Kỷ Yếu Đtnckhcb - Mối Quan Hệ Giữa Đảng Và Chính Quyền Ở Các Cơ Quan Báo Chí Cấp Tỉnh Trong Công Cuộc Đổi Mới Hiện Nay.docx

TÍNH CẤP BÁCH CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TỔ CHỨC ĐẢNG VÀ TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN TRONG CƠQUAN BÁO CHÍ CẤP TỈNH THÀNH - PTB Nguyễn Thọ Khang – Báo chí các tỉnh thành ở nướ

TÍNH CẤP BÁCH CỦA VIỆC NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA TỔ CHỨC ĐẢNG VÀ TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN TRONG CƠ

QUAN BÁO CHÍ CẤP TỈNH THÀNH

- PTB Nguyễn Thọ Khang –

Báo chí các tỉnh thành ở nước ta hiện nay là một bộ phận cấu thành hệ thốngbáo chí toàn quốc và có một vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đổi mới đất nướctrên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và trên mọi địa bàn, mọi khu vực của Tổ quốcdưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Báo chí địa phương ở các tỉnhthành là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu về mọi lĩnh vực của đời sống xãhội ở địa phương và ở cả nước; là cơ quan ngôn luận của các tổ chức Đảng, cơ quanNhà nước, tổ chức xã hội ở tỉnh, thành và là diễn đàn của nhân dân địa phương

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề rađường lối đổi mới đất nước để tiếp tục tiến lên chủ nghĩa xã hội Đổi mới báo chínói chung và báo chí địa phương nói riêng vừa là nội dung vừa là yêu cầu tất yếucủa sự nghiệp đổi mới đó Từ đó đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủtrương, chính sách cụ thể để lãnh đạo và quản lý báo chí Đặc biệt, từ khi chủ nghĩa

xã hội ở một loạt nước Đông Âu ở Liên Xô sụp đổ, nước ta chưa ra khỏi cuộckhủng hoảng, cuộc đấu tranh trên mặt trận báo chí đã trở nên đặc biệt nóng bỏng.Trong bối cảnh đó, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra chỉ thị “Tăng cường sự lãnhđạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí xuất bản”.Chỉ thị nhấn mạnh: “Trong tình hình mới, công tác báo chí, xuất bản đặc biệt quantrọng Các cấp ủy Đảng và lãnh đạo các đoàn thể, các đồng chí phụ trách các ngành,các cơ quan chức năng cần căn cứ vào nội dung chỉ thị này để kiểm điểm công táclãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản; có những quyết định cụ thể, kịp thờichấn chỉnh, kiện toàn tổ chức và hoạt động, tăng cường kỷ luật, trật tự và nâng caochất lượng, hiệu quả của hoạt động báo chí, xuất bản” Theo tinh thần đó, sự nghiệpđổi mới báo chí ở nước ta hiện nay đòi hỏi sự nỗ lực, hợp tác của nhiều cơ quan,nhiều tổ chức, nhiều lực lượng, nhiều ngành và nhiều cấp nhằm tạo ra sức mạnhtổng hợp trong quá trình thực hiện những nhiệm vụ nặng nề của sự nghiệp đó Để

có sức mạnh tập thể, sức mạnh tổng hợp, điều kiện cơ bản hàng đầu là phải tìm ramột cơ chế vận hành thực sự khoa học của hoạt động báo chí.

Thực chất của cơ cchế hoạt động và phát triển của báo chí cả nước nói chung

và báo chí cấp tỉnh thành nói riêng là quá trình xác lập và giải quyết mối quan hệgiữa các tổ chức, các cá nhân ở tất cả các cấp độ có liên quan tới sự nghiệp báo chí.Trong hệ thống các mối quan hệ đó, thì mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chứcchính quyền là mối quan hệ cơ bản nhất và có vai trò quyết định nhất đối với quátrình thực hiện chức năng và nhiệm vụ của báo chí Trong chỉ thị 08 của Ban Bí thư

đã khẳng định: “Báo chí, xuất bản dù là cơ quan của Đảng, của Nhà nước, các đoànthể quần chúng hay của tổ chức xã hội đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và hoạtđộng theo pháp luật” Như vậy là, báo chí hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng vàtheo pháp luật của Nhà nước là hai yêu cầu cơ bản nhất trong cơ chế hoạt động báochí Sự thống nhất của hai yêu cầu cơ bản này quy định bản chất của mối quan hệgiữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong chỉ đạo và quản lý báo chí

Quá trình giải quyết mối quan hệ giữa các tổ chức Đảng và tổ chức chínhquyền trong hoạt động lãnh đạo và quản lý báo chí là quá trình giải quyết một hệthống các mối quan hệ nhiều tầng, nhiều cấp mà trong đó có quá trình giải quyếtmối quan hệ nội tại giữa các tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong phạm vicủa cơ quan báo chí cấp tỉnh thành

Trong giai đoạn hiện nay, việc giải quyết mối quan hệ giữa tổ chức Đảng với

tổ chức chính quyền trong nội bộ cơ quan báo chí cấp tỉnh thành đã trở thành mộtnội dung, một yêu cầu cơ bản và trực tiếp của quá trình đổi mới báo chí cấp tỉnhthành

Nhưng cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn để giải quyết mối quan hệ đó vẫnchưa được đề cập một cách đầy đủ Đúng như, trong nghị quyết của Bộ Chính trị

“về một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay” đã khẳng định: “Ngàynay khi sự nghiệp đổi mới càng mở rộng và phát triển theo chiều sâu, những biếnđổi trên thế giới càng lớn, những vấn đề đặt ra ngày càng nhiều, đòi hỏi phải làmsáng tỏ để tìm ra lời giải đáp thì việc nghiên cứu lý luận gắn liền với tổng kết thựctiễn, càng trở nên quan trọng và cấp bách”

Tính cấp bách của lý luận về mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chứcchính quyền trong nội bộ cơ quan báo chí cấp tỉnh thành thể hiện ở những thành tựu

và hạn chế của bản thân lý luận về vấn đề này

Chủ nghĩa Mác - Lênin với tư cách là hệ tư tưởng của giai cấp công nhân đã,đang và sẽ trở thành cơ sở lý luận cho quá trình ra đời và phát triển của báo chí vôsản Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về cuộc đấu tranh giai cấpcủa giai cấp công nhân trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng; về vai trò vị trí của báo chícách mạng trong cuộc đấu tranh đó; về tính Đảng, tính giai cấp và tính chiến đấucủa báo chí vô sản đã trở thành nền tảng lý luận chính trị - xã hội trực tiếp cho sựhình thành lý luận báo chí cách mạng

Có thể nói, cùng với hoạt động khoa học, hoạt động cách mạng, C.Mác vàPh.Ăngghen đã sáng lập ra báo chí vô sản Tư tưởng cốt lõi của Mác và Ăngghen vềbáo chí vô sản là tư tưởng về lập trường vô sản, về tính Đảng, tính chiến đấu, tínhthực tiễn… Tư tưởng đó đã được thể hiện trong nhiều tác phẩm và được thể hiệnsinh động trong hoạt động báo chí của các ông Những luận điểm khoa học về bảnchất vô sản của báo chí cách mạng đã trở thành những căn cứ xuất phát để báo chí

vô sản phát triển và trở thành nền tảng lý luận cho quá trình hoạt động của các tổchức Đảng trên lĩnh vực báo chí

Kế tục sự nghiệp của C.Mác và Ph.Ăngghen, Lênin vừa là lãnh tụ cách mạngvừa là một chiến sỹ kiên cường trên mặt trận báo chí Ông vừa viết báo để phục vụcách mạng vừa xây dựng lý luận báo chí cho cách mạng Ông nói và viết nhiều về

“tự do báo chí” Nhưng quan trọng hơn là ông đã khẳng định bản chất vô sản hoặc

tư sản của “tự do báo chí” Ông nói: “Trong tất cả các nước có bọn tư bản, tự do báochí là tự do mua bán báo chí, tự do mua các nhà văn, tự do mua chuộc, tự do mua vàchế tạo ra “dư luận” có lợi cho giai cấp tư sản” Còn đối với nước Nga xã hội chủnghĩa ông khẳng định: “Không có một nước nào trên thế giới đã làm và đang làmnhiều như Nước cộng hòa Liên bang xã hội chủ nghĩa Xô viết Nga để giải thoátquần chúng khỏi ảnh hưởng của bọn thầy tu và bọn địa chủ Hơn tất cả các nướckhác trên thế giới, chúng ta đã thực hiện và đang thực hiện các nhiệm vụ tự do báochí đó”

Điều cơ bản về mặt phương pháp luận, khi xem xét cái bản chất của “tự dobáo chí”, theo Lênin, là: “… hãy xem đó là thứ tự do báo chí nào? Để làm gì? Chogiai cấp nào?” Vì vậy, theo Lênin, báo chí, văn học phải mang tính Đảng sâu sắc,

“phải phục tùng sự kiểm soát của Đảng” và phải “làm cho những tác giả của Đảngcông nhân… phải có tính Đảng nghiêm ngặt” Từ nguyên tắc về tính Đảng của báochí vô sản tất yếu đặt ra vấn đề về mối quan hệ của tổ chức Đảng với cơ quan báochí vô sản trong điều kiện giai cấp vô sản đã nắm chính quyền

Sau khi giành được chính quyền, giai cấp vô sản có điều kiện thuận lợi hơn

để phát huy vai trò của báo chí vô sản trong sự nghiệp cải tạo xã hội cũ và xây dựng

xã hội mới Nguyên tắc Đảng lãnh đạo chính quyền và chính quyền thể chế hóa nộidung lãnh đạo của Đảng được thể hiện và vận dụng lần đầu tiên ở nước Nga Xôviết, trong thời kỳ Lênin, trên lĩnh vực hoạt động báo chí Khi đó, như Lênin khẳngđịnh: “Nhà nước giữ độc quyền về quảng cáo tư nhân trên báo chí… chính quyềnnhà nước dưới hình thức các xô viết, sẽ nắm lấy tất cả các nhà in và tất cả các khogiấy để đem phân phối một cách công bằng;… đó là sự góp phần của nhà nước vàoviệc giáo dục nhân dân,… đó mới thực sự là quyền tự do báo chí cho mọi người chứkhông phải cho bọn giàu có”

Như vậy là, “tự do báo chí” chỉ trở thành hiện thực và ngày càng sinh độngđối với giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động khác khi sự nghiệpbáo chí đã thực sự mang bản chất vô sản, có tính Đảng sâu sắc, được Đảng lãnh đạochặt chẽ và được sử dụng tối đa sức mạnh của nhà nước xã hội chủ nghĩa nhằm làmcho báo chí trở thành công cụ đắc lực cho việc tuyên truyền, cổ động và tổ chứccông cuộc xây dựng và quản lý xã hội mới – xã hội xã hội chủ nghĩa Trong tácphẩm: “Quyết định về công tác của các phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng dân ủy vàHội đồng lao động và quốc phòng” Lênin đã chỉ rõ: Báo “Đời sống kinh tế” phải trởthành tờ báo thực sự của hội đồng lao động và quốc phòng, trở thành tờ báo của cơquan quản lý kinh tế… một cơ quan thực sự của việc quản lý kinh tế, một cơ quanthực sự của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội”

Để phát triển sự nghiệp báo chí vô sản, Lênin đặc biệt chú ý và tập trung vàocông tác tổ chức của các tờ báo Vấn đề tổ chức, vấn đề cơ cấu và hoạt động của bộ

máy trong cơ quan báo chí được Lênin đề cập trong nhiều bài báo, bài phát biểu,các thư từ, các chỉ thị, nghị quyết do Người dự thảo Lênin đã có những lời chỉ đạorất cụ thể đối với từng tờ báo về công tác tổ chức Trong “Đề cương về tuyên truyềnsản xuất (dự thảo), Lênin đã chỉ rõ: “…công tác tuyên truyền sản xuất lại cần phảiđặt lên hàng đầu, phải được tăng cường và phải được củng cố về mặt tổ chức… Banlãnh đạo phải gồm 5 đại biểu: 1) của Hội đồng trung ương các công đoàn toàn Nga;2) của hội đồng kinh tế quốc dân tối cao; 3) của bộ dân ủy nông nghiệp; 4) của tổngcục giáo cục chính trị; 5) của ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Nga (hoặc 1biên tập viên có trách nhiệm) Ban lãnh đạo và tờ báo cần phải trực thuộc hội đồngtrung ương các công đoàn toàn Nga (có thể thêm một đại biểu của tổng cục giáo dụcđại học và trung học kỹ thuật chuyên nghiệp”) Đây là tư tưởng rất mới về cơ cấu tổchức của ban lãnh đạo tờ báo xã hội chủ nghĩa Tính Đảng, tính nhà nước, tính nghềnghiệp và tính quần chúng được thể hiện rất rõ trong cơ cấu tổ chức đó.

