BÀI GIẢNG : SỰ CỐ VÀ ĐÁNH GIÁ, PHÒNG NGỰ , TRÁNH SỰ CỐ ĐỐI VỚI CTNH docx

Sự dịch chuyển của chất thải độc hại• Quá trình dịch chuyển của chất thải độc hại = f tính chất vật lý của chúng và của môi trường xung quanh điều kiện vật lý và các yếu tố hóa học • Các

BÀI GIẢNG : SỰ CỐ VÀ ĐÁNH GIÁ, PHÒNG NGỰ , TRÁNH SỰ CỐ ĐỐI VỚI

CTNH

CHƯƠNG 7:

SỰ CỐ VÀ ĐÁNH GIÁ, PHÒNG Ự , TRÁNH SỰ CỐ ĐỐI VỚI CTNH

1

NGUỒN GỐC CTNH THEO HƯỚNG XÂM NHẬP

• Xâm nhập vào đất nước

• Xam nhập vao đat, nươc

hay không khí do con

øi người;

• Quá trình bốc hơi hay do

gió từ các đống rác thải

phát tán vào không khí;

• Rò rỉ từ các đống rác xâm

nhập ào nước ngầm

nhập vao nươc ngam,

nước mặt và các sinh vật

nước;

NGUỒN GỐC CTNH THEO HƯỚNG

XÂM NHẬP

• Rò rỉ từ các bể chứa ngầm

• Ro rỉ tư cac be chưa ngam

hay đường ống;

• Sự thoát ra hay lắng đọng

do các tai nạn như cháy,

nổ;

• Sự thoát ra từ các hệ thống

xử lý hay bảo quản chất

thải không đúng qui cách.

Sự dịch chuyển của chất thải độc hại

• Quá trình dịch chuyển của chất thải độc hại = f (tính chất vật lý của chúng và của môi trường xung quanh điều kiện vật lý và các yếu tố hóa học)

• Các chất thải dễ bay hơi thì dễ dịch chuyển trong môi trường y ị y g g không khí

• chất thải dễ tan thì dễ dịch chuyển trong nước

• dịch chuyển trong cát rỗng dễ hơn là trong đất nén chặt

• Chất thải dễ bay hơi sẽ linh động hơn khi nhiệt độ cao và có gió

á û ã

• chất thải dễ tan thì linh động trong mùa mưa.

• Chất thải dễ biến đổi bằng hóa học và sinh học sẽ không dịch chuyển xa bằng chất thải kém hoat hóa

chuyen xa bang chat thai kem hoạt hoa.

Đánh giá nguy cơ

9 Có nồng độ cao và phân bố rộng rãi trong môi trường

9 Có nồng độ cao và phân bố rộng rãi trong môi trường

9 Tiếp xúc dễ dàng với đối tượng tiếp nhận

Đánh giá con đường tiếp xúc

Q

Qua hệ tiê hó

7

Đường tiêu hoá

tăng tiết nước bọt, kích thích đường tiêu hoá, nôn, tiêu chảy, chảy máu đường tiêu hoá, vàng da.

tím tái thở nông ngừng

Đường hô tím tái, thở nông, ngừng

thở, phù phổi Đường hô

hấp

CÁC NGUY CƠ KHI TIẾP XÚC VỚI CTNH

Họat động Các mối nguy hại

Tiếp xúc với chất nguy hại trong cộng đồng

Lưu trữ chất nguy Gây cháy

TÁC HẠI CỦA CTNH

Nhó

m

Tên nhóm

Nguy hại đối với người tiếp xúc

Nguy hại đối với môi trường

cháy nổ da, bỏng và có

thể dẫn đến tử vong

hủy công trình Một số chất dễcháy, nổ hay sản phẩm sinh ra

từ quá trình là chất độc, nên gây

ô nhiểm môi trừơng không khí, g g ,nước, đất

Gây ảnh hưởng không đáng kểkhông

Chất gây ô nhiễm không khí

3 Chất

lỏng dễhá

Cháy nổ gây bỏng

Chất gây ô nhiễm không khí từ nhẹ đến nghiêm trọng

dễ cháy bỏng phẩm cháy độc hại

ọ g

6.2 Chất lây y Lan truyền bệnh Một vài hậu quả về môi trường,

nhiễm

gây ra/hình thành những nguy

cơ lan truyền bệnh tật

gây các bệnh

về máu, viêm

da, họai tử xương đột biến

quả

xương, đột biến gen, bệnh ung thư

8 Chất ăn

mòn

Ăn mòn, cháy

da, ảnh hưởng đến phổi và mắt

Ô nhiễm nước và không khíGây hư hại vật liệu

Sự Cố Nguy Cơ Tiếp

Xúc CTNH

Quản lý rủi ro chất thải nguy hại

Thông báo rủi ro

Mô tả rủi ro

Ngăn ngừa rủi ro trong quá trình thu gom vận chuyển

Tại nguồn phát sinh: phải kiểm kê số lượng, thành phần chất

thải cần thu gom.

