Luận văn : Vai trò của UBND cấp tỉnh trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất bồi thường hỗ trợ tái định cư Thực tiễn tại Thành phố Cần Thơ potx

Để đảm bảo quyền và lợi ích của người dân bị thu hồi đất trong những trường hợp nàyNhà nước sẽ không tiến hành thu hồi đất mà giao cho nhà đầu tư tự thỏa thuận vớingười dân, đây là một t

Luận văn

Vai trò của UBND cấp tỉnh trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư – Thực tiễn tại Thành phố Cần Thơ

M c L c ục Lục ục Lục

Luận văn 1

LỜI NÓI ĐẦU 4

Lý do chọn đề tài 4

2 Tình hình nghiên cứu 5

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Phạm vi nghiên cứu 6

5 Phương pháp nghiên cứu 6

6 Bố cục 7

Chương 1 8

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, 8

TÁI ĐỊNH CƯ 8

1.1 Khái niệm 8

1.2 Lịch sử về tình hình thực hiện công tác thu hồi đất – bồi thường hỗ trợ tái định cư 11

1.3.2 Thu hồi đất sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế do Nhà nước thu hồi 15

1.3.2.1 Thu hồi đất sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế theo quy định của Nghị định 181/2004/NĐ-CP 16

1.3.2.2 Thu hồi đất theo quy định của Nghị định 84/NĐ-CP về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất 17

1.4 Thẩm quyền thu hồi đất: 20

1.5 Các điều kiện để được bồi thường đất 21

1.6 Nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: 23

Chương 2 26

VAI TRÒ CỦA UBND CẤP TỈNH TRONG QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN DỰ ÁN THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ 26

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ 26

2.1 Trình tự thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 26

2.1.2 Các bước tiến hành thu hồi đất 27

2.2 Vai trò của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong trình tự thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 32

2.2.1 Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 37

2.2.2 Quyết định thu hồi đất, phê duyệt và thực hiện phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư 39

2.2.3 Giá đất 41

2.2.4 Việc tách nội dung bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thành tiểu dự án riêng và trách nhiệm tổ chức thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với dự án đầu tư thuộc các Bộ, ngành 43

2.2.5 Giải quyết khiếu nại về đất đai 43

2.2.5.1 Trình tự giải quyết khiếu nại đối với quyết định hành chính, hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh 44

Từ ngày 01/7/2011: Không phải khiếu nại trước khi khởi kiện vụ án hành chính 45 Những mặt thuận lợi của việc khiếu kiện mà không cần thông qua khiếu nại: “Trường hợp người khởi kiện có đơn khởi kiện vụ án hành chính tại Toà án có thẩm quyền, đồng thời có đơn

khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại thì thẩm quyền giải quyết theo sự lựa

chọn của người khởi kiện” 46

CHƯƠNG 3 47

VAI TRÒ CỦA UBND TP CẦN THƠ TRONG QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN DỰ ÁN THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ 47

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ 47

3.1 Khái quát chung về quá trình triển khai thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở thành phố Cần Thơ 50

3.1.1 Thuận lợi trong quá trình thực hiện 50

3.1.2 Những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện 52

3.2 Vai trò của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 59

3.2.1 Ban hành cơ chế, chính sách 59

3.2.2 Trong quá trình triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 61

3.2.2.1 Vấn đề về giá đất 61

3.2.2.2 Vấn đề thu hồi đất 62

3.2.2.3 Vấn đề hỗ trợ, tái định cư 64

3.2.3 Trong quá trình giải quyết khiếu nại 66

3.2.4 Sự phối hợp giữa Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan có liên quan trong quá trình triển khai, thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 68

3.3 Đề xuất 69

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

13 Quyết định 49/2009/QĐ-UBND ngày 07 tháng 09 năm 2009 của Uỷ ban nhân dân thành phố Cần Thơ quy định diện tích tối thiểu được tách thửa đối với từng loại đất do Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ ban hành 73

14 Quyết định số: 50/2010/QĐ-UBND ngày 24 tháng 12 năm 2010 của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ quy định mức giá các loại đất trên địa bàn thành phố Cần Thơ 73

LỜI NÓI ĐẦU

Lý do chọn đề tài

Đất nước ta hiện nay đứng trong nền kinh tế phát triển như vũ bão, đòi hỏi phảihoạch định một chiến lược phát triển đất nước theo hướng phát triển bền vững, phấnđấu đến năm 2020 cơ bản trở thành một nước công nghiệp hóa, hiện đại hóa Chính vìnhững yêu cầu phát triển mạnh mẽ đó ta cần phải thực hiện một nhiệm vụ rất là quantrọng, đó là vấn đề xây dựng chỉnh trang đô thị đây là một trong những tiêu chí hàngđầu đánh giá một đất nước phát triển, vì thế trong những năm gần đây Nhà nước taluôn quan tâm và chú trọng đến vấn đề xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thịcũng như xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ, cũng không quên nhắc đến vấn đề xâydựng các căn cứ địa quốc phòng để đáp ứng vai trò bảo vệ đất nước là một vấn đề đặcbiệt quan trọng vì một đất nước phát triển thì phải cần có một nền Quốc phòng vữngmạnh đáp ứng được nhu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới hiện nay Một khinói đến vấn đề xây dựng cơ sở hạ tầng thì vấn đề thu hồi đất là một vấn đề quan trọng

và rất là cấp thiết, để đáp ứng cho nhu cầu xây dựng phát triển đất nước, ta cần phảiđảm bảo có một quỹ đất đáp ứng được nhu cầu trên Một trong những vấn đề quantrọng trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng hiện nay luôn có sự quan tâm sát sao của cácngành, các cấp là vấn đề thu hồi đất để thực hiện quá trình xây dựng, vì vai trò quantrọng của vấn đề thu hồi đất sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, xã hội,đảm bảo an ninh, quốc phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của đại bộ phậnnhững người dân trong vùng bị quy hoạch, cho nên Luật đất đai 2003 hiện hành quyđịnh chỉ có hai chủ thể có thẩm quyền thu hồi đất đó là (Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và

Ủy ban nhân dân cấp huyện) Theo đó Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định bổ sung

về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư quy địnhchủ thể có thẩm quyền thu hồi đất cũng là chủ thể thực hiện vấn đề bồi thường, hỗ trợ,tái định cư

Trong quá trình triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư Ủy ban nhân dân luôn nhận được sự quan tâm cũng như hỗ trợ nhiệt tình củacác ngành, các cấp có liên quan và vấn đề triển khai, thực hiện Ủy ban nhân dân tỉnhgiao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho các cơ quan chuyên môn: Hội đồngbồi thường thiệt hại và giải phóng mặt bằng, Tổ chức phát triển quỹ đất nhưng trênthực tế không phải vì vậy mà ta không thấy được vai trò đặc biệt quan trọng của ủyban nhân dân tỉnh trong vấn đề chỉ đạo thực hiện trong toàn bộ quá trình thực hiện của

dự án, bởi vì trong quá trình triển khai thực hiện luôn gặp phải những khó khăn vướngmắc thì chính lúc này Ủy ban nhân dân tỉnh đóng một vai trò then chốt sẽ quyết địnhgiải quyết những khó khăn, vướng mắc vấp phải trong quá trình thực hiện

Ủy ban nhân dân là cơ quan hành chính địa phương sẽ giải quyết toàn bộ côngviệc liên quan đến kinh tế, xã hội của địa phương và là chiếc cầu nối quan trọng vớitrung ương và sẽ chịu trách nhiệm chính với trung ương những công việc mà Ủy bannhân dân đảm nhiệm thi hành Qua quá trình tìm hiểu những quy định của pháp luậtcũng như và thực tế người viết nhận thấy, trong quá trình triển khai thực hiện các dự

án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ đóng mộtvai trò chỉ đạo trực tiếp và chịu mọi trách nhiệm trong quá trình thực hiện thu hồi đất,bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Đây chính là lý do khiến người viết chọn đề tài “Vaitrò của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồithường, hỗ trợ, tái định cư”

2 Tình hình nghiên cứu

Thu hồi đất luôn là vấn đề được mọi người quan tâm đến đặc biệt từ các ngành,các cấp cũng như từ những người dân bị thu hồi đất Vì vai trò quan trọng của vấn đềthu hồi đất sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an ninh,quốc phòng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của đại bộ phận những người dântrong vùng bị quy hoạch Vì tính chất đặc biệt quan trọng này cho nên Luật đất đai

2003 hiện hành chỉ quy định có hai chủ thể có thẩm quyền thu hồi đất (Ủy ban nhândân cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân cấp huyện) Với vai trò đặc biệt quan trọng của Ủyban nhân dân trong vấn đề triển khai, thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư, cùng với vai trò quan trọng của Ủy ban nhân dân tỉnh trong việc triển khai, thựchiện nhiệm vụ thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, nên luôn được sự quan tâm

và hỗ trợ của rất nhiều chủ thể có liên quan trong quá trình thực hiện cũng như người

có đất bị thu hồi và tất cả những ai có nhu cầu tìm hiểu về vấn đề này

3 Mục đích nghiên cứu

Qua sự tìm hiểu về “Vai trò của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc triển khaithực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”, góp phần cho quá trìnhtriển khai thực hiện được diễn ra một cách suôn sẻ, với một trình tự được phân cấp rõràng, quy định chức trách nhiệm vụ của từng chủ thể sẽ giúp cho quá trình thực hiệnkhông bị chồng chéo, mỗi chủ thể đều phải có trách nhiệm thực hiện một nhiệm vụ cụthể Do vậy với sự phân cấp rõ ràng từ trên đến dưới như vậy sẽ tạo điều kiện cho dự