Toàn bộ di sản của Lênin về lý luận báo chí cách mạng và những kinhnghiệm hoạt động thực tiễn báo chí xã hội chủ nghĩa cần phải được tiếp tục nghiêncứu Những vấn đề đó phải trở thành cơ sở lý luận trực tiếp cho việc nghiên cứu quátrình giải quyết mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước trong hoạt động báo chí nóichung cũng như quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền ở ngay trongkhuôn khổ của cơ quan báo chí nói riêng Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọngđối với sự nghiệp đổi mới báo chí nước ta hiện nay

Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ cách mạng vĩ đại của cách mạng Việt Nam trong thế

kỷ 20, đã đặt nền móng cho quá trình ra đời và phát triển của báo chí cách mạngViệt Nam Người đã vận dụng một cách sáng tạo những luận điểm của chủ nghĩaMác - Lênin về báo chí vô sản vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể ở Việt Nam và đã nêu

ra nhiều tư tưởng sâu sắc về tự do báo chí của báo chí cách mạng

Sinh ra và lớn lên vào thời điểm lịch sử của một dân tộc bị phụ thuộc vàochủ nghĩa đế quốc, Hồ Chí Minh đã thấu hiểu hơn ai hết trên thế gian này cái chânlý: “Không có gì quý hơn độc lập tự do” và Người đã đi khắp năm châu bốn biển đểtìm đường cứu nước, cứu dân tộc, để thực hiện ước mơ “độc lập, tự do” đó

Ngay từ thời kfy đầu trong cuộc đời hoạt động cách mạng của mình, Hồ ChíMinh đã thấy được giá trị to lớn của tự do báo chí đối với một dân tộc Người đauđớn và căm phẫn tố cáo trước nhân loại về chính sách báo chí thực dân của đế quốcPháp đối với nhân dân Việt Nam Trong lời phát biểu tại Đại hội Tua, Hồ Chí Minh

đã nói: “Chúng tôi không có quyền tự do báo chí và tự do ngôn luận” Người đã phêphán và mỉa mai cái gọi là “tự do báo chí” của dân bản xứ thuộc địa Trong bài viết

về “Tâm địa thực dân”, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Về mặt báo chí xuất bản bằngtiếng Phương Đông, chính phủ giành lấy cái quyền hạn bỉ ổi chỉ cho phép xuất bảnnhững loại nào ca ngợi mình và sau khi đã có kiểm duyệt rồi”

Từ lý luận và thực tiễn cách mạng, Hồ Chí Minh đã tìm ra con đường giành

“độc lập tự do”, trong đó có tự do báo chí Người khẳng định: “Chỉ có giải phónggia cấp vô sản thì mới giải phóng được dân tộc; cả hai cuộc giải phóng này chỉ cóthể là sự nghiệp của chủ nghĩa cộng sản và của cách mạng thế giới”

Đi theo con đường đó, nhân dân Việt Nam, dưới sự lãnh đạo của Hồ ChíMinh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã giành được “độc lập tự do” và đã chiến đấu,lao động không mệt mỏi để bảo vệ nền “độc lập tự do” đó, trong đó có tự do báochí

“Tự do báo chí” dưới chủ nghĩa xã hội, theo tư tưởng Hồ Chí Minh, là tự dobáo chí của nhân dân lao động, phục vụ nhân dân lao động theo lập trường của giaicấp vô sản vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, vì hòa bình và tiến bộcủa nhân loại

Cùng với vấn đề “tự do báo chí”, Hồ Chí Minh đã đề cập đến một loạt vấn đềkhác về báo chí: chức năng, nhiệm vụ của báo chí; bản chất giai cấp của báo chí;tính quần chúng và tính chiến đấu của báo chí; tổ chức báo chí và công tác báo chí;tính pháp lý của hoạt động báo chí; nghiệp vụ báo chí; kinh doanh báo chí

Vấn đề tổ chức và hoạt động của báo chí, Hồ Chí Minh luôn luôn nhấn mạnhđến mối quan hệ giữa các bộ phận, các cá nhân, các tập thể trong cơ quan báo chí.Người đề cập đến người viết báo, người biên tập, người in, người phát hành; đề cậpđến cán bộ và nhân viên; đến tổng biên tạp và người đọc báo Trong mối quan hệ đadạng, phong phú và nhiều chiều của hoạt động báo chí, Người rút ra cái cốt lõi của

mọi mối quan hệ đó là sự thống nhất, đoàn kết, hợp tác nhịp nhàng để đạt được mụcđích chung của tờ báo là phục vụ cách mạng, phục vụ nhân dân Người nói: “Trongcông tác, người viết, người in, người sửa bài, người phát hành, v.v…, đều phải ănkhớp với nhau” và “Bao nhiêu cách tổ chức và cách làm việc, đều vì lợi ích củaquần chúng, vì cần cho quần chúng”.

Thực tiễn hoạt động báo chí của Hồ Chí Minh – người thầy, người sáng lập,người tổ chức và xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam, thực tiễn của quá trìnhvận động và phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam đã chứng minh một cáchxác đáng tư tưởng vĩ đại của Hồ Chí Minh về nguồn gốc sức mạnh của cách mạnglà: Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết, thành công, thành công, đại thành công

Tư tưởng cốt lõi đó của Hồ Chí Minh đã được Đảng và nhân dân ta vận dụngtriệt để trong sự nghiệp cách mạng nói chung và trong hoạt động báo chí nói riêng

Ngày nay, cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin, những tư tưởng về báo chí cáchmạng của Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò chỉ đạo, vai trò nền tảng chính trị - tưtưởng cho quá trình đổi mới báo chí nói chung và cho nhiệm vụ giải quyết mối quan

hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong cơ quan báo chí ở địa phươngnói riêng

Trong suốt thời kỳ Đảng ta lãnh đạo cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhândân và giai đoạn vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc vừa đấu tranh giảiphóng miền Nam thống nhất Tổ quốc; Báo chí cách mạng nước ta, về thực chất,luôn luôn hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý về mặt pháp luật củaNhà nước Ngay trong luật số 100/SL/L.002 ngày 20-5-1957 đã ghi rõ: “Báo chídưới chế độ ta có nghĩa vụ:

a) Tuyên truyền giáo dục nhân dân, động viên tinh thần đoàn kết phấn đấuthực hiện mọi đường lối chính sách của Chính phủ, đấu tranh bảo vệ những thànhquả của cách mạng, xây dựng chế độ dân chủ nhân dân, phát triển tình hữu nghịgiữa nhân dân ta với nhân dân các nước bạn và nhân dân yêu chuộng hòa bình thếgiới, phục vụ cuộc đấu tranh thực hiện một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất,độc lập, dân chủ và giàu mạnh

b) Đấu tranh chống mọi âm mưu, hành động và luận điệu phá hoại công cuộcxây dựng miền Bắc vững mạnh, phá hoại công cuộc đấu tranh thống nhất Tổ quốc,phá hoại hòa bình.

Theo điều luật đó, mặc dù không chính thức ghi rõ vai trò của Đảng cộng sảnViệt Nam trong hệ thống báo chí nhưng trên thực tế, thông qua vai trò của chínhphủ do Hồ Chí Minh đứng đầu, thông qua vai trò các đảng viên và các tổ chức Đảng(hoặc công khai hoặc bí mật), thông qua các đoàn thể quần chúng mà Đảng có ảnhhưởng để Đảng cộng sản Việt Nam thực hiện vai trò lãnh đạo của mình đối với báochí Ngược lại, với những mức độ, hình thức khác nhau, các tổ chức báo chí, cơquan báo chí đã giải quyết triên thực tế mối quan hệ với các tổ chức Đảng của Đảngcộng sản Việt Nam Điều đó được quyết định bởi chính ngay vai trò lãnh đạo củaĐảng cộng sản Việt Nam đối với sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng dân tộc

từ khi Đảng ra đời đến nay Báo chí địa phương cũng ra đời, phát triển và hoạt độngtheo cơ chế Đảng lãnh đạo và nhà nước quản lý Cơ chế này được thực hiện theonhững quy chế, những hình thức, những phương pháp khác nhau tùy điều kiện lịch

sử cụ thể của mỗi thời kỳ mỗi giai đoạn lịch sử của đất nước và của mỗi địaphương Đây cũng chính là quá trình nhận thức và vận dụng vào thực tiễn lãnh đạobáo chí của Đảng về mối quan hệ giữa Đảng lãnh đạo và Nhà nước quản lý tronghoạt động báo chí Khi nhấn mạnh đến vai trò lãnh đạo của tỉnh ủy, thành ủy đối vớibáo chí địa phương, nghị quyết của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác báochí năm 1961 đã chỉ rõ: “Báo địa phương về nguyên tắc phải do cấp ủy Đảng trựctiếp lãnh đạo Phải phân công đồng chí bí thư hoặc phó bí thư hoặc một đồng chítrong ban thường vụ trực tiếp theo dõi, chỉ đạo tờ báo Cấp ủy Đảng có những cuộchọp bàn về nhiệm vụ, nội dung, tổ chức cán bộ và bồi dưỡng cán bộ báo chí… Bantuyên huấn địa phương có trách nhiệm giúp cấp ủy lãnh đạo báo chí địa phương”

Đó là quan điểm rất đúng đắn về vai trò lãnh đạo báo chí của Đảng cầmquyền Nhưng, trong khi nhấn mạnh vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của tỉnh Đảng bộ, củatỉnh ủy đối với báo chí địa phương thì vấn đề về vai trò của tổ chức Đảng (tổ chứcĐảng, chi bộ, Đảng bộ cơ sở) trong bản thân cơ quan báo chí chưa được đề cập đếnmột cách trực tiếp

Từ sau ngày miền Nam được hoàn toàn giải phóng, Tổ quốc được thốngnhất, hệ thống báo chí địa phương trong cả nước đã có bước phát triển mới và đãphát huy tác dụng trong việc giáo dục, động viên, tổ chức cán bộ và nhân dân thựchiện các nhiệm vụ cách mạng do Đảng và Nhà nước ta đề ra.

Nhằm phát huy những thành tựu đạt được của báo chí địa phương, nhằmthống nhất các chế độ, chính sách và ổn định tổ chức của báo chí địa phương vànhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao và ngày càng đông đảo bạn đọc, người nghe ởcác địa phương, Ban tuyên huấn Trung ương đã ban hành “quy chế tổ chức báo địaphương” (chủ yếu là báo viết) vào ngày 15 tháng 10 năm 1980 Quy chế đã đề cậpđến hệ thống tổ chức, cơ cấu báo địa phương, tiêu chuẩn người làm báo, chế độ tàichính và phương tiện hoạt động của báo địa phương và đặc biệt đã đề cập đến sự chỉđạo của báo địa phương và đặc biệt đã đề cập đến sự chỉ đạo của cấp ủy đối với báo

và mối quan hệ giữa báo và các cơ quan hữu quan khác Đây là những quy định cụthể cần phải thực hiện nhằm tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, của các cấp ủyĐảng bên trên hoặc bên ngoài cơ quan báo chí cấp tỉnh thành và tăng cường sự phốihợp, hợp tác với các ban ngành, các cơ quan Nhà nước để chỉ đạo quản lý báo chíđịa phương có hiệu quả hơn; Trong quy chế đã đề cập đến cơ chế báo Đảng là cơchế của chế độ thủ trưởng với chức năng và nhiệm vụ cụ thể của người thủ trưởng.Điều đó đã tạo ra cơ sở cho việc phát huy vai trò chủ động và nâng cao trách nhiệmcủa thủ trưởng Tuy nhiên vẫn chưa đề cập đến vai trò của tổ chức Đảng cơ sở trong

cơ quan báo chí và do đó cũng chưa đề cập đến mối quan hệ giữa tổ chức Đảng cơ

sở với tổ chức quản lý điều hành trong cơ quan báo chí ở địa phương trong cơ chếcủa chế độ thủ trưởng đó

Tình trạng tuyệt đối hóa vai trò lãnh đạo của cơ quan Đảng cấp trên hoặc bênngoài cơ quan báo chí, chưa phát huy đầy đủ vai trò của người đứng đầu cơ quanbáo chí vẫn tồn tại cho đến trước Đại hội VI của Đảng và được thể hiện trong cácvăn bản chỉ thị, nghị quyết của Đảng có liên quan đến báo chí nói chung và báo chíđịa phương nói riêng Ví dụ: Điều 6 trong “quy chế tổ chức báo địa phương” do BanTuyên huấn Trung ương ban hành ngày 15 tháng 10 năm 1980 ghi rõ: “Ban thường

vụ tỉnh ủy, thành ủy xem xét, lựa chọn cán bộ, thành lập ban biên tập Được sự ủynhiệm của Ban bí thư Trung ương Đảng, Ban tuyên huấn Trung ương căn cứ kiến

nghị của cấp ủy, sẽ ra quyết định công nhận các thành viên ban biên tập báo địaphương.