Hoạt động thu gom,vận chuyển CTNH:

• Chỉ được thực hiện bởi đơn vị được cấp giấy phép

• Đảm bảo an toàn, tánh ro rỉ, đổ vỡ.

• Lộ trình không quá dài tránh khu đông dân cư khu công

• Lộ trình không quá dài, tránh khu đông dân cư, khu công

Ngăn ngừa rủi ro trong quá trình lưu trữ

đảm bảo an toàn, tránh

sự cố rò rỉ,thất thoát ra

khu vực quy định, có biển báo từ xa

môi trường xung quanh báo từ xa.

Ngăn ngừa rủi ro trong quá trình xử lý

Người lao động tuyệt đối tuân thủ quy trình kỹ thuật

xử lý và an toàn lao động, giúp loại trừ sự cố rủi ro

tránh thất thoát rò rỉ CTNH vào môi trường.

Thao tác xử lý CTNH được ghi thành hướng dẫn cụ thể: các nguy hại khi xảy ra sự cố cách thức trước

và sau sự cố, kỹ thuật sơ cưu tương ứng.

HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN

Giới thiệu nghị định 59/2007/NĐ-CP về Quản lý CTR ệ g ị ị Q ý

Hoạt động quản lý chất thải rắn bao gồm các hoạt động

quy hoạch quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở quản lý chất

thải rắn, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải rắn nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khoẻ con người.

Nguyên tắc quản lý chất thải rắn

1 Tổ chức, cá nhân xả thải hoặc có hoạt động làm phát , ặ ạ ộ g p sinh chất thải rắn phải nộp phí cho việc thu gom, vận

chuyển và xử lý chất thải rắn.

2 Chất thải phải được phân loại tại nguồn phát sinh, được tái chế, tái sử dụng, xử lý và thu hồi các thành phần có ích làm nguyên liệu và sản xuất năng lượng.

3 Ưu tiên sử dụng các công nghệ xử lý chất thải rắn khó phân huỷ, có khả năng giảm thiểu khối lượng chất thải được chôn lấp nhằm tiết kiệm tài nguyên đất đai

được chôn lấp nhằm tiết kiệm tài nguyên đất đai.

4 Nhà nước khuyến khích việc xã hội hoá công tác thu

gom, phân loại, vận chuyển và xử lý chất thải rắn.

Nội dung quản lý nhà nước về chất thải

và hướng dẫn thực hiện các văn bản này g ự ệ y

2 Ban hành quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật áp

dụng cho hoạt động quản lý chất thải rắn.

3 Quản lý việc lập thẩm định phê duyệt và công bố

3 Quản lý việc lập, thẩm định, phê duyệt và công bố quy hoạch quản lý chất thải rắn.

4 Quản lý quá trình đầu tư cho thu gom, vận

h ể â d ô t ì h ử lý hất thải ắ

chuyển, xây dựng công trình xử lý chất thải rắn.

5 Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật

trong quá trình hoạt động quản lý chất thải rắn g q ạ ộ g q ý

Các hành vi bị cấm ị

1 Để chất thải rắn không đúng nơi quy định g g q y

2 Làm phát thải bụi, làm rơi vãi chất thải rắn trong quá trình thu gom, vận chuyển.

3 Để lẫn chất thải rắn thông thường và chất thải rắn

3 Để lẫn chất thải rắn thông thường và chất thải rắn nguy hại.

4 Nhập khẩu, quá cảnh trái phép chất thải rắn trên

lã h thổ Việt N

lãnh thổ Việt Nam.

5 Gây cản trở cho hoạt động thu gom, vận chuyển

và xử lý chất thải rắn theo dự án đã được các cơ

quan có thẩm quyền cho phép.

6 Các hành vi bị cấm khác theo quy định của pháp luật

luật.