án hoàn thành đúng tiến độ đặt ra đảm bảo được quyền lợi của người dân có đất bị thuhồi cũng như lợi ích của nhà đầu tư cũng như lợi ích của doanh nghiệp Với sự phâncấp rõ ràng hoàn thiện trong quá trình thực hiện giúp cho dự án hoàn thành sớm nhất

sẽ góp phần xây dựng đất nước phát triển bền vững theo đúng con đường đã vạch ra

4 Phạm vi nghiên cứu

Trong quá trình tìm hiểu về những quy định chung của pháp luật về vấn đề thuhồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cũng như vai trò rất cần thiết của Ủy ban nhândân tỉnh trong quá trình triển khai, thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư

Trong quá trình nghiên cứu còn gặp khó khăn về mặt chủ quan, khách quantrong nghiên cứu thực tiễn về “vai trò của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ trongtriển khai, thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” người viếtkhông đi sâu cụ thể vào vai trò của Ủy ban nhân dân thành phố trong triển khai thựchiện Mà chỉ nghiên cứu những khó khăn và bất cấp tồn tại trong quá trình triển khaithực hiện, từ đó thấy được vai trò cần thiết của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơtrong việc chỉ đạo giải quyết những khó khăn, bất cấp cụ thể đó

5 Phương pháp nghiên cứu

Để hoàn thành bài luận văn của mình, người viết đã sử dụng các phương pháp

so sánh, phương pháp phân tích Luật viết, phương pháp đánh giá bình luận và phươngpháp sưu tầm tài liệu

Chương 2: Chương này người viết tập chung phân tích nội dung về “Vai trò củaUBND cấp tỉnh trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ,tái định cư”, trên phương diện những quy định chung của pháp luật, nhằm thấy rõđược vai trò quan trọng của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong quá trình triển khai, thựchiện dự án

Chương 3: Người viết nêu lên những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triểnkhai thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố CầnThơ Từ đó nêu lên được tầm quan trọng của Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơtrong việc chỉ đạo giải quyết những khó khăn, vướng mắc vấp phải trong quá trìnhthực hiện thông qua việc ban hành những quy định để giải quyết những khó khăn,vướng mắc trong quá trình thực hiện

Mặc dù qua bài viết thì người viết đã dành rất nhiều thời gian cũng như tâmquyết của mình trong quá trình tìm hiểu thực tế và các quy định chung của pháp luật,nhưng vẫn còn hạn chế rất nhiều do thiếu thốn về mặt tài liệu để giúp cho Luận vănhoàn chỉnh hơn, cho nên Luận văn chỉ chứa đựng những kiến thức và tầm nhìn cănbản về vai trò của UBND cấp tỉnh trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất,

bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Do đó trong quá trình viết người viết không tránh khỏinhững thiếu sót nên rất mong được sự góp ý chân thành của quý Thầy Cô cũng nhưcủa tất cả các bạn sinh viên giúp cho người viết có hướng hoàn chỉnh hơn kiến thứccủa mình Xin cảm ơn tất cả quý Thầy Cô cũng như các bạn sinh viên đã giúp đỡ mìnhtrong quá trình hoàn thành Luận văn này.

Theo quy định hiện hành thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính

để thu lại quyền sử dụng đất thu lại đất đã giao cho tổ chức, Uỷ ban nhân dân xã,phường, thị trấn quản lý

Như vậy ta có thể hiểu định nghĩa về thu hồi đất như sau: Là văn bản hànhchính của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhằm chấm dứt một quan hệ pháp Luậtđất đai để phục vụ lợi ích của Nhà nước, của xã hội hoặc xử lý hành chính hành vi viphạm pháp Luật đất đai của người sử dụng đất

Thu hồi đất cần phải hiểu dưới các góc độ như sau:

- Là một quyết định hành chính của cơ quan có thẩm quyền nhằm chấm dứt mốiquan hệ sử dụng đất đối với người sử dụng Mang tính chất chuyển quyền sử dụng đấtcủa cá nhân, tổ chức sang cho Nhà nước

- Quyết định hành chính thể hiện quyền lực Nhà nước nhằm thực thi một trongnhững nội dung của quản lý Nhà nước về đất đai

1 Điều 4 khoản 5 Luật đất đai năm 2003

- Việc thu hồi đất phát điểm từ nhu cầu của Nhà nước và xã hội hoặc là biệnpháp chế tài được áp dụng nhằm xử lý các hành vi phạm pháp Luật đất đai của người

sử dụng

- Và để phục vụ cho mục đích công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, pháttriển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, trong giai đoạn vừa qua,Nhà nước ta đã tiến hành thu hồi có đền bù một số tài sản của cá nhân, tổ chức, trong

đó có đất đai để dùng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích côngcộng, phát triển kinh tế Việc thu hồi này dựa trên cơ sở pháp lý hiện hành quy địnhtại Khoản 1 Điều 38 Luật đất đai năm 2003

Để thực hiện theo đúng Hiến pháp 1992, Luật đất đai 1993 và 2003 đều thể chế

rõ ràng hình thức sở hữu về đất đai đất đai là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhànước làm chủ thể đại diện sở hữu đã được ghi nhận trong Hiến pháp Nhà nước ta làNhà nước của dân và dân làm chủ, đặt mọi quyền lợi về tay nhân dân Tuy nhiên đấtđai là tài sản đặc thù đôi khi việc định đoạt quyền sử dụng không thuộc về người chủ

sở hữu quyền sử dụng đất Nhà nước sẽ thu hồi đất vì một mục đích để phục vụ chonhu cầu chung của xã hội thì Nhà nước đứng ra đại diện nhân dân định đoạt thay chodân về quyền sử dụng đất hoặc mục đích sử dụng đất thông qua hoạt động của cơ quanquản lý Nhà nước có thẩm quyền sẽ đứng ra thu hồi và chuyển dịch quyền sử dụng đất

từ người dân sang Nhà nước cho phù hợp yêu cầu đặt ra2

Bồi thường hoặc hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thu hồi

Bồi thường hoặc hỗ trợ về tài sản hiện có gắn liện với đất và các chi phí đầu tưvào đất bị Nhà nước thu hồi

2 Xem Điều 38 Luật đất đâi năm 2003

3 Khoản 6 điều 4 Luật đất đai năm 2003

Bồi thường là việc Nhà nước trả lại tất cả những thiệt hại mà chủ thể gây ra mộtcách tương xứng với giá trị quyền sử dụng đất đã bị thu hồi và những tài sản gắn liềnvới đất và cả các chi phí đầu tư vào đất bị Nhà nước thu hồi.

Người bị thu hồi đất thuộc loại đất có mục đích sử dụng đất nào thì được bồithường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồithường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết địnhthu hồi

Hỗ trợ 4

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đấtthông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểmmới

Cụ thể như sau5:

- Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở; Hỗ trợ

ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối vớitrường hợp thu hồi đất nông nghiệp Hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dâncư; đất vườn, ao không được công nhận là đất ở;

Từ những căn cứ trên cho thấy, Nhà nước sẽ hỗ trợ cho những hộ bị thu hồi đấttạo những điều kiện thuận lợi nhất để họ có khả năng phát triển về mặt đời sống cũngnhư điều kiện về kinh tế thuận lợi hơn tại khu tái định cư Hỗ trợ chuyển đổi nghềnghiệp tạo việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp, sẽ tạo ra cơ hội chonhững người dân trong diện giải tỏa có được việc làm mới ổn định tại vì một khi màNhà nước thu hồi hết đất nông nghiệp thì người dân sẽ không còn đất để canh tác, sinhsống cho nên hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là một trong những chính sách ổn địnhđời sống cho người dân rất hay, giúp cho người dân tin tưởng hơn và an tâm hơn vàochính sách phát triển của Nhà nước

Là việc Nhà nước lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồi đất đểbồi thường bằng nhà ở, đất ở cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở Khutái định cư được quy hoạch chung do nhiều dự án trên cùng một địa bàn và phải cóđiều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Trường hợp không có khu tái định cư thì người bị thu hồi đất được bồi thườngbằng tiền và được ưu tiên mua hoặc thuê nhà ở thuộc sở hữu của Nhà nước đối vớikhu vực đô thị; bồi thường bằng đất ở đối khu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền

sử dụng đất ở bị thu hồi lớn hơn đất ở được bồi thường thì người bị thu hồi đất đượcbồi thường bằng tiền đối với phần chênh lệch đó

“Như vậy, hỗ trợ, tái định cư nhằm trợ giúp thêm cho người bị thu hồi đất để táilập cuộc sống mới, để chuyển đổi nghề nghiệp, để giải quyết khó khăn về mặt kinh tế.Riêng tái định cư đặt ra đối với chủ thể bị quy hoạch trắng và không còn đất ở sau khi

bị thu hồi nhằm tái lập nơi ở mới “bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”.”7

Đây là những khái niệm cơ bản được dùng trong các quy định pháp luật hiệnhành

Giá quyền sử dụng đất: (khoản 23 điều 4 Luật đất đai 2003)

Giá quyền sử dụng đất (sau đây gọi là giá đất) là số tiền tính trên một đơn vịdiện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sửdụng đất

Giá trị quyền sử dụng đất: (khoản 24 điều 4 Luật đất đai 2003)

Là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác địnhtrong thời hạn sử dụng đất xác định

