Báo cáo khoa học: Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó bị viêm ruột ỉa chảy... Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó bị viêm ruột ỉa chảy Physiological characteristics an
Trang 1Báo cáo khoa học:
Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó
bị viêm ruột ỉa chảy
Trang 2Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó
bị viêm ruột ỉa chảy Physiological characteristics and clinical blood indicators of dogs suffering from
cartarrhalis enteritis
Phạm Ngọc Thạch1 Summary
Physiological characteristics and clinical blood indicators of healthy dogs and dogs affected with cartarrhalis enteritis were investigated and compared to serve as a basis for disease diagnosis It was found that the physiological and blood characteristics were significantly changed in the diseased dogs as follows:
- Fecal characteristics: Loose to watery feces that contained fat droplets, undigested food, and variable colors which suggested small intestine enteritis Loose to semi-solid feces containing excess mucus and fresh blood (hemotochezia) was also found
- Acute form: The acute form more often affected mature dogs Abdominal pain and screaming may be absent or reduced Feces might first turn pasty or soft, but then became watery The clinical course lasted from three to four days Severe dehydration and acidosis became complicating symptoms
- Chronic form: Intermittent recurring periods of illness were observed over several weeks The dogs had reduced appetite Progressive weight loss with intermittent episodes of pasty or loose feces was also observed
Key words: cartarrhalis enteritis, dogs, feces, dehydration
Trong những năm gần đây phong trào
nuôi chó nghiệp vụ đ5 và đang phát triển
Nhiều trung tâm chó nghiệp vụ đ5 được
thành lập Cùng với sự tăng lên của đàn
chó tình hình dịch bệnh của chó diễn ra
ngày càng phức tạp Một trong những
bệnh gây nhiều thiệt hại cho việc nuôi chó
là bệnh viêm ruột ỉa chảy Bệnh xảy ra ở
mọi lứa tuổi, đặc biệt trên chó nhập nội bị
bệnh có tỉ lệ chết cao (70-80%) (Hồ Văn Nam
và cs, 1997)
Để có cơ sở khoa học giúp cho việc
phòng và điều trị bệnh có hiệu quả, chúng
tôi tiến hành nghiên cứu một số chỉ tiêu
lâm sàng, phi lâm sàng trên giống chó
Becgie Đức bị viêm ruột ỉa chảy
1 Bộ môn Nội chẩn, Khoa Chăn nuôi Thú y
2 đối tượng và phương pháp
nghiên cứu
1.2 Phương pháp nghiên cứu Theo dõi 150 con chó: 50 con chó khoẻ, 65 con chó bị viêm ruột cấp và 35 con chó bị viêm ruột m5n Chó ỉa chảy trong vòng 1 tuần thuộc nhóm viêm ruột cấp Chó ỉa chảy kéo dài trên một tuần thuộc nhóm viêm ruột m5n tính