Việc bổ nhiệm ban biên tập báo phải theo đúng thủ tục của Nhà nước và luật

lệ báo chí

Như vậy là chưa xác định rõ vai trò của tổ chức Đảng ở cơ sở của cơ quanbáo chí cấp tỉnh thành đối với hoạt động của cơ quan báo chí nói chung và đối vớicông tác cán bộ, công tác tổ chức của cơ quan báo chí nói riêng

Có nhiều nguyên nhân của tình trạng này Trước hết phải kể đến hai nguyênnhân chủ yếu sau:

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng nhận thức chưa đầy đủ này là sự tồn tại vàvận hành của nền sản xuất tập trung quan liêu bao cấp Từa tập trung quan liêu baocấp trên lĩnh vực kinh tế, tất yếu dẫn đến tập trung quan liêu bao cấp trên lĩnh vựcvăn hóa tư tưởng mà báo chí là một bộ phận trong lĩnh vực này Vì vậy mọi hoạtđộng báo chí ở Trung ương cũng như ở địa phương đều chủ yếu theo cơ chế từ trênxuống, từ bên ngoài vào Khi đó, những yếu tố nội tại (bên trong) hoặc bên dưới (sovới bên trên) không được chú ý nhận thức đầy đủ cả về vai trò vị trí của chúng cũngnhư mối quan hệ giữa chúng Đó chính là thời kỳ bao cấp trong hoạt động báo chí.Đảng trở thành trung tâm “bao cấp” cho nhà nước và “bao cấp” cho nhân dân tronghoạt động báo chí Đúng như sự khẳng định của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa

V trong Chỉ thị số 31/CT-TW ngày 10-1-1984: “Báo chí của ta là vũ khí sắc bén củaĐảng để làm công tác tư tưởng và công tác tổ chức, là công cụ để thực hành chuyênchính vô sản, thực hiện quyền làm chủ tập thể của nhân dân” Hạn chế cơ bản trongquan điểm này thể hiện ở chỗ, Đảng ta coi báo chí là của Tổ chức Đảng hay của tổchức Nhà nước hay của đoàn thể đều đồng nhất với nhau khi chúng đều trở thành

“vũ khí sắc bén”, “công cụ” của Đảng để thực hiện vai trò lãnh đạo của mình màchưa thấy được đầy đủ nhu cầu khách quan nội tại của chính các đoàn thể nhân dân,của Nhà nước và của nhân dân đối với hoạt động báo chí Điều đó tất yếu dẫn đếnquan điểm không đầy đủ về vai trò của bộ máy quản lý điều hành công việc hàngngày của cơ quan báo chí cấp tỉnh thành

Nguyên nhân trực tiếp của tình trạng chưa thấy rõ vai trò vị trí của mỗi loại

tổ chức trong cơ quan báo chí cấp tỉnh thành và mối quan hệ giữa chúng là nguyênnhân gắn liền với công tác xây dựng Đảng và công tác tổ chức bộ máy của cơ quanbáo chí cấp tỉnh thành

Trong khi, chúng ta đã bắt đầu tuyên bố thực hiện “chế độ thủ trưởng” trong

cơ quan báo chí ngay từ những năm 80 và trong mọi văn kiện, điều lệ Đảng đềukhẳng định vai trò “hạt nhân lãnh đạo” của tổ chức Đảng ở cơ sở thì chúng ta vẫndẫm chân tại chỗ trong việc xây dựng, hoàn thiện những quy chế, quy định, quy tắc,chế độ để những lời tuyên bố và khẳng định trên được thực hiện trong thực tế Vìvậy những vấn đề mang tính lý luận về mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chứcchính quyền trong bản thân cơ quan báo chí cấp tỉnh thành hầu như chưa được đặt

ra và do đó chưa có một thành tựu cơ bản nào Động lực quản lý chủ yếu của thời

kỳ này là động lực của cơ chế ngành dọc: tỉnh ủy thông qua ban tuyên huấn lãnhđạo báo chí; ủy ban nhân dân tỉnh thông qua sở văn hóa và thông tin để quản lý báochí về mặt nhà nước; cơ quan chủ quản thông qua giám đốc (tổng biên tập) để tiếnhành hoạt động báo chí… Động lực đó chủ yếu là từ bên trên và bên ngoài cơ quanbáo chí

Quan điểm không đầy đủ về vai trò và do đó về cả mối quan hệ giữa tổ chứcĐảng trong cơ quan báo chí với tổ chức chính quyền của cơ quan báo chí cùng vớiquan điểm tuyệt đối hóa vai trò của các cơ quan cấp trên của cơ quan báo chí đã trởthành một trong những nguyên nhân trực tiếp của tình trạng “thông tin một chiều”

từ trên xuống trong hoạt động báo chí ở cả nước nói chung và ở địa phương nóiriêng Thực ra, trên thực tế, Đảng ta chưa bao giờ nói rằng, báo chí thực hiện “thôngtin một chiều” Về hình thức thì báo chí trước thời kỳ đổi mới vẫn có thông tin haichiều, vẫn góp phần thực hiện công khai hóa và góp phần dân chủ hóa đời sống xãhội Nhưng phần lớn những nội dung của những “thông tin hai chiều” đó, của “côngkhai” đó, của “dân chủ” đó đã được thuận chiều hóa (làm cho thông tin ngược phùhợp với ý đồ của cấp lãnh đạo), an toàn hóa (biến cái công khai đó thành điều kiệncho sự an toàn của những chủ thể có liên quan) và hợp pháp hóa (biến cái dân chủ

đó thành điều kiện để bảo vệ một cách hợp pháp những cái tập trung) Rõ ràng, vềthực chất đó là thông tin “một chiều”

Đại hội VI của Đảng cộng sản Việt Nam là đại hội quyết định đưa đất nước

ta vào thời kỳ đổi mới toàn diện Trong đó, đổi mới báo chí là một bộ phận của đổimới đất nước

Quan điểm cơ bản nhất của Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VI vềđổi mới báo chí là khôi phục lại tư tưởng: Báo chí vừa là tiếng nói của Đảng, vừa làdiễn đàn của nhân dân và phải làm cho tư tưởng đó được biến thành hiện thực trênmặt trận báo chí Tư tưởng này đã được thể chế hóa về mặt nhà nước trong điều 1,chương I, Luật báo chí 1990: “Báo chí… là cơ quan ngôn luận của các tổ chức củaĐảng, cơ quan Nhà nước tổ chức xã hội, là diễn đàn của nhân dân”

Từ sau Đại hội VI của Đảng báo chí bước vào thời kỳ phát triển mới ngàycàng đóng góp vai trò quan trọng vào sự nghiệp đổi mới Nét nổi bật, thu hút sự chú

ý của dư luận xã hội đối với báo chí lúc đó là việc báo chí hưởng ứng “những việccần làm ngay” của đồng chí Nguyễn Văn Linh và sau đó là tham gia ngày càng cóhiệu quả vào cuộc đấu tranh chống tiêu cực theo tinh thần chỉ thị số 15/CT-TW củaBan Bí thư Trung ương Đảng ngày 2/9/1987 về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảngnhằm sử dụng tốt hơn báo chí trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực”

Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của công cuộc đổi mới Đại hội đạibiểu Đảng toàn quốc lần thứ VII đã đặt ra yêu cầu “Phát triển sự nghiệp thông tin,báo chí, xuất bản theo hướng nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu thông tin vànâng cao kiến thức mọi mặt cho nhân dân… Sắp xếp lại tổ chức và cải tiến công tácquản lý nhà nước đối với các hoạt động… thông tin báo chí…”

Sau Đại hội VII của Đảng, tình hình trong nước và thế giới có những biếnđổi nhanh chóng Chủ nghĩa xã hội ở một loạt nước Đông Âu và ở Liên Xô lần lượt

bị sụp đổ Chủ nghĩa đế quốc, đứng đầu là đế quốc Mỹ, đẩy mạnh cuộc tiến côngnhiều mặt vào các nước XHCN còn lại Việt Nam là một mục tiêu trực tiếp và quantrọng trong chiến lược đó Trong chiến lược “diễn biến hòa bình” cực kỳ thâm hiểmcủa chúng, chúng đặt vấn đề sử dụng và lôi kéo báo chí hơp pháp của chúng ta đểphục vụ ý đồ lật đổ của chúng

Trước tình hình đó và trước yêu cầu của nhiệm vụ tiếp tục đổi mới để tiếnlên CNXH, Ban bí thư TW Đảng đã ra chỉ thị 08-CT/TW ngày 31.3.1992 về: “Tăng

cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báochí, xuất bản”.

Bên cạnh việc đánh giá những thành tựu bước đầu của báo chí trong thời kỳđổi mới trên các mặt nội dung, hình thức thông tin và hoạt động tài chính, chỉ thị đã

đề cập đến nhiều mặt tồn tại của báo chí nước ta trong các lĩnh vực như: đấu tranhchống tiêu cực, chất lượng báo chí, chấp hành luật pháp thực hiện tôn chỉ mục đích,vấn đề kinh doanh trong báo chí, khuynh hướng chính trị… Đặc biệt đối với báo địaphương, chỉ thị nêu rõ: “nhiều báo ở địa phương chất lượng yếu, số lượng phát hànhquá ít”

Khi nói về nguyên nhân của những tồn tại đó, chỉ thị đã ghi rõ: “Sự lãnh đạo,quản lý lỏng lẻo của các cơ quan chức năng trung ương, của nhiều cấp ủy Đảng, cấpchính quyền, cơ quan chủ quản có báo và nhà xuất bản là nguyên nhân quan trọngcủa tình trạng nói trên Đồng thời cần thấy trách nhiệm trực tiếp của một số tổngbiên tập báo, đài, giám đốc nhà xuất bản, nhà in và cơ quan phát hành” Rõ ràng làchỉ thị chưa đề cập đến vai trò trách nhiệm của tổ chức Đảng cơ sở trong bản thân

cơ quan báo chí đối với những tồn tại đó Và tất nhiên trong phần phương hướngkhắc phục những tồn tại, đã không đề cập đến vai trò của tổ chức Đảng cơ sở, vaitrò của bí thư chi bộ hoặc Đảng bộ cơ sở Trong khi đó thì vai trò, trách nhiệm củaTổng biên tập đã được đề cập tới: “Các cơ quan chủ quản phải chịu trách nhiệmchính trị về những ấn phẩm của các cơ quan báo chí, xuất bản do mình phụ trách.Các cấp ủy Đảng, các đồng chí phụ trách chính quyền địa phương và cơ quan chủquản tăng cường lãnh đạo và quản lý báo chí xuất bản ở địa phương và ngành mình,thực hiện đúng chỉ thị của Đảng và luật pháp của Nhà nước, có quy chế làm việc cụthể, tạo điều kiện cho các cơ quan báo chí, xuất bản làm nhiệm vụ bằng cách tăngcường cung cấp thông tin, hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện, lựa chọn và bồidưỡng cán bộ, giải quyết những vấn đề mới nảy sinh… là người chịu trách nhiệmtrực tiếp, tổng biên tập báo, Giám đốc nhà xuất bản phải là người có trình độ chínhtrị, văn hóa và nghiệp vụ cần thiết, tuyệt đối không thể bố trí tùy tiện, thiếu cânnhắc” Theo tinh thần trong chỉ thị, thì “cấp ủy Đảng” ở địa phương là tỉnh ủy,thành ủy chứ không phải là “cấp ủy đảng” của tổ chức Đảng trong cơ quan báo chíđịa phương

Để cụ thể hóa và tạo ra cơ sở cho sự vận dụng nội dung chỉ thị đó vào hoạtđộng báo chí, chỉ thị đã yêu cầu: “Các cấp ủy Đảng và lãnh đạo các đoàn thể, cácđồng chí phụ trách các ngành, các cơ quan chức năng cần căn cứ vào nội dung chỉthị này để kiểm điểm công tác lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản; cónhững quyết định cụ thể kịp thời chấn chỉnh, kiện toàn tổ chức và hoạt động, tăngcường kỷ luật trật tự và nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động báo chí, xuấtbản”.

Theo tinh thần đó, các ban ngành, các cơ quan Đảng, Nhà nước và các đoànthể có Báo đã triển khai thực hiện những yêu cầu của chỉ thị 08-CT/TW và đã tiếnhành sơ kết kết quả thực hiện chỉ thị 08 trên phạm vi cả nước

Những quan điểm chỉ đạo, những nguyên tắc, những vấn đề lý luận và tìnhhình hoạt động báo chí ở cả nước cũng như ở cấp tỉnh thành đã được tập trung thểhiện trong một loạt các báo cáo, văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nướccũng như của các ban ngành:

- Chỉ thị 63-CT/TW ngày 25/7/1990 của Ban bí thư TW Đảng: “về tăngcường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác báo chí xuất bản”;

- Thông báo số 2369/VP ngày 5/8/1992 của Ban tư tưởng – văn hóa trungương – Bộ Văn hóa thông tin và thể thao về: “Ý kiến của Ban Bí thư và thường trựchội đồng cho bộ trưởng về sắp xếp tổ chức báo chí, xuất bản toàn quốc”;

- Nghị quyết của Bộ Chính trị về một số định hướng lớn trong công tác tưtưởng hiện nay – số 09/NQ-TW ngày 18/2/1995;

- Báo cáo của Ban chấp hành khóa V hội nhà báo Việt Nam tại đại hội lầnthứ VI của hội nhà báo Việt Nam ngày 8/3/1995;

- Dự thảo của Vụ báo chí – xuất bản tổng hợp Ban tư tưởng văn hóa TW vềnhững vấn đề cần được thảo luận để làm rõ và thống nhất trước khi sơ kết kết quảthực hiện chỉ thị 08;

- Báo cáo số 154-TTVH/TW ngày 20/3/1995 về tình hình và kết quả thựchiện chỉ thị 08/CTTW (tháng 3/1992) trong thời gian qua và những nhiệm vụ cầntiếp tục thực hiện trong thời gian tới;

- Báo cáo số 44/CP của Chính phủ về tình hình thực hiện luật báo chí và luậtxuất bản (ngày 27/7/1995);

- Kết luận của chủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh về tình hình thi hành luậtbáo chí, luật xuất bản (tại phiên họp ủy ban thường vụ Quốc hội ngày 28 và ngày 29tháng 7 năm 1995);

- Dự thảo Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VII

sẽ trình bày tại Đại hội đại biểu lần thứ VIII của Đảng

Trong tất cả các văn bản đó mới chỉ đề cập đến vai trò và mối quan hệ giữacác cấp ủy Đảng với các cấp chính quyền nói chung trong quá trình chỉ đạo và quản

lý báo chí Vẫn chưa có một văn kiện nào ở tầm vĩ mô đề cập đến mối quan hệ giữa

tổ chức Đảng với tổ chức chính quyền trong bản thân cơ quan báo chí ở cả nước nóichung, cũng như ở cấp tỉnh thành nói riêng Vì vậy việc nhận thức và quá trình giảiquyết mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong cơ quan báo chícấp tỉnh thành chỉ căn cứ vào những hướng dẫn chung của ban tổ chức trung ươngđối với các loại hình cơ bản của các tổ chức Đảng cơ sở Đó là một trong nhữngnguyên nhân dẫn đến sự thiếu thống nhất về mặt tổ chức thực hiện và do đó màmang lại những hiệu quả khác nhau trong hoạt động báo chí cấp tỉnh thành

Cũng theo tinh thần đó, trong các văn bản, nghị quyết, chỉ thị, hướng dẫn,quy định của các tổ chức Đảng, chính quyền, ngành dọc và cơ quan chủ quản báochí ở địa phương đều chủ yếu tập trung vào giài quyết những nội dung, yêu cầu mà

cơ quan chỉ đạo, quản lý cần nắm được để tăng cường sự chỉ đạo, lãnh đạo hoặcquản lý báo chí địa phương Vai trò của tổ chức Đảng trong bản thân cơ quan báochí chỉ được đề cập rất mờ nhạt khi nói đến: “đoàn kết nội bộ, đến bảo vệ nội bộ”,đến “công tác chính trị tư tưởng” Thậm chí có nơi không đề cập đến vai trò của tổchức Đảng cơ sở đối với sự phát triển của tờ báo và chỉ xem chức năng của tổ chứcĐảng trong cơ quan báo chí chủ yếu là làm công tác Đảng và quản lý Đảng viên

Do những quan điểm chung và những quan điểm cụ thể của Đảng và Nhànước ta về mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong bản thân

cơ quan báo chí cấp tỉnh thành còn có những hạn chế nhất định nên chưa thúc đẩy

được các cơ quan khoa học và các cá nhân các nhà khoa học mạnh dạn đi vàonghiên cứu sâu sắc vấn đề này.

