khái quát về nhân vật lịch sử trong tác phẩm tự sự

Nhân vật trong tác phẩm tự sự là nhân vật văn học, là những người được miêu tả trong tác phẩm tự sự bằng những phương tiện văn học.Đồng thời , Nhân vật trong tác phẩm tự sự cũng là những

`

I. Khái niệm  và phân loại nhân vật trong  tác phẩm tự sự

Nhân vật trong tác phẩm tự sự là nhân vật văn học, là những người được miêu tả trong tác

phẩm tự sự bằng những phương tiện văn

học.Đồng thời , Nhân vật trong tác phẩm tự sự cũng là những người thực hiện các sự việc , là người được nói đến , được biểu dương hay bị lên án

- Nhân vật trong văn học rất phong phú: Nhân vật có tên và nhân vật không tên Trong thần thoại nhân vật có thể là thần , bán thần Trong chuyện ngụ ngôn hay những chuyện viết cho thiếu nhi nhân vật thương là những con vật,

đồ vât

2 - Phân loại :

Thường căn cứ vào vai trò của nhân vật trong triển khai cốt truyện, Căn cứ vào tác động của nhân vật đối với sự phát triển của xã hội gắn với những đối kháng mâu thuẫn trong tác

phẩm, Căn cứ vào cấu trúc nhân vật

triển khai cốt truyện: 

- Nhân vật chính: đóng vai trò chủ đạo xuất hiện nhiều trong tác phẩm, trong câu chuyện liên quan đến các sự kiện chủ yếu của tác

phẩm, là cơ sở để tác giả triển khai đề tài, tư tưởng hay nhưng vấn đề trung tâm của mình

- Nhân vật trung tâm: là các nhân vật xuất hiện

từ đầu đến cuối tác phẩm về mặt ý nghĩa nơi quy tụ mọi mâu thuẫn của tác phẩm thể hiện vấn đề trung tâm của tác phẩm ấy

- Nhân vật phụ: những nhân vật thể hiện tính cách hoặc chỉ thấp thoáng trong tác phẩm để làm nổi bật nhân vật chính

sự phát triển của xã hội gắn với những đối 

kháng mâu thuẫn trong tác phẩm. 

- Nhân vật chính diện: nhân vật mang vẻ đẹp

lý tưởng quan điểm tư tưởng đạo đức tốt đẹp được khẳng định đề cao như một tấm gương về phẩm chất cao đẹp của con người một thời

- Nhân vật phản diện: là nhân vật có tính cách xấu đáng bị lên oán, phủ định

c) Căn cứ vào cấu trúc nhân vật:

- Nhân vật chức năng: nhân vật không có đời

sống nội tâm,đặc điểm cố định từ đầu đến cuối tác phẩm tồn tại trong đấy chỉ nhằm một số chức năng nhất định

- Nhân vật ngoại hình: tập trung những phẩm

chất, đặc điểm của một loại người một thời

Nhằm khái quát chung loại về tính cách điển

hình

- Nhân vật tính cách: nhân vật phức tạp có cá tính nổi bật thường có những mâu thuẫn nội tại

có những chuyển hoá

- Nhân vật tư tưởng: đó là nhân vật thể hiện rõ

tư tưởng của nhà văn Nhân vật này dễ dơi vào công thức minh hoạ trở thành cái loa phát ngôn của tác giả ( Huấn Cao, Chí phèo )

- Nhân vật trong tác phẩm tự sự có vai trò rất

quan trọng trong tác phẩm tự sự Nhân vật chính

là nơi mang , chứa đựng nội dung phản ánh, tư tưởng, chủ đề của tác phẩm, là nơi kí thác quan niệm về con người, về nhân sinh của nhà

văn .Vì thế ,nhân vật được dựng lên có thể

không phải là con người thật nên không thể phán xét nó ở ngoài đờì mà phải đặt trong mối quan

hệ tình huống truyện của nhà văn

- Phân tích nhân vật trở thành con đường quan trong nhất để đi đến giá trị hiện thực, nhân đạo của tác phẩm, để nhận ra lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn.