Theo dõi sự thay đổi của một số chỉ tiêu lâm sàng (thân nhiệt, tần số hô hấp, tần số mạch) và một số chỉ tiêu huyết học + Các chỉ tiêu sinh lý máu
- Đếm số lượng hồng cầu (triệu/mm3 máu)
và số lượng bạch cầu (nghìn/mm3) bằng buồng đếm Neubauer
- Đo hàm lượng huyết sắc tố (g/%) bằng huyết sắc kế Shali
Trang 3Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó bị viêm ruột
128
- Đo tỷ khối hồng cầu (%) theo WinTrobe,
dùng máy li tâm TH12 (Hematocrit)
-Thể tích trung bình của hồng cầu (à m3):
Tỷ khối hồng cầu (%)
Vhc = x 10
Số lượng hồng cầu (106mm3)
- Lượng huyết sắc tố bình quân trong hồng
cầu (ηg)
Hàm lượng hemoglobin (g%)
LHSTBQ = x 10
Số lượng hồng cầu (106mm3)
- Công thức bạch cầu (%) theo sự phân
loại của Schalling
+ Các chỉ tiêu sinh hoá máu
- Định lượng độ dự trữ kiềm trong máu
(mg%) theo phương pháp Nevodov
- Định lượng natri, kali trong huyết thanh
(mg%) bằng máy quang phổ hấp phụ
- Định lượng protein tổng số trong huyết
thanh (g%) bằng khúc xạ kế
- Xác định các tiểu phần protein trong
huyết thanh (%) bằng phương pháp điện di
trên phiến axetatcellulose
- Hàm lượng đường huyết (mg%) đo bằng
máy glucometer
+ Xử lý số liệu bằng chương trình excel
3 Kết quả thảo luận
3.1 Các chỉ tiêu lâm sàng
Qua bảng 1 cho thấy thân nhiệt trung
bình của chó khoẻ là 36,16± 0,080C; dao
động từ 37,29 -39,050C Khi chó bị viêm
ruột cấp, thân nhiệt tăng lên tới 39,83 ±
0,080C Chó bị viêm ruột m5n thì thân nhiệt lại giảm xuống 37,85 ± 0,110C
Tần số hô hấp của chó bị viêm ruột cấp tính cao hơn ở chó khoẻ : trung bình là 56,22 lần/phút, dao động từ 45- 68 lần/phút Chó bị viêm ruột m5n, tần số hô hấp trung bình là 33,52 ± 1,03 lần/phút; thấp hơn tần số hô hấp trung bình của chó khoẻ là 4,94 lần/phút
Tần số tim mạch trung bình của chó bị viêm ruột cấp là 117,53 ± 2,27 lần/phút, cao hơn tần số mạch của chó khoẻ là 19,96 lần/phút Tần số tim mạch ở chó bị viêm ruột m5n trung bình là 92,80 ± 2,85 lần/phút, thấp hơn so với tần số mạch của chó khoẻ 4,77 lần/phút
3.2 Các chỉ tiêu máu Qua bảng 2 cho thấy:
- Số lượng hồng cầu của chó khoẻ là 6,18 ± 0,13 triệu/mm3 máu nằm trong khoảng dao động từ 5,06-8,12 triệu/mm3
máu thấp hơn kết quả nghiên cứu của William Verman và Robert (1996) Số lượng hồng cầu của chó viêm ruột cấp cao hơn số lượng hồng cầu của chó khoẻ (6,68
± 0,17 triệu/mm3 máu so với 6,18 ± 0,13 triệu/mm3 máu) Tuy nhiên, khi chó bị viêm ruột kéo dài thì số lượng hồng cầu giảm 0,82 triệu/mm3 máu so với chó khoẻ
- Hàm lượng huyết sắc tố ở chó khoẻ biến
động 11,40 - 16,90g% phù hợp với kết quả nghiên cứu của tác giả Ewing (1992) trên chó Becgie từ 1-2 năm tuổi
Chó khoẻ (n=50) Chó viêm ruột cấp (n= 65) Chó viêm ruột m5n (n=35) Chỉ tiêu theo dõi