1.2 Lịch sử về tình hình thực hiện công tác thu hồi đất – bồi thường hỗ trợ tái định cư.

Khi đất nước ta bắt đầu hội nhập và chuyển sang nền kinh tế thị trường thì vấn

đề đền bù và giải phóng mặt bằng được đặt ra một cách nghiêm túc hơn Và mặc dùLuật đất đai phát triển qua nhiều giai đoạn, song vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗtrợ, tái định cư có thể tạm được chia thành 03 giai đoạn:

7 Trang 55 Giáo trình Luật Hành chính đô thị, nông thôn, biên soạn: TS Phan Trung Hiền

1.2.1 Giai đoạn I: Trước Luật đất đai 1993

Trong giai đoạn này công tác giải phóng mặt bằng còn rất là đơn giản, Nhànước sẽ đặt lợi ích chung, lợi ích công cộng và lĩnh vực quốc phòng, an ninh lên trênlợi ích của cá nhân, người sử dụng đất trước năm 1993 có những quyền rất hạn chếmặt khác đất trong giai đoạn này lại không được xem là tài sản có giá trị được lưuthông trên thị trường nên khi có giải tỏa cho những dự án công cộng thì tài sản gắnliền với đất được bồi hoàn cho chủ sở hữu tài sản, nhưng trong giai đoạn này đất đaichủ yếu mang tính chất hoán đổi, tượng trưng cung cấp những điều kiện để người sửdụng đất có thể sống được Điều này dựa trên cơ sở lý luận: Đất đai thuộc sở hữu củatoàn dân, do Nhà nước quản lý; người sử dụng đất được Nhà nước giao, nên khi cầnthì Nhà nước có thể “lấy lại” và “giao lại” một thửa đất khác

1.2.2 Giai đoạn II: Từ Luật đất đai 1993 đến Luật đất đai 2003

Thể chế hóa Nghị quyết VI (1986) của Ban chấp hành Trung ương Đảng, trên

cơ sở Hiến pháp 1992, Luật đất đai năm 1993 bắt đầu có ghi nhận quyền năng củangười sử dụng đất trong một nền kinh tế thị trường Đất đai có giá và vì vậy phải đượcbồi thường tương xứng khi Nhà nước thu hồi đất vào mục đích công cộng, quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia

Nghị định 22/CP năm 1998 (thay thế cho Nghị định 90/CP năm 1994) là vănbản pháp quy cụ thế hóa các quy phạm liên quan đến thu hồi đất, đền bù, hỗ trợ táiđịnh cư Nhiều vấn đề căn cơ về bồi thường được đặt ra, điều kiện để được bồi thường

về đất, về tài sản gắn liền với đất

Tuy nhiên, đây cũng là thời kỳ mà đền bù và giải phóng mặt bằng trở thành mộtvấn đề “nóng trong xã hội” Sự không “bắt kịp” về giá đất trong quy định so với giáđất trên thực tế tất yếu sẽ dẫn đến vấn đề tiền được Nhà nước bồi thường sẽ không đủ

để người dân có thể xây dựng một chỗ ở mới đảm bảo thuận lợi về cuộc sống của họ

so với chỗ ở cũ, một phần cũng do nhận thức của một bộ phận cán bộ thực thi côngtác này chưa được đầy đủ dẫn đến sự chuyển biến về giá cả nhanh chóng trong cáccơn “sốt” đất dẫn đến sự bất bình ngày càng cao trong vấn đề đền bù giải phóng mặtbằng trở thành vấn đề khiếu nại, khiếu kiện với số lượng đông đảo nhất, với mức độ

gay gắt nóng bỏng nhất Để góp phần đảm bảo đúng luật, nâng cao tính chuyên nghiệpcủa đội ngũ cán bộ trong quá trình thực hiện dự án, thực hiện theo đúng phương châmdân chủ hóa, công khai hóa và minh bạch hóa là nhân tố quyết định thành công trongviệc thu hồi đất một cách nhanh và hiệu quả.

1.2.3 Giai đoạn III: Từ Luật đất đai 2003 đến nay

Do nhu cầu đáp ứng tình thế cấp bách đó Luật đất đai 2003 ra đời và có hiệu lựcthi hành ngày 01 tháng 07 năm 2004 góp phần bổ sung và thay thế những khiếmkhuyết trong Luật đất đai năm 1993, bên cạnh sự ra đời của Luật đất đai 2003 còn cóNghị định 181/CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 quy định chi tiết Luật đất đai 2003, từ

đó tạo các cơ sở pháp lý chi tiết về các mục đích thu hồi đất, hướng dẫn cách thức giảiquyết khiếu nại, khiếu kiện phát sinh trong quá trình thu hồi đất Song song đó Nghịđịnh 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 ra đời “bổ khuyết” những điểmcòn hạn chế của Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 22/04/1998 quy định chi tiết hơn vềcác khái niệm thị trường bất động sản, về giá đất Tiếp theo đó Nghị định84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 dành nhiều vi phạm để hướng dẫn trình tự, thủ tụcthu hồi đất, thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư Và hiện nay Nghị định69/2009/NĐ-CP có hiệu lực thi hành ngày 01 tháng 10 năm 2009 là Nghị định mớinhất hiện nay của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thuhồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư8

8 Xem trang 55 Giáo trình Luật Hành chính đô thị, nông thôn Biên soạn: TS Phan Trung Hiền

9 Xem Điều 39 Luật đất đai năm 2003

để phát triển rừng phòng hộ, rừng đặc dụng; Sử dụng đất cho các cơ sở tôn giáo, Đấtlàm nghĩa trang, nghĩa địa10

Hiến pháp năm 1992 quy định: đất đai là tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhànước thống nhất quản lý (Điều 17, Điều 18) đây là những nguyên tắc chủ đạo và lànền tảng quan trọng nhất về quyền sở hữu đối với đất đai được Hiến pháp nước ta quyđịnh cho đến nay, từ đó ta có thể hiểu Nhà nước giao đất, cho thuê đất đối với tổ chức,

cá nhân chỉ với tư cách là người sử dụng đất và Nhà nước là chủ sở hữu đối với đấtđai

Nhà nước sẽ ra quyết định thu hồi đất để nhằm phục vụ cho mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng Bởi vì vai trò quốc phòng, an ninhđối với xã hội là vô cùng quan trọng vì một đất nước mà muốn được phát triển mạnhthì điều tất yếu nhất là phải có trang bị cho mình một nền quốc phòng an ninh vữngchắc để làm nơi đóng quân hoặc tập luyện làm căn cứ địa quân sự, xây dựng hệ thốngphòng thủ,… Tuy nhiên, để làm được điều đó thì cần có quỹ đất nhất định, vì vậy việcthu hồi đất phục vụ cho mục đích trên là vấn đề rất là quan trọng và cần thiết, ngườidân có đất bị thu hồi phải nghiêm chỉnh chấp hành vì ta hiểu rằng “nước còn thì nhàcòn” cho nên người dân phải đặt lợi ích của quốc gia lên hàng đầu

Tất cả những dự án quy hoạch đều xuất phát từ lợi ích của Nhà nước, quốcphòng, an ninh, lợi ích công cộng, để đảm bảo cho sự phát triển bền vững của đấtnước cũng như tạo điều kiện thuận lợi cho người dân có cuộc sống ổn định thuận lợihơn, tạo diện mạo phát triển cho đô thị, cho nên mọi người sử dụng đất phải chấphành nghiêm chỉnh chính sách của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền

Hiện nay trên thực tế một số địa phương khi áp dụng và tổ chức thực hiện chínhsách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được triển khai thực hiện rất đồng bộ

và đáp ứng được cả tiến độ của công trình đã đề ra và được sự ủng hộ nhiệt tình từphía người dân, song bên cạnh đó vẫn còn tồn tại những trường hợp một số địaphương thực hiện chính sách bồi thường thiệt hại chưa thích hợp dẫn đến tình trạngbất bình trong nhân dân gây ra vấn đề người dân không chấp hành nghiêm chỉnh theo

10 Xem khoản 1 Điều 36 Nghị định 181/2004/NĐ-CP

quyết định thu hồi đất làm cho quá trình giải phóng mặt bằng gặp khó khăn, trậm tiến

độ, nhiều dự án vẫn còn treo phải chờ đợi khâu giải phóng mặt bằng

Khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất để sử dụng vào mục đích công cộng, anninh, quốc phòng mà người bị thu hồi đất đã bị Nhà nước thu hồi trắng hoặc diện tíchđất còn lại không đủ để sử dụng vào mục đích để ở mà buộc phải di chuyển chổ ở thìNhà nước sẽ tiến hành tái định cư cho những hộ dân trong diện thu hồi này bằng cáchình thức sau: Bồi thường bằng nhà ở, bồi thường bằng giao đất ở mới, bồi thườngbằng tiền để tự lo chỗ ở mới

Trên thực tế để đáp ứng cho nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nướcxây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị thì một phần lớn đất nông nghiệp buộc phảichuyển đổi mục đích sử dụng từ đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp dẫn đếntình trạng khó khăn cho những người bị thu hồi đất nông nghiệp không còn đất đểcanh tác nữa buộc họ phải có hướng chuyển đổi nghề nghiệp Vì thế vấn đề làm sao đểhoàn chỉnh chính sách về đất đai luôn được mọi người quan tâm và được đặt lên hàngđầu

Luật đất đai 2003 có quy định phạm vi, điều kiện áp dụng, nguyên tắc bồithường… khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, anninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế (Mục 4, chương II, Luật đấtđai năm 2003) Nhưng để thi hành Luật đất đai vào thực tế vẫn phải cần có Nghị địnhcủa Chính phủ hướng dẫn như Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm

2004 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Luật đất đai năm 2003 khi đưa vào thi hành cho tới nay đã đạt được nhiều thànhtựu rất là quan trọng, tất cả các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều được phêduyệt kế hoạch sử dụng đất đến năm 2010 và định hướng kế hoạch sử dụng đất đếnnăm 2020 Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đấtđai 2003 đã được thúc đẩy mạnh mẽ làm giảm bớt đi những tình trạng người dânkhông có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, gây khó khăn cho quá trình tiến hànhquy hoạch sau này Quy hoạch sử dụng đất đã được công khai hóa giúp cho người dân

có thể kiểm tra giám sát được quá trình quy hoạch của Nhà nước tạo được nhữngluồng phản ứng tích cực trong nhân dân

1.3.2 Thu hồi đất sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế do

Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tếtrong trường hợp đầu tư xây dựng khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế vàcác dự án đầu tư lớn theo quy định của Chính phủ đất để thực hiện các dự án đầu tư

có nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA); dự án có một trăm phần trăm(100%) vốn đầu tư nước ngoài đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệthoặc cho phép đầu tư mà dự án đó không thể đầu tư trong khu công nghiệp, khu côngnghệ cao, khu kinh tế12

“Sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư thăm dò, khai thác khoáng sản theoquy định của pháp luật về đầu tư và pháp luật về khoáng sản; sử dụng đất để làm mặtbằng di dời các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ theo yêu cầu bảo vệ môi trườnghoặc theo quy hoạch mà không thể bố trí vào khu công nghiệp, khu công nghệ cao,khu kinh tế

Sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ công cộngbao gồm các công trình giao thông, điện lực, thuỷ lợi, cấp nước, thoát nước, vệ sinhmôi trường, thông tin liên lạc, đường ống dẫn xăng dầu, đường ống dẫn khí, giáo dục,đào tạo, văn hoá, khoa học kỹ thuật, y tế, thể dục, thể thao, chợ”13

Nhà nước bổ sung vấn đề cho phép nhà đầu tư được phép thỏa thuận với các hộdân có đất để xây dựng các dự án nhằm mục đích phát triển kinh tế giúp cho các cơquan tiến hành thu hồi đất phần nào giảm được những khó khăn khi tiến hành thu hồiđất

1.3.2.1 Thu hồi đất sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế

theo quy định của Nghị định 181/2004/NĐ-CP

Khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất phục vụ cho quy hoạch vào mục đích gì thìgiá để bồi thường về đất và những tài sản gắn liền với đất cũng được áp dụng chungmột bảng giá bồi thường do Nhà nước quy định, chứ không phải là thỏa thuận với

11 Điều 40 Luật đất đai năm 2003

12 Xem khoản 2 điều 36 Nghị định 181/2004/NĐ-CP

13 Khoản 3 Điều 2 Nghị định 17/2006/NĐ-CP

người dân về giá cả bồi thường Bên cạnh đó những dự án quy hoạch nhằm phục vụcho mục đích phát triển kinh tế thì không phải dự án nào Nhà nước cũng tiến hành thuhồi đất, Nhà nước chỉ tiến hành thu hồi đất để xây dựng các dự án phát triển kinh tếtrong những trường hợp theo quy định của Nghị định 181/2004/NĐ-CP của Chính phủhướng dẫn thi hành Luật đất đai 2003.

Sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư thăm dò, khai thác khoáng sản theoquy định của pháp luật về đầu tư và pháp luật về khoáng sản; sử dụng đất để làm mặtbằng di dời các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ theo yêu cầu bảo vệ môi trườnghoặc theo quy hoạch mà không thể bố trí vào khu công nghiệp, khu công nghệ cao,khu kinh tế14

Sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư kết cấu hạ tầng phục vụ công cộngbao gồm các công trình giao thông, điện lực, thuỷ lợi, cấp nước, thoát nước, vệ sinhmôi trường, thông tin liên lạc, đường ống dẫn xăng dầu, đường ống dẫn khí, giáo dục,đào tạo, văn hoá, khoa học kỹ thuật, y tế, thể dục, thể thao, chợ15

Với những trường hợp trên thì Nhà nước sẽ tiến hành thu hồi đất vì mục đíchphát triển kinh tế chung cho cả đất nước, ngoài ra những trường hợp nhà đầu tư tựthỏa thuận với người dân thì Nhà nước sẽ không tiến hành thu hồi đất mà sẽ giaothẳng cho nhà đầu tư tự thỏa thuận với người dân có đất

1.3.2.2 Thu hồi đất theo quy định của Nghị định 84/NĐ-CP về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất

Khi thu hồi đất quy hoạch xây dựng những dự án có mục đích sản xuất kinhdoanh, hoặc xây dụng kinh doanh nhà ở quy định tại Điều 42 Nghị định 84/2007/NĐ-CP: “Trường hợp đất thuộc diện thu hồi để đầu tư dự án có mục đích sản xuất, kinhdoanh hoặc xây dựng kinh doanh nhà ở mà người đang sử dụng đất (hoặc nhiều ngườiđang sử dụng đất liền kề nhau) có đơn xin đầu tư và có đủ các điều kiện sau đây thìđược quyền tự đầu tư hoặc được chọn tổ chức, cá nhân để góp vốn lập dự án đầu tư”16

14 Xem Điểm c khoản 2 điều 36 Nghị định 181/2004/NĐ-CP

15 Xem Điểm d khoản 2 điều 36 Nghị định 181/2004/NĐ-CP

16 Khoản 1 Điều 42 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

Để đảm bảo quyền và lợi ích của người dân bị thu hồi đất trong những trường hợp nàyNhà nước sẽ không tiến hành thu hồi đất mà giao cho nhà đầu tư tự thỏa thuận vớingười dân, đây là một trong những điểm nổi bật trong Nghị định 84/2007/NĐ-CP gópphần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa nhà đầu tư và người dân, giảm bớt tình trạng nhàđầu tư lợi dụng chính sách của Nhà nước để lấy tiền của người dân bỏ vào túi riêngmột phần cũng làm giảm bớt tình trạng kiện tụng vì không hài lòng với mức giá bồithường đối với đất cũng như những tài sản gắn liền với đất.

Nhưng trên thực tế do lợi nhuận quá lớn mà làm mờ mắt cho nên một số nơikhông thực hiện nghiêm theo những quy định của pháp luật mà thu hồi đất của nhữngngười dân sử dụng đất hợp pháp với giá rẻ sau đó tổ chức đấu giá quyền sử dụng, rồibàn giao đất cho những công ty bất động sản cắt nền, phân lô ra bán với giá kinhdoanh trên thị trường để lấy tiền lãi từ đó gây ra tâm lý bất bình nhân dân dẫn đến việckhiếu nại tràn làng đặc biệt là những trường hợp khiếu nại tập thể, Nhà nước cần quantâm thật kỹ đến những trường hợp cá biệt này để có hình thức xử lý đúng mức để đảmbảo được an tâm của người dân

Với những lý do như trên nên khi tiến hành thu hồi đất để thực hiện dự án cơquan Nhà nước có thẩm quyền cần có kế hoạch triển khai đến toàn thể người dân thật

kỹ để người dân biết được chính sách thu hồi đất của Nhà nước thu hồi đất vào mụcđích gì, nếu là thu hồi đất vì mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi íchcông cộng và phát triển kinh tế thì cần triển khai căn cứ pháp lý trong thu hồi đất rõràng vì mục đích quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triểnkinh tế để người dân có được tinh thần chấp hành theo chính sách của Nhà nước Cònngoài những mục đích trên thu hồi đất để đầu tư dự án có mục đích sản xuất, kinhdoanh hoặc xây dựng kinh doanh nhà ở thì cho nhà đầu tư tự giác thỏa thuận vớingười dân theo quy định tại Điều 42 Nghị định 84/2007/NĐ-CP trong trường hợp này

cơ quan Nhà nước có thẩm quyền không được can thiệp vào việc tự thỏa thuận giữanhà đầu tư và người dân quy định tại Khoản 2 Điều 41 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

“Ủy ban nhân dân các cấp và các cơ quan nhà nước không được ra quyết định thu hồiđất hoặc thực hiện các biện pháp không phù hợp với quy định của pháp luật để canthiệp vào việc thoả thuận giữa nhà đầu tư và người sử dụng đất trong trường hợp đất

không thuộc diện thu hồi”17 Từ những căn cứ được quy định tạo không gian mở chonhà đầu tư có thể tự thỏa thuận với người dân xây dựng dự án đảm bảo hài hòa lợi íchcho cả hai bên, một phần nữa cũng tháo dỡ đi một phần gánh nặng cho cơ quan Nhànước.

Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án khu dân cư trung tâm thương mại, khách sạn cao cấp 18

Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án khu dân cư (bao gồm dự án hạ tầngkhu dân cư và dự án nhà ở), trung tâm thương mại, khách sạn cao cấp trong cáctrường hợp sau đây:

- Các dự án trong khu đô thị hiện có được thể hiện trong quy hoạch sử dụng đấthoặc quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phêduyệt và được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt chủ trương đầu tư đối vớitừng dự án

- Các dự án trong khu vực mở rộng khu đô thị hiện có hoặc khu đô thị mới đượcthể hiện trong quy hoạch sử dụng đất hoặc quy hoạch chung xây dựng đô thị hoặc quyhoạch chi tiết xây dựng đô thị đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt;

- Các dự án trong khu dân cư nông thôn hiện có, khu dân cư nông thôn mở rộnghoặc khu dân cư nông thôn xây dựng mới được thể hiện trong quy hoạch sử dụng đấthoặc quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được cơ quan nhà nước có thẩmquyền phê duyệt

Thu hồi đất để xây dựng các khu kinh doanh tập trung có cùng chế độ sử dụng đất 19

Các khu kinh doanh tập trung khác có cùng chế độ sử dụng đất quy định tạikhoản 1 Điều 40 và khoản 1 Điều 90 của Luật Đất đai bao gồm:

- Khu thương mại - dịch vụ tổng hợp với nhiều loại hình mua bán, dịch vụ và cónhiều chủ thể cùng kinh doanh

17 Khoản 2 Điều 41 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

18 Điều 34 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

19 Điều 35 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

- Khu du lịch có mối liên kết về kết cấu hạ tầng, về loại hình kinh doanh và cónhiều chủ thể cùng kinh doanh (không bao gồm khu du lịch sinh thái)

- Khu vui chơi giải trí ngoài trời phục vụ rộng rãi các đối tượng thuộc mọi lứatuổi với nhiều loại hình vui chơi, giải trí có đông người tham gia và có nhiều chủ thểcùng kinh doanh

- Khu chăn nuôi gia súc, gia cầm tập trung theo hình thức chăn nuôi côngnghiệp, có hạ tầng đồng bộ và có nhiều chủ thể đầu tư chăn nuôi

Khu kinh doanh tập trung như trên cần phải đáp ứng các điều kiện như sau:

- Đã thể hiện trong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được cơ quan nhà nước cóthẩm quyền xét duyệt;

- Đã có chủ trương đầu tư của Thủ tướng Chính phủ hoặc đã có quyết định đầu

tư của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc đã thể hiện trong quy hoạch tổng thểphát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã được cấp cóthẩm quyền phê duyệt;

- Không bố trí đất ở, nhà ở; không bố trí xen lẫn với đất ở, nhà ở

1.4 Thẩm quyền thu hồi đất:

Nếu ta dẫn vấn đề từ thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mụcđích sử dụng thì ta có thể nhận ra được rằng thẩm quyền thu hồi đất được quy đinh tạiĐiều 44 Luật đất đai năm 2003

Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quyết định thu hồi đấtđối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cánhân nước ngoài, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 44 Luật đất đai năm 2003

Uỷ ban nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh quyết định thu hồiđất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư, người Việt Nam định cư ở nướcngoài thuộc đối tượng được mua nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam

Cũng như giao đất, cho thuê đất, các thẩm quyền về thu hồi đất không đượcphép ủy quyền cho cơ quan cấp dưới và cơ quan có thẩm quyền phải trực tiếp thựchiện đúng chức trách quyền hạn và nghĩa vụ của cấp mình chính vì vậy mà thẩm

quyền nó luôn đi đôi và gắn liền với trách nhiệm trực tiếp của từng cấp chính quyền

và nhất quán thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụngđất tương đương với thẩm quyền thu hồi đất của cấp có thẩm quyền đó

Từ các quy định trên, việc thu hồi đất đã thể hiện rõ một nội dung quan trọngtrong quản lý Nhà nước đối với đất đai đồng thời thể hiện chính sách nhất quán củaNhà nước ta trong việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất của tổchức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư sử dụng đất20

Song song với những quy định của Luật đất đai 2003 thì Nghị định69/2009/NĐ-CP có những quy định thẩm quyền thu hồi đất trường hợp khu đất thuhồi có cả thẩm quyền thu hồi của Ủy ban nhân dân tỉnh và Ủy ban nhân dân huyện thì

“khu đất thu hồi có cả tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thì Ủy ban nhân dâncấp huyện quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư;trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày Ủy ban nhân dân cấp huyệnquyết định thu hồi đất, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thu hồi đất đối với tổchức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài và giao đất,cho thuê đất theo dự án cho chủ đầu tư trong cùng một quyết định”21

1.5 Các điều kiện để được bồi thường đất.

Để đáp ứng đủ điều kiện để Nhà nước bồi thường đất khi Nhà nước tiến hànhquy hoạch thì người sử dụng đất phải đáp ứng những điều kiện sau

- Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai

- Có quyết định giao đất của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy địnhcủa pháp luật về đất đai

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ổn định được Ủy ban nhân dân xã,phường, thị trấn xác nhận không có tranh chấp mà có các loại giấy tờ sau đây: Nhữnggiấy tờ về quyền sử dụng đất đai được cấp trước ngày 15 tháng 10 năm 1993 do cơquan có thẩm quyền cấp trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà nướcViệt Nam dân chủ cộng hoà, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hoà miền Nam

20 Mục 6 trang 147 Giáo trình Luật đất đai Hà Nội

21 Xem Điều 31 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; Giấy chứng nhận quyền

sử dụng đất tạm thời được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp hoặc có tên trong sổđăng ký ruộng đất, sổ địa chính; Giấy tờ hợp pháp về thừa kế, tặng cho quyền sử dụngđất hoặc tài sản gắn liền với đất; giấy tờ giao nhà tình nghĩa gắn liền với đất; Giấy tờchuyển nhượng quyền sử dụng đất, mua bán nhà ở gắn liền với đất ở trước ngày 15tháng 10 năm 1993, nay được Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn xác nhận là đã sửdụng trước ngày 15 tháng 10 năm 1993; Giấy tờ về thanh lý, hoá giá nhà ở gắn liềnvới đất ở theo quy định của pháp luật; Giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền thuộc chế độ

cũ cấp cho người sử dụng đất

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có một trong các loại giấy tờ theo quyđịnh tại khoản 3 Điều 8 Nghị định 197/2004/NĐ-CP mà trên giấy tờ đó ghi tên ngườikhác, kèm theo giấy tờ về việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có chữ ký của cácbên có liên quan, nhưng đến thời điểm có quyết định thu hồi đất chưa thực hiện thủtục chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật, được Ủy ban nhân dân cấp

xã xác nhận là đất không có tranh chấp

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thường trú tại địa phương

và trực tiếp sản xuất đất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối tạivùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo nay được Ủy ban cấp

xã nơi có đất xác nhận là người sử dụng đất ổn định không có trang chấp

- Hộ gia đình, cá nhân được sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định của Tòa

án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan thi hành án hoặc quyết định giảiquyết tranh chấp đất đai của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền đã được thi hành

- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trước đây Nhà nước đã có quyếtđịnh quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai cuả Nhà nước, nhứng trongthực tế Nhà nước chưa quản lý mà hộ gia đình, cá nhân đó vẫn sử dụng

- Cộng đồng dân cư đang sử dụng đất có các công trình là đình, đền, chùa,miếu, am, từ đường, nhà thờ họ được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất bị thu hồi xácnhận là đất sử dụng chung cho cộng đồng và không có tranh chấp

- Tổ chức sử dụng đất trong các trường hợp sau đây: Đất được Nhà nước giao

có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đã nộp không có nguồn gốc từ ngân sáchNhà nước; đất nhận chuyển nhượng của người sử dụng đất hợp pháp mà tiền trả choviệc chuyển nhượng không có nguồn gốc từ ngân sách Nhà nước; đất sử dụng cónguồn gốc hợp pháp từ hộ gia đình, cá nhân

- Nếu người sử dụng đất không đáp ứng đủ những điều kiện nêu trên thì sẽkhông được bồi thường hoặc người sử dụng đất vì các lý do đương nhiên hoặc bị thuhồi do vi phạm pháp Luật đất đai thì cũng sẽ không được bồi thường Việc khôngđược bồi thường còn liên quan đến những trường hợp đất bị Nhà nước thu hồi để sửdụng vào mục đích công cộng, đất nông nghiệp do cộng đồng dân cư sử dụng, đấtđược Nhà nước giao có thu tiền sử dụng đất, nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất

mà các khoản tiền đó có nguồn gốc từ Ngân sách Nhà nước hoặc đất nông nghiệpđược sử dụng vào mục đích công ích của xã, phường, thị trấn

Đối với người được bồi thường bằng nhà ở, đất ở tại các khu tái định cư, ủy bannhân dân cấp có thẩm quyền sẽ lập và thực hiện các dự án tái định cư trước khi thu hồiđất Điều kiện sống ở khu tái định cư cho người bị thu hồi đất tối thiểu phải có khảnăng phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ

Nếu không có đất để thực hiện việc tái định cư cho người bị thu hồi đất thìngười bị thu hồi đất sẽ được bồi thường bằng tiền và sẽ được ưu tiên mua hoặc thuênhà thuộc sở hữu của Nhà nước đối với khu vực đô thị, bồi thường bằng đất ở đối vớikhu vực nông thôn, trường hợp giá trị quyền sử dụng đất bị thu hồi lớn hơn phần đất ởđược bồi thường thì người bị thu hồi đất sẽ được bồi thường phần chênh lệch

Đối với người bị thu hồi đất mà không còn đất trực tiếp để sản xuất thì ngoàiviệc được bồi thường bằng tiền, người bị thu hồi còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn địnhđời sống, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp, bố trí việc làm mới

1.6 Nguyên tắc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất:

Điều 14 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP quy định như sau:

Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng có đủ điều kiện quy định tại cáckhoản 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9, 10 và 11 Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03

tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nướcthu hồi đất (sau đây gọi là Nghị định số 197/2004/NĐ-CP) và các Điều 44, 45 và 46Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủ quy định bổsung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sửdụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vàgiải quyết khiếu nại về đất đai (sau đây gọi là Nghị định số 84/2007/NĐ-CP) thì đượcbồi thường; trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì Ủy ban nhân dân cấptỉnh xem xét để hỗ trợ.

Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồithường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồithường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tính theo giá đất tại thờiđiểm quyết định thu hồi đất; trường hợp bồi thường bằng việc giao đất mới hoặc giaođất ở tái định cư hoặc nhà ở tái định cư, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênhlệch đó được thanh toán bằng tiền theo quy định sau:

- Trường hợp tiền bồi thường, hỗ trợ lớn hơn tiền sử dụng đất ở hoặc tiền muanhà ở tại khu tái định cư thì người tái định cư được nhận phần chênh lệch;

- Trường hợp tiền bồi thường, hỗ trợ nhỏ hơn tiền sử dụng đất ở hoặc tiền muanhà ở tái định cư thì người tái định cư phải nộp phần chênh lệch, trừ trường hợp quyđịnh tại khoản 1 Điều 19 Nghị định 69/2009/NĐ-CP

Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất màchưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của phápluật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồithường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách nhà nước

Nghĩa vụ tài chính bao gồm: tiền sử dụng đất phải nộp, tiền thuê đất đối với đất

do Nhà nước cho thuê, thuế thu nhập từ chuyển quyền sử dụng các thửa đất khác củangười có đất bị thu hồi (nếu có), tiền thu từ xử phạt vi phạm pháp luật về đất đai, tiềnbồi thường cho Nhà nước khi gây thiệt hại trong quản lý và sử dụng đất đai, phí và lệphí trong quản lý, sử dụng đất đai

Trong trường hợp các khoản nghĩa vụ tài chính về đất đai phải nộp lớn hơnhoặc bằng tiền bồi thường đất thì số tiền được trừ tối đa bằng số tiền bồi thường đất.

Nhà nước điều tiết một phần lợi ích từ việc thu hồi, chuyển mục đích sử dụngđất để thực hiện các khoản hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi quy định tại Điều 17Nghị định 69/2009/NĐ-CP

Diện tích đất được bồi thường là diện tích được xác định trên thực địa - thực tế

đo đạc diện tích thu hồi của từng người sử dụng đất22

Những trường hợp nào bị thu hồi đất mà không được bồi thường: người sửdụng đất không đủ điều kiện được bồi thường đất như đã nêu ở trên

Nguyên tắc để được bồi thường về tài sản khi Nhà nước thu hồi đất được quyđịnh tại Điều 18 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP:

- Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà bị thiệt hại thìđược bồi thường

- Chủ sở hữu tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất mà đất đó thuộcđối tượng không được bồi thường thì tùy từng trường hợp cụ thể được bồi thườnghoặc hỗ trợ tài sản

- Nhà, công trình khác gắn liền với đất được xây dựng sau khi quy hoạch, kếhoạch sử dựng được công bố mà không được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chophép xây dựng thì không được bồi thường

Nhà, công trình khác gắn liền với đất được xây dựng sau ngày 01 tháng 07 năm

2004 mà tại thời điểm xây dựng đã trái với mục đích sử dụng đất đã được xét duyệttrong quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được xét duyệt thì không được bồi thường

- Tài sản gắn liền với đất được tạo lập sau khi có quyết định thu hồi đất đượccông bố thì không được bồi thường

- Hệ thống máy móc, dây chuyền sản xuất có thể tháo dời và di chuyển được thìchỉ bồi thường chi phí tháo dỡ, vận chuyển, lắp đặt và thiệt hại khi tháo dỡ, vậnchuyển, lắp đặt; mức bồi thường do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định phù hợp vớipháp luật hiện hành và thực tế ở địa phương

22 Điều 47 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

Chương 2

VAI TRÒ CỦA UBND CẤP TỈNH TRONG QUÁ TRÌNH TRIỂN

KHAI THỰC HIỆN DỰ ÁN THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ

VÀ TÁI ĐỊNH CƯ

Thông qua các khái niệm đã được trình bày ở chương 1 và các cơ quan có thẩmquyền trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.Trong chương 2 này người viết đi sâu vào phân tích vấn đề về “Vai trò của UBND cấptỉnh trong việc triển khai thực hiện dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư”thông qua các văn bản pháp luật như: Luật đất đai 2003, Luật khiếu nại tố cáo, Luật tốtụng hành chính… Nghị định số 69/2009/NĐ-CP quy định bổ sung về quy hoạch sửdụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Nghị định 84/2007/NĐ-

CP quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thựchiện quyền sử dụng đất trình tự thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nướcthu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất Đầu tiên người viết sẽ đi sâu vào tìm hiểu vềtrình tự thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm có phương hướng nắm bắtnhững vấn đề của đề tài nghiên cứu một cách rành mạch hơn

2.1 Trình tự thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

2.1.1 Ý nghĩa của trình tự, thủ tục thu hồi đất.

Trình tự thủ tục thu hồi đất không chỉ là các bước thực hiện nhằm tạo điều kiệnthu hồi đất được tiến hành thuận lợi, nhanh chóng, mà còn nhiều mục đích ý nghĩa lớn

về phương diện pháp lý23

Thứ nhất, trong quá trình chuyển quyền sử dụng đất không mong muốn từ phíangười sử dụng đất hợp pháp sang Nhà nước, thông qua các cơ quan hành chính Nhànước có thẩm quyền, trình tự thủ tục là ranh giới, phạm vi để thực hiện quy trình nàymột cách công bằng, bình đẳng giữa các chủ thể trong một xã hội dân sự

Thứ hai, trình tự, thủ tục là điều kiện chuẩn, là căn cứ để các chủ thể có thẩmquyền giám sát, kiểm tra việc thực thi pháp luật trong suốt quá trình thu hồi đất và giảiquyết các hệ quả sau này

Thứ ba, trình tự, thủ tục góp phần bảo đảm cho việc đền bù được công bằng,tương xứng Các thời điểm thực hiện việc thu hồi, đền bù luôn có những ảnh hưởngnhất định đến giá trị đền bù

Việc ấn định ra trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thìvẫn phải đi đến lý do cuối cùng là đảm bảo cho quá trình diễn ra một cách công bằng,dân chủ, đúng pháp luật, đạt tiến độ đã được đề ra của quá trình thực hiện dự án Trình

tự, thủ tục được đặt ra từ lúc chuẩn bị cho qúa trình thu hồi đất đến lúc giao đất chochủ đầu tư và thời hạn để giải quyết mọi khiếu nại và thắc mắc của người bị thu hồiđất

2.1.2 Các bước tiến hành thu hồi đất

Trình tự, thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được quy định từĐiều 29 đến Điều 32 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP được thực hiện từng bước cụ thểsau:

Bước 1: Chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án đầu tưnộp hồ sơ tại cơ quan tiếp nhận hồ sơ về đầu tư tại địa phương Cơ quan tiếp nhận hồ

sơ có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến các cơ quan có liên quan đến dự án đầu tư đểxem xét giới thiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xemxét giới thiệu địa điểm

23 Trang 61 Luật hành chính đô thị, nông thôn biên soạn TS Phan Trung Hiền

Bước 2: Hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:

Hết thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý kiến, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng góp bằng văn bản, nêu rõ sốlượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, số lượng ý kiến khác đối vớiphương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; hoàn chỉnh và gửi phương án đã hoànchỉnh kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp đến cơ quan tài nguyên và môi trường

để thẩm định; Trường hợp còn nhiều ý kiến không tán thành phương án bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư thì Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng cầngiải thích rõ hoặc xem xét, điều chỉnh trước khi chuyển cơ quan tài nguyên và môitrường thẩm định, và tiến hành chuyển lên cho ỦY ban nhân dân tỉnh phê duyệtphương án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Bước 3, bước 4: Cơ quan tài nguyên và môi trường chủ trì, phối hợp với cơquan có liên quan thẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và chuẩn bị

hồ sơ thu hồi đất theo quy định sau:

Sở Tài nguyên và Môi trường chuẩn bị hồ sơ thu hồi đất trình Ủy ban nhân dân cấptỉnh ra quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư

ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài;

Phòng Tài nguyên và Môi trường chuẩn bị hồ sơ thu hồi đất trình Ủy ban nhân dâncấp huyện ra quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư

Bước 5: Thẩm quyền quyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất thựchiện theo quy định tại Điều 37 và Điều 44 của Luật Đất đai

Trường hợp thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất thuộc thẩm quyền của một cấpthì việc thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất được thực hiện trong cùng một quyếtđịnh

Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất thì

Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộngđồng dân cư; trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày Ủy ban nhân dâncấp huyện quyết định thu hồi đất, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thu hồi đất đối

với tổ chức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài vàgiao đất,

Bước 6, bước 7: Trong thời hạn không quá 05 ngày làm việc, kể từ ngày raquyết định thu hồi đất, giao đất hoặc cho thuê đất, cơ quan tài nguyên và môi trườngtrình Ủy ban nhân dân cùng cấp phê duyệt và công bố công khai phương án bồithường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định sau:

Sở Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phê duyệt phương

án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất liên quan từ haiquận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh trở lên;

Phòng Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệtphương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với trường hợp không thuộc quy địnhtại điểm a khoản 2 Điều 31 Nghị định 69/2009/NĐ-CP;

Trong thời hạn không quá ba (03) ngày, kể từ ngày nhận được phương án bồithường, hỗ trợ và tái định cư đã được phê duyệt, Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường,giải phóng mặt bằng có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã phổ biến vàniêm yết công khai quyết định phê duyệt phương án bồi thường tại trụ sở Ủy ban nhândân cấp xã và địa điểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất bị thu hồi; gửi quyết định bồithường, hỗ trợ và tái định cư cho người có đất bị thu hồi, trong đó nêu rõ về mức bồithường, hỗ trợ, về bố trí nhà hoặc đất tái định cư (nếu có), thời gian, địa điểm chi trảtiền bồi thường, hỗ trợ và thời gian bàn giao đất đã bị thu hồi cho Tổ chức làm nhiệm

vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Bước 8: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoặc Tổ chức phát triểnquỹ đất thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