Tuy vậy, nhiều tác giả, với các chủ đề khác nhau đã đề cập đến nhữngnguyên tắc, những khái niệm về mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chínhquyền nói chung Đặc biệt từ sau nghị quyết hội nghị lần thứ 3 ban chấp hành trungương (khóa VII) số lượng các công trình nghiên cứu khoa học, các bài báo, các bảntham luận khoa học về “đổi mới hệ thống chính trị ở nước ta”, với các góc độ của

nó, được tăng lên đáng kể

Nhưng tất cả những công trình đó, do khuôn khổ và phạm vi của đề tài, chưa

có công trình nào đề cập trực tiếp về “mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chứcchính quyền trong cơ quan báo chí cấp tỉnh thành”

Tuy nhiên, nhiều bài báo, bài tham luận của nhiều loại tác giả (nhà khoa học,nhà báo, cán bộ lãnh đạo và quản lý báo chí, giảng viên lý luận…) đã đề cập đếnvấn đề “mối quan hệ giữa tổ chức Đảng với tổ chức chính quyền trong cơ quan báochí cấp tỉnh thành” ở một số khía cạnh khác nhau:

- Có đề cập đến vai trò của tổ chức Đảng và đảng viên trong cơ quan báo chínói chung nhưng chỉ thoáng qua và rất mờ nhạt

- Có đề cập đến cơ chế thủ trưởng trong cơ quan báo chí nhưng vai trò củađồng chí Bí thư chi bộ hoặc Đảng bộ trong cơ quan báo chí thì không được đề cậptới hoặc nếu có thì chỉ ở mức độ xem tổ chức Đảng trong cơ quan là cấp thấp hơn,nên tổng biên tập chỉ có thể tranh thủ ý kiến của bí thư về một việc nào đó

- Chủ yếu là đề cập đến vai trò của tỉnh ủy (thành ủy) hoặc thường vụ tỉnh ủy(thành ủy) đối với cơ quan báo chí của tỉnh thành

Như vậy là, vẫn chưa có một đề tài, thậm chí một bài báo chuyên luận vềquan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong cơ quan báo chí cấp tỉnhthành Điều đó đã đặt ra yêu cầu cấp bách về mặt lý luận cho việc nghiên cứu một

đề tài về: mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong cơ quan báochí cấp tỉnh thành

Việc nghiên cứu đề tài này còn xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của quá trìnhđổi mới báo chí ở cả nước nói chung và ở cấp tỉnh thành nói riêng.

Từ sau đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VI, cùng với quá trình đổimới đất nước trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, báo chí ở cả nước nói chung vàbáo chí ở các tỉnh thành nói riêng cũng bước vào thời kỳ đổi mới Nhất là từ khi cóchỉ thị 08 của Ban bí thư trung ương về “tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằmnâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí, xuất bản” báo chí ở tỉnh thành đãtừng bước đạt được những thành tựu đáng khích lệ Trong kết luận của Thủ tướngchính phủ Võ Văn Kiệt về đánh giá tình hình công tác quản lý nhà nước trên lĩnhvực báo chí đã khẳng định: “1/ Báo chí đã có những đóng góp tích cực vào côngcuộc đổi mới, tuyên truyền, phổ biến chính sách của Đảng và Nhà nước, thúc đẩynhững nhân tố mới, phê phán những hiện tượng tiêu cực, những biểu hiện sai tráivới luật pháp của Nhà nước, góp phần hỗ trợ sự chỉ đạo điều hành của chính phủ

Bên cạnh đó, cũng còn những thiếu sót: một số trường hợp thông tin thiếuthận trọng, thiếu khách quan, sai sự thật, gây bất lợi cho dư luận xã hội Việc quảngcáo là cần, nhưng nhiều báo sử dụng quảng cáo chỉ nhằm mục đích lợi nhuận đơnthuần…

2/ Về mặt quản lý Nhà nước, các cơ quan có trách nhiệm đã có những cốgắng xây dựng, kiến nghị các chế độ, chính sách hỗ trợ hoạt động báo chí trong điềukiện cơ chế thị trường Một số lệch lạc trong hoạt động báo chí đã được xử lý

Song, nhìn chung các cơ quan nhà nước trong quản lý còn nể nang, né tránh,

xử lý chưa nghiêm, chưa kịp thời những vi phạm của báo chí đối với luật pháp củanhà nước Việc cấp phép ra báo còn chưa được xem xét kỹ lưỡng, đầy đủ về yêu cầuđối với tôn chỉ mục đích của tờ báo”

Báo chí địa phương cũng nằm trong tình hình đó với những biểu hiện cụ thể,

đa dạng và với những mức độ khác nhau của thành tựu cũng như những hạn chế củanó

Thực trạng của những thành tựu và hạn chế của báo chí ở cả nước nói chung

và ở địa phương nói riêng gắn liền với rất nhiều yếu tố, nhiều nguyên nhân cả ở tầm

vĩ mô cũng như ở tầm vi mô Những nguyên nhân này đã được đề cập đến trong cácvăn bản, nghị quyết của các cơ quan Đảng, nhà nước, đoàn thể, các ngành, các cấp

có liên quan; trong các bài phát biểu của các đồng chí lãnh đạo và trong các côngtrình nghiên cứu về báo chí Rất tiếc là, nguyên nhân bên trong của bản thân cơquan báo chí mới chỉ đề cập đến một cách sơ sài, phiến diện, không đầy đủ: hoặcđược nhắc qua, hoặc chỉ đề cập đến thủ trưởng đơn vị, đến đội ngũ phóng viên vàchưa ai gắn thực trạng báo chí với việc giải quyết mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và

tổ chức chính quyền trong cơ quan báo chí với toàn bộ các khía cạnh cơ bản của nó

Vì vậy, thực trạng báo chí đặt ra yêu cầu phải lý giải, về mặt lý luận, thực trạng củamối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong bản thân cơ quan báochí Đây là một trong những yêu cầu cơ bản để tiếp tục đổi mới báo chí trong giaiđoạn mới của sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay

Tính cấp bách thực tiễn của việc nghiên cứu mối quan hệ giữa tổ chức Đảng

và tổ chức chính quyền trong cơ quan báo chí cấp tỉnh thành càng trở nên rõ nét khi

mà ý kiến của một số người không nhỏ (102/514) đã thể hiện sự chưa hài lòng vềquá trình thực hiện mối quan hệ đó

Tóm lại, trong tình hình hiện nay, việc đặt ra và tiến hành nghiên cứu vấn đề:

“giải quyết mối quan hệ giữa tổ chức Đảng và tổ chức chính quyền trong cơ quanbáo chí cấp tỉnh thành là việc làm hoàn toàn mang tính cấp bách cả về lý luận, cả vềthực tiễn”

THÀNH TỰU, HẠN CHẾ CỦA HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ VÀ NHỮNG VẤN

ĐỀ ĐẶT RA TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA TỔ CHỨC ĐẢNG VÀ TỔ CHỨC CHÍNH QUYỀN Ở CÁC CƠ QUAN BÁO CHÍ CẤP TỈNH THÀNH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Ở NƯỚC TA

- Vũ Đình Hương –Những năm gần đây hoạt động báo chí có bước phát triển mới về số lượng vàchất lượng, về nội dung và hình thức, đã góp phần tích cực vào thành tựu chungtrong sự nghiệp đổi mới, giữ gìn sự ổn định chính trị - xã hội, thúc đẩy đổi mới vềkinh tế và tham gia các hoạt động xã hội từ thiện… Đối với những nhiệm vụ chínhtrị - kinh tế - xã hội… thường xuyên và đột xuất của Đảng và Nhà nước, hoạt độngbáo chí đã có những đóng góp xứng đáng, đã tăng cường lượng thông tin và kịp thờiđưa thông tin đến với quần chúng, góp phần giải thích đường lối chủ trương chínhsách và pháp luật của Đảng và Nhà nước; cổ vũ và động viên phong trào quầnchúng thi đua thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội an ninh quốc phòng… Báochí cũng đã có những đóng góp vào công tác nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn,tham gia vào đấu tranh chống âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các lựclượng thù địch Trong cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng và tệ nạn xã hộikhác, báo chí tiếp tục đưa ra công luận nhiều vụ việc cần phải xử lý, góp phần thúcđẩy các cơ quan pháp luật phải khẩn trương giải quyết…

Trải qua những chấn động đột ngột ban đầu của việc chuyển đổi cơ chế, đếnnay hoạt động báo chí xuất bản đã dần dần thích ứng với điều kiện và cơ chế mới,tiếp tục làm tốt vai trò nhiệm vụ là công cụ tư tưởng văn hóa quan trọng của Đảng

và Nhà nước, là diễn đàn tin cậy để quần chúng đóng góp nhiều ý kiến xây dựng đốivới sự nghiệp đổi mới đất nước

Đến nay, cả nước có 430 báo, tạp chí, bản tin, gồm 6 báo hàng ngày, 127 báotuần, 240 tạp chí, 57 bản tin thông tấn, thời sự (chưa kể bản tin khoa học kỹ thuật,tin nội bộ) Theo tính chất thì có 185 báo chính trị xã hội, 130 báo khoa học kỹ thuậtkinh tế, 75 báo văn học nghệ thuật, 20 báo đối ngoại, 3 báo tiếng dân tộc thiểu số…

Hệ thống phát thanh và truyền hình từ trung ương đến cơ sở cũng đã có sựphát triển mạnh mẽ về số lượng và chất lượng Ngoài Đài Tiếng nói Việt Nam vàĐài Truyền hình Việt Nam còn có 3 Đài truyền hình khu vực và 49 đài tỉnh thànhphố, 288 đài huyện, thị trấn phát sóng FM, 830 trạm chuyển tiếp truyền hình cơ sởđược trang bị phương tiện thiết bị kỹ thuật ngày càng hiện đại, đã chuyển tải kịpthời các thông tin quan trọng của Đảng và Nhà nước đến với quần chúng ở cơ sở,nhất là ở vùng sâu, vùng cao, vùng xa trong cả nước…

Từ khi thực hiện chuyển đổi sang cơ chế hoạch toán lấy thu bù chi, nhiều báo

đã cân đối được thu chi, một số còn có lãi Hàng năm, Nhà nước tài trợ khoảng 2đến 3 tỷ đồng cho một số báo chính trị, báo phục vụ đối ngoại, phục vụ đồng bàodân tộc thiểu số, thiếu nhi…

Song song với việc sắp xếp quy hoạch củng cố tổ chức, các cơ quan báo chí

đã có nhiều cố gắng khai thác nhiều nguồn để đổi mới phương thức làm việc vàtừng bước hiện đại hóa trang thiết bị, kỹ thuật

Thực hiện Luật Báo chí, Chỉ thị 08 của Đảng, Nghị quyết 384 của Nhà nướchoạt động báo chí đã có những chuyển biến tích cực Báo chí đã thực sự là công cụquan trọng sắc bén của Đảng và Nhà nước trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, kinh tế

xã hội, góp phần ổn định chính trị, chống âm mưu diễn biến hòa bình, động viênnhân dân thực hiện công cuộc đổi mới, mở rộng quan hệ đối ngoại và bảo vệ độclập tự chủ của đất nước Báo chí cũng đang từng bước là tiếng nói của quần chúng.Báo chí không chỉ đưa thông tin từ trên xuống mà đồng thời còn phản ánh ý nguyệncủa nhân dân đến với Đảng và Nhà nước, tạo ra sự sôi động, phong phú về mặtthông tin trong xã hội

Để có được những thành tựu như trên là do nhiều nguyên nhân Trước hết đó

là sự quan tâm, lãnh đạo và chỉ đạo kịp thời, thường xuyên và sáng suốt của Đảng

và Nhà nước đối với hoạt động báo chí Bộ chính trị, Ban Bí thư và Chính phủ đãkịp thời định hướng đúng đắn cho các hoạt động báo chí xuất bản trong thời gianqua; thường xuyên quan tâm, hướng dẫn chỉ đạo báo chí xuất bản hoạt động theođúng định hướng đã đề ra Những chế độ, chính sách, luật lệ… của Đảng và Nhànước đã ban hành đã tạo thuận lợi cho hoạt động báo chí vượt qua được những tác

động tiêu cực trong quá trình chuyển đổi sang cơ chế mới để tồn tại và tiếp tục pháttriển Tổ chức Đảng và chính quyền các cấp đã quan tâm và trực tiếp chỉ đạo hoạtđộng báo chí, đã chú ý xây dựng đội ngũ cán bộ báo chí Mặc dù còn có một sốthiếu sót, nhưng về cơ bản hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo báo chí của Đảng và Nhànước ta thời gian qua đã tích lũy thêm nhiều kinh nghiệm quý báu, là nhân tố quyếtđịnh bảo đảm cho sự phát triển đúng hướng của báo chí nước ta, góp phần tạo nêncác thành tựu trên các lĩnh vực đời sống xã hội, nhất là phát triển kinh tế, ổn địnhchính trị.