8± mx Biến động 8± mx Biến động 8 ± mx Biến động Thân nhiệt, o C 36,16 ± 0,08 37,29 - 39,05 39,83 ± 0,08 39,45 - 40,92 37,85± 0,11 37,02-39,05 Tần số hô hấp, L/P 38,45± 1,43 22- 45 56,22± 1,09 45 - 68 33,52± 1,03 18- 40 Tần số mạch, L/P 97,57± 2,23 72- 128 117,53± 2,27 96-144 92,80 ± 2,85 72- 120
Trang 4Hàm lượng huyết sắc tố ở chó viêm ruột cấp
tính biến động trong khoảng 12,80- 17,60g%,
trung bình là 15,81g%, cao hơn so với chó
khoẻ là1,53g% Nhưng khi chó bị viêm ruột
kéo dài thì hàm lượng huyết sắc tố trung
bình giảm xuống còn 11,78g%, giảm hơn
so với chó khoẻ là 2,50g%
- Tỷ khối hồng cầu trung bình ở chó
khoẻ là 35,34 ± 0,63% dao động từ 27,60 -
42,00% thấp hơn so với kết quả nghiên
cứu của các tác giả Ralston purina (1995);
Lea và Febiger (1996) Khi chó bị viêm
ruột cấp, tỷ khối hồng cầu là 37,48 ±
0,80% cao hơn so với chó khoẻ
(35,34±0,63%)
Bảng 3 cho thấy:
- So với chó khoẻ, chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp có thể tích bình quân của hồng cầu thấp hơn là 2,47 àm3; chó bị viêm ruột
ỉa chảy m5n tính có thể tích bình quân của hồng cầu cao hơn là 2,76 àm3
- Lượng huyết sắc tố bình quân của hồng cầu ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp tính là 23,23 ± 0,27 ηg, dao động từ 20,90 - 25,16 ηg cao hơn so với ở chó khoẻ là 0,06ηg ở chó bị viêm ruột ỉa chảy m5n là 21,93 ± 0,14 ηg, dao động từ 19,06 - 22,60
ηg thấp hơn so với ở chó khoẻ là 1,24 ηg Tuy vậy, nếu chó bị viêm ruột ỉa chảytrong vòng một tuần thì tình trạng bệnh lý không ảnh hưởng đến lượng hemoglobin trung bình trong hồng cầu
Bảng 2 Số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố, tỷ khối hồng cầu ở chó bị viêm ruột ỉa chảy
Chó khoẻ (n = 50) Chó viêm ruột cấp (n=65) Chó viêm ruột m5n (n=35) Chỉ tiêu theo
dõi 8 à mx Biến động 8 ± mx Biến động 8 ± mx Biến động
Số lượnghồng
cầu,triệu/mm 3 6,18 ± 0,13 5,06 - 8,12 6,68 ± 0,17 5,56 - 8,42 5,36± 0,07 4,72- 6,85 Hàm lượng
huyết sắc
tố,g%
14,28± 0,23 11,40 -16,90 15,81- 0,24 12,80 -17,60 11,78± 0,18 9,00 -14,20
Tỷ khối hồng
cầu, % 35,34± 0,63 27,60 -42,00 37,48 ± 0,80 30,90 -46,00 32,26± 0,56 25,40 -38,50
Bảng 3 Thể tích bình quân của hồng cầu, lượng huyết sắc tố bình quân của hồng cầu, nồng độ
huyết sắc tố bình quân của hồng cầu ở chó viêm ruột ỉa chảy
Chó khoẻ (n = 50) Chó viêm ruột cấp (n=65) Chó viêm ruột m5n (n= 35) Chỉ tiêu theo dõi
8± mx Biến động 8 ± mx Biến động 8 ± mx Biến động Thể tích bình
quân của hồng
cầu (àm 3 )
57,30 ±0,38 51,72-61,65 54,83±0,38 51,47-57,73 60,06±0,52 53,81-62,72 Lượng huyết sắc
tố bình quân
của hồng cầu
(ηg)
23,17±0,14 20,81-24,52 23,23±0,27 20,90-25,16 21,93±0,14 19,06-22,60
Nồng độ HST
bình quân của
hồng cầu %)
40,45±0,93 39,20-41,78 42,34±0,32 38,26-44,07 36,54±0,19 35,43-38,73