= > Nhân vật được coi là đứa con tinh thần

của nhà văn, nên phân tích nhân vật còn để

nhận ra tài năng, đặc điểm, bút pháp nghệ

thuật của nhà văn

Một nhân vật văn học thành công bao giờ cũng mang một tính cách, số phận riêng, muốn phân tích nhân vật tức là phân tích nhân vật chúng ta cần căn cứ vào những chi tiết có liên quan đến

nhân vật trong tác phẩm để từ đó mà tìm hiểu

suy luận, tìm ra đặc điểm, tính cách của nhân vật Các phương diện cơ bản khi phân tích nhân vật trong tác phẩm tự sự: lai lịch, ngoại hình, ngôn ngữ, nội tâm , hành vi “cử chỉ, hành động” của

nhân vật.

- Đây là phương tiện đầu tiên góp phần chi phối đặc điểm tính cách cùng cuộc đời nhân vật Lai lịch có quan hệ trực tiếp và quan trọng tới

đường đờì của một nhân vật

VD: Hoàn cảnh mồ côi từ nhỏ, hành vi vô giáo dục khi ở với người bác họ (để rồi bị đuổi ra khỏi nhà) bằng những thành tích bất hảo của Xuân Tóc

đỏ trong cuộc sống lang thang hè đường xó chợ đã góp phần tạo nên tính cách lưu manh, láu lỉnh của

Y sau này

Hay Chí phèo ngay từ khi được sinh ra đã bị ném khỏi cuộc sống, đã là đứa trẻ hoang không biết bố mẹ chẳng có cửa nhà Hoàn cảnh xuất thân ấy đã góp phần tạo nên cô độc thê thảm

của Chí Tính cách, số phận được lí giải một phần bởi thành phần xuất thân, hoàn cảnh gia đình và điều kiện sinh hoạt trước đó

Tục ngữ Việt nam có câu: “ Xem mặt mà bắt hình rong” trong văn học, miêu tả ngoại hình chính là một biện pháp của nhà văn nhằm hé

mở tính cách nhân vật Một nhà văn có tài

thường chỉ qua một số nét phác hoạ chấm phá

có thể giúp người đọc hình dung ra diện mạo,

tư thế cùng bản chất của nhân vật nào đó

VD: Trong tác phẩm “Tắc đèn của Ngô Tất Tố” chị Dậu được miêu tả có khuôn mặt trái xoan với cái nhanh nhẩu của đôi mắt sắc ngọt, cái xinh xắn của cặp môi đỏ tươi, cái min

màng của nứơc ra đen giòn Khuôn mặt ấy

khiến người đọc hình dung về chị Dậu đó là một người khoẻ khoắn đảm đang

Trong truyện ngắn “Chí Phèo” , hình ảnh anh Chí với một sự biến chất đã được nói lên rất

nhiều : “Cái đầu thì trọc lốc, cái răng cạo trắng hới , cái mặt thì đen mà rất cơng cơng, hai mắt gườm gườm trông gớm chết ! Cái ngực

phanh , đầy những nét chạm trỗ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy , cả hai cánh tay cũng thế ” … Phải chăng cái ngoại hình biến

dạng, kỳ dị ghớm ghiếc kia như đã muốn trưng

ra quá khứ dữ dằn, và nội tâm tha hoá biến chất của CHí Phèo

Ở truyện ngắn “vi hành”, mượn lời người con trai (đôi nam nữ thanh niên người Pháp đi trên toa xe điện ngầm) tác giả Nguyễn Ái Quốc đã phác hoạ chân dung Khải Định “ Chẳng phải vẫn cái mũi tẹt ấy vẫn đôi mắt xếch ấy, vẫn cái mặt bưng như vỏ chanh đấy à? hán đeo lên

Qua lời ăn tiếng nói của một người, chúng ta có

thể nhận ra trình độ văn hoá, nhận ra tính cách của người ấy Ngôn ngữ của nhân vật trong tác phẩm văn học được có thể được cách thể hoá cao độ,

nghĩa là mang đậm dấu ấn của một cá nhân nào đó

VD: Nhân vật cụ cố Hồng trong tiểu thuyết “Số đỏ” của VŨ Trọng PHụng hễ cứ mở miệng ra là gắt: “ Biết rồi, khổ lắm, nói mãi” mặc dầu ông ta chẳng biết cho ra đầu ra đũa việc gì cả

Đến những ngôn ngữ như là tầm thường trong

Vợ nhặt : “ Rích bố cu , hở ! ” , “ Hà , ngon !