Ban tư tưởng văn hóa trung ương đã chủ động và thường xuyên phối hợpchặt chẽ với Bộ văn hóa thông tin để thống nhất kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ,công tác của chỉ thị 08 và Quyết định 384, thường xuyên kiểm tra để giúp đỡ vàbiểu dương những việc làm tốt, những đóng góp tích cực của các cơ quan báo chí,uốn nắn các lệch lạc khuyết điểm trong hoạt động báo chí, tạo điều kiện cho hoạtđộng này theo đúng định hướng và ngày càng phục vụ tốt hơn những nhiệm vụchính trị quan trọng của Đảng và Nhà nước trên phạm vi toàn quốc cũng như ở từngngành, từng địa phương

Trong những năm qua, việc sắp xếp và quy hoạch lại hệ thống báo chí đãđược hoàn thành về cơ bản Các ngành, đoàn thể ở trung ương và một số địa bànquan trọng có nhiều báo chí Mạng lưới báo chí của các ngành, các địa phương khác

đã được xem xét và sắp xếp lại, loại bỏ một số bản tin công khai và một số báo chí

có chất lượng thấp hoặc có nhiều lệch lạc về nội dung Trên cơ sở đó, Bộ Văn hóa –thông tin cấp lại hoặc cấp mới giấy phép hoạt động và cho đến nay đa số các báo,tạp chí hoạt động theo đúng mục đích, tôn chỉ của mình Các cơ quan có tráchnhiệm cũng đã xem xét để cho phép những nơi có đủ điều kiện xuất bản thêm một

số báo, tạp chí mới, đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi về thông tin, nâng cao dân trí của xãhội và quần chúng

Bên cạnh việc sắp xếp và quy hoạch mạng lưới báo chí và hệ thống phátthanh, truyền hình từ trung ương đến cơ sở, các cơ quan chủ quản, các tòa soạn…

đã có sự đầu tư đáng kể để đổi mới và từng bước hiện đại hóa trang bị kỹ thuật, cácđiều kiện và phương tiện làm việc của các cơ quan báo chí, các cơ sở in ấn của đội

ngũ cán bộ quản lý, phóng viên, biên tập viên, do đó đã thu hẹp dần về khoảng cách

về mặt kỹ thuật so với hoạt động báo chí và in ấn của các nước trong khu vực cũngnhư trình độ chung của thế giới

Việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, phóng viên, biên tập viên… báo chí

đã được chú ý mở rộng và đa dạng hóa Đồng thời, đội ngũ cán bộ quản lý, phóngviên, biên tập viên báo chí, có bước trưởng thành nhanh qua thực tiễn công tác, tựhọc, tự vươn lên Trong thời gian qua, chúng ta đã mở một số lớp tập huấn ngắnngày về kỹ thuật, nghiệp vụ và luật lệ báo chí, xuất bản… do Bộ văn hóa – thông tinHội Nhà báo Việt Nam và các cơ quan báo chí – xuất bản thường xuyên tổ chức

Công tác chỉ đạo và quản lý hoạt động báo chí của các cơ quan Đảng, Nhànước các cấp, của các cơ quan chủ quản về báo chí đã được tăng cường và đổi mớimột bước quan trọng Sau khi tổ chức nghiên cứu, quán triệt tinh thần và nội dungChỉ thị 08 và quyết định 384, các cấp, các ngành đã xây dựng chương trình hànhđộng cụ thể để thực hiện chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước và các luật lệ, quyđịnh về báo chí

Đội ngũ những người hoạt động trên mặt trận báo chí ở nước ta có bước pháttriển và trưởng thành mới về số lượng, về trình độ nghề nghiệp, thể hiện ý chí tựvươn lên, gắn bó mật thiết và thể hiện lòng trung thành với sự nghiệp cách mạngcủa Đảng và của dân tộc, được đông đảo quần chúng yêu mến và tin cậy… Do đó

đã thực hiện tốt những nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó, xứngđáng là đội ngũ xung kích trên mặt trận tư tưởng – văn hóa

Bên cạnh những ưu điểm, tiến bộ đáng ghi nhận như trên, hoạt động báo chítrong năm qua đã bộc lộ khá rõ những yếu kém, khuyết điểm trên một số mặt như:Việc quy hoạch mạng lưới báo viết, báo nói, báo hình thế nào cho hợp lý, cho hoạtđộng có hiệu quả: Việc đào tạo, bồi dưỡng, sắp xếp và sử dụng đội ngũ nhữngngười làm báo – từ tổng biên tập đến phóng viên, biên tập viên; việc ban hành cácchủ trương, chính sách đối với báo chí; vấn đề quản lý nghiệp vụ, vấn đề tăngcường sự lãnh đạo, quản lý thế nào để báo chí hoạt động thực sự vững chắc, có chấtlượng cao v.v… Nội dung thông tin trên các sách báo đã xuất bản có trường hợpphạm sai lầm nghiêm trọng về chính trị, phủ nhận truyền thống của dân tộc và

những thành tựu cách mạng của quá khứ Do thiếu nhạy cảm về chính trị, một sốcuốn sách, một số bài báo đề cập đến các vấn đề tôn giáo, về lịch sử, về quan hệquốc tế… chưa được xem xét, cân nhắc thận trọng về nội dung nên đã gây ra nhữngtác động xấu, phải mất nhiều thời gian và công sức để giải quyết và khắc phục Một

số báo, tạp chí, nhất là các số đặc san, phụ san, số cuối tuần, cuối tháng; một số loạisách chuyên đề đã được xuất bản ồ ạt và bị khuynh hướng thương mại hóa chi phối.Tin tức, bài vở, hình ảnh trong một số sách báo (cả báo hình) đi quá xa tôn chỉ, mụcđích đã được xác định, chạy theo thị hiếu tầm thường, thông tin vẫn còn mang tínhgiật gân, câu khách; Tính chiến đấu nhìn chung chưa cao, chưa phản ánh đầy đủ kịpthời thực tiễn cách mạng sôi động và đời sống xã hội muôn màu muôn vẻ; Thôngtin quốc tế nhiều trường hợp thiếu chọn lọc, có lúc đưa những thông tin không cầnthiết, không phù hợp với truyền thống và bản sắc văn hóa Việt Nam Đáng lưu ý làgần đây trong đấu tranh chống tiêu cực còn có những vụ việc thông tin thiếu chínhxác, đưa sai mà không đính chính, gây khó khăn cho việc xử lý, tạo ra những nhậnthức không đúng trong nhân dân Ở một số cơ quan báo chí, trong đội ngũ báo chíxuất hiện số ít người vì chạy theo lợi ích riêng, để đồng tiền chi phối ngòi bút hoặc

vì định kiến cá nhân mà làm méo sự thật, gây nhiễu thông tin, đánh mất phẩm chấtcao quý của người làm báo là lòng trung thực

Hàng năm Đảng và Nhà nước dành một khoản ngân sách không nhỏ để đầu

tư tài trợ cho các hoạt động báo chí, nhưng cơ chế thực hiện những chính sách nàychưa được quy định rõ ràng và khoa học, do đó việc giải quyết thường thiếu kịpthời, chưa thật công bằng và đúng địa chỉ, đúng trọng điểm, còn ách tắc và biểu hiệncửa quyền

Chế độ, chính sách đối với hoạt động báo chí trong hoàn cảnh mới và trongđiều kiện chịu sức ép tác động của nền kinh tế thị trường chưa được ban hành đầy

đủ, đồng bộ và kịp thời Quan niệm hoạt động báo chí là sự nghiệp có thu để sảnxuất ra loại hàng hóa đặc biệt phục vụ cho công tác tư tưởng – văn hóa của Đảng vàNhà nước hay hoạt động như các doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hàng hóa nóichung, cho đến nay vẫn chưa giải quyết dứt khoát, rõ ràng Do đó mà một số chínhsách như chính sách đầu tư, chính sách thuế, chế độ lương, nhuận bút… đối vớihoạt động báo chí vẫn còn nhiều bất hợp lý

Có một số cơ quan báo chí đã có hiện tượng để cho các “đầu nậu” chi phối

và lũng đoạn từ đầu vào đến đầu ra, làm cho một số báo, tạp chí xa dần tôn chỉ mụcđích của mình…

Trước tình hình đó, tuy các cơ quan chỉ đạo và quản lý báo chí đã được kiệntoàn một bước, trình độ, năng lực của đội ngũ này đã được nâng cao hơn trước.Nhưng đây cũng là một trong những khâu còn nhiều bất cập Phương thức phối hợpgiữa một số cơ quan đôi khi còn chưa kịp thời và lúng túng Ở hầu hết các tỉnh,thành hiện nay vẫn chưa có đủ số lượng cán bộ cần thiết và đủ trình độ, tiêu chuẩn

để giúp cho cấp ủy và chính quyền địa phương chỉ đạo, quản lý hoạt động báo chítrên địa bàn của mình Tại các cơ quan chỉ đạo, quản lý cấp trung ương cũng có tìnhhình tương tự Sự phối hợp giữa các cơ quan này chưa được chặt chẽ, nhiều khitrùng lặp, chồng chéo, quyền hạn và trách nhiệm không được quy định rõ ràng hoặctuy đã được quy định nhưng việc thực hiện đạt hiệu quả chưa cao Công tác thanhtra, kiểm tra hoạt động báo chí nhất là việc kiểm tra, giám sát và xử lý các hoạtđộng báo chí và in ấn vi phạm pháp luật còn rất yếu, chưa xử lý kịp thời và nghiêmtúc đối với các vụ việc tiêu cực đã phát hiện Một số cơ quan chủ quản báo chí cònbuông lỏng trách nhiệm quản lý, chỉ đạo Kỷ cương phép nước trong hoạt động báochí chưa được thực hiện đầy đủ

Những tồn tại, khuyết điểm trên đây có nhiều nguyên nhân Trước hết đó lànhững yếu kém trong công tác chỉ đạo, quản lý hoạt động báo chí của các tổ chứcĐảng, chính quyền và của các cơ quan chủ quản Đảng và Nhà nước đã có nhiều chỉthị, nghị quyết, chủ trương đúng đắn để phát triển và đổi mới sự nghiệp báo chínhưng nhiều cơ quan chỉ đạo, quản lý và chủ quản báo chí nhất là ở các địa phương,các ngành còn chậm cụ thể hóa – kể cả trong việc chỉ đạo thực hiện các chỉ thị, nghịquyết, chủ trương đó Có hiện tượng buông lỏng sự chỉ đạo, quản lý hoặc phó mặccho các báo, tạp chí, nhà xuất bản, cơ sở in hoạt động mà không kịp thời kiểm tra,giúp đỡ và tạo điều kiện cho những người trực tiếp hoạt động trên lĩnh vực này khắcphục khuyết điểm, thiếu sót để phát huy vai trò quan trọng và trách nhiệm nặng nềcủa mình

Từ một phương diện khác, có thể thấy rằng quan niệm và cách xử sự vấn đềchưa được rõ ràng, thống nhất ở các cấp và của đội ngũ cán bộ có trách nhiệm thammưu, chỉ đạo, quản lý về báo chí và ở một số các cơ quan chủ quản Tính khoa học

và hợp lý trong việc quy hoạch mạng lưới báo chí cho phù hợp với điều kiện và khảnăng thực tế của đất nước, kể cả khả năng quản lý ở tầm vĩ mô cũng như vi mô đốivới lĩnh vực này chưa được xem xét, quan niệm báo chí hoạt động như các doanhnghiệp hay sự nghiệp có thu hay là công cụ tư tưởng – văn hóa của Đảng và Nhànước nên phải được quan tâm đúng mức (không chỉ ở mặt chỉ đạo, định hướng nộidung và cả về mặt chế độ tài chính, chính sách…) cũng chưa được xác định rõ Do

đó có tình trạng cơ quan chủ quản xin được giấy phép rồi phó mặc cho tòa soạn tựxoay sở để sống hoặc chỉ cấp cho một số vốn ban đầu rất hạn chế, còn sau đó sống

và hoạt động ra sao không có ai quan tâm đến, thậm chí không chịu trách nhiệm gì

về những sai sót, khuyết điểm đã xảy ra Ngược lại, có cơ quan chủ quản coi báo chí– nhà xuất bản là công cụ kinh doanh có lãi phải hoạt động như một doanh nghiệpdịch vụ để nộp ngân sách cho cơ quan và dùng số tiền đó để chi tiêu trong việckhông liên quan trực tiếp gì đến việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, đến nâng cấphoạt động của tờ báo và đội ngũ cán bộ, phóng viên hoạt động trên lĩnh vực này.Chính vì vậy mà dẫn đến tình hình là một số tờ báo nhất là các số phụ, số chuyênsan, đặc san hoặc các loại sách chuyên đề có được “cái bán” cho “đầu nậu” hoặcmột nhóm người trong và ngoài tòa soạn bao thầu trọn gói, chỉ cốt nộp đủ hoa hồnghoặc lệ phí đã quy định, tha hồ tổ chức quảng cáo trá hình hoặc cho đăng, cho xuấtbản những bài, những cuốn sách không liên quan đến tôn chỉ, mục đích đã được xácđịnh trong giấy phép, hoặc chạy theo thị hiếu tầm thường của người đọc…