Trang 5Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó bị viêm ruột
130
- Nồng độ huyết sắc tố bình quân của
hồng cầu ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp
cao hơn so với ở chó khoẻ là 1,89% ở chó
bị viêm ruột ỉa chảy m5n giảm so với ở
chó khoẻ là 3,91% Khi chó bị viêm ruột
ỉa chảy kéo dài, kết quả nghiên cứu cho
thấy nồng độ hemoglobin bình quân của
hồng cầu giảm so với ở chó khoẻ
- Số lượng bạch cầu ở chó khoẻ, trung
bình là 9,71±0,43 nghìn/mm3 máu, dao
động từ 6,55 - 13,95 nghìn/mm3 máu (Bảng 4),
sai khác không đáng kể so với nghiên cứu của
Lea và Febiger (1986) và Ralston Purina
(1995)
So với chó khoẻ, chó bị viêm ruột ỉa
chảy cấp tính có số lượng bạch cầu trung
bình cao hơn so với ở chó khoẻ là 1,63
nghìn/mm3 máu, còn chó bị viêm ruột ỉa
chảy m5n có số lượng bạch cầu trung bình
là 9,96±0,52 nghìn/mm3 máu, dao động từ
6,82-15,69 nghìn/mm3 máu, tăng hơn so
với ở chó khoẻ 0,25 nghìn/mm3 máu
- Công thức bạch cầu ái trung nhân gậy
ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp là
5,66±0,34%, dao động từ 3,0-9,0%, cao
hơn so với ở chó khoẻ là 1,04% ở chó bị viêm ruột ỉa chảy m5n là 5,24±0,31%, dao
động từ 3,0-8,0%, cao hơn so với ở chó khoẻ là 0,62%
Bạch cầu ái trung nhân đốt ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp là 57,83±0,60%, dao
động từ 52-62%, cao hơn so với ở chó khoẻ là 4,28% ở chó bị viêm ruột ỉa chảy m5n là 53,60±0,63%, dao động từ 47-58% cao hơn so với ở chó khoẻ là 0,05%
Trong công thức bạch cầu ở chó viêm ruột ỉa chảy, ngoài tăng bạch cầu trung tính thì bạch cầu đơn nhân cũng tăng: ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp là 5,76±0,42%; dao động từ 3,0-11%, cao hơn so với ở chó khoẻ là 0,94%, trường hợp chó bị viêm ruột ỉa chảy m5n là 8,48±0,56%, dao động từ 3,0-12%, tăng so với ở chó khoẻ 3,66%
3.3 Các chỉ tiêu sinh hoá máu Kết quả bảng 5 cho thấy hàm lượng kiềm dự trữ trong máu thay đổi theo mức
độ viêm ruột ở chó: ở chó khoẻ trung bình
là 484,91 ±2,39 mg%, dao động từ 425 -542mg%; ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp
Bảng 4 Số lượng bạch cầu, công thức bạch cầu ở chó viêm ruột ỉa chảy
Chó khoẻ (n= 50) Chó viêm ruột cấp
(n=65)
Chó viêm ruột m5n (n=35) Chỉ tiêu theo dõi
8± mx Biến động 8 ± mx Biến động 8 ± mx Biến động
Số lượng bạch cầu,
nghìn/mm 3 9,71±0,34 6,55 -13,95 11,34±0,60 6,91-19,35 9,96±0,52 6,82-15,69 Công thức bạch cầu, %
Bạch cầu ái kiềm
Bạch cầu ái toan
Bạch cầu đơn nhân lớn
Lâm ba cầu
Bạch cầu trung tính
nhân gậy
Bạch cầu trung tính
nhân đốt
0,68±0,06 5,73±0,19 4,82±0,23 30,57±0,44 4,62±0,17 53,55±0,53
0 -1,0 3,0 - 8,0 2,0 -7,0
25 -36 3,0 -7,0
45 -59