Về chị ấy thấy hụt tiền thì bỏ bố ” , hay “ là

đếch gì có vợ Này nói đùa chứ có về với tớ thì

ra khuân hàng lên xe rồi cùng về ” Đó là thứ ngôn ngữ được gọi là tình yêu của đôi vợ chồng trẻ trong bài Vợ nhặt của Kim Lân , thật bình dị đến dân dã , qua đó thể hiện tính cách chất phát của nhân vật Tràng trong câu chuyện

Đọc ngôn ngữ trong bài Vợ nhặt ta có khi là liên tưởng đến Chí Phèo của Nam Cao “ Hay là mình sang đây ở với tớ một nhà cho vui ” Cả hai cùng

là ngôn ngữ đời thường , thể hiện chất mộc mạc của con người - Chí và Thị Nở

Thông thường, mỗi con người thường theo tính khí mà có khẩu ngữ riêng Con người làm sao

thì lời ăn tiếng nói làm vậy Vì thế khi phân tích nhân vật ta cần đặc biệt chú ý phân tích ngôn

ngữ nhân vật

4- Nội tâm

Là thế giới bên trong gồm cảm giác, cảm xúc tình cảm, tâm lí, suy nghĩ… của nhân vật Thế giới nội tâm của con người rất sâu kín, phong phú, phức tạp Ngòi bút của nhà văn có khả

năng miêu tả được những ngõ ngách xâu kín của nội tâm con người từ những điều thuộc

phạm vi ý thức đến những điều trong cõi tiềm thức, vô thức Qua đó ta có thể xét đoán được

VD: Đoạn miêu tả nội tâm của Chí Phèo sau cơn ốm:

“Tỉnh dậy hắn thấy hắn già

mà hắn vẫn còn cô độc Buồn thay cho đời! có lí nào như

thế đươc? Hắn đã già rồi hay sao? Ngoài bốn mươi tuổi

đầu… Dẫu sao đó không phải

là tuổi mà người ta mới bắt đầu sửa soạn Hắn đã tới cái dốc bên kia của đời

Ở những người như hắn chịu đựng biết bao

nhiêu là chất độc, đầy đoạ cực nhọc, mà chưa bao giờ ốm, một chận ốm có thể là dấu hiệu

báo rằng cơ thể hắn đã hư hỏng nhiều Nó là

một cơn mưa gió cuối thu cho biết trời trở rét nay mùa đông đã đến Chí Phèo hình như đã

trông thấy trước tuôi già của hắn, đói rét và ốm đau, và cô độc, cái này còn sợ hơn đói rét và

ốm đau.Cũng may Thị Nở vào nếu không vào

cứ để hắn vẩn vơ nghĩ mãi thì đến khóc được

Qua suy nghĩ của Chí Phèo ta có thể nhận ra một Chí Phèo thứ hai – “Chí không còn là

một con Quỷ dữ của làng Vũ Đại nữa mà là một con người bình thường như bao con

người khác: Bồn lo trước tuổi già ập đến, cảm thấy cô đơn và sợ cô đơnvà khao khát lứa đôi