Bước 9: Trong thời hạn hai mươi (20) ngày, kể từ ngày Tổ chức làm nhiệm vụbồi thường, giải phóng mặt bằng thanh toán xong tiền bồi thường, hỗ trợ cho người bịthu hồi đất theo phương án đã được xét duyệt thì người có đất bị thu hồi phải bàn giaođất cho Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

Trường hợp việc bồi thường được thực hiện theo tiến độ thì chủ đầu tư được nhận bàngiao phần diện tích mặt bằng đã thực hiện xong việc bồi thường, hỗ trợ để triển khai

dự án

Căn cứ pháp lý từng bước cụ thể như sau24:

Đặc biệt đối với những dự án có tầm quan trọng quốc gia sau khi được Quốchội quyết định chủ trương đầu tư; dự án nhóm A, dự án xây dựng hệ thống giao thông,thủy lợi, đê điều phù hợp với quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì khôngphải thực hiện các công việc quy định tại khoản 1 Điều 29 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP

Với những cơ sở như đã trình bày ở trên thì ta có thể thấy được những điểmkhác biệt và vượt trội hơn của Nghị định 69/2009/NĐ-CP so với Nghị định84/2007/NĐ-CP ở những điểm là giới thiệu địa điểm được hoàn thành xong, nhà đầu

tư sẽ bắt đầu lập dự án đầu tư Tức là dự án đầu tư phải được thể hiện rõ phương ántổng thể về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Đối với những cơ quan Nhà nước có thẩm quyền ra quyết định thu hồi đất

“Trường hợp khu đất bị thu hồi vừa có thửa đất thuộc thẩm quyền thu hồi của Ủy bannhân dân cấp tỉnh, vừa có thửa đất thuộc thẩm quyền thu hồi của Ủy ban nhân dân cấphuyện thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra quyết định thu hồi chung đối với toàn bộ cácthửa đất trên khu đất và ra quyết định thu hồi đối với từng thửa đất thuộc thẩm quyềnthu hồi của mình25;

Như quy định trên ta thấy được có điểm không hợp lý vì theo quy định của Luậtthì UBND cấp tỉnh chỉ có thẩm quyền thu hồi đất của tổ chức, cơ sở tôn giáo, người

24 Nghị định 69/2009/NĐ-CP cụ thể các điều khoản sau:

Bước 1 Khoản 1 Điều 29

Bước 2 Khoản 3 Điều 30

Bước 3, 4 Khoản 4 Điều 30

Bước 5 Khoản 1 Điều 31

Bước 6, 7 Khoản 2 Điều 31

Bước 8 Khoản 3 Điều 31

Bước 9 Khoản 4 Điều 31

25 Xem Điểm c khoản 1 Điều 53 Nghị định 84/2007/NĐ-CP

Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài Ngược lại trong trườnghợp này thì UBND tỉnh lại ra quyết định thu hồi chung đối với toàn bộ thửa đất trênkhu đất, rồi lại UBND cấp huyện lại ra quyết định thu hồi đất nữa đối với phần đấtthuộc thẩm quyền thu hồi của mình như vậy thì ta lại thấy quá gườm rà với lại tại điều

44 Luật đất đai 2003 đã quy định rõ ràng thẩm quyền thu hồi của cấp tỉnh và cấphuyện, Nghị định 84/2007/NĐ-CP lại quy định ngược lại với Luật đất đai vô tình tạo

sự mâu thuẫn làm cho việc triển khai trong công tác còn gặp không ít những khó khăncần có hướng giải quyết cho rành mạch đúng như tinh thần của điều 44 Luật đất đai

2003 đã quy định

Ủy ban nhân cấp tỉnh ra quyết định thu hồi đất chung cho toàn thể khu đất bịthu hồi, sau đó theo thẩm quyền được quy định mới bắt đầu ra thêm quyết định thu hồiđất thứ hai nữa Ta thấy với việc quy định trình tự thu hồi đất theo quy định tại Nghịđịnh 84/2007/NĐ-CP có điểm bất cập vì theo Luật đất đai 2003 đã phân định rõ thẩmquyền thu hồi đất của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp huyện, mà theo quy định tạiNghị định 84/2007/NĐ-CP Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra quyết định thu hồi chungxong lại ra tiếp thêm một quyết định thu hồi đất theo thẩm quyền của mình nữa nhưvậy với quyết định thu hồi đất chung ấy tình cờ không có ý nghĩa gì cả theo quy địnhcủa Luật đất đai 2003

Thấy được sự mâu thuẫn đó thì Nghị định số 69/2009/NĐ-CP được ra đời bổsung thay đổi cho khuyết điểm đó “Trường hợp khu đất thu hồi có cả tổ chức, hộ giađình, cá nhân sử dụng đất thì Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất đốivới hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư; trong thời hạn không quá 05 ngày làmviệc, kể từ ngày Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất, Ủy ban nhân dâncấp tỉnh quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, người Việt Nam định cư ở nước ngoài,

tổ chức, cá nhân nước ngoài và giao đất, cho thuê đất theo dự án cho chủ đầu tư trongcùng một quyết định”26

26 Khoản 1 Điều 31 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP

2.2 Vai trò của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong trình tự thủ tục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Ủy ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu là cơ quan chấp hành của Hội đồngnhân dân, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm trước Hộiđồng nhân dân cùng cấp và cơ quan Nhà nước cấp trên Uỷ ban nhân dân chịu tráchnhiệm chấp hành Hiến pháp, luật, các văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên và nghịquyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp nhằm bảo đảm thực hiện chủ trương, biệnpháp phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và thực hiện các chínhsách khác trên địa bàn Uỷ ban nhân dân thực hiện chức năng quản lý Nhà nước ở địaphương, góp phần bảo đảm sự chỉ đạo, quản lý thống nhất trong bộ máy hành chínhNhà nước từ trung ương tới cơ sở.27

Trong quá trình triển khai thực hiện các dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ,tái định cư thì UBND cấp tỉnh có những vai trò và nhiệm vụ như sau:

Căn cứ vào những quy định tại Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định trình tự thủtục thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và các bước được thực hiện như sau:

Bước 1: Giới thiệu địa điểm và thông báo thu hồi đất

Vai trò của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong bước 1 này sẽ tiến hành xem xétgiới thiệu địa điểm

Chủ đầu tư hoặc cơ quan được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án đầu tư nộp hồ sơtại cơ quan tiếp nhận hồ sơ về đầu tư tại địa phương Cơ quan tiếp nhận hồ sơ có tráchnhiệm tổ chức lấy ý kiến các cơ quan có liên quan đến dự án đầu tư để xem xét giớithiệu địa điểm theo thẩm quyền hoặc trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét giớithiệu địa điểm Trong bước 1 này Ủy ban nhân dân tỉnh đóng vai trò là cơ quan chủquản sẽ quyết định chọn địa điểm cho nhà đầu tư

Sau khi Ủy ban nhân dân tỉnh thực hiện mọi công tác giới thiệu địa điểm đãđược thực hiện xong , chủ đầu tư tiến hành lập dự án đầu tư theo quy định của phápluật về đầu tư và xây dựng; lập hồ sơ xin giao đất, thuê đất theo quy định của pháp

27 Điều 2 Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân

luật về đất đai Nội dung dự án đầu tư phải thể hiện phương án tổng thể về bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư

Trong giai đoạn Thông báo thu hồi đất này Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ tiến hànhthực hiện hoặc sẽ ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thông báo thu hồi đất,Nội dung thông báo thu hồi đất gồm: lý do thu hồi đất, doanh thu và vị trí khu đất thuhồi trên cơ sở hồ sơ địa chính hiện có hoặc quy hoạch chi tiết xây dựng được duyệt và

dự kiến về kế hoạch di chuyển

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ ra quyết định thu hồi đất đối với những trường hợpthu hồi đất thuộc thẩm quyền của mình, sau hai mươi (20) ngày kể từ ngày thông báo,

Sở Tài nguyên và Môi trường trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thu hồi đất

và trong thời hạn không quá năm (5) ngày làm việc kể từ khi nhận được tờ trình của

Sở Tài nguyên và Môi trường, thì UBND cấp tỉnh có trách nhiệm xem xét và kýquyết định thu hồi đất

Sau khi phương án tổng thể về quy hoạch đã được xét duyệt xong, UBND cấphuyện nơi có đất bị thu hồi phải có trách nhiệm thông báo ngay bằng văn bản chonhững người dân bị thu hồi đất biết được nguyên nhân bị thu hồi đất và mức bồithường và chính sách tái định cư, hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp như thế nào để tất cảnhững hộ dân trong diện quy hoạch đó có dự kiến chuyển đổi nghề nghiệp của mình

và có hướng tìm ra những việc làm ổn định giúp họ ổn định trong đời sống, và điềuquan trọng nhất là trong phương án tổng thể nhất thiết phải có quy định thời gian để

họ có thể di chuyển và bàn giao đất cho chủ đầu tư để đảm bảo cho quá trình thi côngdiễn ra nhanh chóng, thuận lợi đạt tiến độ đã đề ra trong phương án tổng thể

Việc thông báo thu hồi đất theo quy định hiện nay có nhiều điểm khác biệt sovới trước đây cụ thể: Sau khi xem xét giới thiệu địa điểm đầu tư Ủy ban nhân dân cấptỉnh thông báo thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thông báothu hồi đất; có điểm khác biệt hơn ở Nghị định 69/2009/NĐ-CP so với Nghị định