0,53±0,09 4,23±0,26 5,76±0,42 25,96±0,50 5,66±0,34 57,83±0,60
0 -1,0 2,0 -6,0 3,0 -11
21 -30 3,0 -9,0
52 -62
0,72±0,09 3,92±0,21 8,48±0,56 28,04±0,51 5,24±0,31 53,60±0,63
0 -1,0 2,0 -5,0 3,0 -12
24 -32 3,0 -8,0
47 -58
Trang 6trung bình là 377,23 ± 3,94 mg%, dao
động từ 350 -486mg%, giảm so với ở chó
khoẻ là 107,68mg%; ở chó bị viêm ruột ỉa
chảy m5n, trung bình là 369,04±4,55
mg%, biến động từ 358 -475 mg%
Hàm lượng kali ở chó bị viêm ruột cấp
tính, trung bình là 6,46 ±0,37mg%, dao
động từ 14 -21mg%, giảm so với ở chó
khoẻ là 1,56 mg% ở chó bị viêm ruột
m5n giảm so với ở chó khoẻ là 1,78 mg%
Hàm lượng natri ở chó bị viêm ruột cấp,
trung bình là 387,96±1,12 mg%, giảm so
với ở chó khoẻ là 31,26mg%; ở chó bị
viêm ruột ỉa chảy m5n, trung bình là
411,60 ±1,32 mg%, giảm so với ở chó
khoẻ là 7,62mg%
Hàm lượng đường huyết ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp là 53,95 ±1,42mg%, dao
động từ 40 -72 mg%, thấp hơn so với ở chó khoẻ là 7,99 mg%; ở chó bị viêm ruột m5n thấp hơn so với ở chó khoẻ là 12,19 mg%
Như vậy, khi chó bị viêm ruột thì hàm lượng đường huyết giảm so với chó khoẻ,
đặc biệt giảm rõ ở chó bị viêm ruột ỉa chảy kéo dài
3.4 Hàm lượng protein tổng số và các tiểu phần protein trong huyết thanh Kết quả bảng 6 cho thấy:
Hàm lượng protein tổng số trong huyết thanh ở chó bị viêm ruột ỉa chảy cấp là 7,28 ±0,08g%, dao động từ 6,12 -7,85g%,
Bảng 5 Độ dự trữ kiềm trong máu, hàm lượng Kali, Natri trong huyết thanh, hàm lượng đường huyết
Chó khoẻ (n=50) Chó viêm ruột cấp (n=65) Chó viêm ruột m5n (n=35) Chỉ tiêu theo
dõi 8± mx Biến động 8 ± mx Biến động 8 ± mx Biến động
Độ dự trữ kiềm,
mg% 484,91± 2,39 425 -542 377,23± 3,94 350 -486 369,04 ± 4,55 358 -475 Hàm lượng kali,
mg% 18,02± 0,38 15 -24 16,46± 0,37 14 -21 16,24 ± 0,40 14 -20 Hàm lượng
natri, mg% 419,22± 0,88 410 -438 387,96± 1,12 368 -397 411,60 ± 1,32 396 -430 Hàm lượng
đường huyết,
mg%
61,95± 1,32 49 -80 53,96± 1,42 40 -72 49,76± 1,38 40 -66
Bảng 6 Hàm lượng Protein tổng số và các tiểu phần Protein trong huyết thanh
Chó khoẻ (n= 50) Chó viêm ruột cấp (n=65) Chó viêm ruột m5n (n=35) Chỉ tiêu theo
dõi 8 ± mx Biến động 8 ± mx Biến động 8 ± mx Biến động Hàm lượng
protein tổng
số, g% 6,38 ±0,07
5,68 -7,42 7,28±0,08 6,12- 7,85 5,86±0,06 5,47 -6,77 Các tiểu phần
protein, %
- albumin
-α globulin
-β globulin
-γ globulin
- A/G
42,50±0,81 13,80±0,64 21,30±0,49 22,40±0,82 0,73±0,02
40,20 -45,80 10,90 -16,40 19,20 -23,30 22,40 -25,82 0,67 -0,84
34,10±0,75 22,80±1,00 16,80±0,55 26,30±1,36 0,51±0,01
31,10-35,90 20,40-25,90 14,80-18,10 21,00-29,40 0,45-0,56
29,80±0,92 18,50±0,74 27,20±0,76 24,50±1,12 0,42±0,01
26,30 -32,50 16,70 -20,20 25,70 -29,80 22,30 -28,20 0,39 -0,48