Ở đây có một vấn đề cần được làm rõ là nội dung, phạm vi của các báo, tạpchí, có giới hạn nào không, hay phải được “mở cửa”, phải thực hiện “không biêngiới”? Trong thời gian qua những quan niệm trên đây chưa được làm rõ Như thếnào là “bản sắc”, là tôn chỉ, mục đích của không ít tờ báo (và một số loại sách đượcxuất bản) thật khó phân biệt rạch ròi, là đúng hay không đúng với giấy phép đã quyđịnh

Rõ ràng là chừng nào những quan niệm trên đây chưa được giải quyết đúngđắn để từ đó có chính sách phù hợp thì việc cho rằng báo chí phải thực hiện đúng

định hướng của Đảng và Nhà nước, phải là công cụ tư tưởng văn hóa sắc bén củaĐảng, chỉ là nguyện vọng, là ảo tưởng và không có khả năng thực tế để thể hiện Đã

có những biểu hiện thực tế của việc các thế lực khác đã và đang muốn nhảy vào chiphối và chỉ đạo một số tờ báo, một số nhà xuất bản để thực hiện theo ý đồ của họ

Bên cạnh đó, còn phải tính đến những tác động và ảnh hưởng của những âmmưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch với nhiều hình thức,biện pháp khác nhau đối với một số cơ quan báo chí, nhà xuất bản và những mặttiêu cực của cơ chế thị trường, của khuynh hướng thương mại hóa đơn thuần đã tácđộng và có trường hợp đã chi phối hoạt động báo chí – xuất bản nói chung

Trong đội ngũ những người trực tiếp hoạt động báo chí còn có một bộ phận

đã có những biểu hiện sa sút về phẩm chất đạo đức: non yếu về giác ngộ chính trị vàtrình độ nghiệp vụ, xa rời thực tiễn, xa rời cuộc sống, có những biểu hiện chủ quan,thỏa mãn với khả năng và nghề nghiệp của mình Điều này cho thấy việc bồi dưỡngđối với đội ngũ cán bộ cốt cán, đội ngũ phóng viên, biên tập viên chưa được quantâm đúng mức Cho đến nay vẫn chưa xây dựng được một kế hoạch tổng thể và cơbản để thực hiện nhiệm vụ quan trọng này như chỉ thị 08 và các nghị quyết của cáchội nghị TW đã chỉ ra, chưa góp phần tạo nên những chuyển biến sâu sắc về nhậnthức cũng như về hoạt động nghề nghiệp trong đông đảo đội ngũ cán bộ báo chí.Không thể không lo lắng về khoảng cách nghề nghiệp làm báo của ta với các nướctrong khu vực và trên thế giới

Đến nay, ở nước ta đã có một số cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ báo chí.Tuy vậy, công tác đào tạo và bồi dưỡng cán bộ báo chí vẫn chưa có quy hoạch toàndiện cho đến năm 2000 như chỉ thị 08 đã đề ra Trên thực tế chưa có một cơ quannào chịu trách nhiệm chủ yếu về chỉ đạo, quản lý cũng như để kiểm tra, đôn đốcthực hiện nhiệm vụ này Chính vì vậy từ chương trình, nội dung, phương thức đàotạo bồi dưỡng cán bộ báo chí, cho đến số lượng, tiêu chuẩn chiêu sinh, việc giảiquyết “đầu ra” cho sinh viên sau khi tốt nghiệp… chưa có sự thống nhất của toànngành, nhất là đối với các lớp đại học tại chức hoặc mở rộng Công tác kiểm tra nộidung, chương trình giảng dạy về báo chí chưa được chặt chẽ Trong số đội ngũnhững người làm công tác giảng dạy tại các khoa báo chí hiện nay, không phải ai

cũng có đủ tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, nắm vững quan điểm, lý luận chủ nghĩaMác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng

ta về việc xây dựng và phát triển một nền báo chí cách mạng, công cụ tư tưởng và

lý luận sắc bén của Đảng và Nhà nước Có một số ít người chịu ảnh hưởng của quanđiểm, lý luận và nghiệp vụ hành nghề báo chí – xuất bản của phương Tây lại đangtrực tiếp giảng dạy hoặc phụ trách công tác đào tạo đại học báo chí ở một vài cơ sở

Có người đã truyền bá, phổ biến quan điểm, lý luận báo chí tư sản cho học viên ViệtNam nhưng lại chưa được ngăn chặn kịp thời…

Sự lãnh đạo, quản lý lỏng lẻo của các cơ quan chức năng, của nhiều cấp ủyĐảng, cấp chính quyền, cơ quan chủ quản có báo là nguyên nhân quan trọng củatình trạng nói trên Đồng thời cần thấy trách nhiệm trực tiếp của một số tổng biêntập báo, đài

Sự nghiệp xây dựng một nền báo chí Việt Nam theo hướng hiện đại và tiếnlên chủ nghĩa xã hội đòi hỏi phải được quan tâm đặc biệt để sớm khắc phục nhữngkhuyết điểm và sự chậm trễ trong việc tổ chức và quy hoạch lại công tác đào tạo,bồi dưỡng cán bộ báo chí, trước mắt là đối với các tổng biên tập và đội ngũ cán bộcốt cán từ trung ương đến địa phương Ngoài ra, có thể thấy trong thời gian qua,việc phối hợp công tác giữa các tổ chức Đảng, cơ quan quản lý nhà nước và hộinghề nghiệp hoạt động trên mặt trận báo chí ở trung ương cũng như ở các địaphương tuy đã có những cải tiến, đổi mới và những tiến bộ nhất định, nhưng cơ chếcủa sự phối hợp này chưa được quy định chặt chẽ, cụ thể

Trong bối cảnh hiện nay, về mặt quan điểm, phải khẳng định rằng: Báo chí

dù là cơ quan của Đảng, của nhà nước, của các đoàn thể quần chúng hay của tổchức xã hội đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động theo pháp luật Thôngtin phải kịp thời, chính xác, phong phú, đa dạng, bảo đảm quyền được thông tin củanhân dân, nhưng phải có định hướng đúng, giữ gìn bí mật

Thực hiện vai trò vừa là tiếng nói của Đảng, của Nhà nước, của các đoàn thể,vừa là diễn đàn của nhân dân, báo chí cần tăng cường phản ánh ý kiến, thu hút trítuệ của nhân dân đóng góp vào công cuộc đổi mới của đất nước, đồng thời phê phán

những quan điểm lệch lạc, đề cao cảnh giác, chống lại những âm mưu và thủ đoạncủa các thế lực thù địch.

Trong bối cảnh tình hình quốc tế và trong nước có sự tác động lớn và cực kỳphức tạp tới xã hội nói chung, với báo chí nói riêng, vấn đề tăng cường sự lãnh đạo

và sự định hướng thông tin của Đảng cần tiếp tục được giữ vững Để thông tin đếnvới người dân phải được bảo đảm đúng đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước

và kịp thời ngăn chặn được những biểu hiện tiêu cực, chúng ta phải chú trọng đếnkhả năng về cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ, về công tác quản lý, về tôn chỉ - mụcđích, không phát triển ồ ạt về số lượng dẫn đến sự chồng chéo, trùng lắp thông tin;cần coi trọng chất lượng

Cần dựa trên cơ sở quy hoạch và bám sát tôn chỉ, mục đích của các báo màsắp xếp đội ngũ cán bộ cho có chất lượng Điều quan trọng, thiết yếu là phải lựachọn, bố trí đội ngũ tổng biên tập có đủ tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị, có đủtrình độ nghiệp vụ, chuyên môn và có đủ bản lĩnh để chủ trì tờ báo theo đúng địnhhướng của Đảng và Nhà nước Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng những cây bút sắc sảo,

để đáp ứng nhu cầu thông tin cho nhân dân, góp phần nâng cao dân trí và đấu tranhvới những hiện tượng sai trái Với một bối cảnh có nhiều phức tạp của thời kỳ mởcửa và kinh tế thị trường như hiện nay, cần có sự cải tiến về tổ chức và phương thứclãnh đạo của Đảng đối với báo chí nhằm nâng cao hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng,đồng thời phát huy được vai trò quản lý của nhà nước

Sự nghiệp cách mạng và công cuộc đổi mới của Đảng ta, của nhân dân tađang đứng trước những thời cơ và thuận lợi mới vô cùng to lớn nhưng đồng thờicũng gặp không ít những nguy cơ và thách thức Điều đó càng đòi hỏi sự nghiệpbáo chí của ta và đội ngũ những người hoạt động trên lĩnh vực có vai trò và nhiệm

vụ quan trọng đặc biệt này phải không ngừng vươn lên, tiếp tục đổi mới hoạt độngcủa mình, phấn đấu để ngày càng có nhiều tác phẩm báo chí hay, xuất sắc góp phầnxứng đáng vào sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và của nhân dân, đẩy tớimột bước sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện mục tiêu dângiàu, nước mạnh, xã hội công bằng và văn mình Báo chí phải làm cho toàn Đảng,toàn dân, toàn quân quán triệt sâu sắc và nhất trí cao với đường lối, chủ trương đúng

đắn, sáng tạo của Đảng; góp phần tích cực và chủ động vào cuộc đấu tranh tưtưởng, đấu tranh lý luận; cổ vũ và động viên hành động cách mạng của quần chúngthực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng thành công và bảo vệ vữngchắc Tổ quốc Việt Nam XHCN.

Song song với nhiệm vụ thông tin, tuyên truyền và mọi mặt của đời sống xãhội, báo chí còn có nhiệm vụ tham gia tổng kết thực tiễn, tạo cơ sở khoa học choviệc phát triển đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ mới, phùhợp với đặc điểm của nước ta và của thế giới ngày nay, góp phần làm rõ con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổcủa Tổ quốc

Như đã trình bày ở trên một trong những nguyên nhân quan trọng khiến chohoạt động của báo chí nước ta trong thời gian qua vẫn còn nhiều khuyết điểm chính

là việc phối hợp hoạt động chưa thực sự đồng bộ giữa cấp ủy Đảng và chính quyềntrong việc điều hành hoạt động của báo chí Điều này được thể hiện rất rõ không chỉ

ở các cấp trung ương mà ở cả các cấp địa phương Trong hoạt động báo chí các tỉnhthành, tình trạng chồng chéo trong tổ chức, quản lý, chỉ đạo giữa cấp ủy Đảng vàchính quyền nhìn chung còn nhiều điểm chưa được làm sáng tỏ Đó là nguyên nhântrực tiếp khiến cho hiệu quả, tác dụng của các cơ quan báo chí chưa thực sự pháthuy được theo yêu cầu của tình hình chung

Để từng bước khắc phục trên, từng bước tạo ra sự phối hợp đồng bộ, nhịpnhàng giữa các cấp ủy và chính quyền trong cơ quan báo là một công việc đòi hỏi

sự đổi mưới phương thức chỉ đạo, quản lý từ cả hai phía Đã đến lúc phải đặt vấn đềmột cách cụ thể hơn, rõ ràng hơn về vai trò của các cấp ủy Đảng trong cơ quan báo,đồng thời cũng phải đổi mới phương thức quản lý của chính quyền mà trong đó, vaitrò của Bí thư Đảng ủy và Tổng biên tập (hoặc giám đốc) có ý nghĩa quyết định.Qua các kết quả điều tra sơ bộ, các ý kiến trả lời đa số nghiêng về hướng khẳngđịnh phải có hai người chịu trách nhiệm ở hai vị trí quyết định này

Bên cạnh đó, cũng phải đặc biệt quan tâm tới vai trò của đội ngũ phóng viên,biên tập viên và cán bộ, Đảng viên nói chung trong các cơ quan báo Vai trò của các

tổ chức đoàn thể (như liên đoàn lao động, Thanh niên, phụ nữ, hội nhà báo) cũng có

ý nghĩa rất quan trọng, góp phần trực tiếp vào việc điều hòa mối quan hệ giữa cấp

ủy và chính quyền trong một cơ quan báo Cuối cùng là việc từng bước hoàn thiệnmột quy chế làm việc có tính nguyên tắc cao, phân công trách nhiệm rõ ràng trongnhững trường hợp cụ thể, thẳng thắn đấu tranh chống những biểu hiện vi phạm luậtbáo chí, tạo điều kiện để tờ báo luôn giữ được uy tín đối với đông đảo công chúng,xứng đáng là vũ khí xung kích trên mặt trận tư tưởng của Đảng ta

Với ý nghĩa đó, việc cần thiết phải nhanh chóng đổi mới mối quan hệ giữacác cấp ủy Đảng và chính quyền trong cơ quan báo chí ở các tỉnh, thành đang là mộtyêu cầu bức xúc của đời sống báo chí ở nước ta hiện nay

TĂNG CƯỜNG SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI CHÍNH QUYỀN

TRONG CÁC CƠ QUAN BÁO CHÍ ĐỊA PHƯƠNG

PTS Dương Xuân Ngọc

Sự nghiệp đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa đã giải phóng, khơi dậy

và nhân lên sức mạnh mọi tiềm năng của đất nước cho phát triển, trước hết là pháttriển kinh tế và dân chủ hóa xã hội

Như một luồng gió mới, quá trình dân chủ hóa xã hội, kết quả của 10 nămthực hiện đường lối đổi mới, trong lĩnh vực báo chí, trên cơ sở bảo đảm quyền tự dobáo chí, tự do ngôn luận trên báo chí của công dân đã khởi sắc đời sống văn hóatinh thần và hoạt động báo chí (báo in, báo nói, bào hình) Đúng như kết luận củaChủ tịch Quốc hội Nông Đức Mạnh về tình hình thi hành luật báo chí, luật xuất bảntại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 29-7-1995: “Trong quá trìnhchuyển biến của đất nước, báo chí đã có những đóng góp vào công cuộc đổi mớitrong việc cung cấp thông tin, đưa nhanh, đưa kịp thời đến nhân dân, góp phần vàoviệc tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và phápluật của Nhà nước… có thể nói rằng báo chí thực sự là công cụ quan trọng củaĐảng và Nhà nước, thực sự là báo chí cách mạng”

Trước bối cảnh thế giới ngày nay có nhiều biến động nhanh chóng và phứctạp, tiềm chứa nhiều yếu tố khó lường hết được, để báo chí hoàn thành nhiệm vụ vẻvang của mình, phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng như Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã xác định và thực hiện đúng theo tôn chỉ, mục đích của mình, điều có ý nghĩaquyết định là tiếp tục giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí,trong đó khâu then chố là tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyềntrong các tổ chức báo chí, giải quyết tốt mối quan hệ giữa cấp ủy và ban biên tập,ban giám đốc của báo, đài, giữa bí thư và tổng biên tập hoặc giám đốc

1- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền trong các tổ chức báo chí là yêu cầu thường xuyên và cấp bách.

