bác sĩ Những can thiệp tâm lý từ người thân, nhât là những người
có vị trí quan trọng với người bệnh được xem là phương pháp đặc trị và lợi ích nhât trong giai đoạnnày Trong trườnghợp biêu hiện nặng, thân nhân cân đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để tiếpnhận điều trị dược lý, vật lý, tâm lý Đông thời cùng tham gia với bệnh nhân, phôi hợp với bác sĩ trong quá trìnhđiều trị
về phía nhà chuyênmôn, việc tổ chức chứcbuổi hội thảo, tọađàm, workshop chia
sẻ kiến thức và kinh nghiệm giữa chuyên giavà thân nhân, giữa người nhà bệnh nhân trầm cảm với nhau là cần thiết Hiện nay với sự phát triên củacôngnghệ thông tin và mạng xã hội, rấtnhiều hội nhóm hồ trợcác vấn đề đã rađời vàhoạt động có hiệu quả Việc xây dựng kênh thông tin, chia sẻ hiếu biếtkhoa học về trầm cảm, kết nốivà hồ trợ mọi lúc, mọi nơi cho bệnh nhânvà gia đinh
là việc làm có ý nghĩa, khoa học vàkhảthi cao Trong quá trình hồ trợbệnh nhân điều
22 sô 250 ■ THÁNG 5/2022
Trang 4NGHIÊN cứu KHOA HỌC
trị trầm cảm, người thân có thê hỏi ý kiến
chuyên gia, học hỏi và chia sẻ kiến thức về
căn bệnh này để có những tác động đúng
đăn đem lại hiệuquàđiêu trị tôt nhât
Khi đã có nhận thức đúng đắn về trầm
cảmnói chung và xácđịnh rõ mức độbệnh
của bệnh nhân nói riêng, thân nhân từ đây
sè có sự đôngcảm với người bệnh, cũng từ
đó màthái độ với người bệnh sẽhợp lí hơn
Nhữngđông cảm, bao dungvà chia sécảm
xúc của ngườithân là phương thuốc xoadịu
tôt nhât cho người bệnh Cảmgiác tiêu cực,
cô đơn, tự trách, thiếu tựtrọng,mấtniềm tin
sènhanhchóng dịu đi thay vàođó lànhững
âm áp, an toàn, có chò dựa màngười bệnh
cân Tháiđộôn hòa câuthị từngườithân sẽ
mởra cơ hội đê người bệnh được trải lòng,
chia sẻ những cảm nhận và suy nghĩ của
họ Từ đó với tư cách là người đồng hành
thông thái, người thân sẽtừng bướcônđịnh
tinh thần,nắmtay dắt người bệnh đứng lên
bước vê phía ánh sáng Thái độ phù hợp
với người bệnh có thê gôm: việc năm lây
bàn tay bệnh nhân khi họ căng thăng, ánh
măt trìu mên, giọng điệu nhẹ nhàng kiên
nhẫn, một cái ôm ấm áp hay những lời an
ủi:” không sao! Tôi hiêu bạn đang cảm
thây thê nào!”, bạn không cô đơn, luôn
có tôi ởđây cùng bạn!”, “tôi biêtbạnrât lo
lăng nhưng mọi thứ rôi sẽ ôn thôi Tôi sẽ
cùng bạn vượt qua” Tùy theo mỗi bệnh
nhân, qua những lân khác nhau mà người
thân cần tinh tếtìm ra cách ứng xử tốt nhất
đểnhanhchóngxoadịucăngthẳng, dập tắt
những “cơn”, những làn sóng cảm xúc tiêu
cực ập đên trong giây phút
Có nhiều bằng chứng về việc lời nói,
hành động chiasẻ, an ủi củangười thân sẽ
nhanhchóng dập tătkhủng hoảng nơi người
bệnh Nhiêu người thân nôi nóng, bât mãn
với những hệquả ngườibệnh gây ra khi căng
thăng (ví dụ bệnh nhân cáu găt măng chửi,
đập phá đôđạc, tự càocâubản thân, làm hại
người xung quanh ), thậm chí dùng vũ lực
đê trânáp hành vi ở người bệnh, dùng lí lẽ
đê giáo dục bệnh nhân trong căng thăng
điêu đó không những không giải quyêt
được vấn đề mà còn làm trầm cảm nghiêm
trong hơn Cách hành xửcủangười thân với trâm cảm sẽ làm giảm nhẹ hoặc tăng nặng các biêu hiện Trong trường hợp này, nêu
bị chì trích người bệnh sẽ càng căng thăng hoặc sau khi cơn sóng cảm cảm xúc qua đi
họ sẽ nhanh chóng chìm vào suy nghĩ tiêu cực Điêu này cực kỳnguy hại như đã phàn tích ở trên Thân nhân người trầm cảm cần hiêu rằng bản thân bệnh nhân không hề mong muôn có nhừng lờinói, cảm xúc hay hành vi ây, trong khoảnh khăc đó họ cũng
là nạn nhân của cănbệnh quái ác, cho nên
họ rấtcần được thấu hiểu, được cảm thông, được giúp đỡ Bệnh nhân và trâm cảm là hai thực thểtồn tạiđộc lập, đừng đẩy họ về phía trầm cảm để căn bệnh nuot chửng và điêu khiên họ mãi mãi, hày ờ đó an ủi và đưa tay cho họ nắm lấy, cùng họ chiến đấu
và tiêu diệttrầm cảm Đôi với người bệnh,