Trang 7Một số chỉ tiêu lâm sàng, phi lâm sàng ở chó bị viêm ruột
132
cao hơn so với ở chó khoẻ là 0,9g% Hàm
lượng protein tổng số trong huyết thanh
chó bị viêm ruột m5n là 5,86 ±0,06g%,
dao động từ 5,47 -6,77g%, giảm so với ở
chó khoẻ là 0,52g
khi chó bị viêm ruột kéo dài thì tiểu
phần albumin càng giảm Tiểu phần
globulin, nhất là α, γ - globulin lại tăng và
tăng rõ nhất trong các trường hợp viêm
ruột cấp (α globulin tăng hơn so với chó
khoẻ là 9%; γ - globulin tăng hơn so với
chó khoẻ là 3,9%) Tỷ lệ A/G ở chó khoẻ
dao động 0,67 - 0,84 Khi bị viêm ruột thì
tỷ lệ đó giảm, đặc biệt trong các ca viêm ruột
m5n tính giảm xuống còn 0,42 ± 0,01
4 Kết luận
Khi chó bị viêm ruột cấp, thân nhiệt,
tần số hô hấp, số lần tim đập trong 1 phút
cao hơn so với chó khoẻ: thân nhiệt tăng
lên 39,830C ±0,08 so với 39,830C±0,08;
tần số hô hấp tăng 56,22 ±1,09 lần/phút
so với 38,45± 1,43 lần/phút; tần số nhịp
tim tăng 117 ±2,27 lần/phút so với 97,57
± 2,23 lần/phút ở chó khoẻ
Số lượng hồng cầu, hàm lượng
hemoglobin trong 1 đơn vị máu, tỷ khối
hồng cầu tăng lên trong viêm ruột ỉa chảy
cấp, nhưng khi viêm ruột ỉa chảy kéo dài,
các chỉ số trên giảm so với ở chó khoẻ
Lượng hemoglobin bình quân trong 1
hồng cầu ở chó bị viêm ruột ỉa chảy kéo
giảm rõ rệt: từ 22,17 ±0,14 ηg (chó khoẻ)
giảm xuống còn 21,93ηg (chó bị viêm ruột
cấp)
Thể tích bình quân của hồng cầu giảm
từ 57,30 ±0,38 àm3 (chó khoẻ) còn 54,83
± 0,38àm3 (chó bị viêm ruột cấp)
Khi chó viêm ruột, số lượng bạch cầu trong 1mm3 máu tăng lên, đặc biệt trường hợp chó bị viêm ruột cấp (11,34 ± 0,60 nghìn/mm3 máu) Công thức bạch cầu ở chó bị viêm ruột có sự thay đổi rõ rệt Khi chó bị viêm ruột độ dự trữ kiềm và hàm lượng đường huyết giảm rõ rệt so với chó khoẻ tương ứng với các giá trị 49,76±1,38mg%; 369,04 ± 4,55mg%
Hàm lượng Na trong huyết thanh ở chó
bị viêm ruột ỉa chảy giảm rõ so với ở chó khoẻ: từ 419,22 ± 0,08mg% giảm xuống còn 387,96 ± 1,12mg%
So với chó khoẻ, hàm lượng protein tổng số trong huyết thanh chó bị viêm ruột cấp tính tăng cao nhưng lại giảm ở chó bị viêm ruột m5n tính Tiểu phần albumin, tỷ lệ A/G ở chó bị viêm ruột giảm rõ, nhưng các tiểu phần α,γ globulin lại tăng so với ở chó khoẻ
Tài liệu tham khảo
Ewing P K and Wakerlin G E (1992), The blood picture of the normal Dog, Proc.soc.exp Biol Med, 36: 667
Lea, Febiger (1996), Changes in the blood of the Dog with age Anat Rec, 94: 663
Hồ Văn Nam, Nguyễn Thị Đào Nguyên, Phạm Ngọc Thạch (1997), Giáo trình bệnh nội khoa gia súc, NXB Nông Nghiệp, Hà Nội Ralston Purina (1995), Normal blood values
in the Dog, Vet Med, 53:135 Rober M Jacobs, John H, William verman (1996), Canine and feline referance values