Chỉ thị 08/CT-TW Tăng cường sự lãnh đạo và quản lý nhằm nâng cao chấtlượng hiệu quả công tác báo chí, xuất bản đã xác định: “Báo chí, xuất bản dù là cơ

quan của Đảng, của Nhà nước, các đoàn thể quần chúng hay của tổ chức xã hội đềuđặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và hoạt động theo pháp luật”.

Theo điều 1 của luật báo chí ban hành năm 1989 tại kỳ họp thứ 6 Quốc hộikhóa VIII xác định rõ: “Báo chí ở Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam làphương tiện thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống xã hội, là cơ quan ngônluận của các tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội, là diễn đàn của dân”

Tại Hội nghị báo chí, xuất bản toàn quốc (tháng 1/1992) đồng chí Đỗ Mười,Tổng Bí thư của Đảng nhấn mạnh: Báo chí, xuất bản là lực lượng xung kích trênmặt trận tư tưởng văn hóa, trong đó báo chí (bao gồm cả báo viết, báo nói, báo hình)

là công cụ thông tin nhanh nhất, phổ cập nhất, là phương tiện thường xuyên tiếp xúcvới nhân dân và giải đáp những vấn đề mới do cuộc sống đặt ra; đấu tranh hàngngày, hàng giờ chống những âm mưu, thủ đoạn đen tối của các thế lực thù địch,chống các khuynh hướng sai lầm trên lĩnh vực tư tưởng, góp phần quan trọng tổchức, phát động phong trào hành động cách mạng hành động của nhân dân

Thực vậy, là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng văn hóa của Đảng,báo chí không thể không đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng

Theo Lênin, báo chí là người tuyên truyền tập thể, cổ động tập thể và tổ chứctập thể Chỉ xét riêng về việc hoạt động tập thể cũng luôn đòi hỏi phải có người chỉhuy, quản lý Hơn nữa đây là tổ chức tuyên truyền của Đảng, cơ quan tư tưởng –văn hóa của Đảng, càng đòi hỏi sự lãnh đạo trực tiếp toàn diện của Đảng, trước hết

là sự lãnh đạo trong việc định hướng thông tin tuyên truyền

Là nền báo chí cách mạng, báo chí nước ta nói chung và các báo địa phươngnói riêng, qua thời gian chấp hành luật báo chí và thực hiện chỉ thị 08/CT-TW(tháng 3/1992) đã có bước phát triển mới về số lượng và chất lượng, về nội dung vàhình thức Hoạt động báo chí góp phần tích cực vào thành tựu chung của sự nghiệpđổi mới, giữ gìn ổn định chính trị - xã hội, thúc đẩy đổi mới kinh tế - xã hội, gópphần tích cực vào việc tuyên truyền, phổ biến chính sách của Đảng và Nhà nước,thúc đẩy nhân tố mới, phê phán những hiện tượng tiêu cực, những biểu hiện sai tráivới pháp luật Nhà nước, góp phần hỗ trợ sự chỉ đạo điều hành của Chính phủ Báochí cũng có những đóng góp vào công tác nghiên cứu lý luân, tổng kết thực tiễn,

tham gia vào đấu tranh chống âm mưu, thủ đoạn “diễn biến hòa bình” của chủ nghĩa

đế quốc

Trước bước phát triển đột ngột của tình hình thế giới với việc sụp đổ của chế

độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, Đông Âu, trước sự chuyển đổi của cơ chế, khôngtránh khỏi những ngỡ ngàng, lúng túng, báo chí đã dần thích ứng với điều kiện và

cơ chế mới, tiếp tục làm tròn nhiệm vụ là công cụ tư tưởng văn hóa quan trọng củaĐảng và Nhà nước

Bên cạnh đó, hoạt động báo chí cũng còn bộc lộ khá nhiều thiếu sót: một sốtrường hợp thông tin thiếu thận trọng, thiếu khách quan, sai sự thật, gây bất lợi cho

dư luận xã hội, thậm chí một số nội dung thông tin phạm sai lầm nghiêm trọng vềchính trị như công khai đòi xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng, phủ nhận truyền thốngcủa dân tộc và những thành tựu cách mạng của quá khứ, đòi xét lại con đường tiếnlên chủ nghĩa xã hội, cổ vũ và đòi phải “tự do”, “dân chủ”, “nhân quyền” kiểuphương Tây Tin tức, bài vở, hình ảnh trong sách báo (cả báo hình) đi quá xa tônchỉ, mục đích đã được xác định, chạy theo thị hiếu tầm thường Tính chiến đấu chưacao chưa phản ánh kịp thời thực tiễn cách mạng sôi động, đa dạng… thông tin quốc

tế nhiều trường hợp thiếu chọn lọc, có lúc đưa những thông tin không cần thiết,không phù hợp với truyền thống bản sắc văn hóa dân tộc, kích động bạo lực, tội ác,tình dục Không tí nhà báo vì chạy theo lợi ích riêng, để đồng tiền chi phối ngòi búthoặc vì định kiến cá nhân mà làm méo mó sự thật, gây nhiễu thông tin, đánh mấtphẩm chất trung thực của người làm báo

Trong công tác sắp xếp lại hệ thống báo chí cũng chưa thực sự bám sát theotôn chỉ mục đích Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ báo chí chưa có quy hoạchtoàn diện Trên thực tế, chưa có cơ quan nào chịu trách nhiệm chủ yếu về chỉ đạoquản lý, kiểm tra

Trước tình hình trên, để sự nghiệp xây dựng một nền báo chí theo hướnghiện đại và tiến lên chủ nghĩa xã hội, đòi hỏi phải phát huy những mặt tích cực đồngthời khắc phục những khuyết điểm có trong hoạt động, quản lý, và đào tạo cán bộbáo chí và trong việc thực hiện chính sách đối với hoạt động báo chí Muốn vậy,điều có ý nghĩa quyết định là phải tăng cường hơn nữa sự lãnh đạo của Đảng đối

với hoạt động báo chí nói chung, đối với cơ quan báo chí nói riêng, đặc biệt đối với

cơ quan quản lý báo chí, chính quyền của các tổ chức báo chí

Quả thực, mọi thành tựu và hạn chế của công tác tổ chức, đào tạo và hoạtđộng báo chí trong điều kiện Đảng cầm quyền, không tách khỏi sự trưởng thànhhoặc non yếu trong sự lãnh đạo của Đảng

Đảng cầm quyền có nghĩa là Đảng lãnh đạo toàn xã hội Ý chí của Đảng phảitrở thành ý chí và hành động của toàn xã hội, được thực hiện chủ yếu thông quachính quyền Nhà nước Nhà nước chính là công cụ, phương tiện chủ yếu để Đảngthực hiện sự lãnh đạo của mình đối với toàn xã hội Sự lãnh đạo của Đảng đối vớichính quyền là khâu then chốt trong toàn bộ sự lãnh đạo của Đảng đối với xã hội

Trong các tổ chức báo chí cũng không ngoài quy luật tất yếu này Sự lãnhđạo của Đảng đối với chính quyền có ý nghĩa quyết định đối với sự trưởng thànhhoặc sự trì trệ trong các hoạt động báo chí

2- Thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền trong các tổ chức báo chí địa phương.

Trước khi đánh giá thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền, cầnxác định phương thức lãnh đạo dưới hai góc độ lãnh đạo bằng tổ chức và lãnh đạothông qua đảng viên, nhất là những đảng viên nắm giữ cương vị chủ chốt của báochí (tổng biên tập, giám đốc đài phát thanh truyền hình) Tất nhiên phương thứclãnh đạo bằng tổ chức cũng được nhìn nhận ở hai mức độ: tổ chức Đảng với cấptrên và tổ chức Đảng trong các cơ quan báo chí

Vậy là để đánh giá một cách khá toàn diện chúng ta lần lượt xem xét sự lãnhđạo của Đảng đối với chính quyền trên cả ba phương diện

2.1 Sự lãnh đạo và chỉ đạo của Đảng cấp trên đối với chính quyền.

Điều này thường được thông qua quan hệ giữa thường vụ tỉnh, thành ủy đốivới tổng biên tập, hoặc giám đốc, hoặc phó tổng biên tập, phó giám đốc (khi tổngbiên tập, giám đốc đi vắng) Đối với các báo ngành, ví dụ báo An ninh Thủ đô chịu

sự chỉ đạo của 4 tổ chức Đảng cấp trên: Đảng ủy Cục quản lý Bộ Nội vụ; Ban tuyêngiáo Thành ủy; Cục báo chí Bộ Văn hóa; Sở Công an Nghĩa là các báo ngành

không trực thuộc thành hoặc tỉnh ủy thì ngoài sự chỉ đạo của Đảng ủy ngành, còntrực tiếp chịu sự chỉ đạo của thường vụ Thành, tỉnh ủy.

Sự lãnh đạo, chỉ đạo cũng dừng ở mức định hướng mang tính định tính, vàtrực tiếp thông qua người đứng đầu cơ quan báo chí, không thông qua ban quản lý.Nhìn chung thông qua phương thức lãnh đạo này, sự định hướng thông tin và địnhhướng tuyên truyền không kịp thời, nhưng dừng ở mức độ vĩ mô Mặc dù phươngthức lãnh đạo là tổ chức Đảng lãnh đạo tổ chức quản lý (chính quyền) nhưng thựcchất là tổ chức Đảng cấp trên lãnh đạo, chỉ đạo chính quyền thông qua tổ chức

Điều này vừa có ưu điểm là đúng theo luật báo chí Điều 13 luật báo chí banhành năm 1989 giao cho người đứng đầu cơ quan báo chí chức năng lãnh đạo vàquản lý báo chí về mọi mặt; phương thức lãnh đạo có địa chỉ, có thể kiểm tra đượckết quả Tuy nhiên, cũng có tổng biên tập không phải đảng viên, hoặc tính đảngkhông cao thì sự lãnh đạo đó khó thẩm định được hiệu quả Nhất là trong tình hìnhhiện nay có quà nhiều đầu mối chỉ đạo

2.2 Sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng đối với chính quyền trong cơ quan báo chí.

Qua khảo sát trên địa bàn 8 tỉnh Hà Bắc, Lào Cai, Yên Bái, Quảng Ninh,Ninh Bình, Tuyên Quang, Đà Nẵng, Cần Thơ, chúng tôi thấy, Đảng lãnh đạo chínhquyền thể hiện ở các khâu:

Định hướng thông tin xây dựng kế hoạch, lãnh đạo xây dựng tổ chức bộ máy

và cán bộ, xây dựng quy chế làm việc, kiểm tra việc thực hiện Tuy nhiên khôngphải ở cơ quan báo chí nào cũng thực hiện được đầy đủ các khâu đó Trong tổng số

22 chi bộ/18 tỉnh thì có 9 chi bộ sự lãnh đạo theo phương thức này được thể hiện rõnét, bởi 9 bí thư chi bộ kiêm Tổng biên tập, hoặc giám đốc, còn 5 đơn vị khác, Tổngbiên tập, giám đốc là phó bí thư hoặc cấp ủy thì sự lãnh đạo chủ yếu thể hiện rõ ởkhâu định hướng thông tin, xây dựng quy chế làm việc và xây dựng kế hoạch, 8 chi

bộ còn lại, nơi đó bí thư chi bộ không nằm trong ban giám đốc hay trong ban biêntập thì sự lãnh đạo của Đảng thông qua tổ chức bị mờ nhạt Tất nhiên khi phát phiếuthăm dò điều tra tất cả 75 cán bộ lãnh đạo của các cơ quan báo in, phát thanh,truyền hình thì có 63/75 phiếu trả lời tổ chức Đảng phát thuy được vai trò Trong

khi đó chỉ 49/75 phiếu trả lời tổ chức chính quyền thực hiện chức năng quản lý đạthiệu quả cao Sự không phù hợp qua phiếu điều tra này cho thấy một nghịch lý làtrong điều kiện Đảng cầm quyền mà Đảng mạnh trong khi chính quyền lại khôngmạnh? Nguyên nhân chính của tình hình này là do: Chính quyền với tư cách là tổchức thì không phát huy được, còn với tư cách là người đứng đầu cơ quan báo chíthì phát huy được Điều đó cũng nói lên rằng với tư cách là tổ chức Đảng lãnh đạochính quyền với tư cách là tổ chức chưa thể hiện rõ Vấn đề đặt ra là hoặc tổ chứcĐảng, thậm chí là người đứng đầu tổ chức Đảng không mạnh, nên chưa tạo ra cơchế lãnh đạo thích hợp, do đó không phát huy được vai trò lãnh đạo; hoặc là trongluật báo chí xác định vai trò, chức năng của người đứng đầu cơ quan báo chí quácao nên tổ chức Đảng chưa phát huy được vai trò lãnh đạo, nhất là những nơi đồngchí bí thư không kiêm nhiệm chức vụ chính quyền Quả thực, trong luật báo chí cóxác định tổng biên tập, hoặc giám đốc – người đứng đầu cơ quan báo chí có chứcnăng toàn quyền lãnh đạo và quản lý, trong đó không có điểm nào hoặc một phầncủa điểm nào ghi Đảng lãnh đạo toàn diện trong các cơ quan báo chí Mặt khác luậtcũng chỉ xác nhận người đứng đầu cơ quan báo chí chịu trách nhiệm trước pháp luật(mặc dù là hình thức chấp hành cao nhất); không có điều khoản nào ràng buộc vềmặt Đảng Trong luật báo chí, cũng như trong nghị định của Hội đồng Bộ trưởng số133-HĐBT ngày 20/4/1992 quy định chi tiết thi hành luật báo chí không có điềunào ghi Tổng biên tập hay giám đốc nhất thiết phải là đảng viên mặc dù báo chí làcông cụ của Đảng Trong 75 phiếu thăm dò các cán bộ lãnh đạo của 22 cơ quan báochí có tới 71/75 đề nghị người đứng đầu cơ quan báo chí nhất thiết phải là đảngviên.