Những giằng xé nội tâm, những đau khổ

khủng khiếp của nhân vật Hộ trong Đời thừa chỉ bắt đầu từ một suy nghĩ của Hộ:“ Thế

nghĩa là hắn là một kẻ vô ích,một người thừa ” dờng suy nghĩa đó chứng tỏ Hộ là một người

có ý thức rất cao , Hộ ý thức rất rõ về sự

nghiệp và cuộc đời của mình

Hay đó là sự hi sinh để cứu A Phủ của Mị ,

đáng ra Mị có thể an nhàn sống tiếp cuộc đời

mình , thế nhưng Mị lại làm khác , chỉ để cứu

A Phủ : “ Chúng nó thật độc ác Cơ chừng này chỉ đêm mai là người kia chết , chết đau , chết đói , chết rét , phải chết ….Người kia việc gì

mà phải chết thế A Phủ …Mị phẳng phất nghĩ như vậy ”

Hay đó là dòng tâm trạng của Mị

“Mị lịm mắt ngồi đấy nhìn mọi

người nhảy đồng , nhưng lòng

Mị thì đang sống về ngày trước Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi

bạn đầu làng …”, tiếng sáo như

ru Mị về thời quá khứ - thời Mị được tự do và lắm người đeo đuổi bằng tiếng sáo Mị đang khao

khát , khao khát sự tự do như

chính con người của Mị

người khác, với công việc, con người phải hành động Hành động của con người được thể hiện

qua việc làm, hành vi Nhân vật trong tác phẩm

cũng vây, con người thế nào sẽ có hành vi thế ấy

Huấn Cao một khí phách hiên ngang…

Hành động của viên quảng ngục “ biệt đãi ” Huấn Cao chỉ để xin chữ của ông cũng đủ chứng tỏ viên

quảng ngục là người yêu cái đẹp Đồng thời ông cũng là người hết sức kiên quyết và nhẫn nại, khi

bị Huấn Cao từ chối , viên quảng ngục đẫ không hề bỏ cuộc để có được chữ của Huấn Cao

Trong bài vợ chồng A Phủ , bộ mặt người

chồng đã được đẩy lên cao với sự vũ phu đầy

hà khắc “A sử bước lại , nắm Mị , lấy thắt

lưng trói hai tay Mị Nó xách cả một thúng sợi đay ra trói đứng Mị vào cột nhà Tóc Mị xõa xuống , A Sử quấn luôn tóc lên cột , làm cho

Mị không cúi , không nghiêng được đầu nữa ”

Muốn phân tích nhân vật, ta phải chú ý đến

những chi tiết có liên quan đến nhân vật lai lịch, ngoại hình, ngôn ngữ, nội tâm , hành vi “cử chỉ, hành động” của nhân vật.Tuy nhiên không phải bất cứ nhân vật nào cũng được nhà văn thể hiện đầy đủ các phương diện này Có chỗ nhiều, có chỗ ít, có chỗ đậm, chỗ nhạt Bởi thế khi phân tích cần tập trung xoáy sâu vào các phương diện thành thông nhất trong tác phẩm cũng không cứ

IV - PHƯƠNG PHÁP  PHÂN TÍCH, CẢM  NHẬN MỘT NHÂN  VẬT TRONG TÁC 

PHẨM TỰ SỰ

1- Mở bài :

- Giới thiệu xuất xứ của nhân vật cần phân

tích ( nhân vật trong tác phẩm nào? Của ai?

Sáng tác trong hoàn cảnh nào?).

- Nêu khái quát đặc điểm của nhân vật.

2- Thân bài :

- Bước 1:Giới thiệu khái quát về nhân vật

( từ 1 đến 2 câu).

- Bước 2 : Triển khai phân tích

(hay cảm nhận ) các đặc điểm của nhân vật theo yêu cầu của đề ( Lai lịch, ngoại hình, tính cách,

Lưu ý : + Tùy vào từng đặc điểm của nhân vật có

+ Khi phân tích, cần chọn lọc dẫn chứng tiêu

biểu để chứng minh làm rõ từng đặc điểm của nhân vật ( theo nguyên tắc : “nói có sách, mách có

Bước 3: Đánh giá chung về :

+ Nghệ thuật xây dựng và miêu tả nhân vật của nhà văn

+ Vai trò của nhân vật trong việc thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm và quan điểm nghệ thuật của nhà văn

CÁM ƠN CÔ VÀ CÁC  BẠN ĐàCHÚ Ý LẮNG 

NGHE !