84/2007/NĐ-CP ở chỗ tại Điều 52 Nghị định 84/2007/NĐ-CP quy định “Tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm thông báo cho người đang

sử dụng đất biết lý do thu hồi đất; dự kiến về mức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” còntại điều 29 Nghị định 69/2009/NĐ-CP thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thông báo thu hồi

đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp huyện thông báo thu hồi đất với nhữngthay đổi như trên được quy định tại Nghị định 69/2009/NĐ-CP phần nào làm giảm bớt

đi gánh nặng cho tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giúp cho Ủyban nhân dân đảm bảo được thẩm quyền của mình khi thực hiện

Sau khi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đã qua xem xét, duyệt quy hoạch chi tiết xâydựng, thu hồi đất và lập phương án bồi thường tổng thể, hỗ trợ, tái định cư thì Ủy bannhân dân tỉnh sẽ tiến hành chỉ đạo cho Ủy ban nhân dân cấp huyện có trách nhiệmthành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để lập phương án bồi thường, hỗ trợ

và tái định cư và phương án đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp để có thể đáp ứng đượckịp thời nhu cầu của người dân trong diện giải tỏa khi đã bị thu hồi đất Ủy ban nhândân cấp xã có trách nhiệm phối hợp với chủ đầu tư phổ biến kế hoạch khảo sát, đo đạccho người sử dụng đất trong khu vực dự án và yêu cầu người sử dụng đất tạo điềukiện để chủ đầu tư thực hiện việc điều tra, khảo sát, đo đạc xác định diện tích đất đểlập dự án đầu tư Để đảm bảo cho quyền lợi cho người dân cũng như đạt tiến độ đãđược đặt ra trong phương án tổng thể về quy hoạch thì UBND xã và chủ đầu tư phải

có kế hoạch khảo sát cũng như đo đạc nắm lại diện tích xác thực trên thực tế để khôngxảy ra những tình trạng sai xót trong vấn đề đền bù xảy ra sau này

Trường hợp đặc biệt “Đối với dự án quan trọng quốc gia sau khi được Quốc hộiquyết định chủ trương đầu tư; dự án nhóm A, dự án xây dựng hệ thống giao thông,thủy lợi, đê điều phù hợp với quy hoạch được cấp có thẩm quyền phê duyệt thì khôngphải thực hiện các công việc quy định tại khoản 1 Điều 29 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP

Thời hạn ra văn bản giới thiệu địa điểm đầu tư; thông báo thu hồi đất; thành lậpHội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 29Nghị định số 69/2009/NĐ-CP thì không quá 30 ngày, kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ vềđầu tư hợp lệ”28

Bước 2: Hoàn chỉnh phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư:

Hết thời hạn niêm yết và tiếp nhận ý kiến ít nhất là hai mươi (20) ngày, Tổ chứclàm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có trách nhiệm tổng hợp ý kiến đóng

28 khoản 4,5 điều 29 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP

góp bằng văn bản, nêu rõ số lượng ý kiến đồng ý, số lượng ý kiến không đồng ý, sốlượng ý kiến khác đối với phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư; hoàn chỉnh vàgửi phương án đã hoàn chỉnh kèm theo bản tổng hợp ý kiến đóng góp đến sở Tàinguyên và Môi trường để thẩm định và trình Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ có trách nhiệmquyết định đối với phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư Đáp ứng được sự chỉđạo sâu sát và kịp thời của Ủy ban nhân tỉnh trong việc tiếp nhận ý kiến từ người dân

để chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh có hướng chỉ đạo đúng đắn nhằm góp phần hoànchỉnh hơn nữa về phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư điểm đặc biệt đáng quantâm ở quy định trên là chỗ lấy ý kiến từ người dân về phương án bồi thường, hỗ trợ vàtái định cư đảm bảo được tính dân chủ, công bằng trong việc thực hiện các chính sáchcủa nhà nước

Bước 3 và 4: Chuẩn bị hồ sơ thu hồi đất.

Theo thẩm quyền của mình Ủy ban nhân dân tỉnh sẽ tiến hành ra quyết định thuhồi đất đối với những trường hợp thuộc thẩm quyền thu hồi đất của Ủy ban nhân dântỉnh

Cơ quan tài nguyên và môi trường chủ trì, phối hợp với cơ quan có liên quanthẩm định phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư và chuẩn bị hồ sơ thu hồi đấttheo quy định, Sở Tài nguyên và Môi trường chuẩn bị hồ sơ thu hồi đất trình Ủy bannhân dân cấp tỉnh ra quyết định thu hồi đất đối với tổ chức, cơ sở tôn giáo, người ViệtNam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài, còn Phòng Tài nguyên vàMôi trường chuẩn bị hồ sơ thu hồi đất trình Ủy ban nhân dân cấp huyện ra quyết địnhthu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư

Bước 5: Quyết định thu hồi đất

Ủy ban nhân dân tỉnh tiến hành ra quyết định thu hồi đất đối với phần đất đượcthu hồi theo thẩm quyền

Sau khi Ủy ban nhân dân cấp huyện quyết định thu hồi đất thuộc thẩm quyềntrong thời gian không quá năm (05) ngày làm việc, thì sau đó Ủy ban nhân dân cấptỉnh sẽ quyết định thu hồi đất thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân tỉnh

Trường hợp thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất thuộc thẩm quyền của mộtcấp thì việc thu hồi đất và giao đất hoặc cho thuê đất được thực hiện trong cùng mộtquyết định.

Với việc phân cấp thẩm quyền rõ ràng như thế tạo điều kiện thuận lợi cho quátrình thực hiện giúp cho các chủ thể có thẩm quyền thu hồi đất có thể chủ động trongviệc quyết định thu hồi đất, so với Nghị định 84/2007/NĐ-CP Nghị định 69/2009/NĐ-

CP có quy định phân cấp thẩm quyền thu hồi đất rõ ràng hơn không có sự chồng chéo,còn Nghị định 84/2007/NĐ-CP quy định đối với trường hợp thu hồi vừa có thửa đấtthuộc thẩm quyền thu hồi của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, vừa có thửa đất thuộc thẩmquyền thu hồi của Ủy ban nhân dân cấp huyện thì Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ra quyếtđịnh thu hồi chung đối với toàn bộ các thửa đất trên khu đất với quy định này tình cờlại có sự mâu thuẫn về thẩm quyền quy định theo phân cấp thu hồi đất trong khinhững phần đất thuộc thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp huyện thu hồi mà đằngnày Ủy ban nhân dân cấp tỉnh lại ra quyết định thu hồi chung vô tình đã đi ngược lạivới tinh thần mà Luật đất đai 2003 quy định

Bước 6 và 7: Trong bước này Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ tiến hành phê duyệt

và công bố công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Trong thời hạn không quá 5 ngày làm việc, kể từ ngày ra quyết định thu hồi

đất, giao đất hoặc cho thuê đất, Sở tài nguyên và Môi trường sẽ tiến hành trình Ủy bannhân dân tỉnh phê duyệt và công bố công khai phương án bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư

Trường hợp thu hồi đất liên quan từ hai quận, huyện, thị xã, thành phố thuộctỉnh trở lên Sở tài nguyên và Môi trường sẽ trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệtphương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Khi Ủy ban nhân dân tỉnh đã phê duyệt xong phương án bồi thường, hỗ trợ, táiđịnh cư, trong thời hạn không qua ba (03) ngày sau khi đã nhận được phương án bồithường, hỗ trợ, tái định cư, tổ chức làm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng có

sẽ trách nhiệm phối hợp với Ủy ban nhân dân cấp xã phổ biến và niêm yết công khai

quyết định phê duyệt phương án bồi thường tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã và địađiểm sinh hoạt khu dân cư nơi có đất bị thu hồi.

Bước 8: Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hoặc Tổ chức phát triển quỹ

đất thực hiện chi trả bồi thường, hỗ trợ, bố trí tái định cư

Ta thấy trong giai đoạn này chỉ thấy Hội đồng bồi thường, hỗ trợ và tái định cưhoặc Tổ chức phát triển quỹ đất thực hiện nhiệm vụ, nhưng không phải như vậy mà takhông thấy được vai trò thật cần thiết của Ủy ban nhân dân tỉnh, lúc này Ủy ban nhândân đóng vai trò chỉ đạo cho việc thực hiện khi có những việc rắc rối trong quá trìnhthực hiện sẽ trình cho Ủy ban nhân dân tỉnh Quyết định phê duyệt

Bước 9: Trong thời hạn hai mươi (20) ngày khi mà tổ chức làm nhiệm vụ đã

chi trả tiền bồi thường xong thì người dân có đất bị thu hồi phải giao đất cho Tổ chứclàm nhiệm vụ bồi thường, giải phóng mặt bằng

2.2.1 Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Căn cứ Điều 25 Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 quy định giaonhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương thì UBND cấp tỉnh sẽ giao nhiệm

vụ thực hiện công tác giải phóng mặt bằng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho UBNDcấp huyện, từ đó UBND cấp huyện sẽ thành lập Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái địnhcư

Việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư sẽ được giao cụ thể cho:

Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cấp quận, huyện

Trung tâm Phát triển Quỹ đất thành phố

+ Hội đồng bồi thường, hỗ trợ tái định cư (gọi tắt là Hội đồng Bồi thường của

dự án) được thành lập ở cấp quận, huyện cho từng dự án để thực hiện công tác bồithường, hỗ trợ tái định cư, kể cả việc tham gia giải quyết khiếu nại tố cáo có liên quanđến công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư của dự án Có các thành viên gồm:

Chủ tịch hội đồng: Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân quận, huyện;