QUY HOẠCH QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN

• Quy hoạch quản lý chất thải rắn là công tác điều tra, Q y ạ q ý g ,

khảo sát, dự báo nguồn và tổng lượng phát thải các loại chất thải rắn; xác định vị trí, quy mô các điểm thu gom, trạm trung chuyển tuyến vận chuyển và các cơ sở xử lý

trạm trung chuyển, tuyến vận chuyển và các cơ sở xử lý chất thải rắn; xác định phương thức thu gom, xử lý chất thải rắn; xây dựng kế hoạch và nguồn lực nhằm xử lý

triệt để chất thải rắn.

Nội dung quy hoạch quản lý chất thải rắn

a) Điều tra, đánh giá, dự báo các nguồn phát thải, thành phần,

tính chất và tổng khối lượng các chất thải rắn thông thường

d) Xác định phương thức thu gom, tuyến đường vận chuyển

d) Xác định phương thức thu gom, tuyến đường vận chuyển

chất thải rắn;

đ) Đề xuất các tiêu chí cần đạt được khi lựa chọn công nghệ xử

lý chất thải rắn;

e) Xây dựng kế hoạch và nguồn lực thực hiện để bảo đảm thống

kê đầy đủ và xử lý triệt để tất cả các loại chất thải rắn.

Trách nhiệm tổ chức lập, phê duyệt và

quản lý quy hoạch quản lý chất thải rắn

1 Quy hoạch quản lý chất thải rắn cấp vùng, liên tỉnh, liên đô thị,

2 Quy hoạch quản lý chất thải rắn cấp địa phương do Chủ tịch

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức lập, phê duyệt.

3 Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành, địa

phương liên quan lập phê duyệt quy hoạch xây dựng quản

phương liên quan lập, phê duyệt quy hoạch xây dựng, quản

lý bãi chôn lấp, tiêu hủy vật liệu nổ và chất thải nguy hại được thải ra từ các hoạt động quân sự, quốc phòng.

4 Quy hoạch quản lý chất thải rắn các cấp phải được công bố Quy oạc quả ý c ất t ả ắ các cấp p ả được cô g bố công khai theo quy định của pháp luật về quy hoạch xây dựng

NỘI DUNG QUẢN LÝ CHẤT THẢI NGUY

HẠI

1 Tổng quan về hệ thống quản lý chất thải nguy hại (CTNH)

2 Cơ sở pháp lý liên quan đến quản lý CTNH

3 Hệ thống quản lý CTNH ở Việt Nam

4 Định hướng tăng cường công tác quản lý CTNH ở Việt

27

Nam

TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ

C

CTNH

a Lịch sử hình thành & phát triển của quản lý CTNH trên thế giới

Khái niệm “Quản lý CTNH” bắt nguồn từ thập kỷ 60 và được quan tâm đặcbiệt từ những năm đầu của thập kỷ 80

• Nhật Bản: thải các chất thải chứa thủy ngân hữu cơ (methyl mercury) của một số nhà máy bên bờ vịnh Minamata;

• I Raq đầu thập niên 60: ô nhiễm thóc giống làm chết hàng nghìn người;

• Mỹ: ô nhiễm Polychlorinated biphenyl(PCB) và Polybrominated biphenyl (PBB) trong sữa, trứng tại các vùng ô nhiễm - đây là những chất được

sử dụng trong các máy biến thế, sản phẩm plastic đã bị cấm sản xuất

28

và sử dụng nhưng vẫn còn tồn đọng một lượng lớn đặc biệt là tại các

nước đang phát triển như Việt Nam

Một số VD điển hình về nhiễm độc CTNH trên thế giới

Vụ án Kanemi – hiễ độ PCB

Gạo Jasmine của tỉnh Tak ở Thái nhiễm độc PCBs

và Dioxin trong dầu ăn tại Nhật, 04/2007

tỉnh Tak ở Thái Lan nhiễm độc

Cd, 2/2005 ,

Nhiễm độc Hg hàm lượng cao trong nguồn nước từ sông Amazone

do sử dụng hóa chất

647 người dân Quảng Tây phải

sống chung với nguồn nước

nhiễm As từ nhà máy hóa chất

Ji h i M t ll Ch i l Nhà

ụ g trong khai thác vàng, 2003

29

Jinhai Metallurgy Chemical Nhà

máy này đã bị đóng cửa ngay

sau đó, 10/2008

TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG QUẢN LÝ

C

CTNH

b Lịch sử hình thành & phát triển của quản lý CTNH tại Việt Nam

• Báo cáo Diễn biến Môi trường Việt Nam của World Bank, tổng lượng

CTNH phát sinh trong 2003 ước tính 160.000 tấn;p g ;