Một khi người đứng đầu không phải là đảng viên, trước sức ép và tác độngcủa cơ chế thị trường, những điều gì sẽ là những chiếc “Barie” cản ngăn không cho

tờ báo xa rời tôn chỉ mục đích? Và trên thực tế, trong báo cáo về tình hình và kếtquả thực hiện chỉ thị 08/CTTW (tháng 3/1992) Ban tư tưởng văn hóa Trung ương

đã buộc phải thừa nhận “Nội dung thông tin trên các sách báo đã xuất bản có trườnghợp phạm sai lầm nghiêm trọng về chính trị… tin tức, bài vở, hình ảnh trong một sốsách báo (cả báo hình) đi quá xa tôn chỉ, mục đích đã được xác định…”

2.3 Sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng thông qua những Đảng viên hiện đang giữ chức vụ trong chính quyền (Ban biên tập, ban giám đốc)

Phương thức lãnh đạo này của Đảng chính là thông qua tính Đảng của nhữngngười tham gia vào cơ quan quản lý báo chí Đây chính là sự thừa nhận trên pháp lýmột bộ phận Đảng viên đứng trong cơ cấu quyền lực Nhà nước, thực hiện sự lãnhđạo thông qua uy tín của Đảng và được phép sử dụng quyền lực Nhà nước

Thực hiện sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền thông qua “kênh” Đảngviên nắm giữ quyền lực nhà nước trong cơ quan báo chí tỏ ra có hiệu quả hơn cả(đương nhiên là so với hai “kênh” trên) Còn trên thực tế nếu như tất cả cấp phótrong cơ quan quyền lực là Đảng viên nhưng Tổng biên tập không là Đảng viên thì

sự lãnh đạo của Đảng bằng phương thức này cũng không mang lại hiệu quả nhưmong muốn Mặt khác ngay như người đứng đầu cơ quan báo chí là đảng viên màtính đảng không cao hoặc không có cơ chế kiểm tra chặt chẽ, nghiêm ngặt thì cũngkhông loại trừ khả năng đảng viên nắm quyền lực Nhà nước lại thoát ly sự lãnh đạocủa tổ chức Đảng

Bài học kinh nghiệm đã chỉ ra, tính đảng chỉ thực sự được đề cao, tôn chỉ,mục tiêu của báo chí chỉ được thực hiện nghiêm chỉnh một khi có tổ chức Đảngmạnh, tổ chức chính quyền mạnh và ngược lại

Công bằng mà nói: sự lãnh đạo của Đảng đối với chính quyền trong các cơquan báo chí luôn được duy trì, song còn nhiều hạn chế Đúng như đánh giá củaBan bí thư trung ương đảng trong chỉ thị 08/CTTW nêu rõ: “Sự lãnh đạo, quản lýlỏng lẻo của các cơ quan chức năng trung ương, của nhiều cấp ủy đảng, cấp chínhquyền cơ quan có báo và nhà xuất bản là nguyên nhân quan trọng của tình trạng nóitrên Đồng thời cần thấy trách nhiệm trực tiếp của một số tổng biên tập báo, đài,giám đốc nhà xuất bản, nhà in và cơ quan phát hành” Có thể nêu lên mấy nguyênnhân cụ thể như sau:

Một là: Hệ thống chỉ đạo, quản lý nhà nước đối với các cơ quan báo chí cònquá cồng kềnh, nhiều đầu mối

Trên tầm vĩ mô có thể kể ra các cơ quan chỉ đạo, quản lý báo chí: Ban tưtưởng văn hóa Trung ương; Bộ Văn hóa thông tin; Văn phòng chính phủ; Bộ Ngoạigiao Mỗi nơi đều có một vụ quản lý báo chí Ngoài ra nếu là báo ngành còn thêm

Bộ chủ quản và cơ quan chủ quản

Ở tầm vi mô, cấp tỉnh, báo chí chịu sự chỉ đạo trực tiếp của thường vụ tỉnh,thành; ủy ban nhân dân tỉnh, thành; sở văn hóa thông tin Nếu là báo ngành còn chịu

sự chỉ đạo của cơ quan chủ quản

Phải nói có quá nhiều đầu mối chỉ đạo, quản lý báo chí nhưng chức năngnhiệm vụ của mỗi tổ chức đều đã được xác định rõ ràng? Trong dự thảo: “Nhữngvấn đề cần được thảo luận để làm rõ và thống nhất trước khi sơ kết kết quả thựchiện chỉ thị 08 của Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương” đã phải đặt vấn đề để thảoluận: “Đảng ta là Đảng cầm quyền nên việc xem xét, xử lý, giải quyết các vấn đề cụthể như việc cho ra báo, tạp chí, nhà xuất bản; việc tài trợ; công tác tổ chức đầu tư;bồi dưỡng cán bộ nên để cho các cơ quan quản lý nhà nước xem xét, quyết định.Đảng chỉ nên định hướng chỉ đạo, thậm chí chỉ nên chỉ đạo từ xa”, “ở hậutrường”… “Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương hầu như không có tiếng nói và vaitrò gì trong xem xét, quyết định chính sách tài trợ của Đảng và Nhà nước…” Hàngloạt những vấn đề mà Vụ Báo chí – xuất bản tổng hợp của Ban Tư tưởng văn hóaTrung ương đặt ra đã nói lên rằng ngay giữa hai đầu mối quan trọng nhất, cao nhấtgiữa Ban Tư tưởng văn hóa Trung ương và Bộ Văn hóa thông tin, việc xác địnhchức năng nhiệm vụ cũng vẫn chưa rõ ràng Thế thì sao chỉ đạo, quản lý được Hơnthế nữa, còn bao đầu mối khác, nguyên sự chồng chéo đã triệt tiêu hiệu lực chỉ đạo,quản lý từ bên trên, tạo sơ hở cho việc “tự do phát huy tính Đảng” của người đứngđầu các cơ quan báo chí

Nên chăng, đã đến lúc chỉ có hai đầu mối chỉ đạo Ban tư tưởng văn hóa màcấp tỉnh là ban tuyên giáo và Bộ Văn hóa – thông tin mà cấp tỉnh là sở Khi xácđịnh hai đầu mối thì cũng phải xác định rõ ràng sự chỉ đạo của Ban Tư tưởng vănhóa đến đâu, Bộ văn hóa thông tin đến đâu và cuối cùng là xác định chức năng bộ,ngành chủ quan Nếu không làm tốt điều này thì ngay việc quản lý về Nhà nước đối

với hoạt động báo chí cũng không có kết quả, chưa nói tới sự lãnh đạo chỉ đạo củaĐảng chắc chắn sẽ bị thủ tiêu trên thực tế.

Muốn làm được điều này, thiết nghĩ, ngay trong luật báo chí cũng phải sửađổi, bổ sung điều khoản về sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, điều mà hiện nay trongluật báo chí không có

Thực ra báo chí, xuất bản là một hoạt động liên quan trực tiếp đến việchướng dẫn, điều chỉnh dư luận, động chạm lay động trực tiếp đến tâm tư, tình cảm,đến tư tưởng con người Trong Bộ luật không có điều khoản về sự lãnh đạo củaĐảng trong báo chí, nhất là trong tình hình hiện nay, thật là điều không thể chấpnhận được Ngay cả trong hiến pháp nước ta, trải qua bốn lần thành lập sửa đổi, tớilần thứ 3 (năm 1980) điều 4 quy định về sự lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước vàtoàn xã hội đã được đưa vào Ấy là chưa kể tới khá nhiều đại biểu Quốc hội cònkiến nghị phải nâng điều 4 thành 1 chương riêng Thiết nghĩ, tới nay đưa thêm điềukhoản Đảng lãnh đạo báo chí trong luật báo chí vẫn còn chưa muộn

Tiếp sau khi có sự sửa đổi, bổ xung luật báo chí, cần khẩn trương ra ngayquy chế làm việc giữa Ban tư tưởng văn hóa Trung ương (Ban tuyên giáo) và BộVăn hóa thông tin (sở văn hóa thông tin) trong việc thực hiện hướng dẫn, chỉ đạoquản lý các hoạt động báo chí Đồng thời cũng có cơ chế phối hợp giữa các tổ chứcĐảng, cơ quan quản lý Nhà nước và hội nghề nghiệp – hội nhà báo, một tổ chứcchính trị - xã hội, nghề nghiệp

Hai là: Tác động của cơ chế thị trường làm xuất hiện khuynh hướng thươngmại hóa hoạt động báo chí gây trở ngại không nhỏ tới sự lãnh đạo của Đảng

Thực tiễn những năm qua với việc thực hiện nền kinh tế nhiều thành phầnvận động theo cơ chế thị trường, chúng ta đã tạo ra nhiều động lực thúc đẩy tăngtrưởng kinh tế Trong công tác xây dựng Đảng cũng đã có nhiều bài học bổ íchtrong việc củng cố, tăng cường vai trò lãnh đạo, đặc biệt trong việc ra quyết địnhđúng, trúng và kịp thời

Cơ chế thị trường với thiên chức sàng lọc và tự đào thải kích thích mọi sựnăng động, sáng tạo, đào thải sự bảo thủ, trì trệ và có mọi sự chủ quan duy ý chí,

bởi thế nó đã tác động mạnh mẽ tới mọi mặt của đời sống xã hội, không ngoại trừmột lĩnh vực nào.

Trong lĩnh vực lãnh đạo và quản lý của các tổ chức Đảng và chính quyềncũng chịu sự tác động đó Nhiều tổ chức Đảng nắm bắt được tình hình, tự đổi mớichỉnh đốn, vươn lên đáp ứng được yêu cầu Song cũng không ít những tổ chức,những cá nhân đảng viên chưa theo kịp để quyền lãnh đạo bị buông lỏng Hơn thếnữa cơ chế thị trường một cách tự nhiên thúc đẩy các cá nhân và tổ chức quan tâmtới lợi nhuận Trong tình hình mà sự lãnh đạo của Đảng bị buông lỏng, không ít các

cơ quan báo chí mà ở đó cấp chính quyền đã để cho hoạt động báo chí “thương mạihóa” Ở những cơ sở như vậy tất yếu dẫn đến tình trạng là: tổ chức Đảng chỉ làmnhiệm vụ và lãnh đạo tư tưởng chung chung; đảng viên, kể cả đảng viên nắm giữchức vụ trong chính quyền “ỷ lại” cho tính Đảng của người quảnl ý cao nhất và do

đó người đứng đầu cơ quan, chính quyền thỏa sức quyết định mọi công việc, điều

mà trong luật báo chí đã quy định

Ba là: Tổ chức Đảng và chính quyền không được kiện toàn củng cố tươngxứng với chức năng nhiệm vụ của nó

Qua khảo sát thực tế cho thấy, gọi tổ chức Đảng nhưng thực chất là vai tròcủa đồng chí bí thư Tổ chức chính quyền thực chất là tổng biên tập, hoặc giám đốc.Các cấp phó chỉ là người giúp việc Người đứng đầu, theo luật định có quyền lãnhđạo và quản lý về mọi mặt từ tổ chức, cán bộ, kế hoạch đến tất cả công tác chuyênmôn cũng như xây dựng cơ sở vật chất… Quan hệ giữa Đảng và chính quyền thựcchất là quan hệ giữa bí thư và tổng biên tập, hoặc giám đốc Trong quan hệ này theochức năng là quan hệ giữa lãnh đạo và bị lãnh đạo, đồng thời cũng là quan hệ phốihợp, hợp tác, nhưng thực chất lại chủ yếu là quan hệ giữa người quản lý và các nhânviên (người bị quản lý)

Tổ chức Đảng ở Báo Hà Nội là một ví dụ Ở đây chi ủy không bao gồmnhững đồng chí quản lý Tổng biên tập, phó tổng biên tập không tham gia cấp ủy.Báo là cơ quan như một ban của Thành ủy, nhưng tổ chức Đảng chỉ là chi bộ Bíthư không nắm giữ chức vụ quản lý Bởi vậy Đảng lãnh đạo sao được chính quyền

và càng không kiểm soát được tổng biên tập Đảng ở đây chỉ với chức năng chủ yếu