có người đồng hành thấu hiểu giống như người mù đượcngười sángmắt nam taydắt
đi vậy.Từ đây, chúngta khăng định: tháiđộ cúathânnhân với người bệnh,với biêu hiện bệnh là cực kỳ quan trọng cóý nghĩa quyết địnhtrong diễu trị
Điều trị trầm cảm van đề quan trọng hơn nữa là hành động Bởi khả năng kiêm soát ở bênh nhân trầm cảm trở nên khó khăn, nhiều trường hợp mất hoàntoànkiềm soát nên dẫubiếtcó rất nhiều liệu pháp điều trị trâm cảm tích cực nhưng bản thân người bệnh khó tô chức, khó thực hiện và càng khóduy trì Lúc nàyvai trò của người thân cực kì quan trọng Người thân sẽ cùng với bệnh nhân tô chức và duy trì lôi sông lành mạnh như: cân đối chế độ dinh dường, tăng cường axit béo omega3 trong chế độ ăn; to chức và tham gia các hoạt động tích cực; cùng bệnh nhân tập các bài thê dục phù hợp; trải nghiệm môi trườngthiên nhiên với lượng ánh sáng hấp thu đối đa; thiết lập và duy trì các môi quan hệ xã hội có ý nghĩa (bao gôm cả môi quan hệ cũ và mới, môi quan hệ từ thân mậtđên mở rộng); đặc biệt xâydựng chê độngủ hợp lý chobệnh nhân Đối với những bệnh nhân cần phổi hợp điêu trị tâm lý, vậtlý và dượclý, người thân đặc biệt lưu ý đến lịch thăm khám, trị liệu, giờ giấc và liều lượng uống thuốc Trường
SÔ'250- THÁNG 5/2022 63
Trang 5TẠP CHÍ VIỆT NAM HỘI NHẬP
hợp bệnhnhân vẫn tham gia các hoạt động
nghê nghiệp và hoạt động xã hội nhưng gặp
những trở ngại (ví dụ do mât tập trung, trí
nhớ suy giảm mà không hoàn thành công
việc) người thân cân kiên nhân hướng dân
và tìm cách giúp đỡ bệnh nhân hoàn thành
công việc, nểu cần có thể phoi họp với cơ
quan làm việc của người bệnh để nắm bắt
tình hình và đưara nhiệm vụ phù họp.Thời
diêmcao trào của cảm xúc, bệnh nhân mât
kiểm soáthànhvi, ngườithân cần nhẹ nhàng
xoa dịu, sử dụng các kĩ thuật thư giãn, tạo
sự an tâm và đồng cảm cho bệnh nhân Khi
tình hình đã được kiểm soát, người thân
tổ chức những cuộc trò chuyện tìm kiếm
nguyên nhân trầm cảm, đối diện với hiện
thực, thảo luận vê phương hướng thay đôi
thậm chí làthamvân cho bệnh nhân những
phương án, kế hoạch vượt qua trầm cảm
Trong suôt quá trình, ngườithân đông hành
và hồ trợ đe bệnh nhân cảm thấy an toàn,
có phương hướngvà giảm bớt những gánh
nặng vê tinh thân
Việc người thân chủ động, tự nguyên
và tích cực tham gia hồ trợ bệnh nhân trong
xây dựng lối sống lành mạnh chống trầm
cảm sẽ là chìa khóaquan trọng đê châmdứt
trầm cảmvà ngăn ngừatái phát Tuy nhiên
nếu chỉ một cá nhân thực hiện sẽ rất khó
khăn Do đó rất cần sự phối họp của nhóm
người thân và kìvọng lớn hơn vào việc xây dựng cộng đồng hồ trợ người trầm cảm Đó
sẽ là điều kiện lí tưởng khi mọi thànhviên trong xã hội đều nhận thức đúng về trầm cảm và có những kiến thức khoahọc trong việc phòng, điều trị và ngănngừa trầm cảm Trầm cảm là một căn bệnh tâm lý nhưng để lại những hậu quả nghiêm trọng
cả về thể chất và tinh thần cho bệnh nhân, ánh hưởng nặng nề đến gia đình và xã hội Trầm cảm nảy sinh và diễn biến ầm thầm nhưng khi bùng phát thì rất khó kiểm soát Tuy nhiên chúng ta hoàn toàn có thể ngăn ngừavà đẩy lùi căn bệnh này bằng những phương cách rất đơn giản mà không đòi hỏi phải có sự phức tạp về chuyên môn
đó là những hỗ trợ tích cực từ phía người thân của bệnh nhân Từ việc nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ và hướng dần hành động cụ thể, người nhà bệnh nhân có thể đồng hành và chủ động giúp người bệnh phát hiện, điều trị trầm cảm từ giai đoạn khởi phát cho đến mức độ nhẹ, mức độ vừa, thâm chí giúp đỡcóhiệu quả cả ởgiai đoạn nặng Với kiến thức, kĩ năng và tình yêu thương, sự hỗ trợ của người thân sẽ động lực mạnh mẽ nhất giúp bệnh nhân trầm cám nhanh chóng trở lại với cuộc sống bình thường và khỏe mạnh./
sô 250-THÁNG 5/2022