• Dự báo lượng CTNH ngày càng tăng → nguy cơ rất lớn về CTNH;

• Nguyên nhân: phát triển CNH đô thị hóa nhanh chóng trong khi nhậnNguyên nhân: phát triển CNH, đô thị hóa nhanh chóng trong khi nhận

thức của nhà sản xuất, phân phối, người dân còn thấp và đặc biệt là

khung pháp lý-luật, tiêu chuẩn có liên quan còn chưa hoàn chỉnh.g p p ý ậ , q

30

Một số VD điển hình về nhiễm độc CTNH tại

Việt Nam

Năm 2006, người dân

tại Lạc Sơn, tỉnh Hòa

Bình mắc chứng bệnh

“tê tê ” d

ệ

Viện Y học lao động &

Vệ sinh môi trường đã nghiên cứu khảo sát môi

2005, thống kê của

Bộ TNMT cả nước

nghiêm trọng tại các tỉnh phía Bắc

Bồng Miêu

Bộ TNMT, cả nước tồn lưu một khối lượng lớn POPs (DDT, Dioxin, dầu biến thế chứa PCB)

à á hất t t

Kquả kiểm tra dư lượng thuốc trừ sâu trên rau

và các chất tương tự PCB

máy thải ra chưa qua xử

lý (sông Thị Vải, sông

Hồng)

Thành phần cơ bản của hệ thống quản lý

C CTNH

Cưỡng chế

Dịch vụ trợ giúp

32

CƠ SỞ PHÁP LÝ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ

lý sản phẩm đã qua sử dụng hoặc thải bỏ);

CƠ SỞ PHÁP LÝ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN

LÝ CTNH

5 Nghị định 81/2006/ND-CP (9/8/2006): điều 14 xử phạt việc vi phạm các quy định về CTR, điều 15 xử phạt việc vi phạm các quy định về quản lý, vận chuyển và xử lý chất thải.

quy đị ề quả ý, ậ c uyể à ử ý c ất t ả

6 Thông tư 12/2011/TT-BTNMT (14/4/2011) hướng dẫn điều kiện hành nghề vận chuyển, xử lý và tiêu huỷ CTNH, thủ tục lập hồ sơ, đăng ký chủ nguồn thải CTNH, cấp phép hành nghề, mã số quản lý CTNH; g , q ý ;

7 TCVN 6707:2000 Dấu hiệu cảnh báo CTNH;

8 TCVN 7629:2007 ban hành ngưỡng CTNH

8 TCVN 7629:2007 ban hành ngưỡng CTNH.

CƠ SỞ PHÁP LÝ LIÊN QUAN ĐẾN QUẢN LÝ

CTNH

Các công ước quốc tế

C

CTNH

- Công ước Basel;

- Công ước Stockhom về POP;

- Các thoả thuận khác mà VN đã tham gia: Công ước của LHQ về sự biếnđổi môi trường, các Công ước IAEA về sự cố hạt nhân, Công ước quốc tế

• 17/5/2001 Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ bền17/5/2001, Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ bền(POPs) chính thức có hiệu lực sau khi được 50 quốc gia phêchuẩn, cấm sử dụng 12 loại hoá chất công nghiệp được cho là gây, ụ g ạ g g ệp ợ g y

tử vong và dị tật bẩm sinh.

• Việt Nam đã phê chuẩn Công ước Stockholm vào ngày 22/7/2002ệ p g g y

BẰNG CÁCH TỐNG KHỨ SỰ TỒN TẠI CỦA POPs Ï Ï

ƒ Thải loại các tích trữ POPs quá hạn và không cần thiết

• Các thiết bị nhận biết sư tồn tai POPs và loai bỏ nó ị ä ï ï ï một cách đúng đắn.

• Thải loại các kho chứa POPs trong môi trường lành manh

• Nhận biết và thử nghiệm các sự lựa chọn với POPs

BẰNG CÁCH TỐNG KHỨ SỰ TỒN TẠI CỦA POPs Ï Ï

ƒ Thải loại các tích trữ POPs quá hạn và không cần

•Tìm kiếm và sử dụng các lựa chọn thay thế

•Ngưng và han chế sư sản suất và sử dung

mạnh

• Nhận biết và thử nghiệm các sự lựa chọn với POPs •Ngưng va hạn che sự san suat va sư dụng •Nhận biết chất hoá học với các đặc tính POPs và

tránh POPs mới

•Giới han việc sử dung DDT để khống chế sâu bệnh

•Giơi hạn việc sư dụng DDT đe khong che sau bệnh

BẰNG CÁCH TỐNG KHỨ SỰ TỒN TẠI CỦA POPs

•Tìm kiếm và sử dụng các lựa chọn thay thế

•Ngưng và han chế sư sản suất và sử dung

BẰNG GIẢM THIỂU TỐI ĐA SƯ PHÁT THẢI

• Nhận biết và thử nghiệm các sự lựa chọn với POPs •Ngưng va hạn che sự san suat va sư dụng •Nhận biết chất hoá học với các đặc tính POPs và

tránh POPs mới

•Giới han việc sử dung DDT để khống chế sâu bệnh

POPs KHÔNG THỂ ĐƯỢC LOẠI TRỪ

ƒNhận ra các nguồn và giảm thải loại POPs -các sản

phẩm phu không định hướng •Giơi hạn việc sư dụng DDT đe khong che sau bệnh

pham phụ khong định hương

•Đẩy mạnh các biện pháp bao gồm các kỹ thuật tốt nhất

có thể (BAT) và thực hành môi trường tốt nhất

•Tiếp tuc tối thiểu hoá và sư thải loai cuối cùng toàn bộ

•Tiep tục toi thieu hoa va, sự thai loại cuoi cung toan bộ

sự loại bỏ Dioxin, Furan và PCBs ở nơi khả thi

POPs ( Persistant Organic pollutants ) :

POPs ( Persistant Organic pollutants ) :

- Có nguồn gốc từ Cacbon

- Tích lũy sinh học trong các mô mỡ

- Khuyếch đại sinh học thông qua chuỗi thức ăn

- Khả năng phát tán xa

- Gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và Gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người và

môi trường

POPs – Tính chất

Vật lý: ậ ý

- Chứa nhóm halogen

- Tan trong mỡ, tan ít trong nước

- Bền với nhiệt, ánh sáng và quá trình phân hủy sinh học,hóa học

- Dễ bay hơi, phát tán xa

- Dạng tồn tại: rắn (BVTV), lỏng (PCBs), khí (sản phẩm cháy) ạ g tồ tạ : ắ ( V V), ỏ g ( C s), (sả p ẩ c áy)

Hoá học:

- Có khả năng phân huỷ trong axit và kiềm

- Khả năng tích luỹ, phóng đại sinh học

…

POPs theo công ước Stockhom

Là những hóa chất có tính độc hại, tồn tại bền vững trong

môi trường, phát tán rộng và tích lũy trong hệ sinh thái, gây hại cho sức khỏe con người

ngành sản xuất sơn, giấy, không chứa cacbon, nhựa và nhiều ứng dụng công nghệ khác Đã bị cấm sản xuất và rất hạn chế trong mức độ sử dụng

hại cho sức khỏe con người

2.Các hợp chất Dioxin: là sản phẩm phụ trong các hoạt động sản xuất của các ngành công nghiệp, bị

hạn chế khi sử dụng

3.Các hợp chất của Furan: là sản phẩm phụ của các ngành công nghiệp, sử dụng rất hạn chế.

4.DDT: là một trong những loại thuốc trừ sâu dùng để diệt côn trùng, bảo vệ mùa màng trong nông ộ g g ạ g ệ g, ệ g g g

nghiệp.

5.Toxaphene: là một loại thuốc trừ sâu Dùng để diệt côn trùng trên cây bông vải, cây lúa, cây ăn trái, các

loại đậu và rau quả… Bị cấm sử dụng rộng rãi

6Aldrin: là một loại thuốc trừ sâu được dùng để diệt côn trùng trong đất bảo vệ mùa màng bị cấm sử

6.Aldrin: là một loại thuốc trừ sâu, được dùng để diệt côn trùng trong đất bảo vệ mùa màng, bị cấm sử

dụng

7.Dieldrin: là một loại thuốc trừ sâu, dùng để kiểm soát côn trùng và các tác nhân gây bệnh Rất hạn chế

sử dụng.

8Eldrin: là loại thuốc trừ sâu Sử dụng trong các vụ mùa và kiểm soát động vật gặm nhấm bị cấm sử

8.Eldrin: là loại thuốc trừ sâu Sử dụng trong các vụ mùa và kiểm soát động vật gặm nhấm, bị cấm sử

dụng rộng rãi.

9.Heptaclo: dùng để diệt côn trùng, diệt mối.

10.Mirex: là một trong những loại thuốc trừ sâu bị cấm sử dụng rộng rãi.

11H l b (HCB) th ộ hó th ố t ừ â à á ả hẩ h hát thải t ô